สุดทางจงกรม : สมาธิเบื้องต้นสำหรับลงมือปฏิบัติ (มหาสติปัฏฐาน ๔) บทที่ ๓๓ กายนี้ คือขันธ์ ๕ ประพันธ์โดย พระราชกิจจาภรณ์ (พระมหาเทอด ญาณวชิโร) “ญาณวชิระ”
บทที่ ๓๓ กายนี้ คือขันธ์ ๕
ความรู้ทางตาเกิดขึ้นก็เพราะตากระทบกับรูป ทางธรรมเรียกว่า “ผัสสะ” เพราะอาศัยผัสสะนั่นเองเป็นปัจจัย ความรู้สึกสุข ทุกข์ ชอบ ชัง จึงเกิดขึ้น
บุคคลเมื่อรู้สึกสุข ทุกข์ ชอบ ชัง อันใด จิตก็จดจำความรู้สึกนั้นไว้เป็น “สัญญา” เมื่อจดจำความรู้สึกสุข ทุกข์ ชอบ ชัง อันใดไว้ “สังขาร” ก็นึกคิดปรุงแต่งจินตนาการไปตามความรู้สึกอันนั้น จิตก็จะถูกรุมเร้าด้วยสัญญา คือ ความทรงจำเก่าๆ คอยหมกมุ่นครุ่นคิดเรื่องเก่าๆ ที่เคยเกิดขึ้นในอดีต ปรุงแต่งจินตนาการไปถึงสิ่งที่เป็นเรื่องของอนาคต
การรับรู้ด้านอื่นๆ ไม่ว่าจะเป็น หู จมูก ลิ้น กาย ใจ ก็เช่นเดียวกัน ได้ยิน ได้กลิ่น ลิ้มรส สัมผัสถูกต้อง จิตหวนกระหวัด นึกถึงเรื่องใดก็คอยหมกมุ่นครุ่นคิดถึงเรื่องนั้นๆ
จิตมีโลภะ (ราคะ) โทสะ (ปฏิฆะ) และโมหะ (อวิชชา) เป็นส่วนผสมพื้นฐานที่ถูกสั่งสมนอนเนื่องเป็นอนุสัยอยู่ในจิต เมื่อจิตเกิดการรับรู้รูปที่เห็น เสียงที่ได้ยิน รสที่ลิ้นลิ้ม และผัสสะที่กายสัมผัสก็ปรุงแต่งไปตาม โลภะ (ราคะ) โทสะ (ปฏิฆะ) และโมหะ (อวิชชา) ซึ่งตกตะกอนนอนก้นอยู่ในจิตนั้น กลายเป็นกระแสวิญญาณที่สืบเนื่องติดต่อกันไปไม่ขาดระยะ
กายนี้ประกอบกันขึ้นจาก ๒ ส่วน คือ
- รูปหรือกาย คือ ส่วนประกอบของดิน น้ำ ลม ไฟ
- นามหรือใจ คือ ส่วนประกอบของเวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ
ทั้งรูป (กาย) และนาม (ใจ) เกิดดับอยู่ตลอด ไม่มีเวลาผ่อนพัก
การเกิดดับของกายในส่วนที่เป็นดิน ได้แก่ เนื้อ หนัง เอ็น กระดูก เป็นต้น ก็แปรปรวนอยู่ตลอดเวลา น้ำ ลม ไฟ ก็เช่นเดียวกัน มีความแปรปรวนอยู่ตลอดเวลา
แม้ใจก็เหมือนกัน เกิดชอบ เกิดชัง เกิดโกรธ เกลียด ขัดเคือง เกิดเบื่อๆ เฉยๆ สลับหมุนเวียนเปลี่ยนไปอยู่ตลอดเวลา ไม่มีเวลาผ่อนพัก
รูปคือกายก็เกิดดับแตกตัวใน ๔ มิติ ได้แก่ ดิน น้ำ ลม ไฟ ก็เกิดดับแตกตัวไปตามธรรมชาติของตัวเอง
ส่วนนาม คือ ใจ ก็เกิดดับแตกตัวใน ๔ มิติ ได้แก่ เวทนา สัญญา สังขาร และ วิญญาณ ก็เกิดดับไปตามธรรมชาติของตัวเอง เช่นเดียวกัน
ทั้งรูปและนาม แม้ต่างก็เกิดดับแตกตัวไปตามธรรมชาติของตัวเอง แต่ก็อิงอาศัยซึ่งกันและกันเป็นไปเหมือนจักรลานนาฬิกาแต่ละอัน ต่างก็หมุนไปอิงอาศัยซึ่งกันและกันทำให้เข็มนาฬิกาเดินได้
ร่างกายนี้จึงเหมือนเครื่องกลขนาดใหญ่มีกลไกการทำงานสลับซับซ้อนทำงานอยู่ภายในกายของเรานี้ ไม่มีการหยุดพัก กลไกบางอย่างเสื่อมสภาพ สึกหรอ หรือถูกกระทบจนเกิดความเสียหายก็ต้องได้รับการซ่อมบำรุง หากไม่สามารถซ่อมแซมได้ก็ผุพังเสื่อมสลายไปตามกาล
