สุดทางจงกรม : สมาธิเบื้องต้นสำหรับลงมือปฏิบัติ (มหาสติปัฏฐาน ๔) บทที่ ๔๑ ขณะนั่งสมาธิให้ดูว่า มีอะไรติดพ่วงมากับลมหายใจบ้างไหม ประพันธ์โดย พระราชกิจจาภรณ์ (พระมหาเทอด ญาณวชิโร) “ญาณวชิระ”
บทที่ ๔๑ ขณะนั่งสมาธิให้ดูว่า มีอะไรติดพ่วงมากับลมหายใจบ้างไหม
เมื่อจะนั่งสมาธิ ลองสำรวจดูว่า ตลอดทั้งวันที่ผ่านมา เรามีภารกิจทั้งวัน จิตย่อมรับอารมณ์ความรู้สึกหลายอย่างมาตลอดทั้งวัน ทั้งชอบ ทั้งชัง ทั้งหงุดหงิด เศร้าหมอง ขัดเคือง ไม่พอใจ สุขใจ ชอบใจ ให้ตรวจสอบดูว่า ขณะกำลังนั่งสมาธินั้น มีอารมณ์อะไรติดพ่วงมากับความคิดบ้างไหม ใบหน้าของคนที่ชอบที่ชัง เสียงที่ชอบที่ชัง เหตุการณ์ที่ชอบที่ชังติดพ่วงมากับความคิดบ้างไหม รูปที่ชอบที่ชังติดพ่วงมาบ้างไหม ความไม่ได้ดั่งใจ ความขัดเคืองใจ ความหงุดหงิดไม่พอใจ ติดพ่วงมาบ้างไหม
คนที่มีภารกิจมากก็จะรับอารมณ์มาก เมื่อต้องมานั่งสมาธิ จิตจะกระเพื่อมไหวมาก ยิ่งรับอารมณ์ปั่นป่วน ไม่พอใจ ขัดเคืองฉุนเฉียว โมโห จิตก็ยิ่งกระเพื่อมไหวมากขึ้นไปกว่าปกติอีกหลายเท่าตัว จะทำให้สงบก็ต้องอาศัยเวลาและอาศัยวิธีการ เหมือนน้ำในขวดที่ถูกเขย่า จะให้นิ่งก็ต้องตั้งไว้นานๆ อาศัยเวลากว่าจะนิ่ง ยิ่งเป็นแม่น้ำใหญ่ขุ่นมาก ทั้งเจอแผ่นดินไหวก็ยิ่งนิ่งยาก
ดังนั้น ขณะนั่งสมาธิ เมื่อจิตคิดบ้าง ฟุ้งซ่านบ้างก็อย่าถือสาจิตเหมือนแม่ไม่ถือสาลูกน้อยที่ซุกซนตามประสาเด็ก ให้เอ็นดูจิตเหมือนแม่เอ็นดูลูกน้อย ใจจะลอย จะมัวหม่น ฟุ้งซ่านบ้างก็บอกกับตัวเองว่า “ไม่เป็นไร” แล้วพยุงจิตกลับขึ้นมา ให้อาจหาญ แกล้วกล้า เบิกบานในการปฏิบัติ ตัวจะงองุ้มโน้มไปข้างหน้า เอนไปข้างหลังก็บอกกับตัวเองว่า “ไม่เป็นไร” ให้รู้สภาวะของร่างกายที่เป็นเช่นนั้น ในขณะนั้น รู้ลงไปตรงๆ ตามสภาวะร่างกายที่เป็นไป แล้วค่อยๆ ดึงกายคืนกลับมา คอยปรับร่างกายให้เกิดความสมดุล ให้อยู่ในท่าที่เบาพร้อมอยู่เสมอ
หากมีอาการน้ำลายไหลออกมาก็อย่ากังวลใจ หากน้ำลายไหลสอออกมาก็กลืนกลับเข้าไป เพียงแต่ให้รู้ตัวก่อนว่าจะกลืนน้ำลาย แล้วจึงค่อยๆ กลืนกลับลงไป ให้ความรู้สึกรับรู้ได้ถึงอาการที่กลืน อาการที่ลูกกระเดือกขยับดันน้ำกลับลงไป เมื่อกลืนน้ำลายแล้วก็ค่อยๆ ปรับความสมดุลทางกายให้เหมาะสมกับร่างกายของตนของแต่ละบุคคล ให้มีความสบาย เบาพร้อม เหมาะแก่การที่จะให้จิตเกิดสมาธิ
เมื่อรู้ทั่วพร้อมการกลืนแล้วก็เรียกสติกลับมารับรู้ลมหายใจ ให้ลมหายใจเป็นศูนย์กลางการรับรู้ต่อไป
ร่างกายของแต่ละคนไม่เหมือนกัน สำหรับคนที่น้ำลายสอมากในเวลานั่งสมาธิ อาจงดดื่มน้ำก่อนนั่งสมาธิก็จะช่วยได้
