คำปรารภ : หนังสือ “ประวัติสมเด็จพระพุฒาจารย์ (เกี่ยว อุปเสณมหาเถร และ บันทึกว่าด้วยคดีความพระเถระวัดสระเกศ จัดพิมพ์ในวาระครบ ๑ รอบนักษัตร ๑๒ ปีแห่งการถึงมรณภาพ ของหลวงพ่อเจ้าประคุณสมเด็จพระพุฒาจารย์ (เกี่ยว อุปเสณมหาเถร) ๑๐ สิงหาคม ๒๕๖๙
เจ้าประคุณสมเด็จพระพุฒาจารย์ (เกี่ยว อุปเสณมหาเถร ป.ธ.๙) อดีตประธานคณะผู้ปฏิบัติหน้าที่สมเด็จพระสังฆราช และอดีตเจ้าอาวาสวัดสระเกศ ราชวรมหาวิหาร ได้ถึงมรณภาพเมื่อวันที่ ๑๐ เดือน สิงหาคม พุทธศักราช ๒๕๕๖ จนถึงปีพุทธศักราช ๒๕๖๙ นี้ นับเป็นเวลาได้ ๑๓ ปี จากปีที่ถึงมรณภาพ
เจ้าประคุณสมเด็จ ฯ ในมุมมองการรับรู้รับทราบของบรรดาศิษยานุศิษย์ นั้น มีมากมายเกินกว่าคณานับ
หลวงพ่อ เจ้าประคุณสมเด็จ ฯ เป็นพระมหาเถระที่มีความรักใน ๓ สถาบันหลัก คือ สถาบันชาติ พระศาสนา พระมหากษัตริย์ อย่างสูงยิ่ง เจ้าประคุณสมเด็จ ฯ จึงได้บันทึกความรักความเทิดทูนดังกล่าว ไว้ในพินัยกรรมเพื่อให้เป็นทิฏฐานุคติแก่อนุชนรุ่นหลังสืบไป
เป็นพระมหาเถระ เป็นหลวงพ่อ เป็นหลวงปู่ ที่มีความเมตตามาก ถูกต้องตรงตามอรรถกถาสุมังคลวิลาสินี ที่ว่า “อุตฺตานมุขี” ผู้มีใบหน้ายิ้มแย้ม พร้อมต้อนรับ เปี่ยมด้วยเมตตา เป็นใบหน้าโดยธรรมชาติ มิได้มีการปั้นหน้าแต่อย่างใด เป็นพระมหาเถระผู้ถึงพร้อมด้วยพรหมวิหารธรรม มีคุณธรรมครบทั้ง ๔ ประการ คือ เมตตา กรุณา มุทิตา และอุเบกขา
เป็นพระมหาเถระที่มีความเอาใจใส่ สนใจสอบถามสารทุกข์สุกดิบความเป็นอยู่ของพระภิกษุสามเณรทุกรูปภายในสำนักวัดสระเกศ รู้ด้วยว่ารูปใดอยู่ห้องไหน ห้องเล็ก หรือห้องใหญ่ อยู่คณะไหน เพราะรู้แปลนการก่อสร้างของทั้ง ๑๗ คณะวัดสระเกศ โดยถ่องแท้
เป็นพระมหาเถระที่เอาใจใส่ต่อการศึกษา ทั้งการศึกษานักธรรม บาลี ปริยัติสามัญ คำสอนที่ได้ยินเป็นประจำ คือ พระภิกษุสามเณรทุกรูปต้องเล่าเรียนศึกษา เรียนให้รู้จริง ต้องรู้เท่าทันโลก เป็นต้น
ในเทศกาลเข้าพรรษา เจ้าประคุณสมเด็จ ฯ ต้องลงบรรยายให้ความรู้แก่พระนวกะผู้บวชจำพรรษา ในชั่วโมงวันศุกร์ ด้วยวิชาความรู้ทั่วไป แต่คือ บรรยายเรื่องพระไตรปิฎก รวมไปถึงพระอภิธรรมปิฎก สอนเรื่อง จิต เจตสิก รูป นิพพาน แต่บรรยายให้ฟังเพลินจนนึกไม่ถึงว่ากำลังบรรยายเรื่องพระไตรปิฎก
เป็นพระมหาเถระที่เอาใจใส่ต่อกิจการงานของวัดที่เป็นงานประจำ และงานพิเศษ เมื่อใกล้ถึงวันสำคัญนั้น ๆ เจ้าประคุณสมเด็จ ฯ ต้องถามก่อนว่า วันพระ ๘ ค่ำ, วันพระ ๑๕ ค่ำ ที่จะถึงนี้ รูปใดเป็นองค์แสดงพระธรรมเทศนาในพระอุโบสถ, รูปใดเป็นองค์อาราธนา รูปใดเป็นองค์แสดงพระปาฏิโมกข์, ครูสอนบาลีชั้นประโยคนี้ วันนี้รูปใดเป็นอาจารย์สอน, วันปาฏิโมกข์ก่อนโน้น พระภิกษุ ก. มีกิจธุระไปไหน จึงไม่ได้ลงอุโบสถฟังพระปาฏิโมกข์, อาการไม่สบายของพระภิกษุสามเณรรูปนั้นเป็นอย่างไร ฝากพระอาจารย์และเจ้าคณะเป็นภารธุระดูแลให้ด้วยนะ จ่ายค่าใช้จ่ายไปเท่าไรให้มาเบิกกับหลวงพ่อ ฯลฯ
สำนักวัดสระเกศ กำหนดทำวัตร ๓ เวลา ภาคเช้า เวลา ๐๘.๓๐ น. ภาคเย็น เวลา ๑๗.๑๕ น. แต่ภาคค่ำ เวลา ๒๑.๐๐ น. เป็นเวลาทำวัตรที่เจ้าประคุณสมเด็จ ฯ จะเป็นผู้นำทำวัตรด้วยตนเอง แม้จะเดินทางไปปฏิบัติศาสนกิจต่างจังหวัด หรือต่างประเทศ กลับมาถึง ก็ยังต้องไปทำวัตรในเวลา ๒๑.๐๐ น. นี้ ไม่ทันขึ้นนั่งทำวัตร ก็นั่งเก้าอี้ด้านล่างอาสน์สงฆ์ ได้ปฏิบัติเช่นนี้ จนถึงการอาพาธที่ไม่สามารถนั่งทำวัตรได้แล้ว จึงหยุด
เป็นพระมหาเถระที่มีความจำแม่น จำเรื่องราว สถานที่ ตลอดจนจำบุคคลได้แม่นยำ ไม่ใช่จำได้แต่ชื่อของบุคคลคนนั้นเท่านั้น แต่จำได้ถึงบรรพบุรุษบิดามารดา ปู่ย่า ตายาย และเรื่องราวการดำเนินชีวิตของครอบครัว ตระกูลต่าง ๆ เหล่านั้น ได้อย่างถูกต้องแม่นยำด้วย
เป็นพระมหาเถระที่มีความรับผิดชอบสูงทั้งในการรับผิดชอบตนเองและรับผิดชอบต่อส่วนรวมหรือการณ์พระศาสนา เป็นพระมหาเถระที่มีความร่วมสมัยและมีวิสัยทัศน์ที่นำสมัย ปรากฏรายละเอียดในภาคประวัติของเจ้าประคุณสมเด็จ ฯ ดังที่จะกล่าวในหนังสือเล่มนี้แล้ว
บรรดาข้าพเจ้าผู้เป็นศิษยานุศิษย์ในเจ้าประคุณสมเด็จ ฯ ขอน้อมระลึกถึงพระคุณอันประเสริฐยิ่งนั้น และขอกราบบูชาพระคุณด้วยความเคารพอย่างสูงยิ่ง จักยึดมั่นไว้เป็นสรรพสิริมงคลแก่ชีวิตของตนตลอดไป
ในวาระวันคล้ายวันมรณภาพเวียนมาบรรจบ ด้วยอานิสงส์แห่งการบำเพ็ญบุญกุศลที่บรรดาศิษยานุศิษย์ได้บำเพ็ญเป็นทักษิณานุประทานตามเพิ่มให้แล้วนี้ ขอจงเป็นพลวปัจจัยตามส่งให้หลวงพ่อเจ้าประคุณสมเด็จ ฯ ได้เสวยสุคติในสัมปรายภพ บรรลุพระนิพพานเป็นที่สุดด้วย เทอญ
และ บันทึกว่าด้วยคดีความพระเถระวัดสระเกศ
จัดพิมพ์ในวาระครบ ๑ รอบนักษัตร ๑๒ ปีแห่งการถึงมรณภาพ
ของหลวงพ่อเจ้าประคุณสมเด็จพระพุฒาจารย์ (เกี่ยว อุปเสณมหาเถร)
๑๐ สิงหาคม ๒๕๖๙
บรรดาศิษยานุศิษย์ในเจ้าประคุณสมเด็จ ฯ
ศิษยานุศิษย์สำนักวัดสระเกศ ราชวรมหาวิหาร
๑๐ สิงหาคม ๒๕๖๙
จัดพิมพ์ โดย : คณะศิษยานุศิษย์ในเจ้าประคุณสมเด็จพระพุฒาจารย์ (เกี่ยว อุปเสณมหาเถร) และ คณะศิษยานุศิษย์วัดสระเกศ ราชวรมหาวิหาร
