สุดทางจงกรม : สมาธิเบื้องต้นสำหรับลงมือปฏิบัติ (มหาสติปัฏฐาน ๔) บทที่ ๘ เมื่อจิตสงบดีให้ดำเนินในวิถีแห่งภาวนา ประพันธ์โดย พระราชกิจจาภรณ์ (พระมหาเทอด ญาณวชิโร) “ญาณวชิระ”

บทที่ ๘ เมื่อจิตสงบดี ให้ดำเนินในวิถีแห่งภาวนา

เมื่อคิดพิจารณาถึงการเกิด เห็นโทษของการเกิด เห็นโทษของการใช้ชีวิต จิตจะสงบลง ไม่ดิ้นรนทุรนทุราย ไม่ซัดส่าย ไม่หดหู่ ไม่ฟุ้งซ่าน จะมีความชุ่มชื่นใจ เบิกบานใจ เป็นไปอย่างสม่ำเสมอในการกำหนดลมหายใจเข้า-ออก ทั้งในเวลายืน เวลาเดิน เวลานั่ง เวลานอน ให้พยุงจิตประคองความชุ่มชื่นเบิกบานนั้นไว้

คอยใคร่ครวญพิจารณาอาการของจิตที่แสดงออกเช่นนั้น ปรับปรุงความเพียรและสมาธิให้เป็นไปด้วยกัน ให้พอเหมาะพอสมกัน ไม่เร่งจนเกินไป ไม่ผ่อนจนเกินไป

คอยยกจิตที่เกิดความหดหู่แม้เพียงเล็กน้อย

ให้กลับขึ้นมาตั้งมั่นใหม่อยู่เสมอ

เมื่อจิตเกิดความท้อถอย หดหู่ เบื่อหน่ายก็พยุงจิตขึ้น เมื่อจิตกระทบกับปีติเกิดความลิงโลดจนเกินไปก็ชะลอจิตไว้ อย่าดีใจจนเกินไป เหมือนคนกินข้าวทำคำข้าวให้กลมกล่อมพอดีจึงใส่ปากเคี้ยวกลืนกิน ถ้าทำคำใหญ่เกินไปก็เต็มปาก เคี้ยวยาก กลืนยาก ถ้าเล็กเกินไปก็ไม่พอดีคำ

ประคองสมาธิให้พอดีๆ เหมือนทำคำข้าวให้พอดีๆ

การคิดถึงการเกิด ความแก่ และความตายเป็นวิธีพยุงจิตขึ้นจากความเบื่อหน่าย หดหู่ ท้อถอยในการปฏิบัติ ได้ดี

ยามเบื่อหน่ายท้อถอยก็พยุงจิตขึ้น

ยามลิงโลดดีใจก็ชะลอจิตไว้

สุดทางจงกรม :
สมาธิเบื้องต้นสำหรับลงมือปฏิบัติ (มหาสติปัฏฐาน ๔)
บทที่ ๘ เมื่อจิตสงบดีให้ดำเนินในวิถีแห่งภาวนา
ประพันธ์โดย พระราชกิจจาภรณ์ (พระมหาเทอด ญาณวชิโร) “ญาณวชิระ”