บทที่ ๖ การบอกพระกรรมฐาน
การบอกพระกรรมฐาน พระอาจารย์บางรูป บอกได้เฉพาะอารมณ์พระกรรมฐานที่ท่านเคยฝึกปฏิบัติมา หรือ ตามที่ท่านได้บรรลุ ได้เข้าถึงด้วยตัวท่านเอง ส่วนพระอาจารย์บางรูปมีความรอบรู้ในการกำหนดอารมณ์ ตัวเองปฏิบัติมาด้วย ทั้งได้เล่าเรียนมาด้วย จึงเข้าใจวิธีกำหนดอารมณ์พระกรรมฐานหลายแบบ สามารถบอกอารมณ์พระกรรมฐานได้ตามอัธยาศัยของผู้ฝึกปฏิบัติ ท่านจึงสามารถให้อารมณ์พระกรรมฐานคล้อยตามจริตของผู้จะปฏิบัติ คือให้พระกรรมฐานตรงกับจริตของผู้ปฏิบัติ เมื่อปฏิบัติแล้วก็จะได้ผลเร็ว เพราะท่านสามารถประยุกต์วิธีการให้เข้ากับอัธยาศัยของผู้เรียนพระกรรมฐานนั่นเอง
การบอกกรรมฐาน อาจารย์บางรูปที่ท่านกำหนดรู้อัธยาศัยด้วยตัวท่านเองก็บอกพระกรรมฐานตามอัธยาศัยของผู้เรียนได้ทันที ส่วนรูปที่ไม่สามารถกำหนดรู้ด้วยใจโดยความเป็นเจโตปริยญาณ ท่านก็จะพูดคุยสอบถามเพื่อหาข้อมูลก่อนว่า ผู้เรียนมีอัธยาศัยอย่างไร เคยฝึกวิธีไหนมาก่อน ฝึกมาแล้วมีความก้าวหน้าอย่างไร หรือติดขัดตรงไหน จึงค่อยแนะนำกรรมฐานและวิธีการให้ตรงกับจริตของผู้เรียน โดยการสอบถามถึงจริต ถึงสิ่งที่คอยรบกวนจิตใจ สิ่งที่เป็นกังวล สิ่งที่เป็นปริโพธคอยรบกวนจิตใจ หรือผู้ปฏิบัติเคยปฏิบัติกรรมฐานแบบไหนมาแล้ว มีความเบาใจ ก็จะให้กรรมฐานไปตามจริตนั้น เพื่อให้การปฏิบัติเกิดผล มีความก้าวหน้าในการปฏิบัติ
ครูบาอาจารย์ที่ดี ท่านจะให้กรรมฐานตามที่คิดว่าจะเป็นความก้าวหน้าในการปฏิบัติของผู้เรียน ส่วนอาจารย์บางคนหวงศิษย์ก็จะคอยห้ามไม่ให้ปฏิบัติตามสายนั้นสายนี้ โดยไม่ได้คำนึงถึงผลการปฏิบัติของผู้เรียนพระกรรมฐาน
