สุดทางจงกรม : สมาธิเบื้องต้นสำหรับลงมือปฏิบัติ (มหาสติปัฏฐาน ๔) บทที่ ๓๗ เฝ้าสังเกตความรู้สึก และบทที่ ๓๘ สังเกตกระดูกสันหลัง ประพันธ์โดย พระราชกิจจาภรณ์ (พระมหาเทอด ญาณวชิโร) “ญาณวชิระ”
บทที่ ๓๗ เฝ้าสังเกตความรู้สึก
เมื่อนั่งให้นั่งอย่างผ่อนคลาย ท่านั่งต้องอยู่ในท่าที่ทำให้รู้สึกสบาย
ในเบื้องต้นให้สังเกตความรู้สึกตัวเองว่าเป็นอย่างไร กำลังคิดอะไรอยู่ รู้สึกเหนื่อยไหม รู้สึกเบื่อหน่ายไหม หรือรู้สึกซึมเศร้าหดหู่ไหม
สังเกตความรู้สึกทางกาย
ให้สังเกตความรู้สึกทางกายว่าเป็นอย่างไร เย็นไหม เย็นจากอะไร จากพัดลม จากลมธรรมชาติ จากละอองฝน จากความเปลี่ยนแปลงของดินฟ้าอากาศ หรือรู้สึกเย็นจากเครื่องปรับอากาศ รู้สึกร้อนไหม ร้อนจากอะไร กำหนดสังเกตให้รู้ความร้อนนั้น รู้สึกอึดอัดไหม รู้สึกเบาไหม รู้สึกหนักไหม มีอารมณ์อะไรติดพ่วงมากับจิตไหม รักไหม ชังไหม ดูเข้าไปให้เห็นความรู้สึกจากข้างใน
บทที่ ๓๘ สังเกตกระดูกสันหลัง
สังเกตว่ากระดูกสันหลังตั้งอยู่อย่างไร เมื่อนั่งลงแล้วยืดตัวขึ้น ปรับแนวกระดูกสันหลังให้ตรงเพื่อเป็นแกนที่มั่นคงให้กับก้นกบรองรับน้ำหนักของท่านั่ง ผ้ารองนั่งไม่ควรหนา นิ่ม และอ่อนยวบยาบจนเกินไป จะทำให้รับน้ำหนักตัวได้ไม่ดี ทำให้ท่านั่งสูญเสียการทรงตัวที่ดี เมื่อทรงตัวได้ไม่ดีก็จะทำให้เกร็ง เกิดท่านั่งที่ไม่สัปปายะต่อการเอื้อให้เกิดสมาธิ และที่นั่งไม่ควรแข็งจนเกินไป ทำให้เลือดลมไหลเวียนผ่านช่วงขาไม่สะดวก จะทำให้เจ็บปวดง่าย มีเวทนากล้าจนทำสมาธิต่อไม่ได้
สำหรับผู้ที่มีสภาพร่างกายไม่อำนวย จะนั่งบนเก้าอี้ จะมีเบาะรองนั่ง หรือจะมีที่พิงหลังก็ได้ ขอให้สังเกตท่านั่งของตัวเองให้ชัด ส่วนผู้มีสภาพร่างกายที่สมบูรณ์ ให้พยายามฝึกฝน ฝืนนั่งในท่านั่งสมาธิ ค่อยๆ ฝึก ค่อยๆ ฝืนไปทีละนิดจะค่อยๆ ดีขึ้น
สังเกตเท้าขวาที่วางซ้อนทับอยู่บนเท้าซ้าย ว่าได้จังหวะดีหรือไม่ เป็นท่านั่งที่ดีไหม ถ้ารู้สึกด้วยตัวเองว่าเป็นท่านั่งที่ไม่สบายสำหรับเรา ก็ขยับปรับท่านั่งใหม่ ไม่ต้องสร้างความคิดฝืนต้าน กลัวจะเสียภาพการนั่งสมาธิว่านั่งสมาธิต้องไม่ขยับตัว ไม่ต้องยึดติดภาพลักษณ์ ปรับท่านั่งเพื่อให้เกิดความเบาพร้อม เอื้อต่อการเกิดสมาธิ
สังเกตมือขวาซ้อนทับอยู่บนมือซ้ายว่าได้จังหวะดีไหม ให้หัวแม่มือจรดกัน เมื่อจิตน้อมเข้าสู่สมาธิจะมีพลังดึงดูดยึดเหนี่ยว เชื่อมต่อทุกส่วนของร่างกายเข้าเป็นอันหนึ่งอันเดียวกัน เฝ้าสังเกตอาการเหนี่ยวนำดึงดูดที่หัวแม่มือนั้นว่ามีอาการอย่างไร
