สุดทางจงกรม : สมาธิเบื้องต้นสำหรับลงมือปฏิบัติ (มหาสติปัฏฐาน ๔) บทที่ ๔๘ การกำหนดรู้เหตุแห่งทุกข์ ประพันธ์โดย พระราชกิจจาภรณ์ (พระมหาเทอด ญาณวชิโร) “ญาณวชิระ”
บทที่ ๔๘ การกำหนดรู้เหตุแห่งทุกข์
การกำหนดรู้เหตุให้เกิดทุกข์ ให้ดูทีละคู่ ให้ดูตากับรูป คอยสังเกตดูว่า เมื่อตาเห็นรูปที่ผ่านเข้ามาทางตาแต่ละครั้ง เกิดความรู้สึกอย่างไร คอยจับความรู้สึกขณะที่ตาเห็นรูปนั้นไว้ ความรู้สึกนั่นแหละเป็นวิญญาณที่ส่งออกไปรับรูป แล้วเกิดความรู้สึก รูปที่ชอบก็ยึดแบบชอบ รูปที่ชังก็ยึดแบบชัง
จากนั้นก็ดูคู่หูกับเสียง คอยสังเกตเสียงที่ผ่านเข้ามาทางหู เสียงที่ชอบก็ยึดแบบชอบ เสียงที่ชังก็ยึดแบบชัง แล้วก็เฝ้าสังเกตดูคู่จมูกกับกลิ่น คู่ลิ้นกับรส คู่กายกับการสัมผัส แล้วดูเข้ามาที่ใจกับความรู้สึกที่เกิดขึ้นทางใจว่ามันคิดอะไรอยู่
เมื่อจิตรับอารมณ์ที่ผ่านเข้ามาทางตา หู จมูก ลิ้น กาย และใจ ก็จะตกค้างเป็นตะกอนเก็บสะสมไว้ในจิต เหมือนฮาร์ดดิสก์ที่ถูกเซฟข้อมูลไว้ในเครื่องคอมพิวเตอร์ เมื่อประสบเข้ากับอารมณ์ที่ตรงกันกับกิเลสที่นอนนิ่งอยู่ในจิตก็จะฟุ้งขึ้นมารับอารมณ์นั้น แล้วผสมกันพัฒนาปรุงแต่งไป คอยเติมเชื้อให้วิญญาณสืบต่อไว้ตลอดเวลา จะเปรียบก็เหมือนคอยเติมน้ำมันตะเกียงไว้ให้มีเชื้อเพลิงอยู่ตลอด
ศีลดับทุกข์ที่เกิดจากทุจริตต่างๆ ทุกข์ที่จะตามมาจากการทำทุจริตก็ไม่มี
สมาธิดับทุกข์ที่เกิดจากความทุรนทุราย เพราะความฟุ้งซ่านจากนิวรณ์ต่างๆ ทุกข์ที่จะตามมาจากความทุรนทุรายทางใจก็ไม่มี
และปัญญาดับทุกข์ของนามรูป ปัญญาเห็นการเกิดดับของนามรูป ทุกข์จากการยึดมั่นตัวเราของเราก็เป็นอันดับไปด้วย
ทุกข์ทั้งหลายล้วนยึดโยงอยู่กับการเกิดดับของนามรูป
