สุดทางจงกรม : สมาธิเบื้องต้นสำหรับลงมือปฏิบัติ (มหาสติปัฏฐาน ๔) บทที่ ๒๗ ว่าด้วยเรื่องรูป ประพันธ์โดย พระราชกิจจาภรณ์ (พระมหาเทอด ญาณวชิโร) “ญาณวชิระ”
บทที่ ๒๗ ว่าด้วยเรื่องรูป
รูปภายใน รูปภายนอก รูปหยาบ รูปละเอียด รูปประณีต
รูปในที่ใกล้ รูปในที่ไกล รูปอดีต รูปอนาคต รูปปัจจุบัน
รูปใดบ้างที่เกิดขึ้นภายใน?
รูปที่เกิดขึ้นจากความนึกคิด รูปที่จินตนาการขึ้นมา รูปที่จิตสังขารปรุงแต่งขึ้น เรียกว่า “รูปภายใน” รูปนั้นก็จะถึงความสิ้นไปภายในความคิด ภายในจินตนาการนั่นเอง
จิตคิดรูปขึ้นมาในจิตก็ดับไปในจิตนั่งเอง
ส่วนรูปใดที่ตามองเห็น รูปนั้น ชื่อว่า “รูปภายนอก” ถึงรูปภายนอกนั้นก็จะดับไปที่ภายนอกนั่นเอง เห็นที่ไหนก็ดับไปที่นั่น เพราะรูปเกิดตามธรรมชาติก็เกิดดับไปเองตามธรรมชาติ เราจะเห็นหรือไม่เห็นก็ตาม รูปก็จะเกิดดับอยู่อย่างนั้น เพียงแต่เราไปประจวบเห็นเข้าแล้วหน่วงไว้ด้วยตัณหาและอุปาทานเท่านั้น
แต่ถ้าเห็นแล้วเรายึดรูปนั้นไว้ จิตจะทำหน้าที่สังขารต่อ แล้วจินตนาการปรุงแต่งเป็นชอบหรือชังต่อไป รูปนั้นก็จะถูกหน่วงให้มาเกิดดับอยู่ในจิตของเรา จำนวนนับครั้งไม่ถ้วน ทั้งๆ ที่เป็นการเห็นรูปภายนอก และเป็นการเห็นเพียงขณะจิตเดียว แต่เมื่อมองดูด้วยราคะคือ ความชอบ หรือมองดูด้วยโทสะคือความชัง รูปนั้นก็จะถูกยึดไว้ ถูกหน่วงไว้ กลายเป็นภาพที่ถูกนำกลับมาฉายซ้ำในจิต วนเวียนกลับไปกลับมา ซ้ำแล้วซ้ำเล่า ทำให้รูปนั้นมาเกิดดับอยู่ในจิตนับครั้งไม่ถ้วน ตามการเกิดดับของจิต ยิ่งมองด้วยความรัก ความชัง มากเท่าไหร่ ความเข้มข้นหนาแน่นของการฉายซ้ำ ๆ รูปนั้นก็ยิ่งจะมีมากขึ้นตามไปด้วย
รูปหยาบ รูปละเอียด รูปประณีต รูปในที่ใกล้ รูปในที่ไกล รูปในอดีต รูปในอนาคตและรูปปัจจุบันก็เช่นเดียวกัน เกิดที่ไหนก็ดับไปที่นั่น เกิดในอดีตก็ดับไปแล้วในอดีต ไม่มาดับในอนาคต หรือไม่มาดับในปัจจุบัน ที่เกิดในอดีตก็ดับไปแล้วในอดีต ที่เกิดในปัจจุบันก็จะดับไปในปัจจุบัน และที่จะเกิดขึ้นในอนาคตก็จะดับไปในอนาคตเช่นกัน
