บทที่ ๗ จิตไม่ร่าเริงในการปฏิบัติควรทำอย่างไร
เมื่อปฏิบัติกรรมฐานไปแล้ว จิตเกิดความเบื่อหน่าย ไม่ร่าเริงแจ่มใสในการปฏิบัติ ต้องพยุงจิตขึ้นมาให้มีความเบิกบานในการปฏิบัติ
ครูบาอาจารย์แนะนำวิธียกจิตขึ้น ให้เกิดความร่าเริงในการปฏิบัติเอาไว้ ท่านให้พิจารณาเห็นโทษของชาติ ชรา และมรณะ และทุกข์ในอบายเป็นสิ่งน่ากลัว ทุกข์จากการใช้ชีวิตเป็นสิ่งน่ากลัว ต้องลำบากกว่าจะได้อาหาร ทุกข์จากการดำรงชีวิตเป็นสิ่งน่ากลัว ทุกข์จากการมีลูกมีผัวเป็นสิ่งที่น่ากลัว ทุกข์จากการเป็นโรคร้ายนานาเป็นสิ่งที่น่ากลัว เป็นต้น
เมื่อพิจารณาเห็นโทษของชาติ ชรา และมรณะมากเข้า
จะเกิดความรู้สึกอยากสลัดออก อยากปล่อย อยากวาง
เราเคยเกิดมาแล้วแสนๆ ชาตินับไม่ถ้วน เคยถูกจับกุมคุมขัง ถูกโทษทัณฑ์เบียดเบียนบีฑา เคยทุกข์เพราะตกอยู่ใต้อำนาจของผู้อื่น เคยถูกข่มเหงน้ำใจ เคยเจ็บป่วยเป็นโรคร้าย เคยแก่ เคยตายมาแล้วแสนๆ ชาตินับไม่ถ้วน เคยถูกจองจำด้วยลูกเมีย ครอบครัวมานับชาติไม่ถ้วน
แม้ว่า ชาตินี้ ยังไม่เคยเห็นโทษของการมีลูกเมีย มีครอบครัว ยังไม่เคยเห็นโทษของชาติ ชรา และมรณะแม้แต่ชาติเดียว เกิดมาชาตินี้ได้เห็นโทษของการเกิดก็เป็นบุญยิ่งแล้ว
ยิ่งเวลาเจ็บป่วยไม่สบาย มีคนมาเซ้าซี้ถามนั่นถามนี่ ก็ยิ่งชวนให้น่ารำคราญใจ อยากจะอยู่เงียบๆ มีสมาธิอยู่กับการกดข่มอาการเจ็บไข้ อยากมีสมาธิอยู่กับการกดข่มอาการเจ็บปวดทุกขเวทนาที่กำลังรุมเร้า
คนเราเวลาเจ็บป่วยรุนแรงขึ้นมาทีไรมันไม่อยากเอาอะไรทั้งนั้น ไม่อยากพูดอยากจากับใคร อยากอยู่นิ่งๆ เฉยๆ เพราะจิตมันจดจ่ออยู่กับการกดข่มอาการเจ็บปวดทุกขเวทนา
คำว่า “พิจารณาชาติ” ก็คือ
พิจารณาการเกิดของเราว่า
เมื่อเกิดมาแล้วมันทุกข์ มันยาก มันลำบาก
การใช้ชีวิตที่จะให้อยู่รอดปลอดภัยจึงเป็นสิ่งน่ากลัว
หากตั้งอยู่ในความประมาทก็อาจหลงไปทำสิ่งที่ผิดพลาดในชีวิต
ทั้งยังถูกกล่าวร้าย ถูกใส่ร้าย ถูกให้ร้ายอีก
ก็จะประสบกับความทุกข์อย่างแสนสาหัส
ทุกข์จากการทำมาหาเลี้ยงชีพเป็นสิ่งน่ากลัว ต้องลำบากกว่าจะหาเงินหาทองพอเลี้ยงปากเลี้ยงท้องได้ กว่าจะเลี้ยงดูลูกเต้าให้สามารถดำรงชีวิตได้ กว่าลูกจะปลอดภัยไปได้ตลอดรอดฝั่ง ความกลัวต่างๆ นานา มันบีบคั้นความรู้สึกให้ทุกข์ให้กังวลอยู่ตลอด เวลากินก็กินไม่เต็มอิ่ม เวลานอนก็นอนไม่เต็มตา ต้องคอยหวาดผวา ต้องห่วง ต้องกังวลกับลูกไม่หยุดหย่อน
การคิดถึงชาติ ชรา มรณะก็เพื่อช่วยให้จิตกลับมีกำลังขึ้นมา
จิตจะได้มีความองอาจในการภาวนาต่อไป
