เมื่อวันที่ ๑๕ เมษายน พุทธศักราช ๒๕๖๗ ที่ผ่านมา พระเดชพระคุณพระปัญญาวชิราภรณ์ ผู้ช่วยเจ้าอาวาสวัดสระเกศ ราชวรมหาวิหาร , พระอาจารย์เทอด ญาณวชิโร และ พระครูสิริวิหารการ เมตตาเยี่ยมเยือนให้กำลังใจคณะสงฆ์พุทธสถานฮ่องธรรม และให้กำลังใจสามเณรโครงการบรรพชาสามเณรพุทธศากยบุตร “ฮ่องธรรม ฮ่องคำอิสาน” ในการ “ฝึกฝนกาย พัฒนาจิตใจ สร้างบุญบารมี” โครงการบรรพชาสามเณรฤดูร้อน ซึ่งจัดขึ้้นตั้งแต่วันที่ ๓๑ มีนาคม – ๑๙ เมษายน พุทธศักราช ๒๕๖๗
ณ พุทธสถานฮ่องธรรม ตำบลทุ่งไชย อำเภออุทุมพรพิสัย จังหวัดศรีสะเกษ

การเรียนรู้เพื่อเพิ่มทักษะแห่งการใช้ชีวิตในกระแสของความสงบจากการบวชเรียน เป็นจุดเริ่มต้นที่ดีคือการควบคุมจิตใจของตนเองให้เป็นกุศล ไม่เบียดเบียนใคร ไม่คิดห่มเหงใคร และสิ่งสำคัญ ไม่ลดทอนความตั้งใจของใคร ตั้งมั่นในความเพียร สิ่งเหล่านี้เรียกว่า “สร้างบุญ สร้างบารมี ฮ่มธรรม ฮ่องคำอิสาน”

ในธรรมนิพนธ์เรื่อง “ลูกผู้ชายต้องบวช” เรียบเรียงโดย ญาณวชิระ : อดีตพระราชกิจจาภรณ์ (พระอาจารย์เทอด ญาณวชิโร) ท่านได้อธิบายเรื่อง อานิสงส์ของการบวชไว้ดังนี้

คุณมารดาบิดามีค่ายิ่ง

การบวช คือ การตอบแทนคุณบิดามารดา

เรามักได้ยินคนพูดกันจนคุ้นหูว่า “เกิดเป็นลูกผู้ชายชาวพุทธชาติหนึ่งต้องบวช” ทั้งๆ ที่ไม่รู้ว่าทำไมเกิดเป็นลูกผู้ชายจึงต้องบวช คำพูดนี้เป็นคำพูดของชาวไทยที่นับถือพระพุทธศาสนา ผ่านความเปลี่ยนแปลงของชีวิต จนเกิดประสบการณ์   รู้เห็นความเป็นไปของสังคม  เข้าใจความเป็นจริงของชีวิต จึงต้องการทำสิ่งงดงามที่สุดให้แก่ชีวิต และให้แก่ผู้ที่ได้ชื่อว่า “พ่อกับแม่” แม้ลูกผู้ชายหลายคนจะให้เหตุผลของการบวชว่า ตั้งใจบวชให้พ่อแม่ก็ตาม 

แต่แท้ที่จริง  การบวชในพระพุทธศาสนา

ย่อมสำเร็จประโยชน์แก่ตัวผู้บวชนั่นเองเป็นเบื้องต้น   

หลายคนบอกว่า  หากการบวช  คือ การทำความดีเพื่อพ่อแม่ สำหรับลูกผู้ชายคนหนึ่ง ถ้าเราเป็นคนดีอยู่แล้ว เป็นคนมีระเบียบวินัย ตั้งใจศึกษาเล่าเรียน มีความเจริญก้าวหน้าในหน้าที่การงาน ไม่เป็นอันธพาลสร้างความเดือดร้อนให้แก่สังคม  ไม่เที่ยวเตร่ดึกดื่นทำให้พ่อแม่เป็นห่วงเป็นกังวล จนกินไม่ได้นอนไม่หลับเช่นนี้ ก็ไม่จำเป็นต้องบวช  เพราะอย่างไรก็เป็นคนดีอยู่แล้ว  

แต่ความดีของลูกตามที่กล่าวนั้น ไม่ใช่ความหวังสุดท้ายที่พ่อแม่ต้องการ พ่อแม่ทุกคนรักลูก  ไม่อยากเห็นลูกลำบาก และล้วนหวังที่จะเห็นลูกเป็นคนดี  มีความเจริญก้าวหน้าในชีวิต  

            การที่ลูกเจริญเติบโตโดยปราศจากแขนขาพิกลพิการ  ไม่เป็นอันธพาลสร้างความเดือดร้อนให้สังคม การเห็นลูกสำเร็จการศึกษา มีความเจริญก้าวหน้าในหน้าที่การงาน มีหลักฐานมั่นคง พออุ่นใจได้ว่าลูกจะไม่ลำบากเดือดร้อน สิ่งเหล่านี้เป็นความหวังของผู้ที่ได้ชื่อว่า “พ่อแม่” แต่ความหวังสูงสุด อันเป็นความหวังสุดท้าย คือ การที่จะได้เห็นผ้าเหลืองห่มกายลูกชาย ภายใต้ร่มเงาพระพุทธศาสนา  

หากมีลูกชาย ชาวไทยที่นับถือพระพุทธศาสนา จึงมักตั้งความหวังลึกๆ ไว้ในใจเสมอว่า วันหนึ่งจะได้ยินจากปากลูกชายว่า “ผมจะบวชให้พ่อกับแม่”

โดยเฉพาะอย่างยิ่ง ผู้หญิงที่ได้ชื่อว่า “แม่” มักมีความเชื่อว่า การบวชในพระพุทธศาสนานั้น เป็นการสร้างบุญครั้งยิ่งใหญ่  เป็นการสร้างบุญที่แม่ไม่สามารถสัมผัสได้   เมื่อรู้ว่าได้ลูกชาย จึงหวังที่จะให้ลูกได้บวชเป็นพระภิกษุในพระพุทธศาสนา  เพราะความรู้สึกที่ว่า  ลูกชายบวชก็เหมือนแม่ได้บวชด้วย

ความหวังนี้ ก่อตัวขึ้นอย่างเงียบๆ  ภายใต้จิตใจที่เต็มเปี่ยมด้วยศรัทธาที่มีต่อหลักคำสอนทางพระพุทธศาสนา และพลังแห่งความรักความเมตตาไร้ขอบเขต ไร้พรมแดน ตั้งแต่วันแรกที่ลูกชายลืมตาดูโลก 

แม่บางคนอาจจะรอวันนี้จนแก่ชรา จึงได้เห็นผ้าเหลืองห่มตัวลูกชาย บางคนอาจรอมาทั้งชีวิตก็ยังไม่มีโอกาสได้เห็นชายผ้าเหลืองลูกชาย

 ลูกชายบางคนปล่อยให้แม่รอจนแก่ชราจึงบวชให้แม่บางคนบวชเมื่อแม่จากไปโดยที่แม่ไม่มีโอกาสได้เห็นผ้าเหลืองของลูกชาย   

อานิสงส์ของการบวช

เหตุที่มีคำกล่าวว่า ลูกผู้ชายต้องบวช  เพราะการบวชเป็นการตอบแทนบุญคุณพ่อแม่อย่างสูงสุด เป็นการทำความหวังสุดท้ายของพ่อแม่ให้บริบูรณ์  นอกเหนือจากความหวังที่ต้องการให้ลูกเป็นคนดี มีความเจริญก้าวหน้าในชีวิต  ในหน้าที่การงาน  มีความปลอดภัยในชีวิต 

การมีโอกาสเกิดเป็นลูกผู้ชาย ภายใต้ร่มเงาพระพุทธศาสนา  ถือว่าเป็นความโชคดีของชีวิต เป็นความโชคดีที่ลูกผู้ชายอีกหลายพันล้านไม่มีโอกาสสัมผัสได้ ยิ่งถ้ามีโอกาสได้บวชเรียนในพระพุทธศาสนา ดำเนินชีวิตอย่างพุทธบุตร ผู้แสวงหาความสงบ แม้ชั่วระยะเวลาหนึ่งของชีวิต มากบ้าง น้อยบ้าง ตามโอกาส  ยิ่งเป็นช่วงชีวิตที่งดงามควรค่าแก่การจดจำ   ยากที่จะลืมได้  

บางคนเชื่อว่า การบวช ๗ วัน ๑๕ วัน  ๑ เดือน  เป็นสัญญาณบอกให้รู้ว่า อายุพระศาสนาสั้นเข้า เป็นยุคที่พระศาสนาเสื่อม แต่ถ้ามองกลับกัน  ตราบใดที่ยังมีคนบวช ๗ วัน ๑๕ วัน  ๑ เดือน ติดต่อกันไม่ขาดสาย  ตราบนั้น  พระพุทธศาสนาก็ไม่มีวันเสื่อมสลาย สีแห่งผ้ากาสาวพัสตร์ จะยังสงบเย็นเหลืองอร่ามโลกตลอดไป 

ในอีกด้านหนึ่ง  ผู้ที่ผ่านการบวชเรียนเขียนอ่าน ๗ วัน ๑๕ วัน  ๑ เดือน หรือ ๑ พรรษา เมื่อลาสิกขากลับไปดำเนินชีวิตอย่างชาวบ้าน  เขาเหล่านั้นก็ล้วนผ่านเส้นทางธรรมมาแล้ว ย่อมมีหลักให้กับชีวิต สามารถประคับประคองตนให้อยู่ในกรอบแห่งชีวิตที่ดีงามได้  เป็นลูกก็เป็นลูกที่ดีของพ่อแม่ เป็นสามีก็เป็นสามีที่ดีของภรรยา เป็นพลเมืองก็เป็นพลเมืองที่ดีของประเทศชาติ   เป็นหลักในการเผยแผ่ธรรมะ เป็นกำลังในการสืบทอดพระศาสนา และเป็นปราการที่แข็งแกร่งในการปกป้องคุ้มครองพระพุทธศาสนา

 เขาจะเป็นคนที่มีความอดทนเข้มแข็ง

และกล้าแกร่ง 

แม้ในยามเผชิญช่วงเวลาแห่งความยากลำบากของชีวิต   

ธรรมนิพนธ์ เรื่อง “ลูกผู้ชายต้องบวช” เรียบเรียงโดย ญาณวชิระ
: อดีตพระราชกิจจาภรณ์ (พระอาจารย์เทอด ญาณวชิโร)

การบวชในพระพุทธศาสนา เป็นการเจริญรอยตามแบบอย่างองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า  แม้พระองค์ทรงเป็นโอรสกษัตริย์ แต่พระองค์กลับเสียสละทุกอย่างออกบวช เพื่อแสวงหาหนทางที่จะนำไปสู่ความหลุดพ้นจากความทุกข์  ในที่สุดก็ได้ตรัสรู้ตามที่ทรงประสงค์

พระองค์อาศัยพระมหากรุณาอันยิ่งใหญ่ ออกเทศนาสั่งสอนผู้คนให้รู้ความเป็นจริงของชีวิต และวิธีการที่จะนำไปสู่การแก้ไขปัญหาของชีวิต สูงสุดจนถึงความดับทุกข์อย่างสิ้นเชิง  มีผู้ศรัทธาเลื่อมใสขอบวชตามพระพุทธองค์เป็นจำนวนมาก  แม้ผู้ที่บวชในปัจจุบัน  ก็ชื่อว่าบวชตามองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า 

ในทางพระพุทธศาสนา แสดงเรื่องการบวชไว้ว่า  เป็นสิ่งที่ให้สำเร็จประโยชน์ได้อย่างสมบูรณ์ ซึ่งเกี่ยวเนื่องกับการประพฤติปฏิบัติด้วยกาย  วาจา  ใจโดยตรง

การบวชทำให้ชีวิตและสังคมงดงาม

ชีวิตภายใต้ร่มผ้ากาสาวพัสตร์เป็นชีวิตที่งดงาม และเต็มไปด้วยพลังแห่งการสร้างสรรค์สิ่งดีงาม ชีวิตภายใต้ร่มผ้ากาสาวพัสตร์จึงเป็นชีวิตที่ผู้คนทั้งหลายต้องการให้ลูกหลานเข้าไปสัมผัส เพราะวิถีของนักบวชคือ การฝึกฝนอบรมตน ขัดเกลากิเลสให้เบาบาง สูงสุดเพื่อทำกิเลสให้สิ้นไป แม้จะบวชไม่นานนัก และยังไม่อาจกระทำในสิ่งสุดได้ในชาตินี้ แต่สิ่งที่ได้อานิสงส์หลังจากการลาสิกขาคือ มีคนนับหน้าถือตาในสังคม  เนื่องจากผู้ที่ผ่านการบวชเรียนเขียนอ่านแล้ว เชื่อว่าจะเป็นคนดีน่าคบค้าสมาคม เมื่อคบเข้าแล้วก็เป็นที่หวัง หรืออบอุ่นใจได้ว่าจะไม่ทำให้ชื่อเสียงเกียรติยศเสียหาย  และเป็นที่พึ่งแก่กันและกันได้ตลอดไป

ชีวิตที่ผ่านการบวชเรียนเขียนอ่านฝึกอบรมจิตใจ เป็นชีวิตที่งดงามด้วยความดี   น่าคบค้าสมาคม  นอกจากผู้ที่ผ่านการบวชจะทำชีวิตของตนเองให้งดงามแล้ว  ยังทำให้สังคมงดงามด้วย

การบวชทำให้จิตใจงดงาม  

ชีวิตภายใต้ร่มผ้ากาสาวพัสตร์ เป็นชีวิตที่เพียรพยายามเอาชนะจิตใจตัวเอง เป็นชีวิตที่ฝึกทวนกระแสจิต ถ้าโกรธก็จะไม่โกรธจนระงับไม่ได้ ถ้าเกลียดก็จะไม่เกลียดจนผูกใจเจ็บอาฆาตพยาบาทปองร้าย จนนำไปสู่การเข่นฆ่าทำลายล้างซึ่งกันและกัน

ถ้าจิตใจไม่มีข้อมูลขยะ คือ ความวิตกกังวลใดๆ ที่เป็นไปในทางที่ไม่ดี ไม่มีไฟ คือ ความโกรธ ความเกลียด ความอาฆาตพยาบาท ความอิจฉาริษยา เป็นต้น แผดเผาให้รุ่มร้อน จิตใจจะสงบทำให้เกิดความสงบเย็นได้ในระดับหนึ่ง 

คนที่ผ่านการบวชมาแล้ว เท่ากับผ่านการฝึกกลั่นกรองไม่ให้ความกังวลเข้ามาสู่จิต ฝึกรับข้อมูลจริงและทิ้งข้อมูลขยะ ที่ถูกส่งผ่านเข้ามาทางตา หู จมูก ลิ้น กาย และใจ ป้องกันไม่ให้ข้อมูลขยะ คือ ความโกรธเกลียด  อาฆาต พยาบาท และวิตกกังวล เป็นต้น เข้ามาแผดเผาจิตใจ      

ผู้ที่ผ่านการบวช  และได้รับการฝึกหัดขัดเกลาที่ดี จึงเป็นคนมีความละเอียดสุขุม  เป็นคนมองโลกในแง่ดี มองโลกตามความเป็นจริง มีความยับยั้งชั่งใจ  ซึ่งมาจากพื้นฐานจิตใจที่งดงาม

การบวชช่วยขัดเกลาอุปนิสัยให้อ่อนโยน 

ชีวิตภายใต้ร่มผ้ากาสาวพัสตร์ เป็นชีวิตที่มุ่งไปสู่การทำลายกิเลสให้หมดสิ้นไป ซึ่งเป็นเป้าหมายสูงสุดของหลักคำสอนทางพระพุทธศาสนา  แม้เป้าหมายนั้นอาจอยู่ห่างไกล และก้าวไปได้ยาก ในความรู้สึกของชาวบ้าน  ถึงอย่างนั้น  การบวชก็เป็นการฝึกหัดขัดเกลาจิตใจให้อ่อนโยนงดงาม ไม่หยาบกระด้าง  ไม่ก้าวร้าวรุนแรง  มีความโอบอ้อมอารี  เห็นอกเห็นใจผู้อื่น  ซึ่งเมื่อบวชแล้วนอกจากจะได้เห็นใจตนเอง ยังได้เห็นอกเห็นใจผู้อื่นด้วย   

เป้าหมายที่เกี่ยวกับจิตใจและการละกิเลส  เป็นประโยชน์โดยตรงต่อจิตใจของผู้บวช  ถึงแม้จะไม่สามารถทำลายกิเลสลงได้อย่างราบคาบ แต่การบวชก็เป็นการสร้างบารมี เพื่อความสมบูรณ์แห่งจิตยิ่งขึ้นในภายหน้า  ทำให้ได้เห็นใจตนเอง คือได้เห็นความรู้สึกนึกคิดของตนเองชัดเจนมากยิ่งขึ้น เนื่องจากชีวิตภายใต้ร่มผ้ากาสาวพัสตร์ มีเวลาในการปฏิบัติฝึกหัดขัดเกลาจิตมาก  จึงมีโอกาสได้เห็นตัวตนที่แท้จริงว่าเราเป็นคนอย่างไร ทำให้ความก้าวร้าวรุนแรงในจิตใจลดน้อยลง จิตใจที่ผ่านการฝึกหัดเช่นนี้เป็นจิตที่อ่อนโยนละเอียดประณีต

การบวชเป็นการสนองความหวังดีของพ่อแม่

ชีวิตภายใต้ร่มผ้ากาสาวพัสตร์ ได้ชื่อว่าเป็นการตอบแทนบุญคุณพ่อแม่  เพราะพ่อแม่เห็นว่าเป็นทางที่จะช่วยเสริมชีวิตลูกให้ดีขึ้น เสริมบุญ เสริมบารมี  เสริมจิตใจ เสริมความเจริญก้าวหน้า เสริมเกราะป้องกันจากผู้จองเวร ฯลฯ โดยเฉพาะส่งเสริมทางด้านจิตใจ เช่น พ่อแม่เห็นว่าลูกเป็นคนไม่ละเอียดอ่อน ใจร้อน  วู่วาม หุนหันพลันแล่น  เจ้าโทสะ ไม่รู้จักบาปบุญคุณโทษ ก็ต้องการให้ลูกเป็นคนสุขุมเยือกเย็น  รู้จักยับยั้งชั่งใจ จึงอยากให้บวชในพระพุทธศาสนา เพื่ออบรมขัดเกลาจิตใจให้เย็นลง เป็นการแสดงถึงความปรารถนาดีของพ่อแม่ เมื่อลูกได้บวช  จึงกล่าวได้ว่า เป็นการตอบสนองความปรารถนาดีของพ่อแม่

ลูกที่รู้จักตอบสนองความปรารถนาดีพ่อแม่นั้น  ถือได้ว่าเป็นการตอบแทนพระคุณท่านอีกทางหนึ่ง   เมื่อลูกบวช พ่อแม่เกิดความเบาใจและยังมีโอกาสได้ทำบุญทำทาน มีโอกาสได้เข้าวัดสวดมนต์ฟังเทศน์รักษาศีล หรือที่ทำอยู่แล้วก็ได้ทำมากขึ้นเป็นพิเศษ ซึ่งสิ่งเหล่านี้เกิดขึ้นแก่พ่อแม่ ล้วนมาจากการบวชของลูก  เท่ากับว่าลูกเป็นสื่อให้พ่อแม่ได้ทำบุญ

คนไทยจึงถือกันว่า ลูกบวชแล้วทำให้พ่อแม่เกาะชายผ้าเหลืองขึ้นสวรรค์ เพราะเมื่อลูกบวชแล้ว ทำให้พ่อแม่มีโอกาสได้ทำบุญให้ทานรักษาศีล  สวดมนต์ไหว้พระเจริญภาวนามากขึ้นเป็นพิเศษ  ในขณะที่ลูกบวชเป็นพระ จิตใจพ่อแม่ก็อยู่กับลูกตลอดเวลา

การบวชเป็นการสืบต่ออายุพระพุทธศาสนา 

ชีวิตภายใต้ร่มผ้ากาสาวพัสตร์ เป็นชีวิตที่ช่วยสืบต่ออายุพระพุทธศาสนา เพราะช่วงเวลาที่เข้าไปบวชเรียนอยู่ในพระพุทธศาสนา  ต้องใช้ชีวิตอย่างสมถะ สงบเสงี่ยมเรียบง่าย  ไม่กล่าวร้าย ไม่ว่าร้าย ไม่ทำร้ายใครๆ  เป็นผู้ที่ละเว้นในสิ่งที่ไม่ควรไม่เหมาะสม 

การดำเนินชีวิตเช่นนี้  ชื่อว่าเป็นการสืบต่อพระพุทธศาสนาให้ยืนยาวออกไป เพื่อเป็นประโยชน์แก่คนในรุ่นหลัง แม้ชั่วระยะเวลาของการบวช ๗ วัน ๑๕ วัน เดือนหนึ่ง หรือพรรษาหนึ่ง ก็เป็นการนำชีวิตเข้าไปสืบต่อพระศาสนานั่นเอง 

พ่อแม่ก็ชื่อว่า ได้สืบต่ออายุพระศาสนาด้วย เพราะชีวิตของลูกเป็นชีวิตที่มีพ่อแม่เป็นเจ้าของ   เลือดและเนื้อที่เจริญเติบโตอยู่ในร่างกายของลูก ก็เป็นเลือดเนื้อจากอกของพ่อแม่ ได้นำไปต่ออายุพระศาสนา   การต่ออายุพระศาสนาด้วยการบวชเรียนเขียนอ่านของลูก จึงมีอานิสงส์มาถึงพ่อแม่ผู้ให้กำเนิด 

นอกจากนั้น เพราะการบวชของลูกชาย ยังได้ชื่อว่า ทำให้พ่อแม่เป็นญาติพระศาสนาด้วย

อานิสงส์ของการบวชตามคติโบราณ

อานิสงส์ของการบวชเพื่อตอบแทนค่าน้ำนมของมารดาบิดานี้คนโบราณแสดงอุปมาไว้ว่า 

ถึงแม้มีบุคคลผู้ทรงฤทธิ์เหาะไป เก็บดอกไม้จากป่าอันกว้างใหญ่ไพศาล  มาสักการบูชาองค์พระสัมมาสัมพุทธเจ้าตั้ง ๑,๐๐๐ องค์ กระทำอยู่อย่างนี้ทุกวันมิได้ขาดตลอดกาล อานิสงส์นั้นจะนำมาเปรียบกับการได้บวชในพระพุทธศาสนาไม่ได้เลย  หรือแม้จะถวายจตุปัจจัยทั้ง ๔ คือ  จีวร  บิณฑบาต   เสนาสนะ และยารักษาโรค แด่พระพุทธเจ้าถึงโกฏิองค์อานิสงส์นั้นจะนำมาเปรียบกับการได้บวช ในพระพุทธศาสนาไม่ได้เลย หรือ ถึงแม้จะมีมหาเศรษฐีจัดสร้างพระพุทธรูปให้เต็มห้วงจักรวาลนี้ แล้วกระทำการสักการะด้วยแก้วทั้ง ๗ ประการ กองประมาณเท่าภูเขาสูงหลายร้อยหลายพันโยชน์ อานิสงส์นั้นจะนำมาเปรียบกับการได้บวช ในพระพุทธศาสนาไม่ได้เลย

และหากจะมีเทพบุตรองค์หนึ่งเป็นผู้มีฤทธานุภาพมาก เสกเอาพื้นปฐพีอันหนาได้สองแสนสี่หมื่นโยชน์มาขยี้ทำให้เป็นผงใช้แทนหมึก แล้วเอามหาสมุทรลึกแปดหมื่นสี่พันโยชน์มาละลาย เอาภูเขาสิเนรุสูงถึงแปดหมื่นสี่พันโยชน์เป็นปากกาสำหรับเขียน  เอาท้องฟ้าอันราบเรียบกว้างใหญ่ไพศาลหาที่สุดมิได้ เป็นสมุดจดจารึกบันทึกผลบุญของบุคคลผู้ได้บวชในพระพุทธศาสนา เขียนด้วยปากกาคือภูเขา จนสิ้นหมึกคือพื้นพสุธา  สิ้นกระแสชลคือมหาสมุทร  ขีดเขียนไปจนหมดหนังสือคือท้องฟ้า จะพรรณนาคุณการบวชให้หมดนั้น ไม่มี    

การบวชมีอานิสงส์มากเท่านั้นจะตอบแทนได้ คนโบราณใช้โวหารแสดงอุปมาไว้ เพื่อเป็นสิ่งเปรียบเทียบให้เห็นความยิ่งใหญ่ของพระคุณพ่อแม่

โครงการบรรพชาสามเณรฤดูร้อน
๓๑ มีนาคม – ๑๙ เมษายน ๒๕๖๗
ณ พุทธสถานฮ่องธรรม ตำบลทุ่งไชย อำเภออุทุมพรพิสัย จังหวัดศรีสะเกษ จัดโดย พระมหาติ่ง มหิสฺสโร,ดร. ประธานสงฆ์ / ประธานมูลนิธิบุญพระศาสนาสงเคราะห์,พระมหาสิทธิชัย สิทฺธิญาโณ วัดสระเกศ ราชวรมหาวิหาร กรุงเทพ และ พระบุรินทร์ ฐานสมฺปนฺโน สำนักสงฆ์ พุทธสถานฮ่องธรรม อีสาน

ติดต่อสอบถามเพิ่มเติมได้ที่ พระมหาติ่ง มหิสฺสโร,ดร. ๐๘๓-๗๒๙๘๒๙๗
ประธานสงฆ์ / ประธานมูลนิธิบุญพระศาสนาสงเคราะห์

The post คณะสงฆ์วัดสระเกศฯ ให้กำลังใจโครงการบรรพชาสามเณรพุทธศากยบุตร “ฮ่องธรรม ฮ่องคำอิสาน” “ฝึกฝนกาย พัฒนาจิตใจ สร้างบุญบารมี” appeared first on Manasikul Online.

รำลึกวันแห่งมหาปีติ เมื่อวันที่ ๒๐ พฤศจิกายน พุทธศักราช ๒๕๖๕ เวลา ๒๐.๒๓ น. พระบาทสมเด็จพระปรเมนทรรามาธิบดีศรีสินทรมหาวชิราลงกรณ พระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัว และ สมเด็จพระนางเจ้าสุทิดา พัชรสุธาพิมลลักษณ พระบรมราชินี เสด็จออก ณ พระที่นั่งอัมพรสถาน พระราชวังดุสิต พระราชทานพระบรมราชวโรกาสให้ ศาสตราจารย์กิตติคุณ วิษณุ เครืองาม รองนายกรัฐมนตรีในขณะนั้น นำพระสงฆ์ และคณะบุคคล เฝ้าและเฝ้าทูลละอองธุลีพระบาท ทูลเกล้าทุลกระหม่อม ถวายพระพุทธรูป ปัจจัย เพื่อทรงใช้สอยตามพระราชอัธยาศัย และ หนังสือ “ทศชาติ ปณิธานมหาบุรุษไม่เปลี่ยนแปลง” ฉบับ ญาณวชิระ

หนังสือ “ทศชาติ ปณิธานมหาบุรุษไม่เปลี่ยนแปลง” ฉบับญาณวชิระ จัดพิมพ์ขึ้นเพื่อเฉลิมพระเกียรติสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง เนื่องในโอกาสมหามงคลเฉลิมพระชนมพรรษา ๙๐ พรรษา ๑๒ สิงหาคม พุทธศักราช ๒๕๖๕

ซึ่งคณะพระเถระ วัดสระเกศราชวรมหาวิหาร ประกอบด้วย

พระพรหมสิทธิ (ธงชัย สุขญาโณ)

พระราชอุปเสณาภรณ์ (สังคม ญาณวฑฺฒโน)

พระราชกิจจาภรณ์ (เทอด ญาณวชิโร)

พระศรีคุณาภรณ์ (บุญทวี ปญฺญาวํโสม)

พระครูสิริวิหารการ (สมจิตร จิตฺตธมฺโม)

ได้มีเจตนารมณ์ร่วมกันที่จะเรียบเรียงหนังสือ ทศชาติ ปณิธานมหาบุรุษไม่เปลี่ยนแปลง ฉบับ ญาณวชิระ เพื่อเป็นการเฉลิมพระเกียรติ สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง ด้วยระลึกถึงพระคุณขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าอย่างสูงสุดว่า

ทศชาติ เป็นเรื่องที่แสดงให้เห็นถึงปณิธานที่ตั้งมั่นของพระโพธิสัตว์ที่จะบำเพ็ญพระบารมีให้ถึงพร้อมบริบูรณ์ เพื่อให้บรรลุพระโพธิญาณตรัสรู้เป็นพระพุทธเจ้า ไม่ว่าพระองค์จะต้องประสบกับความทุกข์ยากเดือดร้อนอย่างแสนสาหัส แต่ปณิธานของพระองค์ ก็จะไม่มีวันเปลี่ยนแปลง

และเมื่อได้น้อมรำลึกถึงพระราชจริยาวัตรที่สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง ที่ได้ทรงบำเพ็ญ ต่อบวรพระพุทธศาสนา

อีกทั้งพระราชกรณียกิจอเนกอนันต์ ที่ได้ทรงบำเพ็ญมาอย่างต่อเนื่องยาวนาน แสดงให้เห็นถึงพระราชหฤทัยที่เปรียบประดุจพระโพธิสัตว์ในการบำเพ็ญพระบารมี อันยิ่งใหญ่ด้วยการเสียสละความสุขส่วนพระองค์ ช่วยเหลือเกื้อกูลอาณาประชาราษฎร์ ให้ประสบแต่ความผาสุกตามหลักธรรมของพระพุทธศาสนา

 ในการนี้ สำนักนายกรัฐมนตรี ร่วมกับ บริษัท เมืองโบราณ จำกัด ได้พิจารณาแล้วเห็นประโยชน์อันควรนำออกเผยแพร่ให้กว้างขวาง จึงได้ร่วมกันจัดพิมพ์หนังสือ “ทศชาติ ปณิธานมหาบุรุษไม่เปลี่ยนแปลง” เพื่อเฉลิมพระเกียรติ  

อีกทั้ง บริษัทอมรินทร์พริ้นติ้งแอนด์พับลิชชิ่ง จำกัด (มหาชน) ได้สนับสนุนการจัดทำหนังสือทศชาติ เป็น E-Book และ Audiobook เพื่อให้ประชาชนผู้สนใจสามารถติดตามได้ในหลากหลายช่องทาง

ซึ่งหนังสือ ทศชาติ ปณิธานมหาบุรุษไม่เปลี่ยนแปลง ฉบับเฉลิมพระเกียรติดังกล่าวนี้ ใช้ภาษาที่เรียบง่าย เพื่อให้เป็นพุทธชาดกที่ประชาชนในทุกระดับชั้นสามารถเข้าถึงแก่นธรรมของพระพุทธศาสนาได้อย่างทั่วถึงเท่าเทียมกัน เพื่อระลึกถึงพระคุณของพระพุทธศาสนาและพระปณิธานอันแน่วแน่ ของพระโพธิสัตว์ ที่ได้ทรงบำเพ็ญพระบารมี ๑๐ ประการ และน้อมรำลึกในพระราชจริยาวัตรของสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง ที่ได้ทรงบำเพ็ญต่อบวรพระพุทธศาสนา ด้วยพระวิริยะอุตสาหะ เพื่อบูชาพระไตรรัตน์ให้ดำรงอยู่คู่ประเทศไทยสืบไป

ขุนเขาย่อมมีวันทลาย

สายน้ำย่อมมีวันเปลี่ยนทาง

แต่ปณิธานมหาบุรุษไม่เปลี่ยนแปลง

“ทศชาติ ปณิธานมหาบุรุษไม่เปลี่ยนแปลง”

ฉบับ ญาณวชิระ

: ชาติที่ ๔. พระเนมิราช พระมหากษัตริย์ผู้ทรงธรรม

“สิ่งที่ได้มาเพราะผู้อื่นให้

เปรียบเหมือนยานพาหนะหรือเงินทองที่ยืมเขามา

เราไม่ปรารถนาสิ่งของที่ผู้อื่นให้

บุญที่เราทำด้วยตัวของเราเอง

ย่อมเป็นทรัพย์ที่จะติดตามเราตลอดไป”

เนมิราช เป็นชาดกที่พระพุทธเจ้าตรัสเล่าถึงเรื่องราวในอดีตชาติของพระองค์ เมื่อครั้งพระองค์เกิดเป็นพระเจ้าเนมิราช ครองราชสมบัติในกรุงมิถิลานคร ทรงมีปณิธานที่จะบําเพ็ญ “อธิษฐานบารมี” ได้อธิษฐานใจ ที่จะปกครองแผ่นดินโดยธรรม สั่งสอนอาณาประชาราษฎร์ ให้ตั้งอยู่ในธรรม ให้บ้านเมืองร่มเย็นเป็นสุข แม้เหล่าเทพทั้งหลาย จะเชื้อเชิญพระองค์ในทิพยสมบัติ ก็ไม่ปรารถนา  อธิษฐานใจ ที่จะทําบุญกุศลด้วยพระองค์เอง

เนมิราชชาดก ปรากฏอยู่ในพระไตรปิฎก ขุททกนิกาย ชาดก มหานิบาต และอรรถกถา  ขุททกนิกาย ชาดก มหานิบาต

ขณะตรัสเล่าเรื่องเนมิราชนั้น พระพุทธองค์ ประทับอยู่ที่พระราชอุทยานอัมพวันของพระเจ้ามฆเทวราช  ทรงอาศัยกรุงมิถิลานคร  แคว้นวิเทหะ นั้นเอง สําหรับบิณฑบาต

ในเวลาเย็นวันหนึ่ง พระพุทธองค์พร้อมด้วยหมู่พระภิกษุสงฆ์เป็นจํานวนมาก เสด็จจาริกผ่านไปในพระราชอุทยานอัมพวันนั้น พระพุทธองค์ทอดพระเนตรภูมิประเทศแห่งหนึ่ง เป็นสถานที่ร่มรื่นเย็นสบาย ทรงประสงค์จะตรัสเล่าเรื่องในอดีตชาติของพระองค์ ให้หมู่พระภิกษุสงฆ์ฟัง จึงทรงแย้ม พระโอษฐ์ พระอานนท์เถระ ทูลถามถึงเหตุที่ทรงแย้มพระโอษฐ์ จึงตรัสว่า “อานนท์ ภูมิประเทศนี้ เราเคยอาศัยเจริญฌาน เมื่อครั้งเกิดเป็นพระเจ้ามฆเทวราช” แล้วทรงทอดพระสุรเสียงนิ่งโดยดุษฎีอยู่ครู่หนึ่ง  หมู่พระภิกษุสงฆ์กราบทูลวิงวอนให้พระองค์ตรัสเล่าเรื่องพระเจ้ามฆเทวราชให้ฟัง จึงประทับนั่งบนอาสนะสําหรับพระพุทธเจ้า ที่พระภิกษุสงฆ์ปูเตรียมไว้ เริ่มตรัสเล่าเรื่องราวอดีตชาติ ของพระองค์ เมื่อครั้งเกิดเป็นพระเจ้ามฆเทวราช

ปฐมบรมราชวงศ์นักบวช

ในอดีตชาติ มีพระมหากษัตริย์พระนามว่า “มฆเทวราช” ครองราชสมบัติในกรุงมิถิลานคร  แคว้นวิเทหรัฐ พระองค์ทรงอยู่ในวัยเยาว์ เล่นสนุกสนานเพลิดเพลินอย่างพระราชกุมาร อยู่ประมาณ ๘๔,๐๐๐ ปี หลังจากนั้น จึงได้รับการอภิเษกเป็นสมเด็จพระมหาอุปราช อีกราว ๘๔,๐๐๐ ปี เมื่อพระบิดาสิ้นพระชนม์ จึงได้ขึ้นครองราชย์ เสวยราชสมบัติเป็นเวลา ๘๔,๐๐๐ ปี ครั้นขึ้นครองราชสมบัติ  ทรงรับสั่งพนักงานภูษามาลาไว้ว่า เมื่อใดก็ตามที่เห็นผมบนศีรษะของพระองค์หงอก  ให้บอกพระเจ้ามฆเทวราชทรงปกครองแผ่นดินด้วยทศพิธราชธรรมเสมอมา  

ครั้นกาลต่อมา  เจ้าพนักงานภูษามาลาเห็นผมหงอกบนพระเศียรของพระองค์แล้วจึงกราบทูลให้ทรงทราบ  พระองค์รับสั่งให้ถอนด้วยแหนบทองคํา วางไว้ในพระหัตถ์  ทรงทอดพระเนตร  เห็นผมหงอกแล้ว  เหมือนเห็นความตายปรากฏอยู่ที่พระนลาฏ ทรงดําริว่า ถึงเวลาที่จะต้องบวชแล้ว  จึงพระราชทานบ้านส่วย ให้เจ้าพนักงานภูษามาลา  แล้วตรัสเรียกพระโอรสองค์โตมา  ตรัสมอบราชสมบัติว่า “ลูก จงรับราชสมบัติ ปกครองบ้านเมือง พ่อจะบวช” พระโอรสทูลถามถึงเหตุที่ทรงผนวช  พระองค์จึงตรัสว่า “ผมหงอกบนศีรษะของพ่อ เป็นเทวทูตมาปรากฏ บ่งบอกให้รู้ว่า  พ่อแก่แล้ว จึงเป็นเวลาที่พ่อ จะต้องบวช”

พระองค์ทรงอภิเษกพระโอรสไว้ในราชสมบัติ ตรัสสอนว่า “แม้ตัวลูกเอง เมื่อเห็นผมหงอก  อย่างนี้แล้ว ก็จงบวช” แล้วเสด็จออกจากพระนคร ทรงผนวชเป็นฤๅษี ในพระราชอุทยานอัมพวันนั่นเอง เจริญพรหมวิหาร ๔ ตลอด ๘๔,๐๐๐ ปี ก็สิ้นพระชนม์ ไปเกิดในพรหมโลก

แม้พระมหากษัตริย์ ผู้เป็นพระราชโอรสของพระเจ้ามฆเทวราชพระองค์ต่อ ๆ มา ก็ปฏิบัติตามวงศ์ของปฐมบรมมหากษัตริยาธิราช สืบต่อมายาวนานเกือบ ๘๔,๐๐๐ พระองค์ พระมหากษัตริย์ทุกพระองค์ ทอดพระเนตรเห็นเส้นผมบนพระเศียรหงอกแล้ว ก็ทรงผนวช ในพระราชอุทยานอัมพวัน แห่งนี้ เจริญพรหมวิหาร ๔ ครั้นสิ้นพระชนม์ ก็ไปเกิดในพรหมโลก

กำเนิดพระเนมิราช

บรรดาพระมหากษัตริย์ ที่สืบต่อกันมา เกือบ ๘๔,๐๐๐ พระองค์นั้น พระเจ้ามฆเทวราช  ที่ทรงเป็นต้นราชวงศ์กษัตริย์นักบวช ซึ่งได้ไปเกิดในพรหมโลก ก่อนกษัตริย์ทุกพระองค์ ทรงตรวจดู   วงศ์ของพระองค์ ทราบว่า ราชวงศ์ของพระองค์ สืบทอดการออกบวชมายาวนานถึง ๘๓,๙๙๘ พระองค์  ก็ทรงยินดี ทรงพิจารณาต่อไปว่า  จากนี้ไป ราชวงศ์กษัตริย์นักบวช จะยังมีผู้สืบทอดอยู่อีกหรือไม่ หรือว่า จะขาดสูญราชวงศ์แล้ว ก็ทรงทราบว่า กษัตริย์พระองค์นี้ เป็นองค์สุดท้าย จะสิ้นสุดราชวงศ์นักบวช ลงแต่เพียงเท่านี้ ทรงคิดว่า ตัวพระองค์เองควรจะสืบต่อราชวงศ์ของพระองค์   จึงจุติจากพรหมโลก ลงมาถือปฏิสนธิในครรภ์แห่งพระอัครมเหสีของพระราชาในกรุงมิถิลานคร  เป็นพระมหากษัตริย์ลำดับที่ ๘๓,๙๙๙ แห่งราชวงศ์นักบวช

เมื่อพระกุมารประสูติ  พระราชาตรัสเรียกพราหมณ์มาทํานายลักษณะ พวกพราหมณ์ตรวจดูลักษณะแล้ว กราบทูลให้ทรงทราบว่า พระราชกุมารผู้สืบราชวงศ์นักบวชมาประสูติแล้ว หลังจากพระกุมารพระองค์นี้ จะไม่มีพระมหากษัตริย์พระองค์ใดจากราชวงศ์นี้ ออกบวชอีกต่อไป

พระราชาสดับดังนั้น ทรงดําริว่า พระโอรสพระองค์นี้ เกิดมาเพื่อสืบราชวงศ์ ดุจล้อรถนํารถให้เคลื่อนไป  จึงขนานนามว่า “เนมิกุมาร” แปลว่า “พระกุมารผู้เกิดมาเพื่อสืบต่อราชวงศ์”

พระเนมิกุมาร มีอุปนิสัยน้อมไปในการบริจาคทาน รักษาศีล และถืออุโบสถกรรม ตั้งแต่ยังทรงพระเยาว์ ครั้นอยู่ต่อมา พระชนกทอดพระเนตรเห็นเส้นผมบนพระเศียรหงอก ก็พระราชทานบ้านส่วย แก่เจ้าพนักงานภูษามาลา มอบราชสมบัติแก่พระราชโอรส แล้วทรงผนวช ในพระราชอุทยานอัมพวัน  ตามโบราณราชประเพณีนั่นเอง ครั้นสิ้นพระชนม์แล้ว ได้ไปเกิดในพรหมโลก

เมื่อพระเจ้าเนมิราช ครองราชสมบัติในกรุงมิถิลานคร พระองค์อธิษฐานใจที่จะปกครองแผ่นดินโดยธรรม  สั่งสอนอาณาประชาราษฎร์ของพระองค์ ให้ตั้งอยู่ในธรรม พระองค์โปรดให้สร้างโรงทาน  ๕ แห่ง คือ ที่ประตูพระนคร ๔ แห่ง ส่วนโรงทานอีก ๑ แห่ง ให้ตั้งตรงกลางพระนคร  ทรงมีพระราชอัธยาศัยน้อมไปในการให้ทาน  พระราชทานทรัพย์ที่โรงทาน แห่งละ ๑๐๐,๐๐๐ กหาปณะ  รวมเป็นทรัพย์ที่บริจาคในแต่ละวัน ถึง ๕๐๐,๐๐๐ กหาปณะ ทรงรักษาศีล ๕ เป็นประจํา สมาทานรักษาอุโบสถศีล ทุกวันพระอุโบสถ ทรงนําอาณาประชาราษฎร์ ให้ทาน แสดงธรรมสั่งสอน ให้ประชาชน ทราบทางที่จะไปเกิดในสวรรค์ กระตุ้นเตือนให้กลัวนรก ประชาชนฟังพระบรมราโชวาท ของพระองค์แล้ว ประพฤติธรรม ให้ทาน เป็นต้น ตั้งแต่นั้นมา บ้านเมืองก็ร่มเย็น เป็นสุข ประชาชน ที่ทําตามพระบรมราโชวาทของพระเจ้าเนมิราช ครั้นสิ้นชีวิต ก็ไปบังเกิดในสวรรค์  ขณะนั้นสวรรค์เต็มไปด้วยเหล่าเทวดา ส่วนนรก เงียบเหงา เหมือนว่างเปล่า

กาลนั้น หมู่เทวดาในสวรรค์ชั้นดาวดึงส์ ประชุมกันที่เทวสภา ชื่อ “สุธรรมา” ต่างสรรเสริญพระโพธิสัตว์ว่า “พระเจ้าเนมิราช เป็นพระอาจารย์ของพวกเรา เพราะอาศัยพระองค์แนะนําสั่งสอน พวกเรา จึงได้เสวยทิพยสมบัติในสวรรค์”

แม้ในโลกมนุษย์ มหาชนก็สรรเสริญคุณของพระโพธิสัตว์เช่นกัน เสียงเล่าขานสรรเสริญพระเนมิราชแผ่ไพศาลไป เหมือนน้ำมันที่เทราดลงกลางมหาสมุทรลอยฟ่องกระจายแผ่ไพศาลไปทั่วท้องน้ำ

เมื่อพระเจ้าเนมิราช ทรงบริจาคทานอยู่ พระองค์ก็เกิดความสงสัยในทานว่า ระหว่างการให้ทาน  กับการประพฤติพรหมจรรย์ อย่างไหน มีอานิสงส์มากกว่ากัน

พระเจ้าเนมิราช ทรงสมาทานอุโบสถศีล ในวันอุโบสถขึ้น ๑๕ ค่ำ ทรงเปลื้องเครื่องทรงของพระราชาออกหมด  บรรทมบนที่นอน ปูลาดที่พื้น หลับไปตลอดสองยาม ตื่นบรรทมในเวลาใกล้รุ่งสาง ทรงคู้บัลลังก์นั่งขัดสมาธิ ดำริว่า พระองค์ให้ทานเป็นจํานวนมากแก่มหาชน ทั้งศีล ก็รักษา  ระหว่างการให้ทาน กับการประพฤติพรหมจรรย์ อะไร มีอานิสงส์มากกว่ากัน ทรงพิจารณาอยู่ ก็ไม่สามารถตัดความสงสัยได้

ขณะนั้น พิภพแห่งท้าวสักกเทวราชเกิดรุ่มร้อน บัณฑุกัมพลศิลาอาสน์ก็แข็งกระด้าง  ท้าวสักกะทรงพิจารณาถึงสาเหตุ ก็ทราบว่า พระเจ้าเนมิราชกําลังเกิดความสงสัยในอานิสงส์ของการให้ทาน และการประพฤติพรหมจรรย์ว่า อย่างไหน มีอานิสงส์มากกว่ากัน ทรงประสงค์จะทําให้พระเจ้าเนมิราชคลายความสงสัย จึงเสด็จมาตามลําพังเพียงพระองค์เดียว  ทําให้พระราชนิเวศน์ส่องสว่างไปทั่ว แล้วเสด็จเข้าสู่ห้องบรรทมของพระเจ้าเนมิราช แผ่รัศมีสว่างรุ่งเรือง  สถิตอยู่ในอากาศ พระเจ้าเนมิราช เห็นเช่นนั้น เกิดพระโลมชาติชูชัน ขนพองสยองเกล้า เพราะไม่เคยเห็นแสงสว่างเจิดจรัสเช่นนี้มาก่อน ตรัสถามว่า “ท่านเป็นใคร เป็นเทวดา เป็นคนธรรพ์ หรือเป็นท้าวสักกะจอมเทพ เราไม่เคยเห็นรัศมีสุกสว่างเช่นนี้มาก่อนเลย”

ท้าวสักกะทราบว่า พระเจ้าเนมิราชขนลุกชูชัน จึงปลอบให้เบาพระทัย บอกให้ทราบว่า  พระองค์ คือ ท้าวสักกเทวราช แล้วเชิญให้ถามปัญหาที่สงสัย พระเจ้าเนมิราช ได้โอกาส  จึงตรัสถามอานิสงส์ของการให้ทาน และการประพฤติพรหมจรรย์ อย่างไหน มีผลานิสงส์มากกว่ากัน

ท้าวสักกะ ตรัสว่า“คนจะเกิดในขัตติยราชสกุลได้ ต้องเคยประพฤติพรหมจรรย์ขั้นต่ำ  จะเกิดเป็นเทวดาได้  ต้องประพฤติพรหมจรรย์ขั้นกลาง  และจะบริสุทธิ์ได้ ต้องประพฤติพรหมจรรย์   ขั้นสูงสุด  พรหมจรรย์ ไม่ใช่ว่าใคร ๆ จะได้มาด้วยการประกอบพิธีสวดอ้อนวอน  ผู้สละเหย้าเรือน  ออกบวชบําเพ็ญตบะธรรม จึงจะได้ไปบังเกิดในพรหมโลก การประพฤติพรหมจรรย์มีผลมากกว่าการให้ทาน ดังนี้”

เพื่อจะแสดงให้เห็นว่า การประพฤติพรหมจรรย์  มีอานิสงส์มากกว่าการให้ทาน  ท้าวสักกเทวราชจึงทรงยกตัวอย่างพระราชาในอดีตมาแสดง แม้ทรงบริจาคทานเป็นอันมาก  แต่ก็ไม่สามารถไปเกิดได้สูงไปกว่าสวรรค์ชั้นกามาวจร^๑ ได้ ทรงตรัสว่า “ในกาลก่อน  พระเจ้าทุทีปราช ครองราชสมบัติในกรุงพาราณสี ทรงบริจาคทานมากมาย ครั้นสิ้นพระชนม์แล้ว  ได้ไปเกิดในสวรรค์ชั้นกามาวจรเท่านั้น

ส่วนพระราชาเหล่านี้ คือ พระเจ้าสาครราช พระเจ้าเสลราช พระเจ้ามุจลินทราช   พระเจ้าภคีรสราช พระเจ้าอุสินนราช พระเจ้าอัตถกราช  พระเจ้าอัสสถราช  พระเจ้าปุถุทธนราช  ก็ไม่สามารถไปเกิดได้สูงกว่ากามาวจรไปได้เช่นกัน คนที่อยู่ตัวคนเดียว ไร้เพื่อน ไม่มีความเบิกบานใจ  ไม่ได้ปีติจากความวิเวก ถึงเขาจะมีทรัพย์สมบัติมากมาย เทียบเท่าพระอินทร์ ก็ยังชื่อว่า  เป็นคนเข็ญใจอยู่นั่นเอง เพราะต้องอาศัยผู้อื่น จึงได้ความสุข”

ครั้นยกตัวอย่างพระราชาในอดีตดังนี้แล้ว ท้าวสักกเทวราช ได้ยกตัวอย่างฤๅษี ผู้ประพฤติพรหมจรรย์ ครั้นตายไปแล้ว ได้ไปเกิดในพรหมโลกว่า

—

๑ สวรรค์ มี ๖ ชั้น คือ ๑. ชั้นจาตุมหาราชิกา ๒. ชั้นดาวดึงส์ ๓. ชั้นดุสิต ๔. ชั้นยามา ๕. ชั้นนิมมานรดี  ๖. ชั้นปรนิมมิตวสวัตดี เรียกว่า “สวรรค์ชั้นกามาวจร” เพราะยังเป็นสวรรค์ที่ข้องเกี่ยวอยู่ในกาม มีรัก โลภ โกรธ หลง อยู่มาก  สูงขึ้นไปจากนี้ เป็นพรหมโลก มี ๒๐ ชั้น ผู้ที่จะไปเกิดในพรหมโลก ต้องประพฤติพรหมจรรย์อย่างสูง จนได้สมาธิขั้นฌาน เรียกว่า “พรหมโลก” เป็นสิ่งปรารถนาของเหล่าเทพ

“เหล่าฤๅษีทั้งหลาย มี ยามหนุฤๅษี  โสมยาคฤๅษี  มโนชฤๅษี สมุททฤๅษี มาฆฤๅษี ภรตฤๅษี กาลปุรักขิตฤๅษี อังคีรสฤๅษี กัสสปฤๅษี กีสวัจฉฤๅษี และอกัตติฤๅษี เป็นต้น ต่างสละเหย้าเรือน        ออกบวช บําเพ็ญตบะธรรม จึงสามารถก้าวข้ามสวรรค์ชั้นกามาวจร ไปเกิดในพรหมโลกได้  ท่านเหล่านี้ อาศัยอยู่ที่บริเวณแม่น้ำสีทา อันกว้างใหญ่ ในป่าหิมวันต์

ท้าวสักกเทวราช เมื่อจะพรรณนาอานิสงส์การประพฤติพรหมจรรย์ของเหล่าฤๅษี  ให้พระเจ้าเนมิราชเกิดความเลื่อมใส จึงตรัสต่อไปว่า “แม่น้ำสีทา ไหลมาตามซอกเขาสุวรรณบรรพต  เป็นแม่น้ำที่ใสมาก แม้แต่เรือก็ข้ามได้ยาก ขนาดขนหางนกยูงตกลงไป ก็จมลงถึงพื้น แม่น้ำนี้ จึงมีชื่อว่า “สีทา”

ที่ฝั่งแม่น้ำมีเขาสุวรรณบรรพตเปล่งแสงเรืองรอง มีสีเหมือนเปลวเพลิงลุกไหม้ โชติช่วงสุกสว่าง อยู่ตลอดเวลา มีต้นกฤษณางอกงามส่งกลิ่นหอม มีภูเขาน้อยใหญ่ ทอดเทือกสลับซับซ้อน ผืนป่า งอกงาม ปกคลุมไปด้วยแมกไม้นานาพันธุ์ ผลิดอกออกผล งามสล้าง มีฤๅษีรุ่นเก่าแก่ประมาณหมื่นรูป อาศัยอยู่ที่ภูเขาแห่งนั้น

หม่อมฉัน เป็นผู้ประเสริฐสุดด้วยการให้ทาน ด้วยการสํารวมระวัง และการฝึกหัดตนเอง  อุปัฏฐากฤๅษีเหล่านั้น ผู้มีวัตรปฏิบัติงดงาม ไม่คลุกคลีด้วยหมู่คณะ ปลีกตนอยู่ผู้เดียว มีจิตเป็นสมาธิ มั่นคง

หม่อมฉัน น้อมนมัสการหมู่ฤๅษีเหล่านั้น ผู้ปฏิบัติตรง ถึงแม้จะมีชาติตระกูลหรือไม่ก็ตาม   สัตว์ทั้งหลาย มีกรรมเป็นเผ่าพันธุ์ แม้เป็นคนในวรรณะ หากไม่มีธรรม ก็ต้องตกนรก ผู้อยู่ในวรรณะทั้งหลาย มีความบริสุทธิ์ ก็เพราะการประพฤติธรรม

ฤๅษีเหล่านั้นทั้งหมด ล้วนได้บรรลุโลกิยอภิญญา ๕ และสมาบัติ ๘ บางรูป ไปภิกษาจาร  ถึงอุตตรกุรุทวีป บางรูป นําผลชมพู่ใหญ่มาฉัน บางรูป นําผลไม้หลากชนิด ในป่าหิมวันต์มาฉัน บางรูป ไปภิกษาจารที่นครต่าง ๆ ในชมพูทวีป แม้เช่นนั้น ก็ไม่มีท่านใด ยึดติดในรส ฤๅษีเหล่านั้น ใช้เวลาให้หมดไปกับความสุขที่เกิดจากฌาน

อยู่มาวันหนึ่ง  มีฤๅษีรูปหนึ่ง  เหาะมาบิณฑบาตที่กรุงพาราณสีทางอากาศ  ท่านนุ่งห่มเรียบร้อย  มีสายตาทอดลง เดินมาจนถึงประตูเรือนปุโรหิต  ปุโรหิตเห็นแล้ว  เกิดความเลื่อมใสในความสงบของท่าน  จึงนิมนต์ให้มาฉันที่บ้าน ตั้งใจอุปัฏฐากอยู่สองสามวัน เมื่อเกิดความคุ้นเคยกันแล้ว  จึงเรียนถามถึงที่อยู่ของท่านฤๅษีบอกให้ทราบ  จึงถามต่อไปว่า  อยู่รูปเดียว หรืออยู่กันหลายรูป ปุโรหิตจึงทราบว่า ที่ภูเขาแห่งนั้น มีฤๅษีอยู่กันนับหมื่น ล้วนแต่ทรงอภิญญา ๕ และ สมาบัติ ๘ ทั้งนั้น

ปุโรหิต เกิดศรัทธา จิตน้อมไปในการออกบวช จึงขอให้ฤๅษีพาไปบวชในที่นั้นด้วย ฤๅษีกล่าวว่า ไม่สามารถบวชให้ข้าราชบริพารชั้นผู้ใหญ่ได้ ปุโรหิตจึงบอกว่า จะกราบทูลขอ  พระบรมราชานุญาต วันรุ่งขึ้น ปุโรหิตเข้าเฝ้าพระราชา กราบทูลขอพระบรมราชานุญาตออกบวช พระราชาตรัสถามถึงสาเหตุที่จะบวช ปุโรหิตกราบทูลว่า เห็นโทษในการครองเรือน และเห็นอานิสงส์ในเนกขัมมะ จึงต้องการบวช พระราชาจึงทรงอนุญาต แต่เมื่อบวชแล้ว ขอให้หาโอกาส มาเยี่ยมพระองค์บ้าง ปุโรหิตรับพระบรมราชโองการแล้ว ถวายบังคม กลับเรือน สอนบุตรภรรยา มอบสมบัติให้ ถือบริขารนักบวช นั่งคอยฤๅษีมารับ

ฝ่ายฤๅษี เหาะมาทางอากาศ รับปุโรหิตไปบวชในป่าหิมวันต์ ครั้นบวชแล้ว ให้ฤๅษีปุโรหิต  ผู้บวชใหม่ พักอาศัยอยู่ในป่าแห่งนั้น นําภัตตาหารมาให้บริโภค แล้วบอกกสิณบริกรรม ฤๅษีปุโรหิต บวชได้ไม่นาน ก็บําเพ็ญสมณธรรม จนบรรลุอภิญญา ๕ และสมาบัติ ๘ จากนั้น ก็สามารถเที่ยวบิณฑบาตมาฉันได้ ด้วยตนเอง

ครั้นกาลต่อมา ฤๅษีปุโรหิต คิดถึงคําพระราชาว่า ให้หาโอกาสไปเยี่ยมพระองค์บ้าง จึงกราบลาฤๅษีทั้งหลาย เหาะไปกรุงพาราณสี เที่ยวบิณฑบาต ไปจนถึงประตูพระราชวัง พระเจ้ากรุงพาราณสี ทอดพระเนตรเห็น ก็จําได้ว่า เป็นปุโรหิตผู้เป็นอาจารย์ของพระองค์ จึงนิมนต์เข้าไปในพระราชนิเวศน์  ตรัสถามถึงที่อยู่ ฤๅษีปุโรหิตทูลตอบว่า อยู่ทางทิศเหนือ ใกล้ฝั่งแม่น้ำสีทา  ในระหว่างภูเขา สุวรรณบรรพต ในป่าหิมวันต์ พระราชาตรัสถามว่า ท่านอยู่ที่นั้น รูปเดียว หรือ  มีฤๅษีอื่น ๆ อยู่ด้วย  ฤๅษีผู้เป็นอาจารย์ทูลให้ทรงทราบว่า ในป่าแห่งนั้น มีฤๅษีอยู่นับหมื่นรูป และท่านเหล่านั้น ล้วนทรงอภิญญา ๕ และสมาบัติ ๘

พระราชา ทรงสดับคุณสมบัติเหล่าฤๅษี มีพระประสงค์จะถวายอาหารแก่ฤๅษีทั้งหมด จึงแจ้งความประสงค์ให้ฤๅษีปุโรหิตทราบ ฤๅษีทูลว่า ท่านเหล่านั้น ไม่ยินดีในรส  จึงไม่อาจนําท่านมาที่นี้ได้ ฤๅษีปุโรหิต จึงทูลแนะนําพระราชาว่า หากมีพระประสงค์จะถวายทาน  แก่ฤๅษีทุกรูป พระองค์ต้องเสด็จออกจากพระนคร ไปประทับแรมอยู่ใกล้ฝั่งแม่น้ำสีทา จึงจะมีโอกาส ได้ถวายทานแก่ฤๅษีเหล่านั้น

ด้วยแรงศรัทธา  พระราชาจึงเสด็จออกจากพระนคร พร้อมด้วยจาตุรงคเสนา ไปจนสุดชายแดน พระราชอาณาเขตของพระองค์

ฤๅษีปุโรหิต นําพระราชาไปถึงฝั่งแม่น้ำสีทานที โปรดให้ตั้งค่ายประทับแรมที่ริมฝั่งแม่น้ำ  ทูลเตือนพระราชาไม่ให้ประมาท แล้วเหาะไปที่อยู่ของตน และเหาะกลับมาในวันรุ่งขึ้น พระราชา            ถวายอาหารฤๅษีผู้เป็นอาจารย์ ด้วยความเคารพแล้ว ตรัสว่า วันรุ่งขึ้น พระองค์จะมีโอกาสได้ถวายอาหารแก่ฤๅษีหมื่นรูปในป่าแห่งนี้หรือไม่ ฤๅษีปุโรหิตรับพระราชดํารัสแล้ว กลับไปแจ้งให้ฤๅษีทั้งหลายทราบว่า พระเจ้าพาราณสี เสด็จมาประทับอยู่ที่ฝั่งแม่น้ำสีทานที มีพระราชประสงค์จะถวายอาหารแก่เหล่าฤๅษีทั้งหลาย จึงขอให้ไปยังค่ายหลวง รับภิกษาเพื่ออนุเคราะห์พระองค์  ฤๅษีเหล่านั้น จึงเหาะลงมาที่ใกล้ค่ายหลวง

พระราชา เสด็จต้อนรับฤๅษีเหล่านั้น แล้วอาราธนาให้เข้าไปในค่ายหลวง นิมนต์ให้นั่งบนอาสนะ ทรงเลี้ยงดูหมู่ฤๅษี ให้อิ่มหนําด้วยอาหารที่จัดเตรียมไว้อย่างดี ทรงเกิดความเลื่อมใสในอิริยาบถของฤๅษีเหล่านั้น จึงนิมนต์ให้ฉันในวันรุ่งขึ้นอีก ทรงถวายทานแก่ฤๅษีหมื่นรูป  โดยทํานองนี้ ตลอดหมื่นปี โปรดให้สร้างนครในสถานที่นั้น ให้ประชาชนประกอบเกษตรกรรม

มหาบพิตร ! พระเจ้ากรุงพาราณสีในกาลนั้น มิใช่ใครอื่น คือ หม่อมฉันนี่เอง  หม่อมฉันเป็นผู้ประเสริฐด้วยทาน เพราะว่า ครั้งนั้น ได้บริจาคทานมาก แต่ก็ไม่สามารถ ไปบังเกิดในพรหมโลกได้  แต่ฤๅษีทั้งหมด รับทานที่หม่อมฉันบริจาค ก้าวล่วงสวรรค์ชั้นกามาวจร ไปบังเกิดในพรหมโลก

“การประพฤติพรหมจรรย์ มีผลานิสงส์มากกว่าการให้ทาน ขอพระองค์ทรงทราบ ตามที่กล่าวมานั้นเถิด”

ท้าวสักกเทวราช ทรงถวายอนุศาสน์พระเจ้าเนมิราชว่า “การประพฤติพรหมจรรย์  มีผลมากกว่าทานอย่างแน่นอน แต่ถึงอย่างนั้น พระองค์ก็อย่าได้ประมาทในธรรมทั้งสอง  จงทรงบริจาคทาน และจงทรงรักษาศีลด้วย” ครั้นตรัสเช่นนี้แล้ว ก็เสด็จกลับวิมานของพระองค์

ครั้งนั้น หมู่เทพยดาในสวรรค์ชั้นดาวดึงส์ได้ทูลถามท้าวสักกะว่า “พระองค์ หายไปไหนมา”  ท้าวสักกะ ตรัสตอบว่า “พระเจ้าเนมิราช ราชาแห่งกรุงมิถิลานคร เกิดความสงสัยว่า ระหว่างการให้ทาน กับการประพฤติพรหมจรรย์ สิ่งไหน มีอานิสงส์มากกว่ากัน เราจึงไปแก้ปัญหาให้พระองค์ สิ้นสงสัย” แล้วท้าวสักกะ ก็ได้ตรัสคุณของพระเจ้าเนมิราชอย่างมากมาย ให้หมู่เทวดาฟัง

หมู่เทวดา ได้ฟังท้าวสักกะตรัสดังนี้ ต้องการเห็นพระเจ้าเนมิราช  จึงร้องขอให้ท้าวสักกะทูลเชิญพระเจ้าเนมิราช เสด็จมาสวรรค์ว่า “พระเจ้าเนมิราช เป็นพระอาจารย์ของพวกข้าพเจ้า  พวกข้าพเจ้า ได้ฟังโอวาทของพระองค์ อาศัยพระองค์ จึงได้ทิพยสมบัตินี้ ข้าพเจ้าทั้งหลาย ต้องการ เห็นพระราชาแห่งมิถิลานคร”

ท้าวสักกะ จึงมีบัญชาให้มาตลีเทพบุตร เทพสารถีเทียมรถเวชยันต์ไปกรุงมิถิลานคร  เชิญเสด็จพระเจ้าเนมิราชขึ้นยานทิพย์นําเสด็จสู่สวรรค์

ชั่วขณะ ที่ท้าวสักกะตรัสอยู่กับเทวดาทั้งหลาย แล้วตรัสเรียกมาตลีเทพบุตร มาตรัสสั่ง และมาตลีเทพสารถีกําลังเทียมเวชยันตราชรถอยู่นั้น เวลาในโลกมนุษย์ ได้ผ่านไปแล้วหนึ่งเดือน

วันนั้น เป็นวันเพ็ญอุโบสถ พระเจ้าเนมิราชทรงรักษาอุโบสถศีล ทรงเปิดสีหบัญชรด้านทิศตะวันออก ประทับนั่งอยู่ในพระตําหนัก แวดล้อมด้วยหมู่อํามาตย์ ทรงพิจารณาศีลอยู่  เวชยันตราชรถปรากฏขึ้นเคียงคู่กับพระจันทร์วันเพ็ญทรงกลดอยู่กลางผืนฟ้า

ประชาชนที่กินอาหารเย็นเสร็จแล้ว ออกมานั่งพูดคุยสนทนากันอยู่ที่ชานเรือนของตนด้วยความสนุกสนานเพลิดเพลิน  ต่างชี้ชวนกันให้ชมดวงจันทร์ พลันนั้น ก็เห็นแสงสว่างเจิดจรัส  ปรากฏคู่ดวงจันทร์ จึงทักว่า “วันนี้ พระจันทร์ขึ้นสองดวง วันนี้ พระจันทร์ขึ้นสองดวง”

ครั้นแล้ว ดวงจันทร์อีกดวงหนึ่ง ก็กลับกลายเป็นราชรถปรากฏแก่ประชาชน ซึ่งกําลังนั่งสนทนาชี้ชวนกันอยู่ว่า “นั้นไม่ใช่ดวงจันทร์ แต่เป็นราชรถ” ราชรถที่ปรากฏนั้น เคลื่อนที่ด้วยความเร็ว ราวกับเทียมด้วยม้าสินธพพันตัว มีมาตลีเทพบุตรเป็นสารถี  

ประชาชนสงสัยว่า  ยานทิพย์นี้ มารับใคร ต่างเห็นว่า “ราชรถนี้ ไม่ได้มาเพื่อใครอื่น นอกจากพระราชาของพวกเรา  พระองค์ทรงเป็นพระธรรมิกมหาราชผู้ทรงธรรม ราชรถนี้ เหมาะสมกับพระราชาของพวกเราโดยแท้” ต่างก็เกิดความร่าเริงยินดี เกิดพิศวงขนพองสยองเกล้าไปตามกัน

ขณะประชาชนกําลังกล่าวกันอย่างนี้ มาตลีเทพบุตรได้ขับราชรถเคลื่อนมาอย่างรวดเร็ว  จอดราชรถที่สีหบัญชร  จัดแจงเตรียมที่ประทับพร้อมกับเชิญพระเจ้าเนมิราชเสด็จขึ้นว่า “ขอเชิญเสด็จมาประทับบนราชรถนี้เถิด หมู่เทพในสวรรค์ชั้นดาวดึงส์ พร้อมด้วยพระอินทร์ ปรารถนาที่จะเห็นพระองค์ จึงประชุมคอยเฝ้าอยู่ ณ เทวสภาสุธรรมา”

พระเจ้าเนมิราชทรงทราบว่า มาตลีเทพบุตรจะนําพระองค์ไปเทวโลกซึ่งพระองค์ไม่เคยเห็นมาก่อน  จึงตรัสเรียกนางใน  และอาณาประชาราษฎร์มารับสั่งว่า  พระองค์ไปไม่นานก็จะกลับ  จงทำบุญ  ให้ทาน  อย่าได้ประมาท  แล้วเสด็จขึ้นราชรถทิพย์

ท่องแดนนรก

เมื่อพระเจ้าเนมิราชเสด็จขึ้นประทับบนเวชยันตราชรถแล้ว แม้ท้าวสักกะ  มิได้สั่งไว้ว่า  จะให้นําเสด็จไปทางไหน  แต่เพราะความเป็นทูตพิเศษจากสวรรค์  มาตลีเทพสารถีจึงได้ทูลถาม  พระเจ้าเนมิราชว่า“พระองค์ จะให้นําเสด็จผ่านไปทางไหนก่อน ระหว่างสถานที่อยู่ของเหล่าสัตว์  ผู้ทําบาป กับที่อยู่ของเหล่าสัตว์ผู้ทําบุญ”

พระเจ้าเนมิราชยังไม่เคยเห็นสถานที่ทั้งสองแห่ง จึงประสงค์จะให้เทพสารถีของพระอินทร์  นําดูทั้งนรกและสวรรค์ มาตลีเทพบุตรทูลว่า ไม่สามารถนําเสด็จผ่านเส้นทางทั้งสองแห่งในเวลาเดียวกันได้  จึงให้พระเจ้าเนมิราชเลือกทางใดทางหนึ่งก่อน พระราชาดําริว่า  ถึงอย่างไร  พระองค์ก็จะไปเทวโลกอยู่แล้ว จึงควรดูนรกซึ่งเป็นที่อยู่ของเหล่าสัตว์ผู้ทําบาปก่อน ค่อยผ่านไปทางสวรรค์ทีหลัง

นรกขุมที่ ๑ นรกแม่น้ำเวตรณีนที

มาตลีเทพบุตรจึงขับราชรถนําพระเจ้าเนมิราชผ่านไปทางนรก ชี้ให้ดูแม่น้ำซึ่งข้ามได้แสนยาก  ชื่อว่า “เวตรณี” เต็มไปด้วยน้ำกรด แสบร้อน เดือดพล่านเหมือนเปลวเพลิง  ซึ่งปรากฏขึ้นตามฤดู  ด้วยผลแห่งกรรมของสัตว์นั้น พวกนายนิรยบาลถือศัตราวุธ มีดาบ มีด โตมร หอก และไม้ค้อน ซึ่งมีเปลวไฟลุกโชติช่วง ไล่ต้อนสัตว์นรก ให้ตกลงไปในแม่น้ำ สัตว์นรกเหล่านั้น ถูกไล่ตี  ทนความเจ็บปวดไม่ได้ ก็วิ่งหนีพลัดตกลงไปในแม่น้ำเวตรณี ทนทุกข์ทรมานอยู่ในแม่น้ำนั้น  

ในแม่น้ำเวตรณีนั้น เต็มไปด้วยพันธุ์ไม้เลื้อยที่มีหนามแหลมคมเท่าใบหอก ห้อยย้อยระโยงระยางไปทั่ว มีเปลวไฟร้อนแรงโชติช่วงติดอยู่ที่ปลายแหลม สัตว์นรกเหล่านั้น ต้องทนทุกข์ทรมานอยู่ในแม่น้ำเวตรณีหลายพันปี ถูกเถาวัลย์มีหนามแหลมคมกริบเลื้อยรัดขาดเป็นท่อน ๆ  มีหลาวเหล็กประมาณเท่าลําตาลเปลวไฟลุกโชนผุดขึ้นใต้เถาวัลย์เหล่านั้น  สัตว์นรกถูกทรมานอยู่ที่เถาวัลย์นั้น เป็นเวลายาวนาน ครั้นพลัดจากเถาวัลย์ ก็ตกไปเสียบอยู่ที่ปลายหลาว  ร่างกายถูกหลาวแทงติดตรึงไหม้อยู่ที่ปลายหลาวนั้น เหมือนปลาถูกเสียบย่างไฟ  เมื่อหลาวเหล็กลุกเป็นไฟ  สัตว์นรกทั้งหลาย ก็ลุกเป็นไฟตามไปด้วย ใต้หลาวเหล็ก ยังมีใบบัวเหล็กแหลมคม ดุจมีดโกนลุกเป็นไฟ อยู่ผิวน้ำ เมื่อสัตว์นรกเหล่านั้น พลัดจากหลาวก็ตกลงไปในใบบัวเหล็ก ได้รับความเจ็บปวดทุกขเวทนา  ส่งเสียงโอดครวญอยู่นานแสนนาน

ครั้นตกลงไปในน้ำกรด แม่น้ำก็ลุกเป็นไฟ แผดเผาสัตว์นรกทั้งหลายให้ลุกเป็นไฟ ตามไปด้วย  แม้ควันก็คละคลุ้งขึ้น ส่วนภายใต้พื้นน้ำนั้น  ก็เต็มไปด้วยเครื่องประหารอันคมกริบ ดักอยู่ สัตว์นรกเหล่านั้น  ได้รับความเจ็บปวดทุกข์ทรมาน จึงดิ้นรนทุรนทุรายมุดหนีลงไปในน้ำ ก็กลับถูกเครื่องประหาร อันคมกริบนั้น ตัดขาดเป็นท่อน ๆ เมื่อไม่สามารถอดกลั้นความทุกข์ทรมานได้ ก็ร้องไห้ โอดครวญ  โหยหวน สยดสยอง ด้วยความเจ็บปวด น่าสะพรึงกลัว ถูกกระแสน้ำพัดลอยไปลอยมา

ส่วนพวกนายนิรยบาล ที่ยืนอยู่ริมฝั่งแม่น้ำ ก็ยิงด้วยลูกศร ใช้มีด โตมร หอก แทงสัตว์นรกเหล่านั้น  เหมือนแทงปลา สัตว์นรกก็ร้องลั่นด้วยความเจ็บปวดทุกขเวทนาแสนสาหัส ต่างส่งเสียงร้องโหยหวน ดังสนั่นไม่ขาดสาย

ครั้นแล้ว พวกนายนิรยบาล ก็เอาเบ็ดเหล็กลุกโชนด้วยเปลวไฟ เกี่ยวสัตว์นรกเหล่านั้นลากขึ้นมา ให้นอนหงายบนแผ่นดินเหล็กร้อน เอาก้อนเหล็กที่ติดไฟลุกโพลงยัดใส่ปากของพวกสัตว์นรก

พระเจ้าเนมิราช ทอดพระเนตรเห็นเหล่าสัตว์ถูกทรมานในแม่น้ำเวตรณีก็สะดุ้งกลัว  ตรัสถามมาตลีเทพบุตรว่า สัตว์เหล่านี้ ได้ทํากรรมอะไรไว้ จึงถูกทรมานเช่นนี้ มาตลีเทพสารถี กราบทูลถึงวิบากกรรมของสัตว์นรกทั้งหลายว่า “เมื่อครั้งเกิดเป็นมนุษย์ สัตว์เหล่านี้ เป็นผู้มีอํานาจเหนือคนอื่น  แล้วใช้อํานาจในทางมิชอบ เบียดเบียนผู้ที่อ่อนแอกว่า ให้ได้รับความลําบากทุกข์ทรมาน  เขาได้ทํากรรมหยาบช้าเช่นนี้ จึงตกลงในนรกเวตรณีนที”

นรกขุมที่ ๒ นรกสุนัขร้าย

มาตลีเทพสารถีขับราชรถเคลื่อนต่อไปข้างหน้า ชี้ให้พระเจ้าเนมิราชดูฝูงสุนัข มีฝูงสุนัขแดง  ฝูงสุนัขดํา ฝูงสุนัขเหลือง ตัวโตเท่าช้าง ฝูงแร้ง และฝูงกาปากเหล็ก เป็นต้น กําลังยื้อแย่ง ฉีกกิน  สัตว์นรกอยู่ พระราชาเกิดความสะดุ้งกลัว แล้วตรัสถามว่า สัตว์เหล่านี้ ได้ทํากรรมอะไรไว้  จึงถูกฝูงสัตว์ดุร้าย ถูกฝูงกาปากเหล็ก รุมฉีกกินเนื้อเช่นนี้

มาตลีเทพสารถี ได้กราบทูลว่า “สัตว์เหล่านี้ เมื่อครั้งเกิดเป็นมนุษย์ มีความตระหนี่ถี่เหนียว  คอยห้ามผู้อื่นบริจาคทาน ทําบาปกรรมหยาบช้ามาก ชอบด่าพระภิกษุสงฆ์ สามเณร และ สมณพราหมณ์ผู้มีศีล จึงถูกฝูงกาปากเหล็กรุมจิกกิน สุนัขเหล่านั้น ตัวโตเท่าช้าง วิ่งไล่สัตว์นรกเหมือนไล่เนื้อ กัดเนื้อแหว่งเป็นชิ้น ๆ ครั้นสัตว์นรกล้มลงบนแผ่นดินเหล็กที่มีเปลวเพลิงลุกไหม้ สุนัขนั้นใช้ขาหน้าทั้งสองเหยียบอกไว้ แล้วฉีกกินเนื้อสัตว์นรกซึ่งร้องลั่น ตะเกียกตะกายหนีเหลือแต่กระดูก

ส่วนฝูงแร้ง มีจะงอยปากเป็นเหล็ก ตัวใหญ่เท่าดุมเกวียนบรรทุกสินค้า แร้งเหล่านั้น  จิกกระดูกด้วยจะงอยปากอันคมเหมือนปลายทวน เจาะกินเยื่อในกระดูก ฝูงกามีจะงอยปากเป็นเหล็ก น่ากลัวยิ่ง ก็รุมจิกกินสัตว์นรกที่มันเห็นเช่นกัน”

นรกขุมที่ ๓ นรกแผ่นดินเหล็กร้อนแรง

จากนั้น มาตลีเทพบุตรขับราชรถต่อไปข้างหน้า ชี้ให้พระเจ้าเนมิราชทอดพระเนตรดูสัตว์นรกที่กําลังเดินเหยียบแผ่นดินเหล็กร้อนแรง ถูกเปลวไฟแผดเผา พวกนายนิรยบาล ตีด้วยกระบองเหล็ก เท่าลําตาล สัตว์นรกล้มลงนอนร้องโหยหวนครวญครางอยู่ จากนั้น นายนิรยบาล ก็ทุบด้วยกระบองเหล็ก จนร่างกายแหลกละเอียด

พระเจ้าเนมิราช ตรัสถามถึงกรรมของสัตว์นรกเหล่านั้น มาตลีเทพบุตร กราบทูลให้ทราบว่า “สัตว์นรกเหล่านี้ เมื่อครั้งเกิดเป็นมนุษย์ ชอบเบียดเบียนทําร้ายชายหญิงผู้มีธรรม เป็นคนหยาบช้า  จึงต้องประสบทุกข์ทรมานเช่นนี้”

นรกขุมที่ ๔ นรกหลุมถ่านเพลิง

มาตลีเทพสารถี ขับราชรถต่อไปข้างหน้า ชี้ให้พระเจ้าเนมิราชทอดพระเนตรดูนายนิรยบาล กําลังแทงสัตว์นรกด้วยอาวุธที่มีเปลวไฟลุกโชนร้อนแรง ไล่ต้อนให้สัตว์นรกเหล่านั้น ตกลงไปในหลุมถ่านเพลิง เมื่อสัตว์นรกเหล่านั้น จมอยู่ในหลุมถ่านเพลิงสูงถึงเอว นายนิรยบาล  ก็เอาตะแกรงเหล็ก ตักถ่านเพลิง โปรยลงบนศีรษะ สัตว์นรกเหล่านั้น ถูกถ่านเพลิงแผดเผา ก็ร้องไห้ครวญคราง อย่างทุกข์ทรมาน ดิ้นรน ตะเกียกตะกาย ลนลานหนี

พระเจ้าเนมิราช ทอดพระเนตรเห็นดังนั้น จึงตรัสถามถึงสาเหตุว่า ทําไมสัตว์พวกนี้  จึงถูกนายนิรยบาลไล่ต้อนทรมานเหมือนคนต้อนโคที่ไม่ยอมเข้าคอกเช่นนั้น

มาตลีเทพบุตร ได้กราบทูลผลกรรมของสัตว์นรกเหล่านั้นว่า“สัตว์นรกเหล่านี้ สร้างหนี้สินไว้ ติดสินบนหัวหน้า ทั้งยังสร้างพยานเท็จขึ้นมา คดโกงทรัพย์สินของประชาชน ทั้งสร้างหนี้สินโดยรวม ให้แก่ประชาชนอีกด้วย เพราะกรรมหยาบช้านั้น จึงต้องมาทนทุกข์ทรมาน ร้องไห้ดิ้นรนอยู่ในหลุมถ่านเพลิงนี้”

นรกขุมที่ ๕ นรกกระทะทองแดง

มาตลีเทพบุตร ขับราชรถต่อไปข้างหน้า เหล่าสัตว์นรก ถูกนายนิรยบาลหน้าตาดุร้ายน่ากลัว   จับเท้าโยนไปในหม้อกระทะทองแดง ที่กําลังเดือดพล่าน พระเจ้าเนมิราช ทอดพระเนตรเห็น จึงตรัสถามว่า สัตว์นรกเหล่านี้ ทํากรรมอะไรไว้ จึงตกในนรกโลหกุมภีนี้ มาตลีเทพสารถี  กราบทูลถึงวิบากกรรมของสัตว์เหล่านี้ว่า “เมื่อครั้งเกิดเป็นมนุษย์ พวกเขาเบียดเบียน อาฆาต ด่าทอพระภิกษุสงฆ์ หรือพราหมณ์ผู้มีศีล ได้ทำกรรมหยาบช้า จึงตกนรกโลหกุมภีนรกนี้”

นรกขุมที่ ๖ นรกโซ่ทองแดง

มาตลีเทพสารถี ขับราชรถต่อไปข้างหน้า พระเจ้าเนมิราช ทอดพระเนตรเห็นนายนิรยบาล  เอาโซ่ทองแดงที่มีเปลวไฟลุกไหม้ ผูกคอสัตว์นรกผลักให้คว่ำหน้าลง ดึงให้รัดคอ แล้วลากลงไปแช่ในหม้อน้ำร้อนที่กําลังเดือดพล่าน แล้วดึงขึ้นมาทุบตี ตัดหัวโยนทิ้งไป จึงตรัสถามว่า  สัตว์เหล่านั้น ได้กระทํากรรมอะไรไว้

มาตลีเทพบุตร กราบทูลวิบากกรรม ที่สัตว์นรกทั้งหลายทําไว้ว่า “เมื่อครั้งเกิดเป็นมนุษย์  สัตว์เหล่านี้ ก่อกรรมทําเข็ญด้วยการวางแร้ว วางบ่วงดักจับนก เพราะบาปกรรมหยาบช้า ที่สัตว์นรกนั้นกระทําไว้ จึงถูกตัดศีรษะ ทิ้งให้นอนอยู่เช่นนี้”

นรกขุมที่ ๗ นรกแม่น้ำกลายเป็นแกลบ

มาตลีเทพบุตร ขับราชรถต่อไป ผ่านสถานที่ร่มรื่นสวยงาม พระเจ้าเนมิราช ทอดพระเนตรเห็นแม่น้ำสายใหญ่ มีน้ำใสเย็นน่าดื่มกิน ไหลเอื่อยเรื่อยรินอยู่ตามปกติ ณ ดินแดนแห่งนี้ สัตว์นรก  ถูกความร้อนของไฟนรกแผดเผา ทนความหิวกระหายไม่ได้ จึงเดินย่ำแผ่นเหล็กร้อนแรง  มีเปลวไฟลุกไหม้โชติช่วงลงแม่น้ำ ด้วยหวังจะดื่มกินดับความหิวกระหาย เมื่อถึงริมฝั่ง ทันใดนั้น แม่น้ำก็กลับกลายเป็นเปลวไฟลุกไหม้ น้ำใสเย็นที่น่าดื่มกินก็กลายเป็นแกลบ ใบไม้กลายเป็นเปลวไฟลุกไหม้ไปทั่ว สัตว์นรกทนความกระหายไม่ได้ จึงเคี้ยวกินแกลบและใบไม้ที่เปลวไฟลุกไหม้ แทนการดื่มน้ำ  แกลบและใบไม้นั้น ก็แผดเผาลําไส้ไหลออกทางทวาร สัตว์นรกไม่สามารถทนทุกข์ทรมานได้  ต่างประคองแขนยืนร้องไห้คร่ำครวญด้วยความเจ็บปวดทุกข์ทรมาน

พระเจ้าเนมิราช ตรัสถามว่า “แม่น้ำนี้ มีน้ำมาก มีตลิ่งราบเรียบ มีท่าน้ำใสสะอาด ไหลเอื่อยเรื่อยริน ตลอดเวลา สัตว์นรกเหล่านั้น เร่าร้อนเพราะไฟนรก ครั้นจะดื่มน้ำในแม่น้ำนั้น น้ำก็กลายเป็นแกลบไป สัตว์นรกเหล่านั้น ได้ทําบาปอะไรไว้ จึงถูกทรมานด้วยความกระหายเช่นนี้”

มาตลีเทพสารถี กราบทูลวิบากกรรมของสัตว์นรกทั้งหลายว่า “เมื่อครั้งเกิดเป็นมนุษย์  สัตว์เหล่านี้ประกอบอาชีพค้าขายไม่สุจริต ขายข้าวเปลือกผสมข้าวลีบและแกลบให้ลูกค้า บางครั้งก็เอาใบไม้บ้าง แกลบบ้าง ทรายและดิน เป็นต้น ผสมกัน เวลาเสนอขายสินค้า ก็บอกว่า  จะให้ข้าวเปลือกที่มีคุณภาพดี ครั้นรับเงินจากผู้ซื้อแล้ว กลับให้ข้าวเปลือกที่ไม่ได้คุณภาพตามที่ตกลงกันไว้  เมื่อตกนรก ด้วยผลแห่งกรรมนั้น จึงทําให้น้ำกลายเป็นแกลบไป”

นรกขุมที่ ๘ นรกหลาวเหล็ก

มาตลีเทพบุตร ขับราชรถต่อไป พระเจ้าเนมิราชทอดพระเนตรเห็นนายนิรยบาลไล่ต้อนสัตว์นรกแล้วล้อมไว้  เหมือนนายพรานไล่ต้อนล้อมฝูงกวางในป่า  แล้วแทงสีข้างของสัตว์นรกเหล่านั้นด้วยอาวุธชนิดต่าง ๆ เป็นแผลเหวอะหวะ เหมือนคนเอาเหล็กแหลมแทงใบไม้แห้ง จึงตรัสถามมาตลีเทพบุตรว่า “นายนิรยบาลเอาลูกศร หอก โตมร แทงสัตว์นรกผู้ร้องไห้อยู่ เพราะทําบาปกรรมอะไรไว้ จึงถูกฆ่าด้วยหอก นอนเกลื่อนกลาดอยู่เช่นนี้”

มาตลีเทพบุตร กราบทูลว่า “เมื่อครั้งเกิดเป็นมนุษย์ สัตว์นรกเหล่านี้ ไม่ประกอบอาชีพอะไร  ไม่มีหลักแหล่ง เป็นคนจรจัด เลี้ยงชีวิตด้วยการลักขโมยสิ่งของคนอื่น ไม่ว่าจะเป็นข้าวเปลือก  ทรัพย์สิน เงิน ทอง แพะ แกะ กระบือ และสัตว์เลี้ยงอื่น ๆ มาเลี้ยงชีวิตตน ได้ทําบาปกรรมชั่วช้า  จึงถูกฆ่าด้วยหอก นอนดิ้นรนทรมานอยู่”

นรกขุมที่ ๙ นรกทุบตี

มาตลีเทพบุตร ขับราชรถต่อไป พระเจ้าเนมิราช เห็นนายนิรยบาลผูกคอสัตว์นรกพวกหนึ่งไว้ ด้วยเชือกเหล็กร้อนลุกเป็นไฟ แล้วลากดึงมากระชากให้ล้มลงบนแผ่นดินที่มีเปลวไฟลุกไหม้ ตามทุบตี สับ ฟัน ด้วยอาวุธต่าง ๆ จึงตรัสถามว่า “เหล่าสัตว์นรก ถูกนายนิรยบาลผูกคอด้วยเชือกเหล็กที่มีเปลวไฟร้อนแรง ลากดึงมา กระชากให้ล้มลงบนแผ่นดินที่มีเปลวไฟ ลุกไหม้ ทุบตี สับ ฟัน  ด้วยอาวุธต่าง ๆ สัตว์นรกเหล่านี้ ถูกนายนิรยบาลผูกคอไว้ เพราะเหตุอะไร

อีกพวกหนึ่ง  ถูกนายนิรยบาลเฉือนออกเป็นชิ้น ๆ นอนอยู่ สัตว์นรกเหล่านี้ ทําบาปอะไรไว้ จึงถูกเฉือนให้นอน ดิ้นรนทรมานอยู่”

มาตลีเทพบุตร กราบทูลว่า “สัตว์นรกเหล่านี้ เมื่อครั้งเกิดเป็นมนุษย์ เคยเป็นเจ้าของโรงฆ่าสัตว์ ได้ฆ่ากระบือ แพะ และแกะ แล้ว วางขายตามท้องตลาด จึงถูกตัดเป็นท่อน ๆ นอนดิ้นรนทรมานอยู่”

นรกขุมที่ ๑๐ นรกอุจจาระปัสสาวะ

มาตลีเทพสารถี ขับราชรถต่อไป ห้วงน้ำเบื้องหน้าเป็นห้วงน้ำอุจจาระและปัสสาวะเหล็กเน่าเหม็น  กลิ่นฟุ้งกระจาย  พระเจ้าเนมิราชทอดพระเนตรเห็นสัตว์นรกกินอุจจาระและปัสสาวะของตน  จึงตรัสถามมาตลีเทพบุตรว่า “สัตว์นรกเหล่านี้ หิวโหย ไม่อาจอดกลั้นความหิวได้ จึงเคี้ยวกินอุจจาระและปัสสาวะที่เดือดพล่าน ควันฟุ้งลอยอบอวลด้วยเปลวไฟร้อนแรง โหมไหม้ สัตว์นรกเหล่านี้ ทํากรรมอะไรไว้ จึงกินอุจจาระและปัสสาวะของตนเป็นอาหาร”

มาตลีเทพบุตร ทูลว่า “เมื่อครั้งเกิดเป็นมนุษย์ สัตว์นรกเหล่านี้ เป็นอันธพาล เกเร  เกรี้ยวกราด โวยวาย สร้างความเดือดร้อนให้แก่สังคม เบียดเบียนเพื่อนบ้าน มิตรสหาย ให้ได้รับความลําบากอยู่ตลอด จึงต้องเกิดมากินอุจจาระและปัสสาวะของตน”

นรกขุมที่ ๑๑ นรกน้ำเลือดน้ำหนอง

มาตลีเทพบุตร ขับราชรถผ่านไปทางนรกอื่นอีก ห้วงน้ำใหญ่เบื้องหน้า เต็มไปด้วยน้ำเลือดและน้ำหนอง เน่าเหม็นขื่นคาวกลิ่นฟุ้งกระจาย พระเจ้าเนมิราชทอดพระเนตรเห็นสัตว์นรกเหล่านี้ถูกความหิวแผดเผา ไม่สามารถอดกลั้นความหิวได้ จึงดื่มกินน้ำเลือดและน้ำหนองสกปรก ได้ตรัสถามว่า “สายน้ำนี้ เต็มไปด้วยน้ำเลือดและน้ำหนอง มีกลิ่นเหม็น ไม่สะอาด เน่าฟุ้ง สัตว์นรก ถูกไฟนรก แผดเผา เร่าร้อน หิวกระหาย จึงดื่มกินน้ำเลือดและน้ำหนองจากห้วงน้ำนั้น สัตว์นรกเหล่านี้ ได้ทําบาปอะไรไว้ จึงดื่มกินน้ำเลือดและน้ำหนองเป็นอาหาร”

มาตลีเทพสารถี กราบทูลว่า “เมื่อครั้งเกิดเป็นมนุษย์ สัตว์นรกเหล่านี้ ทํากรรมหยาบช้า  ได้ฆ่าบิดามารดา และพระอรหันต์ ชื่อว่า ต้องปาราชิกในชีวิตคฤหัสถ์ จึงดื่มกินน้ำเลือดและน้ำหนองเป็นอาหาร”

นรกขุมที่ ๑๒ นรกเบ็ด

มาตลีเทพสารถี ขับราชรถต่อไป พระเจ้าเนมิราชเห็นนายนิรยบาลเอาเบ็ดเหล็กโตเท่าต้นตาล  มีเปลวไฟลุกไหม้ เกี่ยวลิ้นสัตว์นรกลากมา กระชากให้ล้มลงบนแผ่นเหล็กร้อน มีเปลวไฟลุกไหม้  จับให้นอนหงาย แล้วเอาตะขอเหล็กสับหนัง เหมือนสับหนังโค สัตว์นรก เหล่านั้น ดิ้นรน กระเสือกกระสนหนี เหมือนปลาดิ้นอยู่บนบก ทนทุกข์ทรมานไม่ได้ จึงร้องไห้ คร่ำครวญ โอดโอยน้ำลายไหลออกมา พระเจ้าเนมิราช ตรัสถามมาตลีเทพบุตรว่า “ดูลิ้นของสัตว์นรกที่ถูกเบ็ดเกี่ยว และถูกแล่หนังแผ่ออก ดิ้นรน กระเสือกกระสน ร้องไห้ น้ำลายไหล เหมือนปลาถูกโยนขึ้นไปบนบก ดิ้นรนอยู่ สัตว์นรกเหล่านี้ ทําบาปกรรมอะไรไว้ จึงกลืนกินเบ็ดนอนดิ้นรนอยู่”

มาตลีเทพบุตร ทูลว่า “เมื่อครั้งเกิดเป็นมนุษย์ เขาอยู่ในตําแหน่งที่มีอํานาจในการตีราคาประกวดประมูลงาน ได้ตีค่าสิ่งของให้น้อยกว่าราคาที่เป็นจริง ทํากรรมด้วยการโก่งราคาสินค้า  เพราะถูกล่อด้วยความโลภในเหยื่อคือทรัพย์ เหมือนคนเสียบเหยื่อล่อปลาให้ติดเบ็ด คนโกง  ถูกกรรมของตนหุ้มห่อไว้ ไม่มีใครสามารถช่วยป้องกันสัตว์นรกจากกรรมที่คดโกงผู้อื่นได้ จึงต้อง                   กลืนกินเบ็ดนอนอยู่”

นรกขุมที่ ๑๓ นรกภูเขาเพลิง

มาตลีเทพบุตร ขับราชรถต่อไป พระเจ้าเนมิราชทอดพระเนตรเห็นหญิงนรก ซึ่งยืนอยู่ในหลุมถ่านเพลิงใหญ่ ที่มีเปลวไฟลุกโหมโชติช่วง ถูกนายนิรยบาลแทงด้วยอาวุธต่าง ๆ เหมือนคนเลี้ยงโค แทงฝูงโคที่ไม่เข้าคอก นายนิรยบาลจับที่ขาหญิงนรกเหล่านั้น แล้วโยนลงไปในหลุมถ่านเพลิง ด้วยพละกําลังมหาศาล พระเจ้าเนมิราช ตรัสถามว่า “หญิงนรกเหล่านี้  มีร่างกายเต็มไปด้วยบาดแผล น่าเกลียด น่ากลัว มีแมลงวันตอม เปรอะเปื้อนด้วยเลือดและหนอง บางคนไม่มีหัว ยืนประคองแขน ร้องไห้ บางคนจมอยู่ในพื้นถึงเอว ภูเขาไฟกลิ้งมาจากสี่ทิศ บดทับ  หญิงนรกเหล่านั้น แหลกละเอียด ภูเขากลิ้งทับหญิงเหล่านั้น ทั้งที่จมอยู่ในแผ่นดินถึงเอวอย่างนี้ ภูเขาเหล็กลุกโพลงตั้งขึ้นทางทิศตะวันออก กลิ้งมาเสียงดังสนั่นหวั่นไหวคํารามดุจสายฟ้า บดร่างหญิงนรก ให้แหลกละเอียด

“เมื่อภูเขาลูกนั้นกลิ้งไป หยุดอยู่ทางข้างทิศตะวันตก  ร่างของหญิงนรกเหล่านั้น ก็ปรากฏขึ้นอีก แล้วภูเขาไฟ ก็เคลื่อนเข้ามาบดทับอีก หญิงนรกเหล่านั้น ทนทุกข์ทรมานไม่ได้ จึงประคองแขนร้องไห้ อย่างน่าเวทนา ภูเขาสองลูก ปรากฏขึ้น บดร่างของหญิงนรกเหล่านั้น เลือดไหลออก เหมือนหีบอ้อย บางครั้งภูเขาปรากฏสามลูก บางครั้งสี่ลูก  บดขยี้ร่างของหญิงนรกเหล่านั้น หญิงนรกเหล่านั้นทําบาปกรรมอะไรไว้ จึงต้องมาจมอยู่ในภูเขาไฟนี้”

มาตลีเทพสารถี กราบทูลว่า “เมื่อครั้งเกิดเป็นมนุษย์ หญิงนรกเหล่านั้น เป็นสตรีไม่ทําหน้าที่การงานอะไร ประพฤติตัวไม่ดี เป็นหญิงนักเลง นอกใจสามี มีจิตยินดีในชายอื่น คบหาชายอื่นเพราะราคะ  จึงถูกภูเขาไฟลุกโพลงกลิ้งมาจากทิศทั้งสี่ บดขยี้ให้แหลกละเอียด”

นรกขุมที่ ๑๔ นรกหลุมเพลิง

มาตลีเทพบุตร ขับราชรถต่อไป  พระเจ้าเนมิราชทอดพระเนตรเห็นสัตว์นรกนั้น  ยืนร้องโอดครวญอยู่ในบ่อใหญ่ เต็มไปด้วยถ่านเพลิง โหมไหม้ สัตว์นรกเหล่านั้น ถูกนายนิรยบาลไล่ต้อน  แทงด้วยอาวุธต่าง ๆ ให้ตกลงไปในหลุมถ่านเพลิง เหมือนนายโคบาลต้อนแทงฝูงโคที่ไม่เข้าคอก   ต่อจากนั้น นายนิรยบาล จับขาสัตว์นรกเหล่านั้น โยนลงไปในหลุมเพลิงใหญ่ จึงตรัสถามถึงสาเหตุนายนิรยบาลทั้งหลาย จับสัตว์นรกเหล่านี้โยนลงไปในนรก

มาตลีเทพสารถี กราบทูลพระราชาว่า “เมื่อครั้งเกิดเป็นมนุษย์ เขาได้ทํากรรมชั่ว เป็นชู้กับภรรยาของชายอื่น  จึงมาตกนรก รับทุกข์ทรมานในนรกยาวนาน ไม่มีใครสามารถป้องกันกรรมของเขาได้”

นรกขุมที่ ๑๕ นรกหมกไหม้

ครั้นมาตลีเทพบุตร กราบทูลอย่างนี้แล้ว ได้ขับราชรถต่อไปข้างหน้า พระเจ้าเนมิราชได้ทอดพระเนตรเห็นสัตว์นรกที่หมกไหม้ในหลุมถ่านเพลิงขนาดใหญ่ สัตว์นรกเหล่านั้น มีรูปร่างหน้าตาพิลึกแตกต่างกันไป พระเจ้าเนมิราช ตรัสถามถึงสัตว์นรกที่มีรูปร่างพิลึกต่าง ๆ ประสบทุกข์ทรมาน แสนสาหัสอย่างยิ่งเช่นนี้

มาตลีเทพบุตร กราบทูลให้ทราบว่า “เมื่อครั้งเกิดเป็นมนุษย์ สัตว์นรกเหล่านี้ เป็นพวกมิจฉาทิฏฐิ ทํากรรมที่เกิดจากความเห็นผิด ยังชักชวนผู้อื่นให้เห็นผิดเช่นนั้นด้วย เพราะสัตว์นรกเหล่านั้น เป็นผู้มีมิจฉาทิฏฐิ จึงต้องเสวยทุกขเวทนาอันกล้าแข็ง เผ็ดร้อน ประมาณยิ่งอยู่อย่างนี้”

ขณะที่มาตลีเทพสารถีกําลังกราบทูลถึงนรกหมกไหม้ ก็เป็นเวลาเดียวกันกับที่หมู่เทวดาในเทวโลกนั่งประชุมกันในเทวสภาชื่อ “สุธรรมา” ต่างรอคอยการเสด็จมาของพระเจ้าเนมิราช

ท้าวสักกเทวราชทรงใคร่ครวญดูว่า ทําไม มาตลีเทพบุตรจึงได้ชักช้านัก ก็ทราบว่า  มาตลีเทพบุตรกําลังนําพระเจ้าเนมิราชเที่ยวชมนรก เพื่อแสดงความเป็นทูตพิเศษของตน

ท้าวสักกะ ทรงหวั่นเกรงว่า อายุของพระเจ้าเนมิราช มีอยู่น้อยนิดมาก  หากเทียบกับเวลาในสวรรค์จะหมดสิ้นไป  ก่อนที่มาตลีเทพบุตรจะนําพระเจ้าเนมิราชชมนรกได้ครบ ทุกแห่ง^๒  ครั้นทรงดําริดังนี้แล้ว จึงส่งเทพบุตรตนหนึ่ง ซึ่งมีความเร็วมาก ไปแจ้งให้มาตลีเทพบุตรรีบเชิญเสด็จพระเจ้าเนมิราชมาโดยเร็ว มาตลีเทพบุตรทราบแล้ว จึงแสดงนรกทั้งหมด ให้ปรากฏพร้อมกันทีเดียว ทั้ง ๔ ทิศ

—

๒ เนื่องจากอายุของมนุษย์ในโลก สั้นมาก เมื่อเทียบกับอายุของนรกและสวรรค์ ๑๐๐ ปี ในเมืองมนุษย์ เป็น ๑ วัน  ในสวรรค์ชั้นดาวดึงส์ ท้าวสักกะ ทราบความข้อนี้ จึงเกรงว่า หากมาตลีเทพบุตร มัวนําพระเจ้าเนมิราช เที่ยวดูนรกชักช้าอยู่  ก็จะทําให้พระเจ้าเนมิราช หมดอายุในโลกมนุษย์ ไม่สามารถกลับไปโลกมนุษย์ได้อีก

ท่องแดนสวรรค์

เมื่อมาตลีเทพบุตร ได้นําเสด็จพระเจ้าเนมิราชชมนรกทั้งหมด ครั้นแล้ว จึงรีบนําเสด็จขึ้นไปวิมานของท้าวสักกเทวราช ตามคําเร่งเร้าของเทพบุตรตนนั้น

วิมานแก้วมณี ๕ ยอด

มาตลีเทพบุตรขับราชรถมุ่งตรงไปยังเทวโลกอย่างรีบเร่ง พระเจ้าเนมิราชทอดพระเนตร  เห็นวิมานของเทพธิดานามว่า “พีรณี” มียอด ๕ ยอด ล้วนทําด้วยแก้วมณี มีขนาดใหญ่ถึง ๑๒ โยชน์ ประดับตกแต่งอย่างงดงาม มีอุทยานและสระโบกขรณีน่ารื่นรมย์ มีต้นกัลปพฤกษ์ล้อมรอบ  พระองค์ทอดพระเนตรเห็นเทพธิดานั่งอยู่ภายในปราสาท  แวดล้อมด้วยหมู่เทพอัปสรพันนาง  เปิดหน้าต่างแก้วมณีมองดูภายนอก จึงตรัสถามมาตลีเทพบุตรว่า “เทพธิดานั้น ทําบุญอะไรไว้  จึงได้มาเกิดในสวรรค์ เพลิดเพลินอยู่ในวิมาน”

มาตลีเทพบุตร กราบทูลพระราชาว่า “เทพธิดา ที่พระองค์ทรงหมายถึงนั้น ชื่อ “พีรณี”  เมื่อครั้งเกิดเป็นมนุษย์ เป็นนางทาสในเรือนของพราหมณ์คนหนึ่ง นางรู้ว่า ผู้ที่มาเป็นแขกในเรือนของนาย คือ พระภิกษุ จึงนิมนต์ให้นั่ง มีความยินดีที่ได้เห็นพระภิกษุนั้น เหมือนมารดาเห็นบุตรผู้จากไปนาน  ได้มีโอกาสกลับบ้าน นางดูแลพระภิกษุนั้น ด้วยความเคารพ บางครั้งได้ถวายสิ่งของ   ของตน แม้เล็กน้อย เป็นผู้สํารวมระวัง คอยจัดแจงทาน จึงมาบันเทิงอยู่ในวิมานนี้

คราวนั้น เป็นยุคสมัยของพระพุทธเจ้าพระนามว่า กัสสปะ พราหมณ์ผู้เป็นนาย  ต้องการถวายสลากภัตแด่พระภิกษุสงฆ์ จึงสั่งภรรยาให้ช่วยจัดเตรียมสลากภัต ๘ ที่ แต่ละที่ ให้มีราคา ๑ กหาปณะ สําหรับพระภิกษุแต่ละรูป แต่ภรรยาตลอดจนบุตรธิดา ต่างก็ปฏิเสธ ไม่ยอมจัดเตรียม พราหมณ์จึงถามสาวใช้ว่า ทําได้หรือไม่ นางรับว่า ทําได้ แล้ว จัดแจงข้าวต้ม ของขบเคี้ยว และภัตตาหาร เป็นต้น ด้วยความเคารพ ได้ทันเวลาที่พระภิกษุมาถึง นิมนต์ให้นั่งบนอาสนะที่ปูเตรียมไว้ เอาดอกไม้สดมาประดับตกแต่งไว้หน้าบ้าน สาวใช้นั้น เพลิดเพลินยินดีตลอดเวลาที่ได้จัดเตรียมของถวาย ดูแลพระภิกษุด้วยความเคารพ ได้ถวายอะไร ๆ ซึ่งเป็นของของตน  ด้วยผลบุญนั้น จึงได้มาเกิดบนสวรรค์”

วิมานทองทั้ง ๗

ครั้นกล่าวอย่างนี้แล้ว มาตลีเทพสารถี ได้ขับราชรถผ่านไปทางวิมานทองทั้ง ๗ ของเทพบุตร  ชื่อ “โสณทินนะ” พระเจ้าเนมิราช ทอดพระเนตรเห็นวิมานและสิริสมบัติของโสณทินนเทพบุตรนั้น  จึงตรัสถามถึงบุญกุศลที่เทพบุตรนั้นได้ทําไว้

มาตลีเทพสารถี กราบทูลว่า “เทพบุตรนี้ เป็นคหบดี ชื่อ โสณทินนะ บริจาคเงินสร้างวิหาร  ทั้ง ๗ หลัง ถวายพระภิกษุสงฆ์ ได้ปฏิบัติบํารุงพระภิกษุสงฆ์ด้วยความเคารพ ทั้งถวายผ้านุ่ง ผ้าห่ม  ภัตตาหาร เสนาสนะ และเครื่องประทีป รักษาอุโบสถศีล ในวันพระ ๑๔ ค่ำ ๑๕ ค่ำ และ ๘ ค่ำ  สํารวมในศีลตลอดเวลา จึงมาเกิดในสวรรค์ บันเทิงอยู่ในวิมานนี้”

วิมานแก้วผลึก

ครั้นกล่าวถึงกุศลกรรมของโสณทินนเทพบุตร อย่างนี้แล้ว มาตลีเทพบุตร ก็ขับราชรถ ผ่านไปทางวิมานแก้วผลึก วิมานแก้วผลึกนั้น สูง ๒๕ โยชน์ ประกอบด้วยเสาทําด้วยแก้ว ๗  ประการ  หลายร้อยต้น ประดับด้วยยอดหลายร้อยยอด มีกระดิ่งห้อยเป็นแถวรายรอบส่งเสียงดังไพเราะ  มีธงสีทองและสีเงิน โบกสะบัดปลิวไสว มีอุทยานและหมู่ไม้ ดารดาษด้วยบุปผชาตินานาชนิด  ประกอบด้วยสระโบกขรณีน่ายินดี มีป่าที่น่ารื่นรมย์ เต็มไปด้วยเทพอัปสรผู้ชํานาญในการฟ้อนรําขับร้อง และประโคมดนตรี

พระเจ้าเนมิราช ทอดพระเนตรเห็นวิมานแก้วผลึกนั้น มีพระหฤทัยยินดี ตรัสถามถึงบุญกุศลที่เทพอัปสรเหล่านั้นทําไว้ว่า “วิมานอันบุญญานุภาพตกแต่งดีแล้วนี้ เกลื่อนไปด้วยหมู่อัปสร  ผู้ประเสริฐ รุ่งเรืองด้วยปลียอด บริบูรณ์ด้วยข้าวและน้ำ งดงามด้วยการฟ้อนรํา ขับร้อง มีแสงสว่าง ส่องออกมาจากแก้วผลึก เรารู้สึกปลื้มใจที่ได้มาเห็นเทพอัปสรเหล่านี้ ได้ทํากุศลอะไรไว้ จึงได้มาเกิดในวิมานนี้”

มาตลีเทพบุตร กราบทูลว่า “เมื่อครั้งเกิดเป็นมนุษย์ เทพอัปสรเหล่านี้ เป็นผู้มีศีล ชอบให้ทาน มีจิตเลื่อมใส เป็นคนมีสัจจะ ไม่ประมาทในการรักษาอุโบสถศีล เป็นผู้สํารวมระวัง และยินดีในการจัดแจงทาน จึงมาบันเทิงอยู่ในวิมานนี้”

วิมานแก้วต่าง ๆ

จากนั้น มาตลีเทพบุตร ขับราชรถต่อไป แสดงวิมานแก้วมณีต่าง ๆ แด่พระเจ้าเนมิราช  วิมานแก้วเหล่านั้น ประดิษฐานอยู่ในสถานที่ราบเรียบ เปล่งรัศมีดุจภูเขาแก้วมณี กึกก้อง บันลือลั่นด้วยการฟ้อนรํา ขับร้อง และประโคมดนตรี เกลื่อนไปด้วยเทพบุตรเป็นอันมาก  วิมานแก้วผลึกนั้น ประดับด้วยยอดมิใช่น้อย วิมานบางแห่ง ประดับด้วยแก้วไพฑูรย์ บางแห่ง ประดับด้วยทอง มีวนอุทยานปกคลุมไปด้วยบุปผชาตินานาพันธุ์ แวดล้อมไปด้วยแม่น้ำใสสะอาด เจื้อยแจ้วไปด้วยฝูงวิหคส่งเสียงร้อง มีหมู่เทพอัปสรแวดล้อม เป็นสถานที่อยู่ของเทพบุตรผู้มีบุญ

พระเจ้าเนมิราช ทอดพระเนตรเห็นเช่นนั้น จึงตรัสถามถึงกุศลกรรมของเทพบุตรเหล่านั้น  

มาตลีเทพสารถี กราบทูลว่า “เมื่อครั้งเกิดเป็นมนุษย์ เทพบุตรเหล่านี้ เป็นผู้มีศีล ได้ก่อสร้างสวนดอกไม้ บ่อน้ำ สระน้ำ และสะพาน ได้ปฏิบัติพระอรหันต์ ด้วยความเคารพ ได้ถวายจีวร บิณฑบาต ยารักษาโรค และเสนาสนะ แด่ท่านผู้บำเพ็ญตน ด้วยจิตเลื่อมใส ได้รักษาอุโบสถศีลในวันพระ ๑๔ ค่ำ ๑๕ ค่ำ และ ๘ ค่ำ เป็นผู้สํารวมในศีลตลอดเวลา ยินดีในการให้ทาน จึงมาเกิดในสวรรค์ บันเทิงอยู่ในวิมานนี้”

วิมานสาวกพระกัสสปพุทธเจ้า

ในขณะที่มาตลีเทพสารถีนําพระเจ้าเนมิราชชมวิมานบนสวรรค์อยู่นั้น ท้าวสักกเทวราช ดําริว่า มาตลีเทพบุตร ชักช้าเกินไป จึงส่งเทพบุตรผู้ว่องไว ไปเตือนให้ทราบอีก มาตลีเทพบุตร คิดว่า ตนชักช้าไม่ได้แล้ว จึงแสดงวิมานเทพเป็นอันมาก พร้อมกันทีเดียว พระเจ้าเนมิราช ตรัสถามถึงกรรมของเหล่าเทพบุตรผู้เสวยทิพยสมบัติในวิมานนั้น ๆ

มาตลีเทพบุตร กราบทูลให้ทราบว่า “ในกาลก่อน เทพบุตรทั้งหมด เป็นสาวกของพระสัมมาสัมพุทธเจ้า มีศรัทธาตั้งมั่นในพระสัทธรรม ได้ปฏิบัติตามคําสั่งสอนของพระศาสดา เทพบุตรเหล่านั้น บวชในพระศาสนาของพระกัสสปพุทธเจ้า เป็นผู้มีศีล บริสุทธิ์ บําเพ็ญสมณธรรม  จนได้บรรลุโสดาปัตติผล แต่ไม่สามารถบรรลุธรรมได้เป็นพระอรหันต์ ครั้นสิ้นชีวิตแล้ว ได้มาเกิดในวิมานทองเหล่านี้ สถานที่เหล่านั้น เป็นที่สถิตของสาวกพระกัสสปพุทธเจ้า ขอเชิญพระองค์ทอดพระเนตรเถิด”

ภูเขาสัตตบริภัณฑ์ วิมานท้าวจตุโลกบาล

ครั้นมาตลีเทพบุตร นําพระเจ้าเนมิราช ชมวิมานที่ปรากฏอยู่ในอากาศอย่างนี้แล้ว จึงเสด็จตรงไปยังที่อยู่ของท้าวสักกเทวราช แม้เร่งรีบเช่นนั้น ก็ยังมีความอุตสาหะ อุตส่าห์ชี้ให้พระเจ้าเนมิราช ดูภูเขาสัตตบริภัณฑ์ ซึ่งทอดเทือกโอบล้อมภูเขาสิเนรุ พระเจ้าเนมิราช ประทับอยู่บนยานทิพย์  เทียมด้วยม้าสินธพหนึ่งพันตัว เสด็จไป ทรงเห็นหมู่ภูเขาในระหว่างนทีสีทันดร จึงตรัสถามเทพทูตมาตลี ว่า “ภูเขาเหล่านั้น ชื่ออะไร”

มาตลีเทพบุตร ขับราชรถมุ่งหน้าไป พลางกราบทูลว่า “ภูเขาเหล่านี้ ตั้งเรียงราย เป็นปราการธรรมชาติ ๗ ชั้น คือ ภูเขา “สุทัสสน์” อยู่นอกสุด ถัดจากภูเขาสุทัสสน์นั้นไป  คือ ภูเขา “กรวิก” ภูเขากรวิกนั้น สูงกว่าภูเขาสุทัสสน์ มีทะเลนทีสีทันดร^๓ คั่นอยู่ในระหว่าง ภูเขาทั้ง ๒ ลูกนี้ ถัดจาก ภูเขากรวิกเข้ามา คือ ภูเขา “อิสินธร” ภูเขาอิสินธรนั้น สูงกว่าภูเขากรวิก มีทะเลนทีสีทันดร คั่นอยู่ระหว่าง ๒ ภูเขานั้น ถัดจากภูเขาอิสินธร คือ ภูเขา “ยุคันธร” ภูเขายุคันธรนั้น สูงกว่าภูเขาอิสินธร  มีทะเลนทีสีทันดร คั่นอยู่ระหว่างภูเขา ๒ ลูกนั้น ถัดจากภูเขายุคันธร คือ ภูเขา “เนมินธร” ภูเขาเนมินธรนั้น สูงกว่าภูเขายุคันธร มีทะเลนทีสีทันดร คั่นอยู่ระหว่าง ๒ ภูเขานั้น ถัดจากภูเขาเนมินธร คือ  ภูเขา “วินตกะ” ภูเขาวินตกะนั้น สูงกว่าภูเขาเนมินธร มีทะเลนทีสีทันดร คั่นอยู่ระหว่าง ๒ ภูเขานั้น ถัดจากภูเขาวินตกะ คือ ภูเขา “อัสสกัณณะ” ภูเขาอัสสกัณณะนั้น สูงกว่าภูเขาวินตกะ  มีทะเลนทีสีทันดร คั่นอยู่ระหว่าง ๒ ภูเขานั้นเช่นกัน ภูเขาทั้ง ๒ เหล่านั้น สูงขึ้นไปโดยลําดับ  มีทะเลนทีสีทันดร คั่นอยู่ระหว่างภูเขาแต่ละลูก ดุจขั้นบันได ขอเชิญพระองค์ ทอดพระเนตรภูเขาเหล่านี้ ซึ่งเป็นที่อยู่ของท้าวจาตุมหาราช เทวดาผู้รักษาโลก ประจําทิศทั้ง ๔ บางครั้งเรียกว่า  “ท้าวจตุโลกบาล” ท้าวธตรฐประจําทิศตะวันออก ท้าววิรุฬหก ประจําทิศใต้ ท้าววิรูปักษ์ ประจําทิศตะวันตก ท้าวกุเวร ประจําทิศเหนือ”

—

๓ นทีสีทันดร เป็นแม่น้ำที่ขั้นอยู่ระหว่างภพดาวดึงส์

จิตตกูฏ ประตูสู่สวรรค์ชั้นดาวดึงส์

มาตลีเทพบุตร แสดงเทวโลกชั้นจาตุมหาราช แด่พระเจ้าเนมิราชอย่างนี้แล้ว ได้ขับราชรถต่อไป ชี้ให้ดูรูปเหมือนพระอินทร์^๔ ซึ่งประดิษฐานอยู่ที่ซุ้มประตู “จิตตกูฏ” บนสวรรค์ชั้นดาวดึงส์   พระเจ้าเนมิราช ทอดพระเนตรเห็นแล้ว ตรัสถามว่า “ประตูนี้ ชื่ออะไร”

มาตลีเทพสารถี กราบทูลว่า “ประตูนี้ เขาเรียกว่า “จิตตกูฏ” เป็นทางเสด็จเข้าออกของท้าวสักกเทวราช เป็นประตูเทพนคร ซึ่งตั้งอยู่บนยอดเขาสิเนรุ สลักเสลาด้วยรูปจิตรกรรมต่าง ๆ  รุ่งเรือง วิจิตร บรรจง ด้วยรูปเหมือนท้าวสักกเทวราช คอยรักษาเทพนคร ประหนึ่งเสือโคร่งรักษาป่า” ครั้นทูลอย่างนี้แล้ว มาตลีเทพสารถี ได้ทูลเชิญเสด็จพระเจ้าเนมิราช เสด็จเข้าสู่เทพนคร

สู่เทวสมาคม

พระเจ้าเนมิราช ประทับอยู่บนยานทิพย์ ทอดพระเนตรเทวสภา ชื่อ “สุธรรมา” ตรัสถาม  มาตลีเทพสารถีว่า สถานที่พระองค์ประทับอยู่นี้ ชื่ออะไร มาตลีเทพสารถี กราบทูลว่า “วิมานนี้  เป็นเทวสภา ชื่อว่า “สุธรรมา” รุ่งเรืองด้วยแก้วไพฑูรย์ งามวิจิตร ถูกเนรมิตขึ้นด้วยบุญญานุภาพ  มีเสา ๘ เหลี่ยม ทําด้วยแก้วไพฑูรย์ทุกต้น เป็นสถานที่เหล่าเทพชั้นดาวดึงส์ทั้งหมด มีพระอินทร์เป็นประมุข มาประชุมกันคิดประโยชน์ของเทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย

ฝ่ายเทวดาทั้งหลาย นั่งคอยการเสด็จมาของพระเจ้าเนมิราช ครั้นทราบว่า พระเจ้าเนมิราช  เสด็จมาแล้ว ต่างก็ถือของหอม ธูปเทียน เครื่องอบ และดอกไม้ทิพย์ ไปคอยอยู่ที่ทางจะเสด็จเข้ามา  ตั้งแต่ซุ้มประตูจิตตกูฏ บูชาพระโพธิสัตว์ด้วยของหอม และดอกไม้นานาพันธุ์ ห้อมล้อม นําเสด็จเข้าสู่สุธรรมาเทวสภา

พระเจ้าเนมิราช เสด็จลงจากราชรถ เข้าสู่เทวสภา เทวดาทั้งหลายในที่นั้น เชิญเสด็จให้ประทับนั่งบนทิพยอาสน์

๔ รูปเหมือนพระอินทร์นี้ ท้าวสักกะ เนรมิตไว้ เมื่อคราวทําสงครามกับท้าวเวปจิตติ เพื่อเป็นขวัญและกําลังใจให้เทพนักรบ ข้อความดังกล่าว ปรากฏอยู่ใน “ธชัคคสูตร สังยุตตนิกาย สคาถวรรค และอรรถกถา ธชัคคสูตร”

เทวดาทั้งหลาย เห็นพระเจ้าเนมิราชเสด็จมาถึง ต่างก็แซ่ซ้องสาธุการต้อนรับด้วยความยินดี ว่า  “ข้าแต่มหาราชเจ้า พระองค์เสด็จมาดีแล้ว เสด็จมาไกล ก็เหมือนใกล้ พระองค์ผู้แสวงหาคุณอันยิ่งใหญ่  ขอเชิญประทับนั่งใกล้กับท้าวสักกเทวราชเถิด”

ส่วนท้าวสักกเทวราช ทรงยินดี กล่าวสรรเสริญพระเจ้าเนมิราช เชิญชวนให้ประทับอยู่บนสวรรค์ชั้นดาวดึงส์ ท่ามกลางหมู่เทวดา ด้วยการอยู่อันเป็นทิพย์

พระเจ้าเนมิราช ตรัสห้ามว่า “สิ่งที่ได้มาเพราะผู้อื่นให้ เปรียบเหมือนยานพาหนะ หรือ เงินทอง ที่ยืมเขามา เราไม่ปรารถนาสิ่งของที่ผู้อื่นให้ บุญทั้งหลายที่เราทําเอง ย่อมเป็นทรัพย์ที่จะติดตามเรา ตลอดไป เราจะกลับไปทํากุศลให้มากในโลกมนุษย์ ด้วยการบริจาคทาน  การประพฤติธรรมสม่ำเสมอ การสํารวมระวัง และการฝึกอินทรีย์ ซึ่งทําไว้แล้ว จะมีความสุข และไม่เดือดร้อนในภายหลัง” พระโพธิสัตว์ ประทับอยู่สวรรค์ชั้นดาวดึงส์ ๗ วัน ตามการนับในโลกมนุษย์ ทรงแสดงธรรมด้วยพระสุรเสียงไพเราะ แก่เทวดาทั้งหลาย ทําให้หมู่เทพ ต่างเกิดความยินดีปรีดา

ครั้นแล้ว ทรงสรรเสริญมาตลีเทพสารถีว่า “มาตลีเทพบุตร มีอุปการะแก่เรามาก ได้นําชมสถานที่อยู่ของทวยเทพ ผู้มีกรรมดี และสถานที่อยู่ของสัตว์นรก ผู้มีกรรมหยาบช้า”

พระเจ้าเนมิราช ปรารถนาจะกลับไปโลกมนุษย์ ท้าวสักกเทวราช จึงรับสั่งมาตลีเทพบุตร ให้นําพระเจ้าเนมิราช เสด็จกลับสู่กรุงมิถิลานคร มาตลีเทพสารถี ได้จัดเตรียมราชรถ รอรับเสด็จกลับ แล้ว ขับไปถึงกรุงมิถิลานครทางทิศใต้

มหาชน เห็นยานทิพย์ ก็ยินดีว่า พระราชาของเรา เสด็จกลับมาแล้ว มาตลีเทพสารถี ทําประทักษิณกรุงมิถิลานคร แล้วนําพระโพธิสัตว์ เสด็จลงที่สีหบัญชรเหมือนเดิม แล้วทูลลากลับวิมาน

ส่วนมหาชน ได้แวดล้อมพระราชา ทูลถามถึงเทวโลกว่า เป็นอย่างไร พระเจ้าเนมิราช  ตรัสเล่าถึงสมบัติของเหล่าเทวดา และสมบัติของท้าวสักกเทวราช ให้ประชาชนฟัง แล้วทรงแสดงธรรมแก่อาณาประชาราษฎร์ว่า “แม้พวกท่านทั้งหลาย จงทําบุญ มีการให้ทาน เป็นต้น ก็จะบังเกิดในเทวโลกเช่นกัน”

ครั้นกาลต่อมา เมื่อนายภูษามาลา กราบทูลให้ทราบว่า มีพระเกศาหงอกแล้ว จึงทรงให้ถอนพระเกศาหงอก ด้วยแหนบทองคำ วางในพระหัตถ์ ทอดพระเนตรเห็นพระเกศาหงอกนั้น แล้ว  ทรงสลดพระทัย ได้พระราชทานบ้านส่วย แก่นายภูษามาลา มีพระราชประสงค์จะทรงผนวชจึงมอบราชสมบัติ แก่พระราชโอรส

พระราชโอรส ทูลถามว่า “พระองค์จะทรงผนวช เพราะเหตุไร” พระเจ้าเนมิราช จึงตรัสบอกเหตุผล เหมือนพระราชาพระองค์ก่อน ๆ ทรงผนวชแล้ว ประทับอยู่ ณ พระราชอุทยานอัมพวันนั้น  นั่นเอง เจริญพรหมวิหาร ๔ จนได้บรรลุฌาน มีฌานไม่เสื่อม ได้ไปบังเกิดในพรหมโลก

กลับชาติมาเกิดสมัยพุทธกาล

ครั้นพระพุทธองค์ ตรัสเล่าเรื่องในอดีตชาติของพระองค์ ให้ภิกษุทั้งหลายฟังแล้ว ได้ตรัสสรุปว่า

“ภิกษุทั้งหลาย มิใช่แต่ในบัดนี้เท่านั้น ที่ตถาคต ออกมหาภิเนษกรมณ์ แม้ในอดีตชาติ ตถาคต ก็ออกมหาภิเนษกรมณ์เหมือนกัน” ครั้นตรัสดังนี้แล้ว ทรงแสดงอริยสัจ ๔ ประชุมสรุป ชาดกว่า“ท้าวสักกเทวราชในครั้งนั้น กลับชาติมาเกิดเป็นภิกษุ ชื่อ “อนุรุทธะ” ในชาตินี้  มาตลีเทพสารถี กลับชาติมาเกิดเป็นภิกษุ ชื่อ “อานนท์” กษัตริย์ ๘๔,๐๐๐ องค์ เป็นพุทธบริษัท  ส่วนพระเจ้าเนมิราช  คือ เราผู้สัมมาสัมพุทธเจ้านี่เอง”

“ทศชาติ ปณิธานมหาบุรุษไม่เปลี่ยนแปลง” ฉบับ ญาณวชิระ : ชาติที่ ๔. พระเนมิราช พระมหากษัตริย์ผู้ทรงธรรม

https://podcasts.apple.com/dk/podcast/%E0%B8%AB%E0%B8%99-%E0%B8%87%E0%B8%AA-%E0%B8%AD%E0%B9%80%E0%B8%AA-%E0%B8%A2%E0%B8%87%E0%B8%97%E0%B8%A8%E0%B8%8A%E0%B8%B2%E0%B8%95-%E0%B8%9B%E0%B8%93-%E0%B8%98%E0%B8%B2%E0%B8%99%E0%B8%A1%E0%B8%AB%E0%B8%B2%E0%B8%9A-%E0%B8%A3-%E0%B8%A9%E0%B9%84%E0%B8%A1-%E0%B9%80%E0%B8%9B%E0%B8%A5-%E0%B8%A2%E0%B8%99%E0%B9%81%E0%B8%9B%E0%B8%A5%E0%B8%87-%E0%B8%89%E0%B8%9A-%E0%B8%9A-%E0%B8%8D%E0%B8%B2%E0%B8%93%E0%B8%A7%E0%B8%8A-%E0%B8%A3%E0%B8%B0-%E0%B8%9A%E0%B8%97%E0%B8%97-4/id1480673036?i=1000581755394

The post “ทศชาติ ปณิธานมหาบุรุษไม่เปลี่ยนแปลง” ฉบับ ญาณวชิระ : ชาติที่ ๔. พระเนมิราช พระมหากษัตริย์ผู้ทรงธรรม appeared first on Manasikul Online.

ด้วยในปีพุทธศักราช ๒๕๖๕ นับเป็นปีมหามงคลของพสกนิกรชาวไทย ที่ สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง ทรงเจริญพระชนมพรรษา ๙๐ พรรษา ๑๒ สิงหาคม ๒๕๖๕ และในกาลสมัยอันเป็นมหามงคลยิ่งนี้ คณะพระเถระวัดสระเกศ ราชวรมหาวิหาร ทั้ง ๕ รูป ประกอบด้วย

พระพรหมสิทธิ (ธงชัย สุขญาโณ)

พระราชอุปเสณาภรณ์ (สังคม ญาณวฑฺฒโน)

พระราชกิจจาภรณ์ (เทอด ญาณวชิโร)

พระศรีคุณาภรณ์ (บุญทวี ปญฺญาวํโสม)

พระครูสิริวิหารการ (สมจิตร จิตฺตธมฺโม)

ได้มีเจตนารมณ์ร่วมกันที่จะเรียบเรียงหนังสือ ทศชาติ ปณิธานมหาบุรุษไม่เปลี่ยนแปลง ฉบับ ญาณวชิระ เพื่อเป็นการเฉลิมพระเกียรติ สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง ด้วยระลึกถึงพระคุณขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าอย่างสูงสุดว่า

ทศชาติ เป็นเรื่องที่แสดงให้เห็นถึงปณิธานที่ตั้งมั่นของพระโพธิสัตว์ที่จะบำเพ็ญพระบารมีให้ถึงพร้อมบริบูรณ์ เพื่อให้บรรลุพระโพธิญาณตรัสรู้เป็นพระพุทธเจ้า ไม่ว่าพระองค์จะต้องประสบกับความทุกข์ยากเดือดร้อนอย่างแสนสาหัส แต่ปณิธานของพระองค์ ก็จะไม่มีวันเปลี่ยนแปลง

และเมื่อได้น้อมรำลึกถึงพระราชจริยาวัตรที่สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง ที่ได้ทรงบำเพ็ญ ต่อบวรพระพุทธศาสนา

อีกทั้งพระราชกรณียกิจอเนกอนันต์ ที่ได้ทรงบำเพ็ญมาอย่างต่อเนื่องยาวนาน แสดงให้เห็นถึงพระราชหฤทัยที่เปรียบประดุจพระโพธิสัตว์ในการบำเพ็ญพระบารมี อันยิ่งใหญ่ด้วยการเสียสละความสุขส่วนพระองค์ ช่วยเหลือเกื้อกูลอาณาประชาราษฎร์ ให้ประสบแต่ความผาสุกตามหลักธรรมของพระพุทธศาสนา

 ในการนี้ สำนักนายกรัฐมนตรี ร่วมกับ บริษัท เมืองโบราณ จำกัด ได้พิจารณาแล้วเห็นประโยชน์อันควรนำออกเผยแพร่ให้กว้างขวาง จึงได้ร่วมกันจัดพิมพ์หนังสือ “ทศชาติ ปณิธานมหาบุรุษไม่เปลี่ยนแปลง” เพื่อเฉลิมพระเกียรติ  

อีกทั้ง บริษัทอมรินทร์พริ้นติ้งแอนด์พับลิชชิ่ง จำกัด (มหาชน) ได้สนับสนุนการจัดทำหนังสือทศชาติ เป็น E-Book และ Audiobook เพื่อให้ประชาชนผู้สนใจสามารถติดตามได้ในหลากหลายช่องทาง

ซึ่งหนังสือ ทศชาติ ปณิธานมหาบุรุษไม่เปลี่ยนแปลง ฉบับเฉลิมพระเกียรติดังกล่าวนี้ ใช้ภาษาที่เรียบง่าย เพื่อให้เป็นพุทธชาดกที่ประชาชนในทุกระดับชั้นสามารถเข้าถึงแก่นธรรมของพระพุทธศาสนาได้อย่างทั่วถึงเท่าเทียมกัน

ท่านสามารถ โหลดหนังสือทศชาติ ฉบับ ญาณวชิระ ได้ที่

https://www.opm.go.th/opmportal/multimedia/2022/project/index.html

วันแห่งความปีติอีกหนึ่งวัน เมื่อวันที่ ๖ กันยายน พุทธศักราช ๒๕๖๕ เวลา ๐๘.๐๐ น.

พิธีมอบหนังสือ “ทศชาติ ปณิธานมหาบุรุษไม่เปลี่ยนแปลง” ฉบับ ญาณวชิระ ให้แก่คณะรัฐมนตรี ในวันอังคาร ที่ ๖ เดือน กันยายน พุทธศักราช ๒๕๖๕ เวลา ๐๘.๐๐ น. ณ ตึกสันติไมตรี ทำเนียบรัฐบาล โดย คณะผู้เรียบเรียงหนังสือ ประกอบด้วย พระพรหมสิทธิ ( ธงชัย สุขญาโณ ) พระราชอุปเสณาภรณ์ (สังคม ญาณวฑฺฒโน ) พระราชกิจจาภรณ์ (เทอด ญาณวชิโร) พระศรีคุณาภรณ์ (บุญทวี ปญฺญาวํโส) และ พระครูสิริวิหารการ (สมจิตร จิตฺตธมฺโม)

เพื่อเทิดพระเกียรติ น้อมเกล้าน้อมกระหม่อมถวายพระพรชัยมงคล แด่ สมเด็จพระบรมราชชนนีพันปีหลวงพระองค์นั้น อย่างสูงสุด ด้วยระลึกถึงการบำเพ็ญพระราชกรณียกิจนานัปการของพระองค์ล้วนเป็นไปเพื่อประโยชน์เกื้อกูล และความสุขแก่บรรดาอาณาประชาราษฎร์ผู้อาศัยภายใต้ร่มพระบารมีอย่างมิทรงเหน็ดเหนื่อย

ประดุจดังการบำเพ็ญ พระบารมีของพระมหาโพธิสัตว์หลายพระชาติสุดที่จะคณานับด้วยปณิธานอันแน่วแน่เพื่อจะได้ตรัสรู้พระอนุตตรสัมมาสัมโพธิญาณเป็นพระพุทธเจ้าในพระชาติสุดท้าย ซึ่งเป็นไปเพื่อประโยชน์เกื้อกูลแก่ชาวโลกตราบจนปัจจุบัน เพื่อมอบให้คณะรัฐมนตรีได้รับทราบว่า หนังสือทศชาตินี้ ประชาชนชาวไทยทั้งประเทศได้ให้ความสนใจและลงทะเบียน ขอรับหนังสือโดยไม่ต้องเสียค่าใช้จ่ายแต่อย่างใด ซึ่งได้ลงทะเบียนขอรับหนังสือเต็มจำนวนที่กำหนดอย่างรวดเร็ว ภายในเวลา ๑ วัน จนขณะนี้ ได้ปิดรับการลงทะเบียนไปแล้ว

ด้วยเหตุที่หนังสือทศชาติฉบับนี้ จัดพิมพ์เนื่องในโอกาสมหามงคลยิ่งที่สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง ทรงเจริญพระชนมพรรษา ๙๐ พรรษา ซึ่งเป็นโอกาสมหามงคลที่หาได้ยากยิ่ง อีกทั้ง หนังสือ “ทศชาติ ปณิธานมหาบุรุษไม่เปลี่ยนแปลง” ฉบับ ญาณวชิระนี้ เป็นหนังสือที่ทรงคุณค่านับเป็นวรรณคดีที่สำคัญของชาติที่ทุกคนควรจะได้อ่าน ควรมีไว้ประจำบ้าน

อีกทั้ง ยังประกอบด้วยหลักธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าซึ่งประชาชนทั่วไปสามารถเข้าถึงด้วยภาษาหนังสือ ที่เรียบง่าย นอกจากนี้ ทราบว่า ได้มีวัดภายในประเทศทั่วทุกภูมิภาคได้นำหลักธรรมจากหนังสือทศชาติไปร่วมจัด กิจกรรมเทิดพระเกียรติ ฯ รวมทั้ง วัดไทยในต่างประเทศทั่วโลก เช่น วัดไทยนอร์เวย์ ประเทศนอร์เวย์ วัดพุทธารามลีดส์ ประเทศอังกฤษ วัดธรรมปทีป ประเทศสกอตแลนด์ และวัดพุทธาราม ประเทศเกาหลี เป็นต้น

“ขุนเขาย่อมมีวันทลาย

สายน้ำย่อมมีวันเปลี่ยนทาง

แต่ปณิธานมหาบุรุษไม่เปลี่ยนแปลง”

ญาณวชิระ

“ทศชาติ ปณิธานมหาบุรุษไม่เปลี่ยนแปลง” ฉบับ ญาณวชิระ

: ชาติที่ ๓ พระสุวรรณสาม ตำนานคนกตัญญู

“ความทุกข์เพราะถูกยิงด้วยธนู ไม่ทุกข์นัก

แต่ความทุกข์ที่จะไม่ได้เห็นบิดามารดาตลอดไป

เป็นทุกข์ยิ่งกว่าถูกยิงด้วยธนู” 

พระพุทธเจ้าตรัสเล่าถึงเรื่องราวในอดีตชาติของพระองค์ ขณะบำเพ็ญ “เมตตาบารมี” เมื่อครั้งเกิดเป็นสุวรรณสาม ชายหนุ่มผู้มีจิตใจอ่อนโยนเปี่ยมไปด้วยเมตตา สุวรรณสามได้ทิ้งความสุข สนุกสนานตามประสาเด็กหนุ่มทั้งหลาย เลี้ยงดูพ่อแม่ตาบอด ไม่เสียดายแม้กระทั่งชีวิต เพราะความรัก ความเมตตา ที่มีต่อพ่อแม่ผู้ตาบอด ใช้ชีวิตอยู่ท่ามกลางป่า มีสัตว์ป่าเป็นเพื่อน

สุวรรณสามชาดก ปรากฏอยู่ในพระไตรปิฎก ขุททกนิกาย ชาดก มหานิบาต และอรรถกถา  ขุททกนิกาย ชาดก มหานิบาต

          ขณะตรัสเล่าเรื่องสุวรรณสามนั้น พระพุทธองค์ประทับอยู่ที่พระเชตวันมหาวิหาร อารามที่ท่านอนาถบิณฑิกเศรษฐีซื้ออุทยานพระกุมารพระนามว่า“เชต” สร้างถวาย ระพุทธองค์ทรงสรรเสริญพระภิกษุรูปหนึ่ง ผู้บิณฑบาตเลี้ยงบิดามารดา เพื่อจะยกย่องพระภิกษุผู้เลี้ยงดูบิดามารดา ด้วยสิ่งของที่ชาวบ้านถวายว่า เป็นพระภิกษุยอดกตัญญู ให้เป็นแบบอย่างแก่พระภิกษุทั้งปวง  พระพุทธองค์จึงตรัสเรื่องราวในอดีตชาติของพระองค์

พระภิกษุผู้เลี้ยงบิดามารดา   

ในกรุงสาวัตถี มีตระกูลเศรษฐีตระกูลหนึ่ง มีทรัพย์สมบัติ ๑๘ โกฏิ มีลูกชายสืบสกุลเพียงคนเดียว บิดามารดาจึงรักและทะนุถนอมมาก  

วันหนึ่ง ลูกชายเศรษฐีเปิดหน้าต่างบนปราสาทออก มองเห็นผู้คนจำนวนมากที่ถนนใหญ่   ทุกคนต่างถือดอกไม้ธูปเทียน เดินตามกันไปฟังพระธรรมเทศนา ที่พระเชตวันมหาวิหาร ก็นึกอยากไปกับเขาบ้าง จึงให้คนใช้ถือดอกไม้ธูปเทียนตามผู้คนไปพระวิหาร ครั้นจัดแจงถวายผ้า เภสัช และ น้ำปานะแด่พระสงฆ์แล้ว จึงนำดอกไม้ธูปเทียนไปบูชาพระพุทธเจ้า แล้วนั่งฟังพระธรรมเทศนา อยู่ในที่ที่สมควร ขณะที่ฟังเทศน์อยู่นั้น บุตรเศรษฐีเห็นโทษในการใช้ชีวิตแบบฆราวาส จึงเกิดศรัทธาในการบวช เมื่อผู้คนลุกออกไปแล้ว จึงตรงเข้าไปถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้า ทูลขอบวช  

พระพุทธองค์ตรัสว่า พระองค์ไม่บวชให้กุลบุตรที่ยังไม่ได้รับอนุญาตจากบิดามารดา ชายหนุ่มจึงถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้ากลับบ้าน กราบบิดามารดา ขอบวชกับพระพุทธเจ้า  

บิดามารดาได้ยินเช่นนั้น ราวกับหัวใจจะแตกสลาย เพราะมีลูกชายคนเดียว เกิดหวั่นไหว  เพราะความรักลูก จึงพูดกับลูกชายว่า “ลูกเป็นที่รัก เป็นผู้สืบสกุล เป็นดวงตา เป็นชีวิต ของพ่อกับแม่ ทั้งสอง พ่อกับแม่ ขาดลูก จะมีชีวิตอยู่ได้อย่างไร พ่อกับแม่ อยู่ได้เพราะลูก เราทั้งสองก็แก่แล้ว จะตายวันตายพรุ่งก็ยังไม่รู้ ลูกยังจะทิ้งพ่อกับแม่ไปเสียอีก การบวชไม่ใช่เรื่องง่าย ทั้งทำได้ยากยิ่ง อยากกินของเย็น ก็ได้ของร้อน อยากกินของร้อน ก็ได้ของเย็น ลูกอย่าบวชเลย”

เมื่อชายหนุ่มไม่ได้รับอนุญาตให้บวช จึงเกิดความทุกข์ใจ นั่งก้มหน้า ซึมเศร้า ครุ่นคิดถึงชีวิต ภายใต้ร่มผ้ากาสาวพัสตร์ ไม่ยอมกินอาหาร ถึง ๗ วัน  

บิดามารดาปรึกษากันว่า “ถ้าไม่อนุญาตให้ลูกบวช ก็คงจะตาย เราจะไม่ได้เห็นเขาอีกเลย   ถึงลูกบวชเป็นพระภิกษุ ก็ยังได้เห็นหน้าต่อไป ยังดีกว่าตาย” ครั้นเห็นตรงกันอย่างนี้ จึงอนุญาตให้ลูกบวช ชายหนุ่มดีใจมาก จึงน้อมลงกราบแทบเท้าบิดามารดา ออกจากกรุงสาวัตถี มุ่งตรงไปยังพระเชตวันมหาวิหาร ถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้า ทูลขอบรรพชา

พระศาสดารับสั่งพระภิกษุรูปหนึ่งเป็นพระอุปัชฌาย์ บวชให้กุลบุตรนั้นเป็นสามเณร ตั้งแต่สามเณรบวชแล้ว ลาภสักการะเกิดขึ้นมากมาย เพราะพ่อแม่ข้าทาสบริวารจัดข้าวของมาถวายเป็นประจำ

ครั้นอยู่ต่อมา สามเณรก็ได้รับการอุปสมบทเป็นพระภิกษุ เล่าเรียนธรรมะอยู่กับพระอุปัชฌาย์  และอาจารย์ ๕ พรรษา จึงคิดว่า อยู่ที่นี้ ก็เกลื่อนกล่นไปด้วยหมู่ญาติ ไม่สมควร ต้องการบำเพ็ญ วิปัสสนาธุระ จึงเรียนพระกรรมฐานจากพระอุปัชฌาย์ แล้วจาริกออกจากวิหารเชตวัน ไปอาศัยอยู่ในป่าใกล้หมู่บ้านชายแดนแห่งหนึ่ง

พระภิกษุรูปนั้น เจริญวิปัสสนาในป่าแห่งนั้น ด้วยความเพียรพยายามอย่างแรงกล้า แม้เพียร พยายามอยู่ ถึง ๑๒ ปี ก็ไม่สามารถบรรลุธรรมขั้นใดขั้นหนึ่งได้

ชีวิตที่เปลี่ยนไป

ฝ่ายโยมบิดามารดาของพระภิกษุรูปนั้น อายุมากแล้ว เมื่อวันเวลาล่วงเลยไป สังขารร่างกายก็แก่ชรา ร่วงโรยลง เพราะขาดลูกชาย จิตใจก็ห่อเหี่ยว ไม่มีจิตใจจะบริหารกิจการงาน เหล่าชนที่ประกอบการพาณิชย์ ก็คดโกง เพราะคิดว่า สกุลนี้ไม่มีบุตรหรือพี่น้องคอยควบคุม ดูแล ฟ้องร้องเอาโทษ เมื่อมีโอกาสคดโกง พวกเขาก็ใส่หนี้สินยักยอกทรัพย์ตามชอบใจ แม้กระทั่งทาสและกรรมกร ในเรือน ก็แอบยักยอกเงินทองทรัพย์สมบัติหลบหนีไป จึงกลายเป็นคนขัดสนลงทุกขณะ

ครั้นอยู่ต่อมา คนชราทั้งสอง จึงกลายเป็นคนตกทุกข์ได้ยาก สิ้นเนื้อประดาตัว ไม่มีแม้กระทั่ง น้ำที่จะล้างมือ จำต้องขายเรือน แม้เช่นนั้น ก็ยังถูกคดโกง จึงไม่มีเรือนอยู่อาศัย กลายเป็นผู้ที่น่าสงสาร อย่างยิ่ง นุ่งห่มผ้าเก่าคร่ำคร่า ถือกระเบื้องเที่ยวขอทานไปในที่ต่าง ๆ

ในกาลนั้น ได้มีพระเถระรูปหนึ่ง จาริกออกจากพระเชตวันมหาวิหาร ไปถึงที่อยู่ของพระภิกษุผู้เป็นบุตรเศรษฐีอนาถานั้น พระภิกษุผู้เป็นบุตรเศรษฐีนั้น ทำอาคันตุกวัตร ปฏิสันถารต้อนรับ ให้พักครู่หนึ่งแล้ว จึงถามถึงที่มาของพระเถระ ครั้นทราบว่า มาจากพระเชตวัน จึงถามถึงความผาสุก แห่งพระศาสดาและพระมหาสาวกทั้งหลาย แล้วเลียบเคียงถามถึงข่าวคราวความเป็นอยู่ของสกุลเศรษฐีผู้เป็นบิดามารดาในกรุงสาวัตถี

พระภิกษุอาคันตุกะตอบว่า “ท่านอย่าถามถึงข่าวคราวสกุลนั้นเลย ทราบมาว่า สกุลนั้นมีลูกชายคนเดียว บวชเป็นพระภิกษุ ตั้งแต่เขาบวชสกุลนั้น ก็เริ่มเสื่อมไป บัดนี้ เศรษฐีผู้เฒ่าทั้งสองน่าสงสารยิ่ง เป็นคนอนาถา ไร้เรือนนอน ต้องระเหเร่ร่อน ถือกระเบื้องเที่ยวขอทาน   นอนตามชายคาบ้านคนอื่น”

พระภิกษุผู้เป็นบุตรเศรษฐี ได้ยินเช่นนั้น ไม่อาจทรงตัวอยู่ได้ พลันน้ำตาก็เอ่อท้นออกมาร้องไห้ น้ำตานองหน้า ด้วยความรู้สึกผิด และเสียใจ กับสิ่งที่เกิดขึ้น

พระเถระจึงถามว่า “เธอร้องไห้ทำไม” พระภิกษุผู้เป็นบุตรเศรษฐีตอบว่า “ท่านทั้งสองคนนั้นเป็นบิดามารดาของกระผมเอง กระผมเป็นบุตรชายของท่าน” พระเถระตำหนิพระภิกษุหนุ่มรูปนั้นอย่างรุนแรงว่า “บิดามารดาถึงความพินาศล่มจมเพราะท่านคนเดียว กลับไปปรนนิบัติท่าน  อย่าให้ได้รับความลำบากอีกต่อไป”

พระภิกษุหนุ่มผู้เป็นบุตรเศรษฐีคิดว่า แม้ตัวท่านเอง จะเพียรพยายามปฏิบัติธรรมอยู่ถึง ๑๒ ปี ก็ไม่สามารถบรรลุมรรคผลอย่างไรเลย เห็นจะเป็นคนอาภัพในพระศาสนา แล้วจะมีประโยชน์อะไร ที่จะบวชอยู่อีกต่อไป แม้สึกไปเป็นคฤหัสถ์ เลี้ยงดูบิดามารดา ทำบุญให้ทาน ตายไปก็ได้ไปเกิดในสวรรค์เช่นกัน จึงตัดสินใจที่จะลาสิกขา ได้มอบสถานที่อยู่ในป่าให้พระเถระนั้น   ช่วยดูแลต่อไป กราบลาพระเถระ ครั้นรุ่งขึ้นจึงออกจากป่า เดินทางไปโดยลำดับ จนลุถึงวิหารหลังพระเชตวัน ซึ่งอยู่ไม่ไกลจากกรุงสาวัตถีมากนัก ณ ที่ตรงนั้น มีทางสองแพร่ง ทางหนึ่ง   ไปพระเชตวัน อีกทางหนึ่ง ไปกรุงสาวัตถี

พระภิกษุหนุ่มหยุดยืนครุ่นคิดอยู่บนทาง ๒ แพร่งว่า จะไปหาบิดามารดาก่อน หรือจะไป เฝ้าพระบรมศาสดาก่อน แล้วคิดต่อไปว่า เราไม่ได้เห็นหน้าบิดามารดานานมากแล้วก็จริง แต่ ต่อจากนี้ไป เราจะได้เฝ้าพระพุทธเจ้ายากมาก เอาเถอะ ถึงอย่างไร เราก็จะได้พบบิดามารดาอยู่แล้ว วันนี้ เราจะไปเฝ้าพระสัมมาสัมพุทธเจ้าก่อน รุ่งขึ้น ค่อยไปหาบิดามารดาแต่เช้า จึงเปลี่ยนเส้นทางที่จะไปกรุงสาวัตถี มุ่งหน้าไปพระเชตวันมหาวิหาร ถึงพระเชตวันเมื่อเวลาเย็นแล้ว ซึ่งเป็นเวลาที่พระพุทธเจ้าแสดงธรรม

ใกล้รุ่งวันที่พระภิกษุหนุ่มรูปนั้นเดินทางถึงกรุงสาวัตถีนั่นเอง พระบรมศาสดาทรงตรวจดูสัตว์โลก ทรงเห็นอุปนิสัยพระภิกษุหนุ่มรูปนี้ว่า มีบุญเคยทำไว้ในชาติก่อน พอที่พระองค์จะอนุเคราะห์ให้บรรลุธรรมได้ เย็นวันนั้น พระองค์จึงแสดงพระธรรมเทศนา พรรณนาคุณของบิดามารดา เรื่อง  “มาตุโปสกสูตร” เป็นเรื่องเกี่ยวกับมาตุโปสกพราหมณ์ ผู้เลี้ยงดูบิดามารดา ได้แสวงหาภิกษาโดยชอบ นำมาเลี้ยงบิดามารดา เกิดความสงสัยว่า การที่ตนทำเช่นนี้ ชื่อว่า ได้ทำกิจที่ควรทำหรือไม่  จึงได้ทูลถามพระพุทธองค์

พระบรมศาสดาได้ตรัสว่า พราหมณ์ทำสิ่งที่ชอบยิ่ง การทำเช่นนี้ ชื่อว่า ได้ทำกิจที่ควรทำแล้ว  ด้วยว่า ผู้ใดแสวงหาภิกษาโดยชอบ แล้วนำมาเลี้ยงบิดามารดา ผู้นั้น ย่อมได้บุญเป็นอันมาก  พระพุทธองค์ได้ตรัสคาถาประพันธ์ เพิ่มเติมว่า   

“บุคคลใด เลี้ยงดูบิดามารดาโดยชอบ เพราะการบำรุงบิดามารดานั่นเอง บัณฑิต จึงสรรเสริญเขาผู้นั้น เขาละจากโลกนี้ไปแล้ว ย่อมบันเทิงอยู่ในสวรรค์”

ในเวลาที่พระภิกษุหนุ่มเดินทางมาถึง ท่านได้ยืนอยู่ท้ายบริษัท สดับธรรมกถาอันไพเราะ  จึงรำพึงในใจว่า “เราคิดไว้ว่า จะสึกไปเป็นคฤหัสถ์ เพื่อเลี้ยงดูบิดามารดา แต่พระบรมศาสดาตรัสว่า  แม้บวชเป็นพระภิกษุ ก็สามารถเลี้ยงดูบิดามารดาได้ ถ้าเราไม่ตัดสินใจมาเฝ้าพระศาสดาก่อน  ก็จะเสื่อมจากการบวชที่มีคุณมากมายเช่นนี้ เราไม่จำเป็นต้องสึกออกไปเป็นคฤหัสถ์   บวชเป็นพระภิกษุอยู่นี่แหละ จะเลี้ยงดูบิดามารดา”

พระภิกษุรูปนั้น ถวายบังคมพระบรมศาสดาแล้ว ออกจากพระเชตวัน ไปสู่โรงสลาก รับอาหารและข้าวต้มตามสลาก บวชเป็นภิกษุอยู่ป่ามา ๑๒ ปี  ไม่เคยรับอาหารจากโรงสลาก นอกจากเดินบิณฑบาตด้วยลำแข้งเลี้ยงชีพมา ตั้งแต่วันที่ออกบวช วันนี้ ต้องมาเดินเข้าโรงสลากรับอาหาร จึงรู้สึกเก้อเขิน ทำตัวไม่ถูก เหมือนคนที่พ่ายแพ้ ^๑  

พระภิกษุรูปนั้น เข้าไปยังกรุงสาวัตถีแต่เช้าตรู่ กลับคิดว่า เราจะรับข้าวต้มก่อน หรือจะไปหาบิดามารดาก่อน แล้วคิดว่า การมีมือเปล่าไปหาคนอนาถา ไม่สมควร จึงรับข้าวต้มในโรงทาน  แล้วไปสถานที่ ซึ่งเคยเป็นเรือนของบิดามารดา ได้เห็นบิดามารดาเที่ยวขออาหารจากชาวบ้าน  เมื่อได้อาหารแล้ว ก็เข้าไปแอบอาศัยริมชายคาเรือนคนอื่นนั่งอยู่ กลายเป็นคนกำพร้าเข็ญใจถึงขนาดนี้  ท่านจึงเกิดความเศร้าโศกอย่างมาก ไม่อาจจะอดกลั้นน้ำตาไว้ได้ จึงเข้าไปยืนอยู่ใกล้ ๆ บิดามารดา

บิดามารดาเห็นท่านแล้ว แต่ก็จำไม่ได้ คิดว่า เป็นพระภิกษุมายืนรอรับบิณฑบาต จึงกล่าวว่า  “ของเคี้ยวของฉันที่ควรถวายพระคุณเจ้าไม่มี นิมนต์ไปโปรดสัตว์ข้างหน้าเถิด”

พระภิกษุหนุ่มได้ยินบิดามารดาพูดเช่นนั้น พลันก้อนสะอื้นก็วิ่งขึ้นมาจุกอยู่คอหอย  เกิดความเศร้าโศกเกินที่จะอดกลั้นไว้ได้ โลกทั้งโลกหมุนขว้าง ทำอะไรไม่ถูก จึงยืนร้องไห้  น้ำตานองหน้า อยู่ตรงนั้น เพราะได้รับความสะเทือนใจ จากภาพที่เห็น แม้มารดาจะกล่าวซ้ำอีกสองครั้งสามครั้ง ก็ยังยืนนิ่งอยู่นั่นเอง

               ๑ ปฏิปทาของพระภิกษุในพระพุทธศาสนา คือ การบิณฑบาตเลี้ยงชีพ หากร่างกายยังแข็งแรง ไม่อาพาธ จะไม่รับภัตตาหารจากโรงทาน การที่พระภิกษุหนุ่มรูปนี้ รับภัตตาหารจากโรงทาน ท่านจึงเกิดความรู้สึกเหมือนพ่ายแพ้ต่ออุดมการณ์ของตน  

บิดาของพระภิกษุรูปนั้น รู้สึกคล้ายลูกชายตน จึงบอกให้มารดาเดินไปดูใกล้ๆ นางจึงลุกขึ้น เดินเข้าไปหา มองดูถนัด ก็จำได้ จึงหมอบลง ร้องไห้สะอึกสะอื้น แทบเท้าพระภิกษุผู้เป็นลูกชาย

ฝ่ายบิดาเดินไปบ้าง ก็ร้องไห้อยู่ตรงนั้นเหมือนกัน พระภิกษุหนุ่มเห็นบิดามารดา ก็ไม่อาจจะทรงกายอยู่ได้ จึงร้องไห้ด้วยความรู้สึกผิด กล่าวว่า “โยมทั้งสอง อย่าคิดอะไรเลย อาตมา จะเลี้ยงดู โยมทั้งสองไม่ให้ลำบากอีกต่อไป” ปลอบโยนบิดามารดาให้อุ่นใจแล้ว ให้กินข้าวต้ม ให้นั่งพักในที่อันควรแห่งหนึ่ง แล้วไปบิณฑบาตมาให้บิดามารดาบริโภคก่อน แล้วจึงไปบิณฑบาตสำหรับตนอีกรอบหนึ่ง

จากนั้นมา พระภิกษุหนุ่มจึงได้ปฏิบัติบิดามารดาทั้งสอง โดยทำนองนี้ ได้อาหารสิ่งใดมาก็นำมาให้บิดามารดา ส่วนตน ออกบิณฑบาตฉันเองทีหลัง เมื่อบิณฑบาตไม่ได้ ก็อด เมื่อมีผู้ถวายผ้าจำนำพรรษา หรือผ้าอย่างใดอย่างหนึ่ง ก็นำมาให้บิดามารดา ส่วนตนซักย้อมผ้าเก่า ๆ ที่บิดามารดา นุ่งห่ม นำมาเย็บ ย้อม ทำเป็นจีวร นุ่งห่มเอง

วันที่ออกบิณฑบาตได้อาหาร มีน้อย แต่วันที่บิณฑบาตไม่ได้ มีมาก ผ้านุ่งผ้าห่มของพระภิกษุนั้น  ก็เศร้าหมองเต็มที เมื่อท่านปฏิบัติเลี้ยงดูบิดามารดาอยู่อย่างนั้น ร่างกายก็ผ่ายผอม ผิวพรรณก็เศร้าหมอง ไม่ผ่องใส ทั้งร่างกาย ก็ปูดโปนไปด้วยเส้นเอ็น

หมู่พระภิกษุที่เป็นเพื่อนผู้คุ้นเคยกับภิกษุนั้น รู้สึกแปลกตา ที่เห็นท่านผิวพรรณเศร้าหมอง ผิดปกติ จึงถามว่า “เมื่อก่อน ร่างกายผิววรรณะของเธอ งามสดใส แต่ทำไมเดี๋ยวนี้ จึงผ่ายผอม เศร้าหมอง ไม่ผ่องใส ร่างกายก็ปูดโปนไปด้วยเส้นเอ็น เธอมีโรคอะไรบ้างหรือเปล่า” พระภิกษุนั้น  ตอบว่า “ผมไม่มีโรคอะไร แต่มีความกังวลบางอย่าง” จึงบอกข้อที่ตนบิณฑบาตเลี้ยงดูบิดามารดา ให้เพื่อนภิกษุทราบ

พระภิกษุเหล่านั้นจึงกล่าวว่า “พระศาสดาไม่อนุญาตให้ภิกษุทำชาวบ้านให้เสื่อมศรัทธา  การที่เธอนำของที่เขาให้ด้วยศรัทธา ไปให้คฤหัสถ์เช่นนี้ เป็นเหตุให้ชาวบ้านเสื่อมศรัทธา   เป็นสิ่งที่ไม่สมควร”

พระภิกษุหนุ่มรูปนั้น รู้สึกละอายใจ ที่ถูกเพื่อนพระด้วยกันตำหนิ จึงละทิ้งการเลี้ยงดูบิดามารดาผู้แก่ชรา แม้เช่นนั้น พวกภิกษุก็ยังไม่พอใจ จึงพากันไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้า กราบทูลว่า  “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ภิกษุรูปโน้น นำของที่เขาถวายด้วยศรัทธา ไปเลี้ยงดูคฤหัสถ์”

พระศาสดาตรัสเรียกพระภิกษุหนุ่มมาตรัสถาม ท่านกราบทูลรับตามความเป็นจริง เมื่อจะทรง สรรเสริญการกระทำของเธอ และต้องการจะประกาศข้อปฏิบัติในอดีตชาติของพระองค์ จึงตรัสถามว่า  “คฤหัสถ์ที่เธอเลี้ยงดูนั้น เป็นใคร” พระภิกษุหนุ่มกราบทูลว่า “ท่านทั้งสอง เป็นบิดามารดาของข้าพระองค์” เพื่อจะให้กำลังใจพระภิกษุหนุ่มรูปนั้น พระบรมศาสดาจึงทรงประทานสาธุการ   แล้วตรัสว่า “เธอปฏิบัติตามปฏิปทา ที่ตถาคตปฏิบัติมาแล้ว แม้เมื่อครั้งที่ตถาคต ยังประพฤติบุรพจริยา ก็ได้บำรุงเลี้ยงบิดามารดา มาก่อนเช่นกัน” พระภิกษุหนุ่ม กลับได้ความชุ่มชื่น  เบิกบานใจ

หมู่ภิกษุกราบทูลวิงวอนให้ทรงตรัสเล่าเรื่องข้อประพฤติในกาลก่อน พระบรมศาสดา จึงทรงนำอดีตชาติมาแสดง เพื่อจะทำให้การเลี้ยงดูบิดามารดาที่เป็นบุรพจริยาของพระองค์ แจ่มชัดยิ่งขึ้น

คำมั่นสัญญา

ในอดีตชาติ มีหมู่บ้านนายพราน ๒ หมู่บ้าน อยู่ไม่ไกลจากกรุงพาราณสี หมู่บ้านหนึ่ง ๆ  มีนายพรานอยู่รวมกัน ๕๐๐ ครอบครัว อยู่คนละริมฝั่งแม่น้ำ น ายพรานผู้เป็นหัวหน้าหมู่บ้าน ทั้ง ๒ คน เป็นเพื่อนรักกัน ตอนที่ยังหนุ่ม เคยให้สัญญากันไว้ว่า ถ้าฝ่ายหนึ่งได้ลูกสาว อีกฝ่ายหนึ่งได้ลูกชาย จะให้ทั้งสองคน แต่งงานกัน

อยู่ต่อมาไม่นาน หัวหน้านายพรานทั้งสองหมู่บ้าน แต่งงาน มีครอบครัว นายพรานในบ้านริมฝั่งนี้ ได้ลูกชาย ญาติทั้งหลายเอาผ้าทุกูลพัสตร์รองรับกุมารนั้นในขณะเกิด บิดามารดา จึงตั้งชื่อลูกชายว่า “ทุกูล” แปลว่า “เด็กชายผู้นอนบนผ้าทุกูล” ส่วนหัวหน้านายพรานอีกคนหนึ่ง ได้ลูกสาว  เพราะเกิดที่หมู่บ้านริมฝั่งแม่น้ำ บิดามารดาจึงตั้งชื่อลูกสาวว่า “ปาริกา” แปลว่า “เด็กหญิงผู้เกิด ที่ริมฝั่งแม่น้ำ”

เด็กทั้งสองคน มีรูปร่างหน้าตาน่ารักน่าเอ็นดู ผิวพรรณสะอาดหมดจดเกลี้ยงเกลา แม้เกิดในสกุลนายพราน ก็มีจิตใจงดงาม ไม่ฆ่าสัตว์ตัดชีวิต ต่างจากเด็กในหมู่บ้านนายพรานทั่วไป

เมื่อทุกูลกุมาร อายุได้ ๑๖ ปี บิดามารดาต้องการให้แต่งงาน แต่ทุกูลกุมาร จุติมาจากพรหมโลก  เป็นผู้บริสุทธิ์ เพราะความที่พรหมโลก ไม่เกี่ยวข้องด้วยกาม จึงเอามือปิดหูทั้งสองข้าง บอกว่า  “ผมไม่ต้องการมีครอบครัว โปรดอย่าพูดอย่างนี้” แม้บิดามารดารบเร้าถึงสองครั้งสามครั้ง ทุกูลกุมาร ก็ไม่ต้องการที่จะมีครอบครัว

          ฝ่ายปาริกากุมารี แม้บิดามารดา พูดว่า เพื่อนพ่อกับแม่ มีลูกชายหน้าตาดี จะให้แต่งงานกับลูก  เธอก็เอามือปิดหูทั้งสองข้าง กล่าวห้าม เพราะความที่เธอ จุติมาจากพรหมโลกเช่นเดียวกัน

          ในคราวนั้น ทุกูลกุมารส่งข่าวลับไปบอกนางปาริกาว่า “ถ้าเธอต้องการมีครอบครัว ก็แต่งงานกับคนอื่นเถิด ฉันไม่ต้องการมีครอบครัว” ส่วนนางปาริกาก็ส่งข่าวลับไปถึงทุกูลกุมารเหมือนกัน

          แต่บิดามารดา ก็ได้ให้ทั้งสองแต่งงานกัน ทั้ง ๆ ที่ชายหนุ่มและหญิงสาว ไม่ปรารถนา แม้เช่นนั้น เธอทั้งสอง ก็มิได้ร่วมประเวณี อยู่ด้วยกันเหมือนมหาพรหม ๒ องค์ ทุกูลนั้น ไม่ฆ่าปลาหรือเนื้อ แม้เนื้อ ที่คนนำมาให้ขาย ก็ไม่ยอมขาย

          บิดามารดา พูดกับลูกชายว่า “ลูกเกิดในสกุลนายพราน ไม่อยากมีครอบครัว ไม่ฆ่าสัตว์ แล้วลูกจะประกอบอาชีพอะไร” ทุกูลกล่าวว่า “ถ้าท่านอนุญาต เราทั้งสองจะบวช”

บิดามารดาเห็นว่า ไม่มีประโยชน์ที่จะเหนี่ยวรั้งไว้ จึงอนุญาตให้บวช ชายหนุ่มและหญิงสาวทั้งสอง ยินดีเป็นอย่างมาก กราบเท้าบิดามารดาแล้ว เดินทางออกจากหมู่บ้าน มุ่งหน้าสู่หิมวันตประเทศ ลัดเลาะไปตามฝั่งแม่น้ำคงคา พ้นแม่น้ำคงคา จึงเข้าเขตแม่น้ำมิคสัมมตา ที่ชาวบ้านสมมติเรียกกันว่า “ปากโค” ซึ่งไหลลงมาจากภูเขาหิมวันต์ แล้วมาบรรจบกับแม่น้ำคงคา

          ขณะนั้น ภพท้าวสักกเทวราช เกิดรุ่มร้อน พระองค์พิจารณา ก็ทราบว่า มหาบุรุษทั้งสองจะบวชเป็นฤๅษี จึงมีบัญชาให้วิสสุกรรมเทพบุตร ไปเนรมิตอาศรม และบริขารนักบวช ให้ท่านทั้งสอง บรรณศาลานั้น ห่างจากแม่น้ำมิคสัมมตา ประมาณกึ่งเสียงคนกู่ถึงกัน วิสสุกรรมเทพบุตร  ไปจัดการตามพระอินทร์บัญชา ไล่เนื้อและนกที่มีสำเนียงน่ากลัว ให้หนีไป แล้วเนรมิตทางเส้นเดียวไปยังอาศรมนั้น

          ชายหนุ่มและหญิงสาวทั้งสอง เห็นทางที่คนเดินทอดอยู่เบื้องหน้า จึงเดินไปตามทางนั้น               จนถึงอาศรม ทุกูลบัณฑิตเข้าสู่บรรณศาลา เห็นบริขารนักบวช ก็ทราบว่า พระอินทร์ประทานให้จึงเปลื้องเครื่องนุ่งห่มคฤหัสถ์ออก นุ่งผ้าเปลือกไม้สีแดงผืนหนึ่ง ห่มผืนหนึ่ง พาดหนังเสือบนบ่า   ผูกมณฑลชฎา ครองเพศฤๅษี แล้วให้นางปาริกา บวชเป็นฤๅษิณี

กำเนิดพระสุวรรณสาม

เมื่อดาบสและดาบสินีทั้งสอง (๒) บวชแล้ว ได้เจริญเมตตา อาศัยอยู่ในป่าแห่งนั้น แม้ฝูงเนื้อ และนกทั้งปวง ก็กลับได้เมตตาจิตต่อกันและกัน ด้วยอานุภาพเมตตาแห่งนักบวชทั้งสองท่าน   สัตว์ป่าเหล่านั้น จึงไม่เบียดเบียนทำอันตรายกันและกัน

          ปาริกาดาบสินี ลุกขึ้นแต่เช้าตรู่ จัดเตรียมน้ำดื่มและของฉันแล้ว กวาดอาศรม ทำหน้าที่ทุกอย่าง  จากนั้น ดาบสและดาบสินีทั้งสอง ก็ออกหาผลไม้นานาชนิดมาฉัน แล้วเข้าสู่บรรณศาลาของตน  เจริญสมณธรรม พักอิริยาบถสำราญอยู่ในป่าแห่งนั้น แม้ท้าวสักกเทวราชได้เสด็จมาดูแลพระมุนีทั้งสอง เช่นกัน

          วันหนึ่ง พระองค์เห็นว่า จะเกิดอันตรายแก่นักบวชทั้งสองถึงตาบอด เพราะความเป็นห่วง               จึงลงมาจากเทวโลก เข้าไปหาทุกูลบัณฑิต นมัสการ แล้วนั่ง ณ ที่อันสมควร ตรัสว่า “จะเกิดอันตราย แก่ท่านทั้งสอง ควรที่ท่านทั้งสอง จะต้องมีบุตรไว้สำหรับคอยปฏิบัติบำรุง ขอท่านทั้งสอง จงเสพโลกธรรม”  ทุกูลบัณฑิตได้สดับคำของท้าวสักกะจึงกล่าวว่า “พระองค์ตรัสอะไร แม้เราทั้งสองอยู่เรือน ก็ยังไม่เสพโลกธรรม เกลียดดุจกองคูถซึ่งเต็มไปด้วยหมู่หนอน บัดนี้ เราเข้าป่า ออกบวช    เป็นฤาษี จะทำเช่นนี้ ได้อย่างไร” ท้าวสักกะตรัสว่า “พระคุณเจ้า ไม่ต้องทำอย่างนั้น แต่ขอให้เอามือลูบท้องปาริกาดาบสินี เวลานางมีระดู” ทุกูลบัณฑิตรับว่า “อย่างนี้ทำได้” ท้าวสักกะนมัสการทุกูลดาบสแล้ว กลับไปที่อยู่ของตน

          ฝ่ายทุกูลบัณฑิต บอกนางปาริกาให้ทราบ แล้วเอามือลูบท้องนาง ในเวลาที่นางมีระดู

             (๒) ฤๅษี เป็นนักบวช ที่ไม่ได้จัดเข้าในลัทธิใด เป็นแต่ออกบวช เพื่อมุ่งการปฏิบัติธรรมเท่านั้น นักบวชชาย เรียกว่า “ฤๅษี”  นักบวชหญิง เรียกว่า “ฤๅษิณี” บางครั้ง นักบวชชาย เรียกว่า “ดาบส” นักบวชหญิง เรียกว่า “ดาบสินี” ในทางพุทธศาสนา   นิยมเรียกพระปัจเจกพุทธเจ้าว่า “ฤๅษี” เพราะความที่ท่านบวช และบรรลุธรรมเฉพาะตน ไม่ได้สอนคนอื่นให้รู้ตาม ( ดาบสินี อ่านว่า ดา-บด-สิ-นี )

ในกาลนั้น พระโพธิสัตว์ จุติจากเทวโลก มาถือปฏิสนธิในครรภ์นางปาริกา ครั้นล่วงไปได้สิบเดือน นางคลอดบุตร มีผิวพรรณสะอาด งดงาม ผุดผ่อง ดั่งทองคำ บิดามารดา จึงตั้งชื่อบุตรว่า  “สุวรรณสาม” เวลาที่นางปาริกาไปป่า เก็บผลไม้ นางกินรีทั้งหลาย ที่อยู่บนขุนเขา ได้ทำหน้าที่นางนมแทน เมื่อดาบสและดาบสินีทั้งสองอาบน้ำให้พระโพธิสัตว์แล้ว ให้บรรทมในบรรณศาลา พากันไปหาผลไม้  นางกินรีทั้งหลาย ก็อุ้มสุวรรณสามไปอาบน้ำที่แอ่งน้ำในซอกเขา แล้วพาขึ้นสู่ยอดบรรพต ประดับด้วยดอกไม้หลากสี ฝนหรดาล และมโนศิลา แต้มที่หน้าผาก แล้วนำกลับมาให้นอนในบรรณศาลาตามเดิม ครั้นนางปาริกาดาบสินีกลับมา ก็ให้บุตรดื่มนม

          เมื่อบิดามารดา เลี้ยงดูบุตรมาเช่นนี้ จนมีอายุได้ ๑๖ ปี ให้บุตรนั่งคอยอยู่ในบรรณศาลา ตนเองพากันออกป่าหาผลไม้ ส่วนสุวรรณสาม ได้เฝ้าสังเกตทางที่บิดามารดาไปและกลับ เพราะเกรงว่าอาจจะเกิดอันตรายแก่บิดามารดาได้

เผชิญกรรมกลางป่าใหญ่

          อยู่มาวันหนึ่ง เมื่อบิดามารดาของสุวรรณสาม ไปเก็บผลไม้ในป่า เดินทางกลับในเวลาตะวัน บ่ายคล้อยเย็นลงแล้ว ครั้นใกล้ถึงอาศรม เกิดฝนตกหนักในระหว่างทาง จึงพากันเข้าไปยืนหลบฝน  ที่โคนต้นไม้บนจอมปลวกแห่งหนึ่ง งูพิษซึ่งอาศัยอยู่ที่จอมปลวก ได้กลิ่นเหงื่อเจือน้ำฝนจากกายของสองดาบส จึงพ่นพิษออกมา ถูกตาทั้งสองข้างของดาบสและดาบสินีนั้นบอดสนิท ไม่สามารถมองเห็นกันและกัน

          ทุกูลบัณฑิตเรียกนางปาริกาว่า “ปาริกา ตาฉันมองไม่เห็น เธออยู่ไหน ฉันมองไม่เห็นเธอ”  แม้นางปาริกา ก็กล่าวอย่างนั้นเหมือนกัน ทั้งสองมองไม่เห็นทาง ก็ยืนคร่ำครวญว่า “ชีวิตของเราทั้งสอง คงจะหาไม่แล้ว”

          บิดามารดาของสุวรรณสาม ได้ทำกรรมไว้ในอดีตชาติ แม้จะออกบวชเป็นฤาษี บำเพ็ญสมณธรรม ก็ยังประสบเคราะห์กรรม มีเหตุทำให้ต้องตาบอด

          ในอดีตชาติ ทั้งสองคน เคยเกิดในตระกูลแพทย์ เป็นแพทย์ผู้เชี่ยวชาญด้านจักษุ เป็นจักษุแพทย์ ผู้มีชื่อเสียง นายแพทย์นั้น ได้ทำการรักษาโรคในจักษุของชายผู้มีทรัพย์มากคนหนึ่ง เมื่อดวงตาของชายผู้นั้น หายดีเป็นปกติแล้ว กลับไม่ยอมจ่ายค่ารักษาให้นายแพทย์คนนั้น นายแพทย์โกรธจึงกลับบ้านไปปรึกษาภรรยาว่า ควรจะทำอย่างไรกับชายผู้นั้นดี

          ฝ่ายภรรยา ได้ฟังสามีกล่าว ก็โกรธเช่นกัน จึงบอกสามีว่า “อย่าไปต้องการทรัพย์มันเลย ประกอบยาหยอดตาขนานหนึ่งให้ ทำให้มันกลับไปตาบอดเหมือนเดิม” สามีเห็นด้วย จึงออก       จากเรือนไปหาชายผู้นั้น ได้ทำตามนั้น ไม่นานนัก ดวงตาทั้งสองข้างของชายผู้มีทรัพย์มาก ก็บอดสนิท  “บิดามารดาของสุวรรณสามตาบอด เพราะกรรมนี้”

          ส่วนสุวรรณสาม นั่งคอยบิดามารดา จนอาทิตย์อ่อนแสงเย็นลงทุกขณะ เห็นผิดปกติ จึงร้อนใจ เป็นห่วงบิดามารดาว่า ในวันก่อน ๆ บิดามารดาเคยกลับมาในเวลานี้ แต่วันนี้ กลับผิดเวลา สุวรรณสาม ตัดสินใจเดินสวนทางไปตามเส้นทางที่กำหนดไว้ในเวลาที่บิดามารดาไปและกลับ เดินไปพลางตะโกน กู่ร้องเรียกหาเรื่อยไป ท่านทั้งสองนั้น จำเสียงลูกชายได้ ก็ขานรับ แต่เพราะความเป็นห่วง กลัวจะเกิดอันตราย จึงร้องห้ามไม่ให้สุวรรณสามเข้าไปที่นั้น ว่า “ลูกสาม ในที่นี้ มีอันตราย ลูกอย่าเข้ามา”  สุวรรณสามกล่าวว่า “ถ้าอย่างนั้น พ่อกับแม่จับไม้เท้าแล้วเดินออกมา”

          สุวรรณสาม จึงยื่นไม้เท้ายาวให้จับออกมา แล้วถามถึงสาเหตุว่า ทำไมถึงตาบอด บิดามารดาทั้งสอง จึงเล่าให้ลูกชายฟังว่า ขณะเดินทางกลับมาถึงบริเวณนี้ เกิดฝนตกหนัก จึงเข้ามายืนหลบฝนอยู่บนจอมปลวกที่โคนต้นไม้นี้ ตาทั้งสองก็บอด สุวรรณสามได้ยินเช่นนั้น ก็รู้ว่ามีงูพิษอยู่ในจอมปลวกนั้น

          สุวรรณสามเห็นบิดามารดาตาบอดเช่นนี้จึงร้องไห้ ครั้นแล้ว ก็กลับหัวเราะ บิดามารดา  เกิดความสงสัยว่า ทำไมลูกร้องไห้ แล้วกลับหัวเราะ จึงถามถึงสาเหตุ สุวรรณสามตอบว่า ที่ร้องไห้ เพราะเสียใจว่า ดวงตาของบิดามารดาบอดสนิท ในเวลาที่ตนยังเด็กอยู่ จึงร้องไห้ แต่ก็ดีใจว่า  จะได้ปฏิบัติบำรุงท่านทั้งสอง ตั้งแต่อายุยังน้อย จึงหัวเราะ สุวรรณสาม ปลอบโยนบิดามารดาให้เบาใจ  แล้วนำกลับมาอาศรม

ตั้งแต่วันนั้นเป็นต้นมา สุวรรณสามได้ผูกเชือกเป็นราวในบริเวณอาศรม สำหรับบิดามารดา  เดินไปในที่ต่าง ๆ ทั้งในที่พักกลางคืน ที่พักกลางวัน ที่จงกรม ที่บรรณศาลา และที่ถ่ายอุจจาระ ปัสสาวะ แล้วเข้าป่า เก็บผลไม้มาเตรียมไว้ในบรรณศาลา เก็บกวาดที่อยู่ของบิดามารดาแต่เช้าตรู่ ไหว้บิดามารดาก่อนแล้ว จึงถือหม้อน้ำ ไปแม่น้ำมิคสัมมตานที ตักน้ำดื่มมา จากนั้น ก็จัดเตรียมผลไม้ นานาชนิด ไม้สีฟัน และน้ำบ้วนปากไว้พร้อม ครั้นบิดามารดาฉันเสร็จ บ้วนปากแล้ว ตนเองจึงรับประทานผลไม้ที่เหลือ เมื่อรับประทานเสร็จแล้ว ก็กราบลาบิดามารดา มีฝูงสัตว์ป่านานาชนิดแวดล้อม เข้าป่าเพื่อหาผลไม้อีก เหล่ากินนรที่เชิงเขา ต่างแวดล้อมพระโพธิสัตว์ ช่วยเก็บผลไม้มาให้

          ตกเย็น สุวรรณสามกลับมาถึงอาศรม เอาหม้อตักน้ำมาตั้งไว้ ต้มน้ำให้ร้อน แล้วอาบ และ              ล้างเท้าบิดามารดา นำกระเบื้องถ่านเพลิง มาให้บิดามารดาผิง เช็ดมือเช็ดเท้าบิดามารดา  เมื่อบิดามารดานั่งแล้ว ให้บริโภคผลไม้ ส่วนตนเอง บริโภคภายหลังจากที่บิดามารดาบริโภคเสร็จแล้ว  เก็บผลไม้ที่เหลือไว้ในอาศรมบท สุวรรณสามปฏิบัติบำรุงบิดามารดาเช่นนี้ ด้วยความสุขใจ ตลอดมา

ถูกยิงด้วยธนูอาบยาพิษ

          สมัยนั้น พระราชาพระนามว่า “พระเจ้าปิลยักษ์” ครองราชสมบัติในกรุงพาราณสี  แคว้นกาสี พระองค์ติดใจในรสเนื้อกวาง จึงมอบราชสมบัติให้พระชนนีว่าราชการแผ่นดิน จัดเตรียมอาวุธสำหรับล่าเนื้อ มุ่งหน้าสู่ป่าหิมวันต์เพียงพระองค์เดียว ทรงฆ่ากวาง เสวยเนื้อ แล้วเสด็จไปจนถึงแม่น้ำมิคสัมมตานที เสด็จย้อนขึ้นไปตามสายน้ำที่ไหลลงมา จนถึงท่าที่สุวรรณสามลงตักน้ำ ทอดพระเนตรเห็นรอยเท้ากวางมากมายในบริเวณท่าน้ำนั้น จึงทำซุ้มด้วยกิ่งไม้สด ประทับนั่งดักยิงกวางอยู่ในซุ้มนั้น

          วันนั้น สุวรรณสามเก็บผลไม้มา ในเวลาเย็น จัดเก็บไว้ในอาศรมแล้ว จึงกราบลาบิดามารดา  ไปตักน้ำ เดินถือหม้อน้ำ ไปตามทางที่เคยเดิน มีฝูงกวางแวดล้อมไปเป็นจำนวนมาก สุวรรณสามให้กวางสองตัวเดินเคียงคู่กัน วางหม้อน้ำดื่มบนหลังกวางทั้งสอง ใช้มือประคอง เดินไปท่าน้ำ  ด้วยความร่าเริง สนุกสนาน เล่นหัวกับฝูงสัตว์ป่า เหมือนเพื่อนเล่น

          ฝ่ายพระราชา ประทับแอบอยู่ในซุ้ม ทอดพระเนตรเห็นสุวรรณสาม แวดล้อมด้วยฝูงกวางเดินมา ทรงคิดว่า พระองค์ท่องเที่ยวไปในป่าหิมวันต์ จนมาถึงที่นี่ ยังไม่เคยเห็นมนุษย์สักคนเดียว  ชายหนุ่มผู้นี้ จะเป็นเทวดาหรือนาคก็ไม่อาจทราบได้ ถ้าพระองค์เข้าไปไต่ถาม หากเป็นเทวดาก็จะเหาะหนีไปในอากาศ หากเป็นนาคก็จะดำดินหนีไป แล้วพระองค์ก็ไม่สามารถจับได้ พระองค์ไม่ได้เที่ยวอยู่ในป่าตลอดไป เมื่อกลับพระนคร หากพระองค์ถูกหมู่อำมาตย์ถามว่า ขณะท่องเที่ยวอยู่ในป่าหิมวันต์ ได้เคยทอดพระเนตรเห็นอะไรแปลก ๆ บ้าง ครั้นบอกว่า เคยเห็นสัตว์ประเภทนี้  เขาก็จะย้อนถามว่า สัตว์ชนิดนั้นชื่ออะไร เมื่อพระองค์ตอบว่า ไม่รู้จัก เขาก็จะพากันหัวเราะเยาะ  จึงตกลงใจที่จะยิงชายหนุ่มผู้นี้ให้บาดเจ็บก่อน ค่อยถามเรื่องราวทีหลัง

          เมื่อฝูงกวางลงดื่มน้ำแล้วขึ้นก่อน สุวรรณสามจึงค่อย ๆ ลงน้ำ กิริยาอาการท่วงที ราวกับพระเถระผู้ได้รับการฝึกหัดจริยาวัตรแล้ว สุวรรณสามอาบน้ำระงับความกระวนกระวายแล้ว  จึงขึ้นจากน้ำ นุ่งผ้าเปลือกไม้สีแดงผืนหนึ่ง ห่มผืนหนึ่ง เอาหนังเสือพาดเฉวียงบ่า ยกหม้อน้ำขึ้นวางบนบ่าซ้าย เตรียมก้าวเท้าเดินกลับ

          พระราชาทรงคิดว่า ยิงเวลานี้แหละ ดีที่สุด จึงยกธนูอาบยาพิษ ขึ้นเล็ง อย่างแผ่วเบา เมื่อได้เป้าหมายที่เหมาะ พลันลูกธนูก็พุ่งออกจากคัน แหวกอากาศไปด้วยความแรงและเร็ว ตรงเข้าเสียบทะลุสีข้างสุวรรณสาม สุวรรณสามร้องเสียงดังด้วยความเจ็บปวด ฝูงกวางรู้ว่า สุวรรณสามถูกยิง  ต่างก็ตกใจกลัว วิ่งหนีกระเจิดกระเจิงไปคนละทาง

          แม้สุวรรณสามถูกยิง แต่ก็ยังมีสติประคองหม้อน้ำไว้ ตั้งสติมั่นแล้ว ค่อย ๆ วางหม้อน้ำลง  คุ้ยเกลี่ยทรายให้เป็นร่อง ตั้งหม้อน้ำ กำหนดทิศ แล้วนอนบนพื้นทรายเนื้อละเอียดขาวดังแผ่นเงิน  หันศีรษะไปทางด้านที่บิดามารดาอยู่ แม้จะเจ็บปวดเจียนขาดใจ แต่ก็ตั้งสติ กล่าวออกไปด้วยถ้อยคำอ่อนโยนว่า

“ในป่าแห่งนี้

เราไม่เคยสร้างเวรไว้กับใคร

แม้บุคคลผู้มีเวรกับบิดามารดาเรา

ก็ไม่มี เช่นกัน”

กล่าวได้แค่นี้ ก็ฝืนความเจ็บปวด บ้วนเลือด ถ่มออกจากปาก แม้มองไม่เห็นพระราชาก็ถามออกไปว่า “ใครยิงเรา ซึ่งยังไม่ทันระวังตัว เพราะกำลังแบกหม้อน้ำ จึงไม่ทันได้แผ่เมตตาให้  ท่านเป็นกษัตริย์ พราหมณ์ หรือแพศย์ ยิงเราแล้ว แต่กลับหลบอยู่ในพุ่มไม้ เนื้อของเรา ก็กินไม่ได้  หนังก็ไร้ประโยชน์ เมื่อเป็นเช่นนี้ ทำไม ท่านจึงเข้าใจว่าควรยิงเรา ท่านเป็นใคร เพื่อนเอ๋ย  จงบอกเราเถิด ยิงเราแล้ว ทำไมจึงซ่อนตัวเสียเล่า” พูดได้แค่นี้แล้ว ก็นิ่งกล้ำกลืนฝืนความเจ็บปวด  

แม้สุวรรณสาม กล่าวเช่นนั้น พระราชาก็ทรงดำริว่า “ไม่ว่าจะเป็นเทวดาหรือนาคก็ตาม  ก็สามารถพูดภาษามนุษย์ได้ทั้งนั้น เราไม่รู้ว่า ชายหนุ่มผู้นี้ เป็นเทวดา เป็นนาค หรือมนุษย์   ถ้าเขาโกรธ ก็อาจทำอันตรายได้ เมื่อบอกให้รู้ว่า เราเป็นพระราชา ไม่มีใคร ที่ไม่กลัว ชายผู้นี้  แม้ถูกเรายิง ล้มลง ก็ไม่ด่าทอ ไม่ตัดพ้อ กลับเรียกเราด้วยถ้อยคำที่ไพเราะจนจับจิต เราควรไปหาเขา”

ว่าแล้ว พระเจ้าปิลยักษ์ จึงออกจากที่กำบัง เสด็จไปประทับยืนใกล้สุวรรณสาม แล้วตรัสว่า  “เราเป็นพระราชาของชาวกาสี คนเรียกเราว่า “พระเจ้าปิลยักษ์” เราออกจากราชมณเฑียร  เที่ยวล่ากวาง เรามีความชำนาญในการยิงธนู เป็นที่เล่าลือปรากฏไปทั่วพื้นชมพูทวีปว่า มีฝีมือแม่นยำนัก แม้ช้างอยู่ในระยะลูกศร ก็ไม่สามารถวิ่งหนีไปได้ถึง ๗ ก้าว”

          ครั้นพระราชาสรรเสริญความสามารถของพระองค์ดังนี้แล้ว จึงถามสุวรรณสามว่า   “เธอเป็นใคร เป็นลูกเต้าเหล่าใคร จงบอกชื่อพ่อชื่อแม่ และโคตรของเธอ ให้เราทราบด้วย”  

สุวรรณสามคิดว่า ในป่าใหญ่ไร้มนุษย์เช่นนี้ ถ้าบอกว่า เป็นเทวดา นาค ยักษ์ กินนร หรือ เป็นกษัตริย์ อย่างใดอย่างหนึ่ง พระราชา ก็ต้องเชื่อ แต่ควรบอกความจริงเท่านั้น จึงทูลว่า “ขอพระองค์จงทรงพระเจริญ ข้าพระองค์เป็นบุตรฤๅษี ผู้เป็นบุตรของนายพราน ญาติทั้งหลาย เรียกข้าพระองค์ว่า “สาม” วันนี้ ข้าพระองค์ใกล้ตาย นอนอยู่อย่างนี้ เพราะถูกพระองค์ยิง  เหมือนกวางถูกศรพรานป่า ขอพระองค์ทอดพระเนตรข้าพระองค์ นอนจมกองเลือดของตนเถิด  เชิญทอดพระเนตรลูกธนูที่เข้าข้างขวา ทะลุออกข้างซ้าย ข้าพระองค์บ้วนโลหิตอยู่ รู้สึกทุรนทุราย กระสับกระส่าย ทำไม จึงซุ่มยิงข้าพระองค์ เสือเหลืองถูกฆ่าเพราะหนัง ช้างถูกฆ่าเพราะงา  ก็แล้วพระองค์ เข้าใจว่า ข้าพระองค์ควรถูกฆ่า ด้วยเหตุอะไร”

          แม้พระราชา ได้ฟังเช่นนั้น ก็ยังไม่ตรัสบอกตามจริง ตรัสเลี่ยงไปว่า “สาม กวางปรากฏตัว  เดินเข้ามาในระยะลูกศร ครั้นเห็นเธอเข้า ก็ตกใจ แตกตื่น วิ่งหนีไป เราโกรธ จึงยิงเธอ”

พระโพธิสัตว์ทูลว่า “พระองค์ตรัสอะไร ในป่าอันกว้างใหญ่ไพศาลแห่งนี้ ไม่มีกวางตัวใด  เห็นข้าพระองค์แล้วหนีไป ตั้งแต่จำความได้ ข้าพระองค์ก็นุ่งผ้าเปลือกไม้มาตั้งแต่เยาว์วัย ลูกกวาง และฝูงกวางในป่า แม้ดุร้าย ก็ยังไม่กลัวข้าพระองค์ แม้ฝูงกินนร ได้ชื่อว่า มีความขลาดอย่างยิ่ง  อาศัยอยู่บนภูเขาคันธมาทน์ เห็นข้าพระองค์ ยังไม่สะดุ้งกลัว พวกเราต่างสนุกสนานชื่นชมต่อกัน ท่องเที่ยวไปตามป่าเขาลำเนาไพร เมื่อเป็นเช่นนี้ ฝูงกวางจะสะดุ้งกลัวข้าพระองค์ ด้วยเหตุอันใด”

          พระราชารู้สึกละอายใจว่า พระองค์ยิงคนผู้ไร้ความผิด แล้วยังกล่าวเท็จอีก จึงบอกความจริงว่า “สาม กวางเห็นเธอแล้ว หาตกใจ หนีไปไม่ แต่เรา โกหกเธอ เพราะความโกรธ และความโลภ เราจึงยิงเธอ”

          ครั้นพระราชาตรัสอย่างนี้แล้ว ก็ทรงดำริว่า ไม่น่าที่สุวรรณสามจะอาศัยอยู่ในป่าแห่งนี้เพียงลำพัง เขาจะต้องมีญาติแน่ จะต้องถามให้รู้ความ จึงตรัสถามว่า “เธอมาจากไหน ใครใช้ให้เธอ มาตักน้ำ”

          สุวรรณสามสู้อดกลั้นความเจ็บปวดทุกขเวทนาเจียนขาดใจ บ้วนเลือดแล้ว กล่าวว่า “บิดามารดาของข้าพระองค์ เป็นคนตาบอด ข้าพระองค์เลี้ยงดูท่านทั้งสอง อยู่ในป่าใหญ่แห่งนี้  จึงมาตักน้ำไปให้ท่าน”

          ครั้นกล่าวถึงบิดามารดาอย่างนี้แล้ว ความทุกข์โศก ก็กลับท่วมทับหัวใจของสุวรรณสามอย่างมาก จึงบ่นรำพันว่า “อาหารของบิดามารดาที่เก็บไว้ ยังพอมีกินได้อีก ๖ วัน แต่ท่านทั้งสองตาบอด เกรงจะตายเสียเพราะขาดน้ำ ความทุกข์เพราะถูกยิงด้วยธนู ไม่ทุกข์นัก แต่ความทุกข์ที่จะไม่ได้เห็นบิดามารดาตลอดไป เป็นทุกข์ยิ่งกว่าถูกยิงด้วยธนู เมื่อบิดามารดาไร้คนดูแล จะร้องไห้ บ่นรำพันหาข้าพระองค์ อีกนานแสนนาน ข้าพระองค์เคยนวดมือนวดเท้าของท่าน ทุกเช้า สาย บ่าย เย็น เมื่อข้าพระองค์มาหายไปเช่นนี้ ท่านคงออกติดตามเที่ยวร้องเรียกไปในป่าใหญ่ว่า  “ลูกสาม ลูกสาม” ความโศกนี้แหละ ทำให้หัวใจข้าพระองค์หวั่นไหว จากนี้ไป ข้าพระองค์  ไม่มีโอกาสได้เห็นหน้าบิดามารดา ชีวิตคงจะหาไม่แล้ว”

พระราชาทรงคิดว่า เด็กหนุ่มคนนี้ นอกจากประพฤติพรหมจรรย์ เป็นคนมีคุณธรรมแล้ว ยังมีความกตัญญูเหลือเกิน ปฏิบัติบิดามารดาอย่างดียิ่ง แม้ประสบทุกข์ถึงเพียงนี้ ก็ยังคร่ำครวญถึงบิดามารดา เราได้ทำความผิด ต่อคนผู้มีคุณธรรมอย่างนี้แล้ว เราจะปลอบใจเด็กหนุ่มคนนี้อย่างไรดี  เมื่อเราตกนรก ราชสมบัติจะช่วยอะไรได้ เราจะเลี้ยงดูบิดามารดาของเด็กหนุ่มคนนี้ ตามที่เขาปฏิบัติมา เขาจะได้เหมือนไม่ตาย จึงตรัสว่า “เธออย่าเป็นห่วงเลย เรามีความชำนาญในการยิงธนู จนเป็นที่รู้จักไปทั่วชมพูทวีป เราจะยิงกวางและหาอาหารในป่า มาเลี้ยงบิดามารดาของเธอ   ให้เหมือนกับที่เธอเลี้ยง บิดามารดาของเธอ อยู่ไหน”

          สุวรรณสามทูลว่า “ข้าพระองค์ขอฝากบิดามารดาด้วย ขอพระองค์โปรดเลี้ยงดูท่าน  ทางด้านหัวนอนของข้าพระองค์ มีทางที่เดินเส้นเดียว พระองค์เสด็จไปตามทางนั้น ประมาณกึ่งเสียงกู่ จะถึงที่อยู่บิดามารดาของข้าพระองค์”

          สุวรรณสามทูลบอกทางพระราชาอย่างนี้แล้ว สู้อดกลั้นความเจ็บปวดทุกขเวทนาไว้ ด้วยความรักบิดามารดา ยกมือขึ้นประคองอัญชลี ทูลวิงวอนพระราชา เพื่อขอให้เลี้ยงดูบิดามารดาว่า “พระองค์ผู้ปกครองชาวกาสีให้ร่มเย็นเป็นสุข ข้าพระองค์ขอน้อมกราบฝ่าพระบาท ขอพระองค์ทรงเลี้ยง บิดามารดาผู้ตาบอดของข้าพระองค์ในป่าใหญ่ ข้าพระองค์ขอฝากกราบเท้าท่านทั้งสองด้วย”

          สุวรรณสามยกมือขึ้นไหว้บิดามารดาไปทางทิศอันเป็นที่ตั้งอาศรม ครั้นแล้วพิษลูกธนูก็กำเริบ สลบแน่นิ่งไป ลมหายใจก็หยุดนิ่ง เสียงพูดก็ขาดไป ริมฝีปากปิดสนิท นัยน์ตาหลับสนิท มือเท้าแข็งกระด้าง ร่างกายเปรอะเปื้อนไปด้วยเลือด

          พระราชาทรงรำพึงว่า “สุวรรณสาม พูดกับเราอยู่เดี๋ยวนี้ เป็นอะไรหนอ จึงเงียบไปเช่นนี้”  ทรงตรวจดูลมหายใจ ก็หยุดนิ่ง ร่างกายก็แข็งทื่อ ก็ทรงเข้าใจว่า สุวรรณสามตายแล้ว ไม่อาจกลั้นความโศกไว้ได้ จึงนั่งเอามือกุมพระเศียร ร้องไห้คร่ำครวญกลางป่าใหญ่ว่า “เมื่อก่อน เราเข้าใจว่า  จะไม่แก่ ไม่ตาย เรารู้วันนี้เอง เพราะเห็นสุวรรณสามตาย จึงรู้ว่า ทั้งตัวเราและเหล่าสัตว์อื่น ๆ  ต้องแก่ ต้องตาย ทั้งนั้น สามถูกยิงด้วยลูกศรอาบยาพิษ พูดอยู่กับเราหลัด ๆ กลับไม่พูดอะไรอีกเลย  เราต้องตกนรกแน่แล้ว เพราะกรรมที่เราทำ เราทำกรรมหยาบช้าในบ้านเมือง ยังมีคนติเตียนเราได้  คนทั้งหลายจักชุมนุมกันวิพากษ์วิจารณ์เรา ก็แล้วใครเล่า จะติเตียนเราให้ระลึกถึงกรรม ในราวป่า ที่ไร้มนุษย์เช่นนี้”

อานุภาพแห่งความกตัญญู

กาลนั้น เทพธิดา นามว่า “พหุสุนทรี” อยู่ภูเขาคันธมาทน์ เคยเป็นมารดาของสุวรรณสามในอดีตชาติ นับย้อนหลังกลับไปอีก ๗ ชาติ เพราะความรัก ความผูกพันบุตร ไม่ว่าบุตรจะเกิดที่ไหน จึงคอยเฝ้าดูความเป็นไปของพระโพธิสัตว์อยู่ตลอดเวลา

          วันนั้น นางกำลังเสวยทิพยสมบัติ จึงมิได้ป้องกันสุวรรณสาม ครั้นกลับมาพิจารณาดูก็เห็นพระเจ้าปิลยักษ์ ยิงสุวรรณสาม นอนจมกองเลือด อยู่ที่หาดทรายฝั่งแม่น้ำมิคสัมมตา จึงคิดว่า  “ถ้าเราไม่ไป สุวรรณสามจะตาย แม้พระราชา ก็จะอกแตกตาย บิดามารดาของสุวรรณสาม จะอดอาหาร  เมื่อไม่ได้ดื่มน้ำ ก็จะเหือดแห้งตายไปเช่นกัน แต่เมื่อเราไป พระราชาจะถือหม้อน้ำดื่มไปหาบิดามารดาของสุวรรณสาม ครั้นเสด็จไปแล้ว จะรับสั่งให้ทราบว่า พระองค์ฆ่าสุวรรณสาม  แล้วนำท่านทั้งสองไปดูลูกชาย เมื่อเป็นเช่นนี้ ดาบส ดาบสินีทั้งสอง และเรา จะทำสัจกิริยา   ตั้งสัตยาธิษฐาน พิษในร่างกายสุวรรณสามก็จะหาย สุวรรณสามจะฟื้นคืนชีวิต ดวงตาทั้งสองข้างของบิดามารดาสุวรรณสาม ก็จะมองเห็นเป็นปกติ พระราชาจะได้ฟังธรรมจากสุวรรณสาม  ภายหลังเมื่อเสด็จกลับพระนคร จะทรงบริจาคมหาทาน ปกครองบ้านเมือง ด้วยทศพิธราชธรรม  ครั้นตายไป ก็จะได้ไปเกิดในสวรรค์”

          เทพธิดาอันตรธานไปจากภูเขาคันธมาทน์ พร้อมกับความคิด ไปสถิตอยู่กลางอากาศ ที่ริมฝั่งแม่น้ำมิคสัมมตานที กล่าวกับพระเจ้าปิลยักษ์ โดยไม่ปรากฏกายว่า “พระองค์ทำผิดมหันต์ ได้ทำกรรมอันชั่วช้า คนทั้งสาม ไร้ความผิด ถูกพระองค์ฆ่า ด้วยศรเพียงลูกเดียว เชิญเสด็จมาเถิด ข้าพเจ้าจะสั่งสอนพระองค์ ซึ่งจะทำให้พระองค์ ได้ไปเกิดบนสวรรค์ พระองค์จงเลี้ยงดูบิดามารดาทั้งสอง  ผู้ตาบอดโดยธรรมในป่า ข้าพเจ้าเข้าใจว่า ด้วยวิธีนี้ พระองค์จึงจะพ้นจากนรก ได้ไปเกิดในสวรรค์”

พระราชาสดับคำเทพธิดา ทรงเชื่อว่า หากพระองค์เลี้ยงบิดามารดาของสุวรรณสามแล้วจะได้ไปเกิดในสวรรค์ ทรงดำริว่า “เราจะต้องการราชสมบัติไปทำไม เราจะเลี้ยงดูท่านทั้งสองนั้น”  ทรงตั้งพระทัยมั่น ร่ำไห้รำพันคร่ำครวญอยู่กลางป่าเพียงลำพังอย่างน่าเวทนา ครั้นระงับความโศกให้เบาบางลงได้แล้ว จึงเก็บดอกไม้มาบูชาร่างพระโพธิสัตว์ ประพรมด้วยน้ำ ทำประทักษิณสามรอบ  แล้วทรงกราบ เพราะเข้าใจว่า สุวรรณสามตายแล้ว

          จากนั้น จึงถือหม้อน้ำที่พระโพธิสัตว์ใส่น้ำไว้เต็มแล้ว มุ่งหน้าไปทิศใต้ ตามทางที่สุวรรณสาม บอกไว้

          พระราชาทรงถือหม้อน้ำ ไปถึงอาศรม เดินเข้าประตูบรรณศาลาของทุกูลบัณฑิต  เพราะพระองค์เดินลงเท้าหนัก จึงทำให้อาศรมกระเทือน ทุกูลบัณฑิตนั่งอยู่ภายใน ได้ฟังเสียงฝีพระบาทพระราชา ก็ทราบว่า ไม่ใช่เสียงเท้าสุวรรณสาม จึงถามว่า “นั่น เสียงเท้าใคร ลูกสาม  เดินเบา วางเท้าเบา เสียงเท้าจึงไม่ดัง ท่านเป็นใครกัน”

พระราชาทรงดำริว่า “ถ้าเราไม่บอกก่อนว่า เราเป็นพระราชา แต่บอกว่า เราฆ่าลูกของท่านตายแล้ว ท่านทั้งสองจะโกรธ และด่าเรา อย่างหยาบคาย เมื่อเป็นเช่นนี้ เราก็จะโกรธ จนถึงทำร้ายท่านทั้งสอง จะเป็นอกุศลกรรมแก่เรามากยิ่งขึ้น แต่เมื่อบอกว่า เราเป็นพระราชา ไม่มีใคร  ไม่กลัวพระราชา เราจะบอกให้รู้ก่อนว่า เราเป็นพระราชา” จึงวางหม้อน้ำไว้ ที่โรงน้ำดื่ม แล้วประทับยืนที่ประตู ตรัสว่า “เราเป็นพระราชาของชาวกาสี คนเรียกเราว่า “พระเจ้าปิลยักษ์”  เราออกจากแว่นแคว้น เที่ยวแสวงหากวาง เพราะติดใจในรสเนื้อกวาง เราเป็นผู้ชำนาญในการยิงธนู จนเป็นที่ร่ำลือของคนทั่วไปว่า ยิงธนูได้แม่นยำนัก แม้ช้างอยู่ในระยะลูกธนูก็ไม่สามารถหนีรอดไปได้”

          ทุกูลบัณฑิตทราบว่า เป็นพระราชา ก็เกิดความยินดี จึงกล่าวปฏิสันถารว่า “ข้าแต่มหาบพิตร  พระองค์เสด็จมาดีแล้ว พระองค์มีเดชานุภาพมาก เสด็จมาไกล ก็เหมือนใกล้ ในอาศรม   มีผลมะพลับ ผลมะหาด ผลมะซาง และผลหมากเม่า ขอเชิญพระองค์เลือกเสวยแต่ผลที่ดี ๆ เถิด  ขอจงทรงดื่มน้ำเย็น ที่ตักมาจากแม่น้ำมิคสัมมตา ซึ่งไหลมาจากซอกเขา ตามพระประสงค์เถิด”

          พระราชาทรงคิดว่า ยังไม่ควรบอกว่า พระองค์ได้ฆ่าลูกของท่านทั้งสอง ตอนนี้ ทำเป็นเหมือน ไม่รู้ ควรชวนพูดเรื่องอะไร ๆ ไปก่อน แล้วตรัสว่า “ท่านทั้งสองตาบอด มองไม่เห็นอะไร ๆ ในป่า ใครเป็นคนเก็บผลไม้มาจัดเตรียมไว้อย่างเรียบร้อย เหมือนคนตาดี จัดแจงไว้”

          ทุกูลบัณฑิตกราบทูลว่า “ลูกสาม เด็กหนุ่มน่ารักรูปร่างงดงามสมส่วน ผมยาวดำเฟื้อย  ปลายงอนช้อนขึ้นข้างบน เก็บผลไม้มา ขณะนี้ เธอถือหม้อน้ำ ไปตักน้ำที่แม่น้ำ ประเดี๋ยว ก็คงใกล้ จะกลับมาแล้ว”

พระราชาได้สดับดังนั้นแล้ว ทรงสะเทือนใจอย่างมาก ไม่อาจปกปิดไว้ได้ จึงตรัสด้วยน้ำเสียงสั่นเครือว่า “ข้าพเจ้า ได้ฆ่าสามผู้ปฏิบัติบำรุงท่านเสียแล้ว บัดนี้ เธอนอนอยู่ที่หาดทราย ร่างกาย เปรอะเปื้อนไปด้วยเลือด”

          อาศรมของนางปาริกา อยู่ใกล้กับทุกูลบัณฑิต นางได้ยินการสนทนาระหว่างทุกูลบัณฑิตกับพระราชา ก็รู้สึกหวาดหวั่น ต้องการจะทราบเหตุนั้น จึงออกจากอาศรมของตน เกาะเชือกสาวเดินไปหาทุกูลบัณฑิต กล่าวว่า “ท่านทุกูลบัณฑิต ท่านพูดอยู่กับใครว่า สามถูกฆ่าเสียแล้ว  แค่ได้ยินว่า สามตาย หัวใจดิฉัน ก็สั่น ไม่ต่างอะไรจากใบไม้อ่อนถูกลมพัด”

          ทุกูลบัณฑิตได้โอวาทนางปาริกาว่า “ปาริกา ท่านผู้นี้ คือ พระเจ้ากาสี พระองค์ยิงลูกสามเราตาย ที่หาดทราย ริมฝั่งแม่น้ำมิคสัมมตา เราทั้งสอง อย่าโกรธพระองค์เลย”

          นางปาริกากล่าวว่า “บุตรที่รัก กว่าจะได้มา ก็แสนยาก ทั้งเป็นผู้เลี้ยงเราผู้ตาบอดในป่า  จะไม่ให้โกรธคนฆ่าลูกคนเดียวของเรา ได้อย่างไร”

          ทุกูลบัณฑิตกล่าวว่า “บัณฑิตทั้งหลาย สรรเสริญบุคคลผู้ไม่โกรธ บุคคลผู้ฆ่าบุตรคนเดียว”  ครั้นแล้ว ฤๅษีทั้งสองก็ใช้มือตีอกชกตัวเอง คร่ำครวญพรรณนาคุณของสุวรรณสาม เป็นอันมาก

          พระราชาปลอบใจท่านทั้งสองว่า “พระคุณเจ้าทั้งสอง อย่าเศร้าโศกเสียใจไปมากเลย  ข้าพเจ้าจะรับเลี้ยงดูพระคุณเจ้าในป่าใหญ่ แทนสุวรรณสาม ข้าพเจ้ายิงธนูแม่น จะยิงกวาง    และเก็บผลไม้ในป่า มาเลี้ยงดูท่านทั้งสอง ข้าพเจ้า ไม่ต้องการราชสมบัติ จะเลี้ยงดูท่านทั้ง ๒ ไปตลอดชีวิต”  

          ฤๅษีทั้งสองทูลว่า “พระองค์ เป็นพระราชาของอาตมาทั้ง ๒ การทำเช่นนั้น ไม่สมควร”  พระราชาทรงดำริว่า น่าอัศจรรย์ แม้เพียงคำหยาบของฤๅษีทั้งสองนี้ ที่ด่าทอพระองค์ผู้ทำร้ายถึงเพียงนี้ ก็ไม่มี กลับยกย่องพระองค์เสียอีก จึงตรัสว่า “ท่านผู้เป็นเชื้อชาตินายพราน ท่านกล่าวเป็นธรรม  ท่านเต็มไปด้วยความถ่อมตน ขอท่านจงเป็นบิดาของข้าพเจ้า ข้าแต่นางปาริกา ขอท่านจงเป็น มารดาของข้าพเจ้า ข้าพเจ้าขออยู่ในฐานะสาม บุตรของท่าน จะทำกิจทุกอย่าง ตั้งแต่การล้างเท้า  เป็นต้น ขอท่านทั้งสอง อย่าถือว่า ข้าพเจ้าเป็นพระเจ้าแผ่นดิน จงถือว่า ข้าพเจ้าเป็นเหมือนสาม  ลูกของท่านเถิด”

          ฤๅษีทั้งสอง ประคองอัญชลี ทูลวิงวอนว่า “ขอถวายพระพร มหาบพิตร พระองค์ไม่มีหน้าที่ที่จะทำการงานให้อาตมา แต่ขอพระองค์จงทรงถือปลายไม้เท้า นำทางไปหาสุวรรณสามเถิด  อาตมาทั้งสอง จะสัมผัสเท้าทั้งสอง และดวงหน้าอันงดงามน่าดูของเธอ แล้วทรมานตน ให้ตาย   ตามกันไป” เมื่อท่านเหล่านั้น สนทนากันอยู่อย่างนี้ พระอาทิตย์ ได้อัสดงลง ตามลำดับ

          พระราชา ทรงดำริว่า ถ้าพระองค์นำฤๅษีทั้งสองผู้ตาบอด ไปหาสุวรรณสาม ดวงใจของท่านก็จะแตกสลาย เพราะเห็นสุวรรณสาม เมื่อท่านทั้งสองตาย พระองค์ก็เหมือนนอนอยู่ในนรก พระองค์จะไม่ยอมนำฤๅษีทั้งสองไป จึงตรัสว่า “สามตายไปแล้ว นอนอยู่ในป่า เหมือนดวงจันทร์ และ ดวงอาทิตย์ ตกลงเหนือแผ่นดิน เปื้อนด้วยฝุ่นทราย ป่านั้นกว้างใหญ่นัก มีสัตว์ร้ายมากมาย  ทั้งศพสุวรรณสาม ก็อยู่ไกลแสนไกล ท่านทั้งสอง อย่าไปเลย จงอยู่ในอาศรมนี้เถิด”

          ฤๅษีทั้งสองกล่าวว่า “ในป่า มีสัตว์ร้ายตั้งร้อยตั้งพันและตั้งหมื่น อาตมาทั้งสอง ก็ไม่ได้กลัว”  เมื่อไม่อาจทัดทานได้ พระราชาจึงจูงฤๅษีทั้งสอง นำทางไปหาสุวรรณสาม

          ครั้นถึงแล้ว ประทับยืนใกล้สุวรรณสาม ตรัสว่า “นี้ บุตรของท่านทั้งสอง” บิดามารดาสัมผัสกายสุวรรณสาม ซึ่งนอนเกลือกฝุ่นทราย ถูกทิ้งไว้กลางป่าใหญ่ หัวใจแทบแตกสลาย   บิดาช้อนศีรษะสุวรรณสามขึ้นวางไว้บนตัก มารดายกเท้าขึ้นวางไว้บนตักของตน นั่งร้องไห้บ่นรำพัน อย่างน่าเวทนาว่า “โลกนี้ ช่างไม่ยุติธรรม ขอให้ชาวโลก จงรู้ว่า ความไม่เป็นธรรม กำลังเป็นไป    ในโลกนี้ ลูกสามผู้งดงาม น่ารัก ลูกหลับเอาจริง ๆ ลูกเคลิบเคลิ้มเอามากมายเหลือเกิน เหมือนคนดื่มสุราเข้ม ขัดเคืองใครมากมายขนาดนั้น วันนี้ ลูกไม่พูดอะไร ๆ กับพ่อกับแม่บ้างเลย ลูกปฏิบัติบำรุงพ่อแม่ทั้งสองผู้ตาบอด ลูกมาตายเสียแล้ว ต่อไป ใครเล่า จะทำความสะอาดชฎาอันหมักหมม เปื้อนฝุ่นละออง เมื่อลูกมาตายเสียแล้ว ใครจะจับไม้กวาด กวาดอาศรมให้พ่อกับแม่ ใครจะเตรียมน้ำเย็น น้ำร้อน ให้อาบ ใครจะจัดหาผลไม้ในป่า มาให้พ่อกับแม่”

          เมื่อมารดาพระโพธิสัตว์ บ่นเพ้อมากแล้ว ก็เอามืออังที่อกพระโพธิสัตว์ รู้สึกยังอุ่นอยู่ จึงคิดว่า  “ลูกสาม ยังมีไออุ่นอยู่ ลูกเรา เห็นจะสลบไป เพราะยาพิษ เราจะกระทำสัจกิริยา เพื่อถอนพิษ”  คิดดังนี้แล้ว ได้กระทำสัจกิริยา ตั้งสัตยาธิษฐานว่า “ลูกสาม มิได้แค่ประพฤติธรรมเท่านั้น แต่ยังเป็น ผู้ประพฤติดังพรหมด้วย ได้กล่าวคำจริงมาแต่ก่อน ได้เลี้ยงบิดามารดา มีความเคารพต่อญาติผู้ใหญ่ ในตระกูล เป็นผู้เป็นที่รักยิ่งกว่าชีวิตของเรา ด้วยสัจจวาจานี้ ขอพิษของลูกสาม จงหายไป บุญกุศล อย่างใดอย่างหนึ่ง ที่ลูกสามเลี้ยงเราและบิดาของเธอ ด้วยอานุภาพกุศลบุญนั้นทั้งหมด ขอพิษในกายลูกสาม จงหายไป”

          เมื่อมารดา ทำสัจกิริยาอย่างนี้ สุวรรณสาม ก็พลิกตัวกลับ นอนต่อไป บิดาคิดว่า ลูกยังไม่ตาย  จึงทำสัจกิริยาอย่างนั้นบ้างว่า “ลูกสาม ไม่ได้แค่ประพฤติธรรมเท่านั้น แต่ยังเป็นผู้ประพฤติดังพรหม ด้วย ได้กล่าวคำจริงมาแต่ก่อน ได้เลี้ยงดูบิดามารดา มีความเคารพต่อญาติผู้ใหญ่ในตระกูล เป็นผู้เป็นที่รักยิ่งกว่าชีวิตของเรา ด้วยสัจจวาจานี้ ขอพิษในกายลูกสาม จงหายไป บุญกุศลอย่างใด อย่างหนึ่ง ที่ลูกสามเลี้ยงดูเราและมารดาของเธอ ด้วยอานุภาพกุศลบุญนั้นทั้งหมด ขอพิษในกาย ของลูกสาม จงหายไป”

เมื่อบิดาทำสัจกิริยา อยู่อย่างนี้ สุวรรณสาม ก็พลิกตัวอีกข้างหนึ่ง แล้วนอนต่อไป พหุสุนทรีเทพธิดา มองดูสุวรรณสามด้วยความเอ็นดู ก็ได้ทำสัจกิริยาเช่นกันว่า “เราอยู่ที่ภูเขาคันธมาทน์มายาวนาน คนอื่นซึ่งเป็นที่รักของเรากว่าสามไม่มี ต้นไม้ทั้งหมดมีอยู่ที่เขาคันธมาทน์ ล้วนแต่เป็นไม้หอม ด้วยสัจจวาจานี้ ขอพิษในกายของสามกุมาร จงหายไป”

          ในกาลที่เทพธิดาทำสัจกิริยาจบลง เมื่อฤๅษีทั้งสองบ่นเพ้อรำพันอยู่ สุวรรณสามได้ลุกขึ้นอย่างรวดเร็ว ความเจ็บปวดทุกข์ทรมาน ได้หายไป เหมือนน้ำกลิ้งตกจากใบบัว แม้แผลที่ถูกยิงก็ไม่ปรากฏ

          ความอัศจรรย์ที่เกิดขึ้นพร้อมกันในขณะนั้น คือ พระบรมโพธิสัตว์สุวรรณสาม หายจากโรค  ดวงตาบิดามารดา กลับเห็นเป็นปกติ แสงเงินแสงทองยามรุ่งอรุณ จับขอบฟ้า และท่านทั้งสี่มาปรากฏที่อาศรม สิ่งเหล่านี้ เกิดขึ้นในขณะเดียวกัน ด้วยอานุภาพของเทวดา

          บิดามารดาทั้งสอง กลับได้ดวงตาดี เป็นปกติ แล้วยินดีอย่างเหลือเกินว่า ลูกสามหายแล้ว  สุวรรณสามกล่าวกับท่านทั้งสองว่า “ลูก คือสุวรรณสาม ลูกหายเป็นปกติ ปลอดภัยดีแล้ว ขอท่าน อย่าคร่ำครวญนักเลย ยิ้มและพูดกับลูก ด้วยวาจาอันไพเราะเถิด”  

          พระโพธิสัตว์ มองเห็นพระราชา เมื่อจะทูลปฏิสันถาร จึงกล่าวว่า “ข้าแต่มหาบพิตร พระองค์ เสด็จมาดีแล้ว เพราะพระองค์ มีเดชานุภาพมาก เสด็จมาไกล ก็เหมือนใกล้ ในอาศรม มีผลมะพลับ  ผลมะหาด ผลมะซาง และผลหมากเม่า ขอเชิญพระองค์เลือกเสวยแต่ผลที่ดี ๆ เถิด ขอจงทรงดื่มน้ำเย็น ที่ตักมาจากแม่น้ำมิคสัมมตา ซึ่งไหลจากซอกเขา ตามพระประสงค์เถิด”

          พระราชาเห็นความอัศจรรย์เช่นนั้น จึงตรัสว่า “เรามึนงงไปหมด แปลกประหลาดใจมาก เหลือเกิน เราเห็นสามตายแล้ว แต่ทำไม กลับฟื้นคืนมาได้อีก”

          พระโพธิสัตว์กราบทูลว่า “ข้าแต่มหาราชเจ้า ผู้คนเข้าใจว่า คนมีชีวิตอยู่ ประสบความเจ็บปวดทุกข์ทรมานอย่างร้ายแรง นิ่งเงียบไปว่า “ตายแล้ว” เทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย  ย่อมคุ้มครองบุคคลผู้เลี้ยงดูบิดามารดาโดยธรรม แม้นักปราชญ์ทั้งหลายในโลกนี้ ย่อมสรรเสริญเขา ผู้นั้น บุคคลนั้น ตายจากโลกนี้ไปแล้ว ย่อมมีความสุข บันเทิงอยู่ในสวรรค์”

          พระราชา เกิดความอัศจรรย์ใจว่า แม้เทวดาทั้งหลาย ก็ช่วยเยียวยารักษาโรคให้บุคคลผู้เลี้ยงดูบิดามารดา จึงประคองอัญชลี ตรัสว่า “ข้าพเจ้าแปลกประหลาดใจมากจริง ๆ ท่านบัณฑิต ข้าพเจ้า ขอถึงท่าน เป็นสรณะ ขอท่าน จงเป็นที่พึ่ง ของข้าพเจ้า”

          สุวรรณสามกราบทูลพระราชาว่า ถ้าประสงค์จะไปสวรรค์ เสวยทิพยสมบัติ พระองค์จงปกครองแผ่นดิน ด้วยทศพิธราชธรรม จึงถวายโอวาทพระเจ้าปิลยักษ์ ด้วยทศพิธราชธรรมว่า

“ข้าแต่มหาราชเจ้า ขอพระองค์ทรงประพฤติธรรมในพระชนก และพระชนนนี ในพระโอรส และพระมเหสี ในมิตร และอำมาตย์ ในพาหนะ และกองทัพ ในชาวบ้าน และชาวนิคม ในชาวเมือง และชาวชนบท ในสมณะ และพราหมณ์ ในฝูงกวาง และหมู่นกทั้งหลาย ครั้นพระองค์ประพฤติธรรมนั้น ๆ ในโลกนี้แล้ว จะได้ไปเกิดในสวรรค์ ขอพระองค์จงทรงประพฤติธรรมเถิด  ธรรมที่พระองค์ประพฤติแล้ว จะประสบแต่ความสุขความเจริญ พระองค์ประพฤติธรรมในโลกนี้แล้ว จะได้ไปเกิดในสวรรค์ พระอินทร์ เทวดา พร้อมทั้งหมู่พรหม เข้าถึงทิพยสถานได้ด้วยการประพฤติธรรม ขอพระองค์ อย่าประมาทในธรรม”

          พระโพธิสัตว์แสดงธรรมกถาถวายพระราชาอย่างนี้แล้ว เมื่อจะถวายโอวาทยิ่งขึ้น ได้ถวาย  เบญจศีล พระราชาทรงรับโอวาทพระโพธิสัตว์ ทรงไหว้ และขอขมาโทษพระโพธิสัตว์ แล้วเสด็จกลับกรุงพาราณสี ทรงบำเพ็ญกุศล มีทาน เป็นต้น ทรงรักษาศีล ๕ ครองราชสมบัติโดยธรรม  ครั้นสิ้นพระชนม์ ได้ไปเกิดในสวรรค์

          ฝ่ายพระโพธิสัตว์ ปฏิบัติบำรุงบิดามารดา ได้บรรลุอภิญญาและสมาบัติ พร้อมทั้งบิดามารดา  ไม่ได้เสื่อมจากฌาน เมื่อหมดอายุ ได้ไปเกิดในพรหมโลก พร้อมทั้งบิดามารดานั้น  

กลับชาติมาเกิดสมัยพุทธกาล

          พระบรมศาสดา ทรงเล่าเรื่องสุวรรณสามแล้ว ตรัสว่า “ภิกษุทั้งหลาย การเลี้ยงดูบิดามารดา เป็นวงศ์ของบัณฑิตทั้งหลาย” ตรัสดังนี้แล้ว ทรงประกาศอริยสัจ ๔ เพื่อประชุมชาดก เมื่อทรงแสดง อริยสัจ ๔ จบลง พระภิกษุหนุ่มผู้เลี้ยงดูบิดามารดารูปนั้น ได้บรรลุโสดาปัตติผล

          พระราชาปิลยักขราช ในกาลนั้น กลับชาติมาเกิด เป็นพระอานนท์ ในชาตินี้ พหุสุนทรี เทพธิดา เกิดเป็นภิกษุณี ชื่อว่า อุบลวรรณา ท้าวสักกเทวราช เกิดเป็นพระอนุรุทธะ ทุกูลบัณฑิต  ผู้บิดา เกิดเป็นพระมหากัสสปะ นางปาริกาผู้มารดา เกิดเป็นภิกษุณี ชื่อ ภัททกาปิลานี  ส่วนสุวรรณสามบัณฑิต คือ เราผู้สัมมาสัมพุทธเจ้า

“ทศชาติ ปณิธานมหาบุรุษไม่เปลี่ยนแปลง” ฉบับ ญาณวชิระ : ชาติที่ ๓ พระสุวรรณสาม ตำนานคนกตัญญู

https://podcasts.apple.com/dk/podcast/%E0%B8%AB%E0%B8%99-%E0%B8%87%E0%B8%AA-%E0%B8%AD%E0%B9%80%E0%B8%AA-%E0%B8%A2%E0%B8%87%E0%B8%97%E0%B8%A8%E0%B8%8A%E0%B8%B2%E0%B8%95-%E0%B8%9B%E0%B8%93-%E0%B8%98%E0%B8%B2%E0%B8%99%E0%B8%A1%E0%B8%AB%E0%B8%B2%E0%B8%9A-%E0%B8%A3-%E0%B8%A9%E0%B9%84%E0%B8%A1-%E0%B9%80%E0%B8%9B%E0%B8%A5-%E0%B8%A2%E0%B8%99%E0%B9%81%E0%B8%9B%E0%B8%A5%E0%B8%87-%E0%B8%89%E0%B8%9A-%E0%B8%9A-%E0%B8%8D%E0%B8%B2%E0%B8%93%E0%B8%A7%E0%B8%8A-%E0%B8%A3%E0%B8%B0-%E0%B8%9A%E0%B8%97%E0%B8%97-3/id1480673036?i=1000581755588

ด้วยในปีพุทธศักราช ๒๕๖๕ นับเป็นปีมหามงคลของพสกนิกรชาวไทย ที่ สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง ทรงเจริญพระชนมพรรษา ๙๐ พรรษา ๑๒ สิงหาคม ๒๕๖๕ และในกาลสมัยอันเป็นมหามงคลยิ่งนี้ คณะพระเถระวัดสระเกศ ราชวรมหาวิหาร ทั้ง ๕ รูป ประกอบด้วย

พระพรหมสิทธิ (ธงชัย สุขญาโณ)

พระราชอุปเสณาภรณ์ (สังคม ญาณวฑฺฒโน)

พระราชกิจจาภรณ์ (เทอด ญาณวชิโร)

พระศรีคุณาภรณ์ (บุญทวี ปญฺญาวํโสม)

พระครูสิริวิหารการ (สมจิตร จิตฺตธมฺโม)

ได้มีเจตนารมณ์ร่วมกันที่จะเรียบเรียงหนังสือ ทศชาติ ปณิธานมหาบุรุษไม่เปลี่ยนแปลง ฉบับ ญาณวชิระ เพื่อเป็นการเฉลิมพระเกียรติ สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง ด้วยระลึกถึงพระคุณขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าอย่างสูงสุดว่า

ทศชาติ เป็นเรื่องที่แสดงให้เห็นถึงปณิธานที่ตั้งมั่นของพระโพธิสัตว์ที่จะบำเพ็ญพระบารมีให้ถึงพร้อมบริบูรณ์ เพื่อให้บรรลุพระโพธิญาณตรัสรู้เป็นพระพุทธเจ้า ไม่ว่าพระองค์จะต้องประสบกับความทุกข์ยากเดือดร้อนอย่างแสนสาหัส แต่ปณิธานของพระองค์ ก็จะไม่มีวันเปลี่ยนแปลง

และเมื่อได้น้อมรำลึกถึงพระราชจริยาวัตรที่สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง ที่ได้ทรงบำเพ็ญ ต่อบวรพระพุทธศาสนา

อีกทั้งพระราชกรณียกิจอเนกอนันต์ ที่ได้ทรงบำเพ็ญมาอย่างต่อเนื่องยาวนาน แสดงให้เห็นถึงพระราชหฤทัยที่เปรียบประดุจพระโพธิสัตว์ในการบำเพ็ญพระบารมี อันยิ่งใหญ่ด้วยการเสียสละความสุขส่วนพระองค์ ช่วยเหลือเกื้อกูลอาณาประชาราษฎร์ ให้ประสบแต่ความผาสุกตามหลักธรรมของพระพุทธศาสนา

 ในการนี้ สำนักนายกรัฐมนตรี ร่วมกับ บริษัท เมืองโบราณ จำกัด ได้พิจารณาแล้วเห็นประโยชน์อันควรนำออกเผยแพร่ให้กว้างขวาง จึงได้ร่วมกันจัดพิมพ์หนังสือ “ทศชาติ ปณิธานมหาบุรุษไม่เปลี่ยนแปลง” เพื่อเฉลิมพระเกียรติ  

อีกทั้ง บริษัทอมรินทร์พริ้นติ้งแอนด์พับลิชชิ่ง จำกัด (มหาชน) ได้สนับสนุนการจัดทำหนังสือทศชาติ เป็น E-Book และ Audiobook เพื่อให้ประชาชนผู้สนใจสามารถติดตามได้ในหลากหลายช่องทาง

ซึ่งหนังสือ ทศชาติ ปณิธานมหาบุรุษไม่เปลี่ยนแปลง ฉบับเฉลิมพระเกียรติดังกล่าวนี้ ใช้ภาษาที่เรียบง่าย เพื่อให้เป็นพุทธชาดกที่ประชาชนในทุกระดับชั้นสามารถเข้าถึงแก่นธรรมของพระพุทธศาสนาได้อย่างทั่วถึงเท่าเทียมกัน

ท่านสามารถ โหลดหนังสือทศชาติ ฉบับ ญาณวชิระ ได้ที่
https://www.opm.go.th/opmportal/multimedia/2022/project/index.html

The post “ทศชาติ ปณิธานมหาบุรุษไม่เปลี่ยนแปลง” ฉบับ ญาณวชิระ : ๓.พระสุวรรณสาม ตำนานคนกตัญญู appeared first on Manasikul Online.

“ทศชาติ ปณิธานมหาบุรุษไม่เปลี่ยนแปลง”

ฉบับ ญาณวชิระ

ขุนเขาย่อมมีวันทลาย สายน้ำย่อมมีวันเปลี่ยนทาง แต่ปณิธานมหาบุรุษไม่เปลี่ยนแปลง

ด้วยในปีพุทธศักราช ๒๕๖๕ นับเป็นปีมหามงคลของพสกนิกรชาวไทย ที่ สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง ทรงเจริญพระชนมพรรษา ๙๐ พรรษา ๑๒ สิงหาคม ๒๕๖๕ และในกาลสมัยอันเป็นมหามงคลยิ่งนี้ คณะพระเถระวัดสระเกศ ราชวรมหาวิหาร ทั้ง ๕ รูป ประกอบด้วย

พระพรหมสิทธิ (ธงชัย สุขญาโณ)

พระราชอุปเสณาภรณ์ (สังคม ญาณวฑฺฒโน)

พระราชกิจจาภรณ์ (เทอด ญาณวชิโร)

พระศรีคุณาภรณ์ (บุญทวี ปญฺญาวํโสม)

พระครูสิริวิหารการ (สมจิตร จิตฺตธมฺโม)

ได้มีเจตนารมณ์ร่วมกันที่จะเรียบเรียงหนังสือ ทศชาติ ปณิธานมหาบุรุษไม่เปลี่ยนแปลง ฉบับ ญาณวชิระ เพื่อเป็นการเฉลิมพระเกียรติ สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง ด้วยระลึกถึงพระคุณขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าอย่างสูงสุดว่า

ทศชาติ เป็นเรื่องที่แสดงให้เห็นถึงปณิธานที่ตั้งมั่นของพระโพธิสัตว์ที่จะบำเพ็ญพระบารมีให้ถึงพร้อมบริบูรณ์ เพื่อให้บรรลุพระโพธิญาณตรัสรู้เป็นพระพุทธเจ้า ไม่ว่าพระองค์จะต้องประสบกับความทุกข์ยากเดือดร้อนอย่างแสนสาหัส แต่ปณิธานของพระองค์ ก็จะไม่มีวันเปลี่ยนแปลง

และเมื่อได้น้อมรำลึกถึงพระราชจริยาวัตรที่สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง ที่ได้ทรงบำเพ็ญ ต่อบวรพระพุทธศาสนา

อีกทั้งพระราชกรณียกิจอเนกอนันต์ ที่ได้ทรงบำเพ็ญมาอย่างต่อเนื่องยาวนาน แสดงให้เห็นถึงพระราชหฤทัยที่เปรียบประดุจพระโพธิสัตว์ในการบำเพ็ญพระบารมี อันยิ่งใหญ่ด้วยการเสียสละความสุขส่วนพระองค์ ช่วยเหลือเกื้อกูลอาณาประชาราษฎร์ ให้ประสบแต่ความผาสุกตามหลักธรรมของพระพุทธศาสนา

 ในการนี้ สำนักนายกรัฐมนตรี ร่วมกับ บริษัท เมืองโบราณ จำกัด ได้พิจารณาแล้วเห็นประโยชน์อันควรนำออกเผยแพร่ให้กว้างขวาง จึงได้ร่วมกันจัดพิมพ์หนังสือ “ทศชาติ ปณิธานมหาบุรุษไม่เปลี่ยนแปลง” เพื่อเฉลิมพระเกียรติ  

อีกทั้ง บริษัทอมรินทร์พริ้นติ้งแอนด์พับลิชชิ่ง จำกัด (มหาชน) ได้สนับสนุนการจัดทำหนังสือทศชาติ เป็น E-Book และ Audiobook เพื่อให้ประชาชนผู้สนใจสามารถติดตามได้ในหลากหลายช่องทาง

ซึ่งหนังสือ ทศชาติ ปณิธานมหาบุรุษไม่เปลี่ยนแปลง ฉบับเฉลิมพระเกียรติดังกล่าวนี้ ใช้ภาษาที่เรียบง่าย เพื่อให้เป็นพุทธชาดกที่ประชาชนในทุกระดับชั้นสามารถเข้าถึงแก่นธรรมของพระพุทธศาสนาได้อย่างทั่วถึงเท่าเทียมกัน

ท่านสามารถ โหลดหนังสือทศชาติ ฉบับ ญาณวชิระ ได้ที่
https://www.opm.go.th/opmportal/multimedia/2022/project/index.html

ชาติที่ ๒ พระมหาชนก

๒

พระมหาชนก

สุวรรณภูมิ แผ่นดินทอง

“เกิดเป็นคน ควรมีความเพียรพยายามอยู่ร่ำไป

จนกว่าจะประสบผลสำเร็จ

นรชนผู้มีปัญญา

แม้ประสบทุกข์ ก็ไม่ไร้ซึ่งความหวัง”

พระพุทธเจ้าตรัสเล่าเรื่องราวในอดีตชาติของพระองค์ ที่ทรงใช้ความเพียรพยายามอย่างยิ่งยวด กว่าจะผ่านความทุกข์เข็ญ จนได้ออกผนวช เมื่อครั้งเกิดเป็นพระมหาชนก ทรงมีปณิธานอย่างแน่วแน่ ในการบำเพ็ญ “วิริยบารมี” ตั้งใจอย่างเด็ดเดี่ยว ที่จะมีความเพียรพยายาม เพื่อก้าวไปสู่ความสำเร็จ แม้จะประสบกับความทุกข์ยากลำบากขนาดไหน หากยังไม่ประสบผลสำเร็จ ก็จะเพียรพยายามต่อไปไม่ท้อถอย

มหาชนกชาดก ปรากฏอยู่ในพระไตรปิฎก ขุททกนิกาย ชาดก และอรรถกถา  ขุททกนิกาย ชาดก มหานิบาต

ขณะตรัสเล่าเรื่องพระมหาชนก พระพุทธองค์ประทับอยู่ที่พระเชตวันมหาวิหาร อารามที่ท่านอนาถบิณฑิกเศรษฐี ซื้ออุทยานของพระกุมารพระนามว่า “เชต” สร้างถวายพระพุทธองค์   ขณะนั้น เป็นเวลาบ่ายแล้ว อาทิตย์ย้ายดวงคล้อยลงต่ำ หมู่ภิกษุออกจากสถานที่สำหรับทำสมาธิ  มานั่งประชุมกันอยู่ในอาคารสำหรับแสดงธรรม สนทนาถึงการออกบวชของพระพุทธองค์  พระพุทธองค์เสด็จออกจากพระคันธกุฎี มายังอาคารสำหรับแสดงธรรม ตรัสถามหมู่ภิกษุถึงเรื่องราวที่กำลังสนทนากัน

เมื่อภิกษุเหล่านั้น กราบทูลให้ทรงทราบ พระพุทธองค์จึงตรัสเล่าเรื่องพระมหาชนก  ผู้ตั้งปณิธานที่จะใช้ความเพียรพยายาม จนกว่าจะประสบผลสำเร็จ ดังต่อไปนี้

ศึกชิงราชบัลลังก์มิถิลานคร

ในอดีตชาติ ได้มีพระราชาพระนามว่า “พระมหาชนกราช” ครองราชสมบัติในกรุงมิถิลานคร แคว้นวิเทหะ พระองค์มีพระราชโอรส ๒ องค์ คือ “พระอริฏฐชนก” และ  “พระโปลชนก” พระราชาทรงแต่งตั้งอริฏฐชนกผู้พี่ เป็นอุปราช และแต่งตั้งโปลชนกผู้น้องเป็นเสนาบดี

ครั้นต่อมา พระมหาชนกราชสวรรคต พระอริฏฐชนกขึ้นครองราชสมบัติสืบต่อจากพระบิดา ทรงตั้งพระโปลชนก ให้เป็นอุปราช อำมาตย์ผู้ใกล้ชิดคนหนึ่ง คอยกราบทูลยุยงพระอริฏฐชนกราชอยู่เสมอว่า “พระอุปราชวางแผนจะปลงพระชนม์พระองค์ขึ้นครองราชย์เสียเอง” พระอริฏฐชนกราชทรงสดับคำยุยงบ่อย ๆ เข้า ก็หลงเชื่อ เกิดความหวาดระแวง หมดความรักในพระอนุชา จึงสั่งควบคุมพระโปลชนกอุปราช ด้วยโซ่ตรวน นำไปจองจำไว้ ในคฤหาสน์หลังหนึ่ง ใกล้พระราชวัง ตั้งกองทหารควบคุม รักษาการ อย่างเข้มแข็ง

พระโปลชนกทรงตั้งสัตยาธิษฐานว่า “ถ้าเราก่อเวรต่อพระเชษฐา เครื่องจองจ อย่าหลุดจากมือและเท้า แม้ประตูเหล็ก ก็อย่าเปิดออก ถ้าเราไม่ได้ก่อเวรต่อพระเชษฐา  ขอเครื่องจองจำ จงหลุดจากมือและเท้า แม้ประตู ก็จงเปิดออก” สิ้นคำสัตยาธิษฐาน   ทันใดนั้น โซ่ตรวนก็พลันหักสะบั้นออกเป็นท่อน ๆ แม้ประตู ก็เปิดออก พระโปลชนก  เสด็จหลบหนีลี้ภัยออกไปอาศัยอยู่ในหมู่บ้านใกล้ชายแดนแห่งหนึ่ง ชาวบ้านจำพระองค์ได้ จึงช่วยกันบำรุงดูแล พระอริฏฐชนกราชส่งจารชนออกติดตาม แต่ก็ไม่สามารถจับพระองค์ได้

พระโปลชนกได้ยึดเอาหมู่บ้านชายแดนแห่งหนึ่ง สั่งสมกำลังพล จนกลายเป็นกองทัพ ใหญ่ขึ้นตามลำดับ ครั้นสถานการณ์เอื้ออำนวย ทรงดำริว่า “เมื่อก่อน เราไม่ได้ก่อเวรต่อพระเชษฐาของเรา แต่บัดนี้ ถึงเวลาที่เราต้องก่อเวรแล้ว” จึงสั่งให้ประชุมพล ยกทัพออกจากชายแดน ไปตั้งค่ายประชิดมิถิลานคร

การศึกครั้งนั้น เหล่ากองทหารฝ่ายมิถิลานคร ที่ยังจงรักภักดีต่อพระโปลชนก ทราบว่า พระองค์ยกทัพเสด็จมาแล้ว ก็เล็ดลอดขนยุทโธปกรณ์ นำช้างม้า เป็นต้น เข้าสวามิภักดิ์ แม้ชาวเมืองอื่น ๆ ก็เข้าร่วมเป็นพันธมิตรเป็นจำนวนมาก กองทัพพระโปลชนก จึงกลายเป็นกองทัพที่ยิ่งใหญ่ พระองค์   ส่งสาส์นไปถวายพระเชษฐาว่า “เมื่อก่อนข้าพระองค์ มิได้ก่อเวรต่อพระองค์ แต่บัดนี้ ข้าพระองค์   จะก่อเวร พระองค์จะให้เศวตฉัตร หรือจะทำสงคราม”

พระราชาอริฏฐชนก ตัดสินพระทัย เลือกใช้วิธีการทางทหาร เข้าต่อสู้ทำการรบ ป้องกันเศวตฉัตร จึงสั่งจัดเตรียมกำลังพล ทำสงคราม ทรงสั่งเสียพระอัครมเหสีว่า “ในสมรภูมิรบ  แพ้ชนะไม่อาจหยั่งรู้ ถ้าเกิดอันตราย จงรักษาลูกในครรภ์ให้ดี” ครั้นแล้ว ได้กรีฑาทัพหลวง ออกจากพระนคร เป็นการเปิดศึกสายเลือด ชิงบัลลังก์มิถิลานคร

ในการศึกครั้งนั้น ทหารฝ่ายพระโปลชนก ได้ปลิดชีพพระอริฏฐชนกราช กลางสมรภูมิรบ   กองทัพฝ่ายพระนคร รู้ว่า พระราชาสวรรคตแล้ว ไม่มีผู้บังคับบัญชาการทัพ ก็เกิดขวัญเสีย กลายเป็นโกลาหลไร้รูปขบวน จึงถูกกองทัพฝ่ายพระโปลชนก บดขยี้ แตกพ่ายสิ้น

ฝ่ายพระอัครมเหสี เมื่อทราบว่า พระราชสวามีสิ้นพระชนม์ในสนามรบแล้ว ก็รีบเก็บสิ่งของมีค่าต่าง ๆ ที่สามารถนำติดตัวไปได้ เช่น ทองคำ แก้วมณี แก้วมุกดา และแก้ววิเชียร เป็นต้น ห่อด้วยผ้าเก่า  ใส่กระเช้า ปูปิดทับไว้ด้วยข้าวสารอีกชั้น ทรงปลอมแปลงพระองค์ นุ่งเสื้อผ้าเก่าคร่ำคร่าเศร้าหมอง  วางกระเช้าบนพระเศียร เสด็จหนีออกจากพระนครไปทางประตูเมืองด้านทิศเหนือ ในเวลากลางวัน เพียงลำพัง เพราะพระองค์ไม่เคยเสด็จไปที่ไหน จึงไม่มีใครรู้จักพระองค์ แม้พระองค์เอง ก็ไม่รู้จักเส้นทาง ทั้งไม่สามารถกำหนดทิศได้ พระองค์ตั้งใจเสด็จไปยังเมืองกาลจัมปานคร แคว้นอังคะ ซึ่งเคยได้ยินแต่ชื่อเท่านั้น จึงประทับที่ศาลาริมทางแห่งหนึ่ง คอยสอบถามคนที่จะเดินทางไปกาลจัมปานคร

ด้วยเดชานุภาพลูกในครรภ์พระเทวี ซึ่งเป็นพระโพธิสัตว์ ช่วยบันดาลให้บัณฑุกัมพลศิลาอาสน์ของท้าวสักกเทวราช เกิดรุ่มร้อน เมื่อพระองค์ตรวจดูสาเหตุ ก็ทราบว่า ผู้ที่บังเกิดในครรภ์พระเทวี มีบุญมาก แต่แม่กำลังได้รับความลำบาก ต้องการความช่วยเหลือ จึงเนรมิตเกวียนมีประทุน  ปกปิดมิดชิดดี มีเตียงสำหรับนั่ง นอน อยู่ภายในประทุนนั้น เนรมิตตนเป็นชายชราขับเกวียน ไปหยุดที่ศาลา ซึ่งพระเทวีประทับอยู่ แกล้งร้องถามไปว่า “มีใคร จะไปนครกาลจัมปา บ้างไหม”   พระเทวี ได้สดับดังนั้น ก็ดีใจ รีบตอบว่า “ตา ฉันเองจะไป” ท้าวสักกะแปลง จึงตรัสว่า “ถ้าเช่นนั้น แม่หนูขึ้นมานั่งบนเกวียนเถิด” พระเทวีรีบกุลีกุจอออกจากศาลา พลางกล่าวว่า “ตา ครรภ์ฉันแก่แล้ว  ขึ้นเกวียนไปไม่ได้ จะขอเดินตามหลังเกวียนไป แต่ขอฝากกระเช้านี้ บรรทุกเกวียนไปด้วย”  ท้าวสักกะในคราบชายชราผู้อารี ตรัสว่า “แม่หนู พูดอะไรอย่างนั้น ไม่มีใครชำนาญการขับเกวียนอย่างตาอีกแล้ว แม่หนู อย่ากลัวเลย ขึ้นมานั่งบนเกวียนเถิด”

ด้วยบุญญานุภาพลูกในครรภ์ เมื่อพระเทวีจะก้าวขึ้นเกวียน ได้เกิดลมพัดฟุ้ง ฝุ่นละอองกระจายไปทั่ว ขณะนั้น แผ่นดิน ได้นูนขึ้น จรดท้ายเกวียน พระเทวีก้าวขึ้นเกวียน ได้อย่างง่ายดาย วูบหนึ่งของความคิด พระเทวีทรงสงสัยว่า “นี่หรือจะเป็นเทวดา” แต่เพราะความเหนื่อยล้า จึงทำให้พระเทวีหลับไปอย่างง่ายดาย บนที่นอนภายในประทุนเกวียน พร้อมกับความสงสัยนั้น

ท้าวสักกะในคราบชายชราผู้ชำนาญทาง ได้ขับเกวียนมาไกลราว ๓๐ โยชน์ จึงหยุดพักที่แม่น้ำแห่งหนึ่ง จัดเตรียมเสื้อผ้าสำหรับผลัดเปลี่ยน และอาหาร ไว้ให้ จึงปลุกพระเทวี ให้ลุกขึ้น อาบน้ำในแม่น้ำ พระเทวีทำตามอย่างว่าง่าย ลุกขึ้น อาบน้ำ ผลัดเปลี่ยนเสื้อผ้า ทานอาหารแล้วหลับต่อ ท้าวสักกะในคราบชายชราผู้อาทร ขับเกวียนนำทางต่อไป จนลุเข้าเขตนครกาลจัมปา  เมื่อเวลาเย็นแล้ว

พระเทวีรู้สึกตัว ลุกขึ้น ทอดพระเนตรเห็นประตู คูค่าย หอรบ และกำแพงพระนคร  ตระหง่านงาม อยู่รายรอบ จึงถามชายชราผู้นำทางว่า “ตา เมืองนี้ ชื่ออะไร” ท้าวสักกะแปลง ตอบว่า  “แม่หนู นี่แหละ นครกาลจัมปา” พระเทวีนึกฉงน จึงค้านว่า “ตา พูดอะไร นครกาลจัมปา อยู่ห่างจากเมืองของพวกเราตั้ง ๖๐ โยชน์ มิใช่หรือ” ชายชรา ตอบว่า “ถูกแล้ว  แม่หนู แต่ตาขึ้นล่อง ระหว่างมิถิลานครกับกาลจัมปานครอยู่บ่อย จึงชำนาญทาง รู้จักทางลัดดี จึงมาถึงที่นี่เร็ว” ชายชรา ผู้อาทร ให้พระเทวีลงจากเกวียน ใกล้ประตูด้านทิศใต้แล้ว กล่าวด้วยแววตาเอ็นดู และน้ำเสียงอ่อนโยน ว่า “บ้านของตา เลยไปข้างหน้าโน้นอีก แต่แม่หนู ลงตรงนี้ แล้วเข้าไปในเมืองเถิด” แล้วขับเกวียน หายไป พระเทวีเข้าไปนั่งพักอยู่ที่ศาลาแห่งหนึ่งตามลำพัง ท่ามกลางบ้านเมืองป้อมปราการที่แปลกตา  ตะวันเริ่มอ่อนแสงลง ยิ่งทำให้พระองค์รู้สึกโดดเดี่ยว

ขณะนั้น พราหมณ์ทิศาปาโมกข์ ชาวนครกาลจัมปา มีลูกศิษย์ ๕๐๐ คน เดินตามไปอาบน้ำ ได้ผ่านมาทางศาลานั้น ด้วยอานุภาพพระโพธิสัตว์ ผู้บังเกิดในพระครรภ์ของพระเทวี ทำให้มหาพราหมณ์ มองเห็นรูปร่างพระเทวีงดงามสมบูรณ์ด้วยสิริลักษณ์มาแต่ไกล พอเห็นเท่านั้น ก็เกิดความเมตตาอย่างล้นพ้น เหมือนได้เห็นน้องสาวของตน จึงให้เหล่าศิษย์ หยุดอยู่นอกศาลา เข้าไปในศาลาเพียงลำพัง ถามว่า “แม่หนู เป็นชาวเมืองไหน” พระเทวีตอบว่า “ดิฉัน เป็นอัครมเหสีของพระเจ้าอริฏฐชนก กรุงมิถิลานคร”

พราหมณ์ถามว่า “แม่หนู มาที่นี่ทำไม” พระเทวีตรัสตอบว่า “พระเจ้าอริฏฐชนก  ถูกพระโปลชนก พระอนุชา ปลงพระชนม์ ชิงเอาราชสมบัติ ดิฉันกลัวอันตราย จึงหนีมา ตั้งใจรักษาลูกในครรภ์ไว้”

พราหมณ์ถามว่า “พระองค์มีญาติในพระนครนี้ บ้างหรือไม่” พระเทวีตอบว่า “ไม่มี”  พราหมณ์กล่าวว่า “ถ้าเช่นนั้น พระองค์อย่าเสียใจไปเลย เรา คือ อุทิจจพราหมณ์ เป็นพราหมณ์มหาศาล เป็นอาจารย์ทิศาปาโมกข์ เธอมีฐานะเป็นน้องสาวเรา ต่อไปนี้ ให้เรียกเราว่า พี่ชาย จงจับเท้าเรา แกล้งทำเป็นร้องไห้คร่ำครวญเถิด” พระเทวีทำตามที่พราหมณ์แนะนำ ส่งเสียงร้องไห้  จับเท้าทั้งสองข้างของพราหมณ์

ทั้งสองคน ต่างร้องไห้ คร่ำครวญ รำพันกันอยู่ เหล่าลูกศิษย์ได้ยินเสียงร้องไห้รำพัน  จึงตกใจ พากันวิ่งกรูเข้าไปในศาลา ถามถึงสาเหตุ พราหมณ์กล่าวว่า “หญิงนี้ เป็นน้องสาวของอาจารย์ พลัดพรากจากกันไป เมื่อคราวโน้น เพิ่งได้มาพบกัน” ลูกศิษย์กล่าวว่า “บัดนี้ พวกท่าน ก็ได้เจอกันแล้ว ตั้งแต่นี้เป็นต้นไป ขอพวกท่าน อย่าได้วิตกกังวลเลย” พราหมณ์ให้ลูกศิษย์ นำยานที่มีประทุนปกปิด มารับพระเทวีกลับเรือน กำชับพวกลูกศิษย์ ให้บอกนางพราหมณีว่า หญิงนี้ เป็นน้องสาว

ฝ่ายนางพราหมณี ภรรยามหาพราหมณ์ เข้าใจว่า พระเทวี เป็นน้องสาวสามี จึงให้พระเทวีสรงสนานด้วยน้ำอุ่น แล้วจัดเตรียมที่นอนให้ ดูแลพระเทวีในเรือนของตนด้วยดีตลอดมา

กำเนิดพระมหาชนก

ครั้นอยู่ต่อมาไม่นาน พระเทวีก็ประสูติพระโอรส มีผิวพรรณเกลี้ยงเกลา งดงาม พระเทวี ขนานนามพระโอรส ตามพระอัยกา ว่า “มหาชนก”

ครั้นพระกุมาร เจริญวัย เป็นคนเข้มแข็ง มีกำลังมาก เมื่อเล่นอยู่กับพวกเด็ก ๆ ใครทำให้ไม่พอใจ พระมหาชนกจะจับเด็กคนนั้นไว้แน่น แล้วตีอย่างแรง เพราะถือว่า ตนมีกำลังมาก และ  ด้วยความเป็นผู้กระด้าง ถือตัว เพราะความที่เกิดในตระกูลกษัตริย์ เด็กเหล่านั้น พากันร้องไห้  เมื่อถูกถามว่า ใครตี ก็บอกว่า “คนไม่มีพ่อ ลูกหญิงหม้าย ตี” พระมหาชนก นึกฉงนที่พวกเด็กเรียกตนว่า ลูกหญิงหม้าย

วันหนึ่ง พระมหาชนก ถามมารดาว่า ใครเป็นบิดา พระเทวีลวงว่า มหาพราหมณ์เป็นบิดา  พระมหาชนกก็เชื่อสนิทใจ ครั้นรุ่งขึ้นอีกวัน พระมหาชนก ถูกพวกเด็กล้อเลียนอีกว่า  “ลูกหญิงหม้าย ๆ” จึงบอกว่า “พ่อพราหมณ์ เป็นบิดาเรา” เด็กพวกนั้น แย้งว่า “พราหมณ์เป็นลุงเธอต่างหาก ไม่ใช่พ่อ” พระมหาชนกคิดว่า เด็กเหล่านั้นบอกว่า พราหมณ์เป็นลุงเรา มารดา เห็นจะไม่ได้บอกความจริง จึงตั้งใจ ที่จะค้นหาความจริงให้ได้

ครั้นถึงเวลาดื่มนม พระมหาชนกจึงกัดนมมารดาไว้ บอกว่า “ถ้าแม่ไม่บอกว่า ใคร เป็นบิดา  ลูกจะกัดนมให้ขาด” พระเทวีไม่สามารถปกปิดพระโอรส จึงบอกความจริงทุกประการ ว่า เป็นโอรสพระเจ้าอริฏฐชนก ในกรุงมิถิลานคร พระบิดาถูกพระโปลชนกผู้เป็นน้องชายปลงพระชนม์   ชิงราชสมบัติ พระองค์ต้องการรักษาชีวิตลูกในครรภ์ไว้ จึงแอบหลบหนี มาอยู่เมืองนี้

เมื่อพระมหาชนก ทราบความจริงแล้ว ตั้งแต่นั้นเป็นต้นมา แม้พระมหาชนกจะถูกล้อเลียน ว่า “ลูกหญิงหม้าย คนไม่มีพ่อ” ก็ไม่เกรี้ยวกราดโกรธเคือง พระองค์กลับมุ่งมั่นเรียนไตรเพท  และศิลปศาสตร์ทั้งปวง จากอุทิจจมหาพราหมณ์ จนจบสิ้น  

แผนยึดสุวรรณภูมิ

ขณะมีอายุ ๑๖ ปี พระมหาชนก องอาจ สง่างาม มีความตั้งใจอย่างเด็ดเดี่ยว ที่จะชิงเอาราชสมบัติของพระบิดาคืนมาให้ได้ แต่ขณะนี้ ยังไม่มีกำลังทรัพย์ ทั้งกำลังทางทหาร ก็ไม่มี พระองค์จึงจำเป็นจะต้องมีกองกำลังเป็นของพระองค์เอง พระองค์เริ่มติดต่อกับพวกพ่อค้าทางทะเล เตรียมการวางแผน ที่จะยึดแผ่นดินสุวรรณภูมิ แผ่นดินในตำนาน ที่ถูกกล่าวขานถึงความมั่งคั่ง อุดมสมบูรณ์  เพื่อใช้เป็นฐานที่มั่น สั่งสมกองกำลัง ชิงเอาราชสมบัติคืน จึงทูลถาม มารดาว่า “แม่ แม่มีทรัพย์ติดตัวมาบ้างหรือไม่ ลูกจะค้าขาย ให้ทรัพย์เพิ่มมากขึ้น แล้วใช้เป็นทุน ชิงเอาราชสมบัติพระบิดาคืนมา” พระเทวีตอบว่า “แม่ไม่ได้มามือเปล่าหรอกลูก แม่ได้นำของมีค่าอยู่ ๓ อย่าง มาด้วย คือ แก้วมณี แก้วมุกดา แก้ววิเชียร แต่ละอย่าง พอจะเป็นทุน ชิงเอาราชสมบัติคืนมาได้ ลูกใช้แก้วสามอย่างนั้น แล้ว คิดอ่านเอาราชสมบัติเถิด อย่าทำการค้าขายเลย”

พระมหาชนกกราบทูลว่า “ขอแม่ ให้ทรัพย์เพียงครึ่งหนึ่ง ลูกจะไปค้าขายเมืองสุวรรณภูมิ ได้ทรัพย์จำนวนมากเป็นทุนแล้ว จะชิงเอาราชสมบัติพระบิดาคืน” จึงขอทรัพย์ครึ่งหนึ่ง นำไปซื้อสินค้าขึ้นเรือ แล้วกลับมากราบลาพระมารดา ไปเมืองสุวรรณภูมิ พร้อมกับพวกพ่อค้าวาณิชย์

พระมารดาตรัสห้ามว่า “ลูกเอ๋ย ขึ้นชื่อว่า มหาสมุทร มีประโยชน์น้อย แต่มีอันตรายมาก  ลูกอย่าไปเลย ทรัพย์สมบัติของลูก ก็มีมากพอที่จะชิงเอาราชสมบัติคืนมาได้” พระมหาชนกคิดว่า  แม้พระมารดา จะมีทรัพย์พอที่จะชิงเอาราชสมบัติคืนมาได้ แต่หากขาดกองกำลังที่แข็งแกร่ง ทรัพย์ที่มีอยู่ ก็ไร้ค่า ไม่สามารถที่จะชิงเอาราชสมบัติคืนมาได้ จึงกราบทูล ว่า “อย่างไรเสีย ลูกก็ต้องไป”  แล้วทำประทักษิณ กราบลาไปขึ้นเรือพร้อมกับพวกลูกเรือชาวสุวรรณภูมิ

ในวันที่มหาชนกลงเรือไปค้าขายที่สุวรรณภูมินั้น เหตุการณ์ข้างฝ่ายมิถิลานคร  พระเจ้าโปลชนก เกิดประชวรอย่างหนัก พระองค์บรรทมแล้ว ไม่ได้เสด็จลุกขึ้นอีกเลย

ส่วนพวกพ่อค้าชาวสุวรรณภูมิ ประมาณ ๗๐๐ คน แล่นเรือออกสู่มหาสมุทร ไปได้ ๗๐๐ โยชน์ แล่นเรือไปได้ ๗ วัน ก็เผชิญพายุอย่างหนัก คลื่นแรง ท้องทะเล ปั่นป่วน จนไม่อาจบังคับเรือได้  เรือไม่สามารถต้านทานพายุคลื่นที่โหมซัดกระหน่ำอย่างบ้าคลั่ง แผ่นกระดานท้องเรือ ถูกคลื่นซัด  ปริร้าว แล้วหลุดแตกกระจายไป ตามแรงคลื่น น้ำไหลทะลักเข้าเรือทุกทิศทุกทาง เรือค่อย ๆ จมลงสู่มหาสมุทร ลูกเรือกลัวตาย ร้องไห้ระงม กราบไหว้อ้อนวอน เทวดาที่ตนเคารพ นับถือ แต่พระมหาชนก ไม่ร้องไห้ ไม่คร่ำครวญ ไม่อ้อนวอนเทวดา ทราบว่า เรือจมแน่ เสี้ยวหนึ่งของความคิด  พระมหาชนก รีบคลุกน้ำตาลกรวดกับเนย กินให้อิ่มท้อง เอาผ้าเนื้อเกลี้ยง ๒ ผืน ชุบน้ำมันจนชุ่ม  เช็ดถูตามตัว แล้วนุ่งผ้าให้กระชับมั่น เพื่อไม่ให้ร่างกายชุ่มน้ำ และดับกลิ่นกายมนุษย์ แล้วปีนป่ายขึ้นไป บนยอดเสากระโดง ขณะเรือกำลังจมดิ่งลงสู่ท้องทะเล พระมหาชนกมองเห็นปลา เต่า และสัตว์ร้าย นานาชนิด กำลังรุมกินลูกเรืออย่างกระหายเลือด ท้องทะเลขื่นคาว แดงฉานไปด้วยสีเลือด

พระมหาชนกยืนที่ยอดเสากระโดง กำหนดทิศที่เมืองมิถิลานครตั้งอยู่ แล้วโยกปลายเสากระโดง  ดีดตัวเองด้วยพละกำลังสุดแรง กระโดดพุ่งออกไป จนข้ามพ้นรัศมีฝูงปลาและเต่า ซึ่งกำลังรุมกินซากลูกเรืออยู่ จึงพ้นจากคมปากของสัตว์ร้ายทั้งหลาย   

ขณะเรือวาณิชย์ที่พระมหาชนกโดยสารมา เผชิญกับพายุร้าย จนเรือแตก อับปางลงสู่มหาสมุทร พระเจ้าโปลชนก เสด็จสวรรคต ในวันนั้นนั่นเอง

พระมหาชนก ว่ายน้ำอยู่ท่ามกลางมหาสมุทรสีมรกตอันกว้างใหญ่ไพศาล ไปตามทิศทางที่กำหนด ผืนน้ำจรดขอบฟ้า เบื้องหน้าไม่เห็นฝั่ง แต่ก็ยังแหวกว่ายอยู่เช่นนั้น ครั้นถึงวันที่ ๗  พระมหาชนก สังเกตท้องฟ้า เห็นพระจันทร์เต็มดวง ก็รู้ว่า เป็นวันเพ็ญอุโบสถ จึงบ้วนปากด้วยน้ำเค็ม แล้วสมาทานอุโบสถศีล กลางมหาสมุทร

กาลนั้น ท้าวจตุโลกบาล มอบให้นางมณีเมขลาเทพธิดา เป็นผู้คอยช่วยเหลือคนดี ที่ทำกรรมดี  เช่น บำรุงเลี้ยงมารดาบิดา เป็นต้น ที่เรืออับปาง ไม่สมควรตายในมหาสมุทร

นางมณีเมขลา ไม่ได้ตรวจตราดูมหาสมุทร มาเป็นเวลา ๗ วัน เพราะไปเทวสมาคม   หลงเพลิดเพลินทิพยสมบัติในเทวสมาคมนั้น จึงลืมตรวจตราดูมหาสมุทร เมื่อนึกขึ้นได้ ก็ล่วงไป  ๗ วันแล้ว นางตรวจดู ก็เห็นพระมหาชนก กำลังแหวกว่ายอยู่ท่ามกลางทะเลอันกว้างใหญ่ไพศาล จึงคิดว่า  ถ้าปล่อยให้พระมหาชนก ตายในมหาสมุทร ตนก็จะไม่สามารถมองหน้าเทพตนใดในเทวสมาคมได้อีก  จึงปรากฏกายในอากาศ ไม่ไกลจากพระมหาชนกนัก พร้อมกับกล่าวว่า “นั่นใครกัน ทั้งที่มองไม่เห็นฝั่ง  ก็ยังอุตส่าห์เพียรพยายามแหวกว่ายอยู่ท่ามกลางมหาสมุทรอันกว้างใหญ่ จะมีประโยชน์อะไร  ที่ต้องเพียรพยายามว่ายน้ำอยู่เช่นนี้”  

พระมหาชนกคิดว่า “เราว่ายน้ำอยู่กลางมหาสมุทรมาได้ ๗ วัน เข้าวันนี้แล้ว ไม่เห็นมีใคร  นอกจากเราคนเดียว นี่ใคร มาพูดกับเรา” จึงแหงนหน้ามองขึ้นไปบนท้องฟ้า ก็เห็นมีสตรีนางหนึ่ง  ปรากฏกายอยู่ แล้วตอบว่า “เราได้ไตร่ตรอง เห็นถึงปณิธานแห่งชาวโลก และอานิสงส์แห่งความเพียร พยายาม เพราะฉะนั้น แม้มองไม่เห็นฝั่ง เราก็จะเพียรพยายามว่ายน้ำอยู่ท่ามกลางมหาสมุทรต่อไป”

พระมหาชนก ได้พิเคราะห์โดยถี่ถ้วนแล้ว

รู้ธรรมเนียมของโลกว่า ปณิธานแห่งบุรุษ

  และอานิสงส์แห่งความเพียรพยายาม

จะไม่สูญเปล่า

จึงเพียรพยายามอยู่เช่นนั้น

นางมณีเมขลา ต้องการฟังธรรมจากพระมหาชนก มากยิ่งขึ้นไป จึงกล่าวอีกว่า “ฝั่งมหาสมุทร อยู่ห่างไกลสุดสายตา พยายามไป ก็ไร้ประโยชน์ ยังไม่ทันถึงฝั่ง ก็จะตายเสียก่อน”

พระมหาชนก ตอบนางมณีเมขลาว่า “เธอพูดอะไรนั่น ถ้าเราได้เพียรพยายามแล้ว แม้จะ  ตายไป ก็ไร้คำครหา ผู้ที่มีความเพียรพยายาม แม้จะตาย ก็ไม่เป็นหนี้ เพราะไม่ถูกตำหนิจากหมู่ญาติ จากเทวดา และจากพรหมทั้งหลาย เมื่อได้ทำหน้าที่ของลูกผู้ชาย อย่างองอาจ   แม้จะตาย ก็ไม่เสียใจภายหลัง”

เทพธิดา แย้งพระมหาชนกว่า “หน้าที่บางอย่าง เพียรพยายามไป ก็ไร้ประโยชน์ มีแต่ก่อให้เกิดความลำบาก เพียงอย่างเดียว การทำความพยายามกับสิ่งที่ไร้ผล สุดท้าย ก็ตายเปล่า แล้วจะทำความเพียรพยายามไปทำไมกัน”

เมื่อเทพธิดา กล่าวอย่างนี้ พระมหาชนก ต้องการให้นางมณีเมขลา ยอมจำนนต่อความเพียรพยายามของตน จึงกล่าวว่า “แม่เทพธิดา ใครก็ตาม ทั้งที่รู้ว่า สิ่งที่ตนทำ จะไม่ประสบความสำเร็จ ถ้าไร้เสียซึ่งความพยายาม แล้วทอดอาลัยในชีวิต ล้มเลิกความเพียรพยายามกลางคัน ไม่ทำสิ่งนั้นต่อไป เขาก็ย่อมได้รับผลแห่งความเกียจคร้าน แต่คนบางคนในโลกนี้ อยู่ได้เพราะความหวัง จึงทำหน้าที่ของตน ด้วยความเพียรพยายาม แม้หน้าที่นั้น จะประสบความสำเร็จ  หรือไม่ก็ตาม เธอก็เห็นผลแห่งความเพียรพยายามประจักษ์แจ้ง ด้วยตนเองแล้ว มิใช่หรือ ดูสิ คนอื่น ๆ จมลงในมหาสมุทรกันหมดแล้ว เพราะพวกเขาไร้เสียซึ่งความเพียรพยายาม เราเพียงคนเดียวเท่านั้น ที่ยังเพียรพยายามว่ายน้ำข้ามมหาสมุทรอยู่ จึงมีโอกาสได้มาพบเธอผู้เป็นเทพธิดา เราจะพยายามตามกำลังความสามารถ จะทำความเพียรที่ลูกผู้ชายควรทำ ว่ายน้ำต่อไป จนถึงฝั่งแห่งมหาสมุทร ให้ได้”  

เทพธิดา ได้ฟังวาจาอันแสดงความเด็ดเดี่ยว มุ่งมั่น เช่นนั้น จึงสรรเสริญพระมหาชนกว่า “แม้ห้วงน้ำ จะกว้างใหญ่ไพศาล สุดประมาณเช่นนี้ ท่านก็ยังมีความเพียรพยายาม โดยธรรม  ด้วยความเพียรแห่งบุรุษ จึงไม่จมลงในห้วงมหรรณพ ท่านจงไปในสถานที่ที่ท่านปรารถนาเถิด”

          เทพธิดามณีเมขลา ถามพระมหาชนกว่า “ท่านบัณฑิต ผู้มากด้วยความเพียรพยายาม  ท่านจะให้เราไปส่งที่ไหน” พระมหาชนกตอบว่า ต้องการไปกรุงมิถิลานคร

ครั้นแล้ว นางมณีเมขลา จึงช้อน อุ้มพระมหาชนกขึ้น เหมือนคนยกช่อดอกไม้  ใช้แขนทั้งสอง ประคองให้นอนแนบทรวง พาเหาะไปในอากาศ เหมือนมารดาอุ้มบุตร  เพราะพระมหาชนกเหนื่อยล้าจากการว่ายน้ำอยู่กลางมหาสมุทร ตลอด ๗ วัน จึงหลับไปในอ้อมกอด  ของนางเทพธิดาทันที

นางมณีเมขลา นำพระมหาชนกไปถึงมิถิลานคร ให้บรรทมเบื้องขวา บนแผ่นหินเรียบสนิทดี  ในสวนมะม่วงแห่งหนึ่ง มอบให้รุกขเทวดาคอยเฝ้าระวังรักษา แล้วกลับวิมานของตน

พระเจ้าโปลชนกนั้น ไม่มีพระราชโอรส แต่มีพระราชธิดาเพียงพระองค์เดียว นามว่า  “สีวลี” เป็นหญิงฉลาดหลักแหลม ก่อนที่พระเจ้าโปลชนกจะสวรรคต อำมาตย์ทั้งหลายได้ทูลถาม ว่า  จะมอบราชสมบัติให้ใคร พระองค์สั่งเสียว่า “พวกท่าน จงยินยอมพร้อมใจกัน มอบราชสมบัติ แก่ผู้ที่ สามารถทำให้พระราชธิดายอมรับได้ หรือผู้ที่รู้หัวนอนแห่งบัลลังก์ ๔ เหลี่ยม หรือผู้ที่สามารถยกธนู มีชื่อว่า “สหัสสถามธนู” ขึ้นได้ หรือผู้ที่สามารถนำขุมทรัพย์ใหญ่ ๑๖ แห่ง ออกมาแสดงได้”

อำมาตย์ทั้งหลาย กราบทูลถามถึงปริศนาแห่งปัญหาว่า เป็นอย่างไร พระราชาจึงตรัสบอก คำใบ้ปริศนาแห่งขุมทรัพย์ใหญ่ ๑๖ แห่งไว้ ดังนี้

๑. ขุมทรัพย์ ที่อยู่ทางพระอาทิตย์ขึ้น

๒. ขุมทรัพย์ ที่อยู่ทางพระอาทิตย์ตก

๓. ขุมทรัพย์ ภายใน

๔. ขุมทรัพย์ ภายนอก

๕. ขุมทรัพย์ ที่ไม่ใช่ภายใน ไม่ใช่ภายนอก

๖. ขุมทรัพย์ ขาขึ้น

๗. ขุมทรัพย์ ขาลง

๘. ขุมทรัพย์ ที่ไม้รังใหญ่ทั้ง ๔ (ด้านที่ ๑)

๙. ขุมทรัพย์ ที่ไม้รังใหญ่ทั้ง ๔  (ด้านที่ ๒)

๑๐. ขุมทรัพย์ ที่ไม้รังใหญ่ทั้ง ๔ (ด้านที่ ๓)

๑๑. ขุมทรัพย์ ที่ไม้รังใหญ่ทั้ง ๔ (ด้านที่ ๔)

๑๒. ขุมทรัพย์ ในที่ ๑ โยชน์ โดยรอบ

๑๓. ขุมทรัพย์ใหญ่ ที่ปลายงาทั้ง ๒

๑๔. ขุมทรัพย์ ปลายหาง

๑๕. ขุมทรัพย์ น้ำ

๑๖. ขุมทรัพย์ ที่ยอดไม้

สหัสสถามธนู ที่หนักพันแรงคนยก ด้านหัวนอนของบัลลังก์ ๔ เหลี่ยม อยู่ด้านไหน  และการทำให้พระธิดาสีวลียอมรับ

พระเจ้าโปลชนก ตรัสดังนี้แล้ว ก็สวรรคต  

ในวันที่ ๗ จากวันที่พระเจ้าโปลชนกสวรรคต และถวายพระเพลิงพระบรมศพเสร็จแล้วนั้น  เหล่าเสนาพฤฒามาตย์ ได้ประชุมปรึกษาหารือกันว่า ใครเหมาะสม ที่จะครองราชสมบัติ   ตามที่พระราชารับสั่งไว้ เหล่าเสนาพฤฒามาตย์ ต่างมีความเห็นว่า เสนาบดี มีความสนิทใกล้ชิดกับพระราชา เป็นผู้ที่เหมาะสม จึงแจ้งให้เสนาบดีทราบ

เสนาบดี ยินดียิ่งนัก จึงตรงไปปราสาทพระราชธิดา เมื่อพระราชชธิดา ทราบว่า ผู้ที่ทำให้พระองค์ยินดี ก็จะได้ครองราชสมบัติ สืบต่อจากพระราชบิดา ต้องการทดลองเสนาบดีว่า  จะมีสติปัญญา คู่ควรเศวตฉัตรหรือไม่ จึงรับสั่งให้เข้าเฝ้า เสนาบดีประสงค์จะทำให้พระราชธิดาโปรดปราน จึงรีบเดินเข้าไปเฝ้าอย่างเร่งรีบตามรับสั่ง

พระราชธิดา รับสั่งให้วิ่งกลับไป เสนาบดี คิดว่า จะทำให้พระราชธิดาโปรดปราน  จึงวิ่งกลับไป พระราชธิดา จึงรับสั่งให้วิ่งมาอีก เสนาบดี ก็วิ่งกลับมาตามรับสั่ง พระราชธิดาทราบว่า เสนาบดีคนนี้ เบาปัญญา เป็นผู้นำที่ดีไม่ได้ จึงรับสั่งให้นวดเท้า เสนาบดี ก็นั่งลง  เริ่มนวดเท้าพระราชธิดา พระราชธิดา ก็ถีบอกเสนาบดี ล้มหงายลงไป แล้วไล่ออกไป

เสนาบดี ได้รับความอับอาย เมื่อถูกใครถาม ก็ตอบว่า พระราชธิดาไม่ใช่คน แต่เป็นนางยักษิณี จากนั้น อำมาตย์ผู้เป็นขุนคลัง เศรษฐีทั้งหมด เจ้าพนักงานเชิญเครื่องสูง  เจ้าพนักงานเชิญพระแสง ที่เข้าทดสอบ ล้วนแต่ได้รับความอับอายขายหน้า จากพระราชธิดา ทั้งสิ้น

เมื่อไม่มีผู้สามารถทำให้พระราชธิดายอมรับได้ เหล่าเสนาพฤฒามาตย์ จึงปรึกษากัน  ป่าวประกาศข้อที่ ๒ ออกไปว่า จะมอบราชสมบัติ ให้ผู้ที่สามารถยกธนูน้ำหนักราวพันแรงคน ยกขึ้นได้ ก็ไม่มีใครสามารถยกธนูขึ้นได้ เหล่าเสนาพฤฒามาตย์ จึงปรึกษากัน ป่าวประกาศข้อที่ ๓ ออกไปว่า  จะมอบราชสมบัติ ให้แก่ผู้รู้จักหัวนอนแห่งบัลลังก์ ๔ เหลี่ยม ก็ไม่มีใครบอกได้ จึงปรึกษากัน  ป่าวประกาศข้อที่ ๔ ออกไปว่า จะมอบราชสมบัติ ให้แก่ผู้ที่สามารถนำขุมทรัพย์ ๑๖ แห่งออกมาได้   ก็ไม่มีใครสามารถนำออกมาได้ เหล่าเสนาพฤฒามาตย์ทั้งหลาย ต่างปรึกษากันว่า แว่นแคว้นที่ขาดพระราชา ไม่สามารถดำรงอยู่ได้

สู่ราชบัลลังก์มิถิลานคร

ปุโรหิต ได้แนะนำเหล่าอำมาตย์ว่า ควรจะประกอบพิธีอัศวเมธ ปล่อยราชรถเทียมม้ามงคลสีขาว ออกไป พระราชาที่เชิญเสด็จได้ ด้วยพิธีอัศวเมธ สามารถครองราชสมบัติในชมพูทวีปทั้งสิ้น 

เหล่าเสนาอำมาตย์ ต่างเห็นด้วย จึงให้ตกแต่งพระนคร แล้วให้เทียมม้าสีขาว ๔ ตัว ในราชรถอันเป็นมงคล ปูด้วยเครื่องลาดอันวิจิตร สำหรับประดิษฐานเบญจราชกกุธภัณฑ์ แวดล้อมด้วยจาตุรงคเสนา ให้นักดนตรีประโคมดนตรีทั้งข้างหน้าและข้างหลังราชรถ ให้เอาน้ำจากพระเต้าทองคำ  รดสายหนังเชือก แอก ปฏัก จึงปล่อยราชรถออกไป พร้อมสั่งว่า “จงไปที่อยู่ของผู้มีบุญญาธิการที่จะได้ครองราชสมบัติ”

ราชรถทำประทักษิณพระราชนิเวศน์แล้ว มุ่งหน้าออกสู่ถนนหลวง แล่นทะยานไปเบื้องหน้า ด้วยความเร็ว ชนทั้งหลาย ต่างภาวนาให้ราชรถมาหยุดที่ตน ราชรถนั้น แล่นผ่าน เคหสถานบ้านเรือนของชนทั้งปวงไป ทำประทักษิณพระนครแล้ว ออกประตูพระนครด้านตะวันออก  มุ่งหน้าตรงไปยังอุทยาน

ชนทั้งหลาย เห็นราชรถแล่นออกพระนครไป จึงบอกให้นำราชรถกลับมา ปุโรหิตห้ามว่า แม้จะแล่นไปไกลถึง ๑๐๐ โยชน์ ก็อย่าให้กลับ ราชรถมุ่งหน้าสู่อุทยาน ทำประทักษิณแผ่นศิลามงคล แล้ว หยุดอยู่ เตรียมรับเสด็จขึ้น

ปุโรหิต เห็นชายคนหนึ่ง นอนอยู่บนศิลา ต้องการทดสอบชายผู้นั้นว่า มีปัญญา สมควรแก่เศวตฉัตรหรือไม่ จึงหยุดคอยสังเกตดูอยู่ ถ้าผู้มีปัญญา จะไม่ลุกขึ้นมองดู ถ้าเป็นคนกาลกิณี  จะตกใจกลัว ลุกขึ้น มองดูด้วยความลนลาน แล้วหนีไป จึงให้ประโคมดนตรีเป็นร้อย ๆ ชิ้น ขึ้นทันที เสียงดนตรีดังกึกก้องแผ่สะท้อนออกไปทั่วท้องสมุทรสาคร  

พระมหาชนก รู้สึกตัว เพราะเสียงนั้น เปิดผ้าคลุมศีรษะออก เห็นฝูงชน จึงคิดว่า “เศวตฉัตร มาถึงเราแน่แล้ว” คงอยู่ในอาการสงบ ไม่ได้แสดงอาการดีใจ แต่อย่างไร ดึงผ้าคลุมปิดศีรษะ พลิกตัว นอนตะแคงซ้าย ทำทีเหมือนไม่ใส่ใจเหตุการณ์รอบข้าง หลับต่อไป ปุโรหิต จึงเข้าไปเปิดเท้าพระมหาชนก ตรวจดูลักษณะ แล้วกล่าวว่า “อย่าว่าแต่ทวีปหนึ่ง เท่านั้นเลย ท่านผู้นี้ สามารถ ครองราชสมบัติในมหาทวีปทั้ง ๔ ได้” แล้วให้ประโคมดนตรีขึ้นอีก

พระมหาชนก เปิดหน้าออกมาอีกครั้ง พลิกตัวกลับมานอนตะแคงขวา มองดูฝูงชน ขณะนั้น ปุโรหิต แจ้งให้ฝูงชนถอยออกไป ประคองอัญชลี กราบทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ ผู้เป็นสมมติเทพ   ขอพระองค์ ได้โปรดเสด็จลุกขึ้นเถิด ราชสมบัติมาถึงพระองค์แล้ว”

พระมหาชนก ถามปุโรหิตว่า “พระราชาของพวกท่านไปไหน” ครั้นปุโรหิตกราบทูลว่า  “พระราชา สวรรคตแล้ว” จึงตรัสถามว่า “พระราชา ไม่มีพระราชโอรสหรือ” ปุโรหิตกราบทูลว่า  “พระราชา ไม่มีพระราชโอรส มีแต่พระราชธิดา เพียงพระองค์เดียว”

พระมหาชนก จึงกล่าวว่า “ถ้าอย่างนั้น เราจะครองราชสมบัติ” แล้วเสด็จลุกขึ้น ประทับนั่ง เหล่าเสนาพฤฒามาตย์ ปุโรหิต ตลอดจนอาณาประชาราษฎร์ ได้ประกอบพิธีอภิเษกพระมหากษัตริย์  ณ สถานที่นั้น ถวายพระนามว่า “พระมหาชนกราช”

พระมหาชนก ประทับบนราชรถ เสด็จนำขบวนเข้าสู่พระนคร ด้วยเดชานุภาพอันยิ่งใหญ่  แล้วเสด็จขึ้นสู่พระราชนิเวศน์ ทรงดำริว่า การแต่งตั้งตำแหน่งเสนาบดี และตำแหน่งอื่น ๆ เอาไว้ก่อน  ทรงเสด็จขึ้นสู่พระที่นั่งชั้นใน

ขุมทรัพย์จอมจักรา

ฝ่ายพระธิดาสีวลี ต้องการจะทดลองพระมหาชนก มหากษัตริย์แห่งมิถิลานครพระองค์ใหม่ จึงรับสั่งให้ทหาร ไปตามมาเข้าเฝ้าโดยด่วน ทหารไปกราบทูลพระราชาตามรับสั่งว่า  “พระธิดาสีวลี รับสั่งหา จงรีบเสด็จเข้าเฝ้า”

แม้พระราชา สดับแล้ว ก็แสร้งทำเป็นเหมือนไม่ได้ยิน เพราะความที่พระองค์เป็นบัณฑิต จึงรับสั่งกับเหล่าอำมาตย์ ชมเชยปราสาทราชฐานไปตามปกติว่า มีความวิจิตรงดงามตระการตา  เมื่อทหารนั้น ไม่อาจทำให้พระราชาได้ยิน จึงกลับมาทูลพระราชธิดาว่า พระราชามัวแต่ชมปราสาทราชฐาน ไม่ใส่ใจคำพูดของพระองค์

พระราชธิดา คิดว่า ชายผู้นี้ มีอัธยาศัยกว้างขวาง ลุ่มลึก จึงส่งทหารไปทูลเชิญเสด็จอีกถึงสองสามครั้ง แม้พระมหาชนก ก็เสด็จชมปราสาทราชฐาน ไปตามปกติ ตามความพอพระทัยของพระองค์ เหมือนการดำเนินของพญาราชสีห์ จนเสด็จเข้าไปใกล้พระสีวลีเทวีราชธิดา พระธิดารู้สึกสั่นสะท้าน ไม่อาจต้านทานเดชานุภาพได้ จึงเสด็จมาถวายให้เกี่ยวพระกร พระมหาชนกทรงรับเกี่ยวพระกรพระราชธิดา ขึ้นประทับนั่ง ณ ราชบัลลังก์ ภายใต้พระมหาเศวตฉัตร ตรัสเรียกอำมาตย์ ทั้งหลายมาถามว่า ก่อนที่พระราชาจะเสด็จสวรรคต ได้สั่งอะไรไว้บ้าง อำมาตย์กราบทูลให้ทราบถึงปริศนาที่พระราชารับสั่งไว้ ดังนี้  

(๑) ให้มอบราชสมบัติ แก่ผู้ที่ทำให้พระราชธิดาสีวลี โปรดปรานได้

พระมหาชนกตรัสว่า“พระราชธิดา เสด็จมาถวายเกี่ยวพระกรพระองค์แล้ว ข้อนี้ เป็นอันว่า  เราได้ทำให้พระราชธิดา โปรดปรานแล้ว ท่านจงบอกข้ออื่น ”

อำมาตย์กราบทูลให้ทราบถึงคำใบ้แห่งปริศนาข้อต่อไป ดังนี้

(๒) ให้มอบราชสมบัติ แก่ผู้ที่รู้ด้านหัวนอนแห่งบัลลังก์ ๔ เหลี่ยม

พระมหาชนก ดำริว่า ปัญหาข้อนี้ รู้ยาก ต้องอาศัยอุบาย จึงจะรู้ได้ พระองค์จึงถอดปิ่นทองคำ บนพระเศียรออก วางที่พระหัตถ์พระสีวลีเทวี ทรงรับสั่งว่า “เธอช่วยหาที่วาง ปิ่นทองนี้ด้วย” พระราชธิดาสีวลี รับปิ่นทองไป เนื่องจากปิ่นทอง เป็นเครื่องประดับพระเศียรพระมหากษัตริย์ พระนางเลือกวางไว้ในที่ ๆ เหมาะสม จึงวางไว้ ส่วนที่เป็นเบื้องหัวนอนแห่งบัลลังก์นั้น

พระมหาชนก ทราบได้ทันทีว่า ตรงนั้น เป็นด้านหัวนอนแห่งบัลลังก์ แต่ทำเป็นเหมือนไม่ได้ยิน  อำมาตย์ จึงตรัสทวนคำถามซ้ำว่า “ท่านถามเรา ว่าอย่างไร” ครั้นอำมาตย์ กราบทูลให้ทราบ จึงรับสั่ง ว่า “การรู้จักหัวนอนบัลลังก์ ๔ เหลี่ยม ไม่ยาก ด้านนี้ เป็นด้านหัวนอน” พร้อมกับชี้บัลลังก์ด้านที่ปิ่นวางอยู่

อำมาตย์กราบทูลให้ทราบถึงคำใบ้แห่งปริศนาข้อต่อไป ดังนี้

(๓) ให้มอบราชสมบัติ แก่ผู้ยกสหัสถามธนูขึ้นได้

พระมหาชนก รับสั่งให้นำสหัสสถามธนู ที่มีน้ำหนักพันแรงคนยกขึ้นนั้นมา แล้วประทับบนราชบัลลังก์นั้นเอง ยกธนูขึ้น เหมือนยกกงดีดฝ้ายของเหล่าสตรี

อำมาตย์กราบทูลให้ทราบถึงคำใบ้แห่งปริศนาข้อต่อไป ดังนี้

(๔) ให้มอบราชสมบัติ แก่ผู้นำขุมทรัพย์ ๑๖ แห่งออกมาได้

พระมหาชนก ตรัสถามถึงปริศนาเกี่ยวกับขุมทรัพย์นั้น เมื่อพวกอำมาตย์ กราบทูลคำใบ้แห่งปริศนาต่าง ๆ มีขุมทรัพย์ ในที่พระอาทิตย์ขึ้น เป็นต้น พระองค์ ก็ทราบได้ทันที เหมือนคนเห็นดวงจันทร์ในวันเพ็ญลอยเด่นอยู่ท่ามกลางท้องฟ้า ทรงตรัสว่า “วันนี้ เย็นแล้ว พรุ่งนี้ จะเปิดขุมทรัพย์ ทุกแห่ง”

ครั้นรุ่งขึ้นอีกวัน พระมหาชนก ให้ประชุมเหล่าอำมาตย์ แล้วตรัสถามว่า พระราชาเคยนิมนต์พระปัจเจกพุทธเจ้า มาฉันภายในพระราชนิเวศน์หรือไม่ เมื่ออำมาตย์กราบทูลว่า เคยนิมนต์มาฉัน พระมหาชนก จึงดำริว่า พระอาทิตย์ น่าจะไม่ใช่พระอาทิตย์ที่มองเห็นกัน แต่หมายถึงพระปัจเจกพุทธเจ้า ซึ่งมีคุณแรงกล้าเหมือนดวงอาทิตย์ ขุมทรัพย์ คงจะอยู่ในสถานที่ต้อนรับพระปัจเจกพุทธเจ้า และขุมทรัพย์อีกแห่ง จะอยู่ตรงพระองค์ยืนส่งพระปัจเจกพุทธเจ้า ซึ่งเหมือนพระอาทิตย์ลับขอบฟ้า

พระมหาชนก รับสั่งให้ขุด ตรงที่พระราชาประทับยืนขณะเสด็จออกต้อนรับพระปัจเจกพุทธเจ้า นำขุมทรัพย์ออกมาได้ และให้ขุด ตรงที่พระราชาประทับยืนขณะเสด็จส่งพระปัจเจกพุทธเจ้า นำขุมทรัพย์ออกมาได้ มหาชนต่างโห่ร้องถวายสาธุการสรรเสริญพระปัญญา ของพระมหาชนก ด้วยความปีติยินดีว่า “คนเป็นอันมาก เที่ยวขุดค้นหาทรัพย์ ทางทิศที่พระอาทิตย์ขึ้น  และพระอาทิตย์ตก แต่ขุมทรัพย์ อยู่ตรงนี้เอง”

พระมหาชนก ได้แก้ปัญหาต่าง ๆ เกี่ยวกับคำใบ้แห่งปริศนาขุมทรัพย์ ของพระเจ้าโปลชนก ดังต่อไปนี้

ให้ขุดขุมทรัพย์ ภายในธรณีแห่งประตูใหญ่ของพระราชฐาน เพราะปัญหาว่า “ขุมทรัพย์ ภายใน”

ให้ขุดขุมทรัพย์ ภายนอกธรณีแห่งประตูใหญ่ของพระราชฐาน เพราะปัญหาว่า “ขุมทรัพย์ ภายนอก”

ให้ขุดขุมทรัพย์ ใต้ธรณีประตูใหญ่ของพระราชฐาน เพราะปัญหาว่า “ขุมทรัพย์ ไม่ใช่ภายใน ไม่ใช่ภายนอก”

ให้ขุดขุมทรัพย์ ตรงที่เกยสำหรับพระราชาเสด็จเหยียบขึ้นช้างทรง เพราะปัญหาว่า  “ขุมทรัพย์ ขาขึ้น”

ให้ขุดขุมทรัพย์ ตรงที่พระราชาเสด็จลงจากคอช้างทรง เพราะปัญหาว่า “ขุมทรัพย์ ขาลง”

ให้ขุดขุมทรัพย์ ทั้ง ๔ ใต้เท้าพระแท่นบรรทมทั้ง ๔ ซึ่งทำจากไม้รังใหญ่ เพราะปัญหาว่า  “ขุมทรัพย์ ที่ไม้รังใหญ่ทั้ง ๔”

ให้ขุดขุมทรัพย์ จากที่ประมาณชั่วแอกโดยรอบพระสิริไสยาสน์ เพราะปัญหาว่า “ขุมทรัพย์ในที่โยชน์หนึ่ง โดยรอบ”

ให้ขุดขุมทรัพย์ ทั้ง ๒ ในโรงช้างต้น ตรงใต้งาทั้ง ๒ ข้าง เพราะปัญหาว่า “ขุมทรัพย์ใหญ่ที่ปลายงาทั้งสอง”

ให้ขุดขุมทรัพย์ ในโรงช้าง เฉพาะตรงปลายหางของช้างต้น เพราะปัญหาว่า “ขุมทรัพย์ที่ปลายหาง”

ให้วิดน้ำในสระโบกขรณีออก ขนเอาขุมทรัพย์ขึ้นมา เพราะปัญหาว่า “ขุมทรัพย์น้ำ”

ให้ขุดขุมทรัพย์ ตรงเงาไม้รัง เวลาเที่ยงวัน ที่โคนไม้รังใหญ่ ในพระราชอุทยาน เพราะปัญหาว่า “ขุมทรัพย์ใหญ่ที่ยอดไม้”

พระมหาชนก ให้นำขุมทรัพย์ใหญ่ทั้ง ๑๖ มาได้แล้ว ตรัสถามว่า ยังมีปัญหาอื่นอีกหรือไม่  เมื่อเหล่าอำมาตย์ กราบทูลว่า ปัญหาหมดสิ้นแล้ว มหาชน ต่างโห่ร้อง ร่าเริง ด้วยความดีใจ ว่า  พระราชาของเรา เป็นบัณฑิต ทรงไขปริศนา ได้อย่างน่าอัศจรรย์

พระมหาชนก ทรงดำริว่า ก่อนบำเพ็ญพระราชกรณียกิจอื่นใด พระองค์ควรให้ทานใหญ่ จึงโปรดให้สร้างโรงทาน ๖ แห่ง คือ โรงทานกลางพระนครหนึ่งแห่ง โรงทาน  ที่ประตูพระนครทั้ง ๔ ด้าน และโรงทานที่ประตูพระราชนิเวศน์อีกหนึ่งแห่ง สำหรับให้ทาน

แรงกตัญญู

เมื่อพระมหาชนก ได้ขึ้นครองราชย์ เป็นพระมหากษัตริย์แห่งมิถิลานครแล้ว ก็หวนคิดถึงพระมารดา จึงโปรดให้เชิญพระมารดา และพราหมณ์มหาศาล มาจากกาลจัมปานคร พระองค์ทำการบูชาสมโภชเฉลิมฉลองพระมารดา และพราหมณ์มหาศาล อย่างยิ่งใหญ่

เมื่อพระมหาชนก ขึ้นครองราชย์นั้น พระองค์มีอายุ ๑๖ ชันษา เพราะความที่พระองค์ขึ้นครองราชสมบัติ ขณะยังทรงพระเยาว์ และทรงเป็นยุวกษัตริย์ ที่เพียบพร้อมด้วยสติปัญญา  ประชาชนชาววิเทหรัฐ ต่างเล่าขานถึงยุวกษัตริย์ของตนด้วยความเคารพรักว่า “พระมหาชนก  ทรงเป็นพระโอรสของพระเจ้าอริฏฐชนกราช ผู้สิ้นพระชนม์กลางสนามรบ ทรงครองราชสมบัติ  เป็นพระธรรมราชา แห่งมิถิลานคร ทรงเป็นบัณฑิต เฉลียวฉลาดในอุบาย สามารถแก้ปัญหาได้ พวกเราทั้งหลาย ต้องการเห็นพระองค์”

ประชาชนชาววิเทหรัฐ ต่างแตกตื่นกันมา เพื่อจะได้เห็นพระมหาชนก  

เมื่ออาณาประชาราษฎร์ ต่างถือเครื่องบรรณาการ หลั่งไหลเข้าสู่มิถิลานคร จนกลายเป็นมหาสมาคม ชาวพระนครก็ยินดีปรีดา จัดงานเฉลิมเฉลองพระนครเป็นการใหญ่ ตกแต่งพระราชนิเวศน์ อย่างวิจิตรสวยงาม ห้อยพวงดอกไม้ โปรยปรายข้าวตอก ตกแต่งด้วยดอกไม้ เครื่องอบธูป และ เครื่องหอม จัดเตรียมข้าวน้ำโภชนาหารในภาชนะเงิน ภาชนะทองคำ โดยประการต่าง ๆ เพื่อเป็นเครื่องราชบรรณาการ ถวายพระมหาชนก อาณาประชาราษฎร์ ต่างหลั่งไหลกันมา ชื่นชมยุวกษัตริย์ ของตน อย่างเนืองแน่น พวกอำมาตย์ข้าราชบริพาร อยู่ปะรำหนึ่ง พวกพราหมณ์ อยู่ปะรำหนึ่ง  พวกเศรษฐี เป็นต้น อยู่ปะรำหนึ่ง พวกชะแม่ ชาววัง สนมฝ่ายใน รูปโฉมงดงาม อยู่ปะรำหนึ่ง  พราหมณ์ทั้งหลาย ก็พร้อมกันสวดสาธยายมนต์ เพื่ออำนวยความสวัสดี ผู้กล่าวชัยมงคล ก็พร้อมกัน  ร้องถวายชัยมงคลกึกก้อง เหล่าผู้ชำนาญการขับร้อง ก็พร้อมกันขับเพลงถวายอยู่อึงมี่ ชนทั้งหลาย ก็บรรเลงดนตรีอยู่ครามครัน พระราชนิเวศน์ ก็บันลือลั่นสนั่นศัพท์สำเนียงเป็นเสียงเดียวกัน  ปานมหาสมุทรปั่นป่วนเพราะพายุโหมกระหน่ำพัด พระมหาชนกทอดพระเนตรไปที่ไหน ก็เหมือนจะกัมปนาทหวั่นไหว

พระมหาชนก ประทับบนพระราชอาสน์ ภายใต้มหาเศวตฉัตร ทอดพระเนตรสิริราชสมบัติอันยิ่งใหญ่ ทรงระลึกถึงความเพียรพยายามของพระองค์ ท่ามกลางมหาสมุทรอันกว้างใหญ่ไพศาล พระองค์ทรงรำพึงว่า

“ชื่อว่า ความเพียร ควรทำแท้ ถ้าเรา ไม่มีความเพียรท่ามกลางมหาสมุทรอันกว้างใหญ่ไพศาล เราก็จะไม่ได้ราชสมบัตินี้”  

เมื่อทรงระลึกถึงความเพียรพยายามอยู่ ก็เกิดปีติโสมนัส จึงเปล่งอุทาน ด้วยกำลังปีติว่า

“ลูกผู้ชาย ที่เป็นบัณฑิต ควรมีความหวัง อย่าพึงเบื่อหน่าย เพราะความหวังนี้เอง จึงทำให้เรา ได้เป็นพระราชา

ลูกผู้ชาย ที่เป็นบัณฑิต ควรมีความหวัง อย่าพึงเบื่อหน่าย เพราะความหวังนี้เอง จึงทำให้เรา สามารถว่ายน้ำขึ้นฝั่งได้

เกิดเป็นคน ควรเพียรพยายามอยู่ร่ำไป จนกว่าจะประสบความสำเร็จ นรชนผู้มีปัญญา  แม้ประสบทุกข์ ก็ไม่ไร้ซึ่งความหวัง  

แท้จริง คนเป็นอันมาก เมื่อประสบทุกข์ ก็บ่นเพ้อรำพัน เมื่อประสบสุข ก็ระเริงหลง ไม่คิดจะใช้ความเพียรพยายาม จึงประสบหายนะ คือ ความตาย โภคะทั้งหลายของสตรี หรือบุรุษ  ไม่ได้เกิดขึ้น เพียงเพราะความคิดเท่านั้น หากแต่เกิดขึ้น เพราะความเพียร พยายาม

พระมหาชนก ทรงปกครองบ้านเมืองด้วยทศพิธราชธรรม เสมอมา ทรงถวายความอุปถัมภ์พระปัจเจกพุทธเจ้าทั้งหลาย กาลต่อมา พระนางสีวลีเทวี ได้ประสูติพระโอรส สมบูรณ์ด้วยลักษณะแห่งผู้มีบุญญาธิการ ทรงขนานพระนามว่า “ทีฆาวุราชกุมาร” เมื่อทรงเจริญวัย ได้รับการอุปราชาภิเษกแล้ว ทรงช่วยพระบิดาปกครองบ้านเมืองต่อมา

อุทยานอัมพวัน

อยู่มาวันหนึ่ง คนดูแลสวน ได้นำผลไม้นานาชนิด ตลอดจนดอกไม้หลากพรรณ มาถวายพระมหาชนก ทอดพระเนตรเห็นแล้ว ทรงยินดี ปรารถนาจะเสด็จประพาสพระราชอุทยาน  คนดูแลสวน จึงเตรียมการรับเสด็จ ตามพระราชประสงค์ พระมหาชนก ประทับบนคอช้าง  เสด็จออกจากพระนคร มีข้าราชบริพารตามเสด็จ เป็นจำนวนมาก

ขณะพระองค์ เสด็จผ่านประตูพระราชอุทยาน ได้ทอดพระเนตรเห็นต้นมะม่วง ๒ ต้น แผ่กิ่งก้านสาขา เขียวชอุ่ม สง่างาม ต้นหนึ่ง ไม่มีผล อีกต้นหนึ่ง มีผล ต้นที่มีผลนั้น  เป็นมะม่วงที่มีรสหอมหวาน ไม่มีใครกล้าเก็บผลมะม่วงจากต้นนั้น เพราะพระราชายังไม่ได้เสวย

พระมหาชนกประทับบนคอช้าง รับสั่งให้คนดูแลสวน เก็บผลมะม่วงผลหนึ่ง มาให้เสวย มะม่วงนั้น มีรสชาติโอชาหอมหวานดุจรสทิพย์ พระองค์ทรงตั้งใจว่า เมื่อกลับออกจากอุทยาน  จะเสวยเพิ่มอีก แล้วเสด็จเข้าสู่พระราชอุทยาน ชมสถานที่อื่น ๆ อุปราช ปุโรหิต อำมาตย์ และ  ข้าราชบริพาร ตลอดจนตะพุ่นช้าง ตะพุ่นม้า ที่ตามเสด็จ เมื่อรู้ว่า พระราชาเสวยมะม่วงแล้ว  ครั้นพระองค์เสด็จคล้อยไปหน่อยหนึ่ง ต่างก็รุมกัน ยื้อแย่งผลมะม่วงที่เหลือ ทำให้ใบมะม่วงร่วง กิ่งฉีก หักเกลื่อน ไม่เหลือสภาพต้นมะม่วงที่สง่างามเหมือนเดิม ส่วนมะม่วงอีกต้น ซึ่งไม่มีผล  กลับยืนต้น แผ่กิ่งก้านสาขาเขียวครึ้มสง่างาม

ครั้นพระราชา เสด็จออกจากพระราชอุทยาน ตั้งใจว่า จะเสวยมะม่วงเพิ่มอีก กลับเห็นต้นมะม่วงที่ให้ผลดกหนา อยู่ในสภาพน่าหดหู่เช่นนั้น ส่วนต้นที่ไม่มีผล กลับยืนต้น แผ่กิ่งก้านสาขา เขียวครึ้มสง่างาม จึงตรัสถามเหล่าอำมาตย์ว่า เกิดอะไรขึ้น

เมื่ออำมาตย์กราบทูลให้ทราบถึงสาเหตุที่ต้นมะม่วงกลายสภาพเป็นเช่นนี้ จึงเกิดความสังเวชใจว่า “ต้นมะม่วงต้นหนึ่ง ยังคงแผ่กิ่งก้านสาขาสง่างาม เพราะไม่มีผล แต่อีกต้นที่มี    ผลดกหนา ถูกยื้อแย่งใบร่วงกิ่งฉีกหักเกลื่อน ราชสมบัติ ก็เหมือนต้นมะม่วงมีผล ต้องคอยเฝ้าหวงแหน ทำให้เกิดความกังวลใจ การบวช เหมือนต้นมะม่วงไร้ผล เพราะไม่มีผลประโยชน์ให้แสวงหา ภัยย่อมมี แก่ผู้มีความกังวล และภัยย่อมไม่มี แก่ผู้ไม่มีความกังวล”

พระมหาชนก ทรงอธิษฐานจิตมั่นว่า

“เราจะไม่เป็นเหมือนต้นมะม่วงมีผล

แต่จะเป็นเหมือนต้นมะม่วงไม่มีผล

เราจะสละราชสมบัติ ออกบวช”

ครั้นเสด็จสู่พระนครแล้ว ได้เสด็จขึ้นสู่ปราสาททันที ประทับยืนที่ประตู ให้เรียกเสนาบดีมารับสั่ง ห้ามไม่ให้ผู้ใดเข้าเฝ้า เว้นแต่ผู้นำอาหาร น้ำบ้วนพระโอษฐ์ และไม้สีพระทนต์ เท่านั้น  พระองค์ไม่ทรงราชกิจใด ๆ ทรงมอบให้เหล่าเสนาอำมาตย์ เป็นผู้วินิจฉัยราชกิจ ทรงบำเพ็ญสมณธรรมบนปราสาทเพียงลำพังพระองค์เดียว

ครั้นวันเวลาล่วงไป ประชาชนไม่เห็นพระมหาชนก เกิดความรู้สึกว่า พระราชาเปลี่ยนไป  จึงชุมนุมกันที่ท้องสนามหลวง วิพากษ์วิจารณ์กันว่า “พระราชา ไม่เหมือนเดิม ไม่ทอดพระเนตรการฟ้อนรำ ไม่ใส่ใจในการขับร้อง ไม่ทอดพระเนตรฝูงเนื้อ ไม่เสด็จประพาสพระราชอุทยาน ไม่ทอดพระเนตรฝูงหงส์ ประทับนิ่ง เหมือนคนใบ้ ไม่ทรงออกว่าราชกิจอะไร ๆ เลย”

พระมหาชนก ไม่มีจิตใจข้องเกี่ยวในกามทั้งหลาย ทรงน้อมไปในวิเวก ระลึกถึงเหล่าพระปัจเจกพุทธเจ้าผู้คุ้นเคยในราชสกุล ทรงรำพึงว่า ใครจะสามารถบอกสถานที่อยู่ของพระปัจเจกพุทธเจ้า ให้พระองค์ทราบได้ จึงเปล่งอุทานว่า

“ปราชญ์ทั้งหลาย ผู้มุ่งความสงบสุข ปราศจากเครื่องผูก คือ กิเลส ทั้งหนุ่มและแก่  ก้าวข้ามตัณหาได้แล้ว วันนี้ ท่านอยู่ที่ไหนกันหนอ ข้าพเจ้าขอนอบน้อมปราชญ์เหล่านั้น  ผู้ก้าวล่วงกิเลสได้แล้ว ผู้แสวงหาคุณอันยิ่งใหญ่ ไม่มีความตะเกียกตะกาย แต่อยู่ในโลกที่ตะเกียกตะกาย สามารถตัดข่ายแห่งมัจจุราช ให้ขาดเสียได้ ใครหนอ จักนำเราไปสู่ป่า ซึ่งเป็นสถานที่อยู่ของท่านเหล่านั้นได้”

เมื่อพระมหาชนก น้อมรำลึกถึงพระปัจเจกพุทธเจ้าอยู่เช่นนี้ ก็เกิดปีติอย่างมาก ทรงเสด็จลุกจากบัลลังก์ เปิดสีหบัญชรด้านทิศเหนือ ยกมือไหว้เหนือพระเศียร น้อมนมัสการพระปัจเจกพุทธเจ้าทั้งหลาย ไปสู่ที่อันไกลโพ้น

วันเวลาล่วงไป ๔ เดือน พระหทัยของพระองค์ ได้น้อมไปในบรรพชาอย่างยิ่ง ปราสาทราชฐาน ปรากฏดุจไฟนรกลุกไหม้ เร่าร้อนดุจถูกเผาผลาญ ทรงใคร่ครวญถึงกาลที่จะเสด็จออกจากมิถิลานคร  สู่ป่าหิมวันต์ ครองเพศเป็นบรรพชิต ทรงพรรณนาถึงกรุงมิถิลานคร ที่พระองค์ต้องการจะละทิ้งไป  โดยประการต่าง ๆ ว่า

“เมื่อไร เราจะได้จากกรุงมิถิลานครอันรุ่งเรือง สว่างไสวไปทุกทิศ นายช่าง ผู้ชำนาญรังสรรค์ไว้ เป็นสัดส่วน มีพระราชนิเวศน์ ถนน กำแพง หอรบ มีป้อมปราการ ที่แข็งแกร่ง มีซุ้มประตูมั่นคง มีทางหลวงตัดไว้เรียบร้อยดี มีร้านค้าเรียงรายอยู่ตามริมถนน ผู้คนขวักไขว่  เบียดเสียดไปด้วย โค ม้า และรถ มีพุ่มไม้ประดับ และพรรณไม้นานาชนิด ในพระราชอุทยาน  มีปราสาทอันวิจิตรงดงาม ระดะไปด้วยปราการ ๓ ชั้น ที่พระเจ้าวิเทหะผู้ยิ่งใหญ่ พระนามว่า  “โสมนัส” ทรงสร้างไว้ ทรงปกครองแผ่นดินโดยธรรม พรั่งพร้อมด้วยพระบรมวงศานุวงศ์  อันหมู่ปัจจามิตร มิอาจรบชนะได้  

เมื่อไร เราจะได้จากปราสาทราชมณเฑียรอันน่ารื่นรมย์ ฉาบทาด้วยปูนขาว และดินเหนียว  มีกลิ่นหอมฟุ้งจรุงใจ พระตำหนักแซงเสียดฟ้า ปลียอดวิจิตรสีละลานตา ราดรด ประพรมด้วยแก่นจันทน์  

ความหวังที่จะได้ออกบวช จะสำเร็จได้ เมื่อไรหนอ

เมื่อไร เราจะได้จากราชบัลลังก์ทอง บัลลังก์แก้วมณี ที่ลาดด้วยพรมขนสัตว์อย่างวิจิตร จะได้จากผ้าฝ้าย ผ้าไหม ผ้าป่าน และผ้าจากแคว้นโกทุมพร จากสระโบกขรณี  อันชุ่มเย็น เจื้อยแจ้วจำเรียงเสียงด้วยนกจากพรากมาพร่ำเพรียกอยู่ ดารดาษไปด้วยดอกมณฑา  ปทุม และอุบลหลากสี

ความหวังที่จะได้ออกบวช จะสำเร็จ เมื่อไรหนอ

เมื่อไร กองพลช้าง กองพลม้า กองพลรถ กองพลธนู ราชบุตรทั้งหลาย หมู่พราหมณ์  และเหล่าอำมาตย์ ประดับด้วยเครื่องอลังการพร้อมสรรพ ล้วนสวมเกราะแกล้วกล้า เดินนำหน้าไปเป็นขบวน ที่เคยติดตามเรา จะไม่ติดตามเรา

เมื่อไร เหล่านางสนมกำนัลใน พูดจาฉอเลาะ น่ารัก ละมุนละไม สะโอดสะอง ประดับด้วยเครื่องอลังการงดงาม ที่เคยติดตามเรา จะไม่ติดตามเรา  

ความหวังนั้น จะสำเร็จได้ เมื่อไรหนอ

เมื่อไร เราจะได้ปลงผม ห่มผ้า พาดสังฆาฏิ อุ้มบาตร เที่ยวบิณฑบาต จะได้ครองผ้าสังฆาฏิ  ที่ทำจากผ้าบังสุกุล ซึ่งเขาทิ้งไว้ตามถนนหนทาง เมื่อฝนตกตลอด ๗ วัน เราจะมีจีวรเปียกชุ่ม   เที่ยวบิณฑบาต จะได้จาริกไปตามต้นไม้ ตามราวป่า ตลอดทั้งกลางวัน และกลางคืน ไม่กังวลถึงราชกิจใด ๆ เราจะละความกลัว และความขลาดเขลา เที่ยวไปคนเดียว ตามซอกเขา และ  โตรกธาร จะทำจิตให้ตรง ดังนักดนตรี ดีดพิณให้รื่นรมย์ใจ

ความหวังนั้น จะมาถึง เมื่อไรหนอ

เมื่อไร เราจึงจักตัดกามสังโยชน์ ทั้งที่เป็นของทิพย์ และของมนุษย์ ได้เสียที

ความหวังนั้น จะสำเร็จได้ เมื่อไรหนอ”

สู่ทางโพธิญาณ

พระมหาชนก เกิดในยุคสมัย ที่คนมีอายุ ๑๐,๐๐๐ ปี เสวยราชสมบัติ ๗,๐๐๐ ปี  ออกผนวช ขณะพระชนมายุเหลืออยู่ประมาณ ๓,๐๐๐ ปี ใช้เวลาตัดสินใจบวชอยู่ ๔ เดือน  จึงออกบวช

ตั้งแต่วันที่พระองค์ทอดพระเนตรเห็นต้นมะม่วง ที่ประตูพระราชอุทยาน ก็ทรงดำริว่า  “การบวชเป็นบรรพชิต ประเสริฐกว่าการเป็นพระราชา เราจะออกบวช” จึงรับสั่งมหาดเล็กเป็นความลับ ให้ซื้อผ้ากาสาวพัสตร์และบาตรดินมาจากตลาด อย่าให้ใครรู้ ให้เรียกเจ้าพนักงานภูษามาลามาปลงผมและหนวด พระราชทานบ้านส่วย เป็นรางวัลแก่พนักงานภูษามาลา แล้วโปรดให้กลับไป

จากนั้น พระองค์ทรงนุ่งผ้ากาสาวพัสตร์ผืนหนึ่ง ห่มผืนหนึ่ง และพาดผืนหนึ่ง ที่พระอังสา  สวมบาตรดินในถุง คล้องพระอังสา ทรงถือไม้เท้า เสด็จจงกรมกลับไปกลับมาบนปราสาท   ตามอย่างลีลาพระปัจเจกพุทธเจ้า ตลอดทั้งวัน ทรงเปล่งอุทานว่า “โอ การบรรพชา เป็นสุขอย่างยิ่ง  เป็นสุขอันประเสริฐเหลือเกิน”

ครั้นรุ่งขึ้นอีกวัน ขณะแสงเงินแสงทองจับขอบฟ้า พระองค์ทรงตั้งพระทัยเด็ดเดี่ยว เสด็จลงจากปราสาท ซึ่งเป็นเวลาเดียวกับพระนางสีวลีเทวี ตรัสเรียกเหล่าสตรีคนสนิททั้ง ๗๐๐ คน มาบอกให้ทราบว่า พระองค์ไม่ได้พบพระราชา มากว่า ๔ เดือนแล้ว จึงรับสั่งให้ทุกคน ตกแต่งประดับประดาตนเอง ด้วยเครื่องประดับทุกอย่าง ให้แสดงกิริยาอาการร่าเริงแจ่มใสอย่างสตรี แม้พระเทวีเอง ก็ทรงประดับตกแต่งพระองค์ แล้วเสด็จขึ้นปราสาทพร้อมสตรีเหล่านั้น เพื่อเข้าเฝ้าพระมหาชนก

ขณะที่พระนางเสด็จไปยังปราสาท ได้เดินสวนทางกับพระราชา ซึ่งบวชเป็นบรรพชิต  ก็จำไม่ได้ ทรงก้มลงกราบ แล้วถอยไปยืนอยู่อีกด้านหนึ่ง เพราะคิดว่า บรรพชิตรูปนี้   เป็นพระปัจเจกพุทธเจ้า มาถวายโอวาทพระราชา

ขณะที่พระโพธิสัตว์ เสด็จลงจากปราสาทนั้น พระเทวีก็เสด็จเข้าไปห้องบรรทม ทอดพระเนตรเห็นพระเกศาสีดำสนิท ดุจปีกแมลงภู่ และห่อเครื่องราชาภรณ์ วางอยู่บนที่บรรทม ก็ทราบว่า สมณะที่เดินสวนทางลงไปนั้น ไม่ใช่พระปัจเจกพุทธเจ้า แต่เป็นพระราชสวามีของพระองค์เอง จึงเรียกเหล่าสตรี เสด็จลงจากปราสาทอย่างรีบเร่ง ตามไปทันพระราชา ที่ท้องสนามหลวง

ครั้นถึงแล้ว ได้สยายพระเกศาเรี่ยราย เบื้องพระปฤษฎางค์ พร้อมทั้งสตรีเหล่านั้น  เอาพระหัตถ์ทั้งสองทุบอก กราบทูลว่า “เพราะเหตุไร พระองค์ จึงทรงทำอย่างนี้” ทรงร้องไห้คร่ำครวญปริเทวนาการ อย่างน่าสงสารยิ่ง ติดตามพระราชาไป ไม่ลดละ แต่ก็ไม่สามารถยับยั้งความตั้งใจอย่างเด็ดเดี่ยวของพระราชาได้

ครั้งนั้น ชาวพระนครทั้งสิ้น ก็เอิกเกริกโกลาหล ชาวเมืองต่างโจษขานกันว่า พระราชาทรงสละราชสมบัติ ออกผนวช ต่างร้องไห้ เสียใจ ต่อการสละพระราชบัลลังก์ของพระราชา

แม้พระนางสีวลี ทรงร้องไห้คร่ำครวญอยู่ ก็ไม่สามารถทำให้พระราชาเสด็จกลับได้  จึงให้เรียกเหล่าอำมาตย์ มาออกอุบาย ตรัสสั่งให้จุดไฟเผาเรือนเก่า ศาลาเก่า ข้างหน้า ตามทางที่พระราชาจะเสด็จผ่านไป ให้เอาหญ้าและใบไม้ มาสุมให้เกิดควันโขมงมากขึ้น ประหนึ่งว่า  ไฟลุกไหม้กรุงมิถิลานครแล้ว เหล่าเสนาอำมาตย์ ได้ทำตามพระเทวีรับสั่ง

พระนางสีวลี ไปหมอบแทบพระบาท กราบทูลให้ทราบว่า “เปลวไฟ โหมลุกไหม้คลังทั้งหลาย ทั้งคลังเงิน ทอง แก้วมุกดา แก้วไพฑูรย์ แก้วมณี สังข์ ผ้า จันทร์เหลือง หนังสัตว์ เครื่องงาช้าง และคลังเหล็ก แม้อยู่กันคนละฝั่ง ก็ไหม้ติดกันไปหมด ขอพระองค์ โปรดเสด็จกลับไป ดับไฟเสียก่อน  พระราชทรัพย์ อย่าได้วอดวายในเปลวเพลิงเลย ขอพระองค์จงดับไฟนั้น แล้วจึงค่อยเสด็จไปภายหลัง เพราะพระองค์ จะถูกครหาว่า เสด็จออกไป โดยไม่เหลียวแลพระนคร ที่กำลังถูกไฟไหม้   พระองค์ จะเสียใจในภายหลัง เพราะความอับอายนั้น มาเถิด พระองค์โปรดสั่งการให้เหล่าอำมาตย์  ดับไฟเถิด”

พระโพธิสัตว์ ตรัสกับพระนางสีวลีว่า “เธอพูดอะไรกัน ผู้คน เกิดความกังวล เพราะไฟเผาผลาญทรัพย์สมบัติ แต่บัดนี้ เราไม่มีทรัพย์สมบัติแล้ว เรามีชีวิตอยู่สบาย เมื่อไฟไหม้กรุงมิถิลานคร จึงไม่ได้ไหม้เรา แม้แต่นิดเดียว”

ตรัสแล้ว ก็เสด็จออกจากพระนคร ทางประตูทิศเหนือ แม้พระสนมกำนัลทั้งหมด ก็ออกตามเสด็จไป

พระนางสีวลี คิดอุบายอีกอย่างหนึ่งได้ จึงตรัสสั่งอำมาตย์ ให้ทำเหมือนโจรปล้นฆ่าชาวบ้าน   คนทั้งหลาย ก็ทำเป็นคนถืออาวุธวิ่งไปมาเหมือนปล้น รดน้ำครั่งที่ร่างกายเหมือนถูกคมหอกคมดาบ เลือดแดงฉาน ทุรนทุรายเกลือกกลิ้งโอดครวญบนพื้นดินว่า “ขณะนี้ พวกโจรปล้นแผ่นดิน เข่นฆ่าอาณาประชาราษฎร์ของพระองค์” แม้พระเทวี กราบทูลว่า “โจรป่า ปล้นแผ่นดินพระองค์  ขอพระองค์ จงเสด็จกลับเถิด อย่าให้แผ่นดินนี้ พินาศเลย”

พระมหาชนก สงสัยว่า เมื่อพระองค์อยู่ในพระนคร ไม่เคยได้ยินว่า มีโจรปล้นแผ่นดินนี้ เห็นจะเป็นอุบายของพระนางสีวลี จึงตรัสว่า “เราไม่มีความกังวล มีชีวิตเป็นสุขดี เมื่อโจรปล้นแว่นแคว้น พวกโจรไม่ได้ปล้นอะไร ๆ ของเราไป เราจะมีปีติเป็นอาหาร ให้วันเวลาผ่านไป ด้วยความสุขที่เกิดจากฌาน เหมือนเทวดาชั้นอาภัสสระ^๑”

แม้เมื่อพระราชา ตรัสอย่างนี้แล้ว มหาชนก็ยังคงติดตามพระองค์ไป อย่างไม่ลดละ พระโพธิสัตว์ จึงหยุดในระหว่างทางใหญ่ ตรัสถามเหล่าอำมาตย์ว่า “ราชสมบัติ เป็นของใคร” อำมาตย์ทั้งหลาย  กราบทูลว่า “เป็นของพระองค์ ผู้ทรงเป็นพระมหากษัตริย์” พระมหาชนก จึงตรัสว่า “ถ้าเช่นนั้น  ท่านทั้งหลาย จงลงราชทัณฑ์ แก่ผู้ที่ลบรอยขีดของพระมหากษัตริย์ นี้” แล้วทรงเอาไม้เท้าขีดเส้นบนแผ่นดิน ขวางทางไว้

ไม่มีใคร กล้าลบรอยขีด ที่พระราชาขีดไว้ ข้าราชบริพาร ยืนอยู่ระหว่างรอยขีด  ต่างคร่ำครวญกัน อย่างเหลือเกิน

แม้พระนางสีวลี ก็ไม่กล้าลบรอยขีดนั้น แต่เมื่อทอดพระเนตรเห็นพระราชาหันหลังกลับ   เสด็จต่อไป จึงไม่อาจกลั้นโศกาอาดูรได้ ทรงทุบพระอุระ ล้มลงขวางทางใหญ่ กลิ้งเกลือกไปมา ทำให้เส้นขีดลบไป ข้าราชบริพาร จึงพากันตามเสด็จต่อไป เพราะไม่มีเส้นขีด

พระโพธิสัตว์ ทรงมุ่งหน้าเสด็จขึ้นเหนือ ไปทางภูเขา เขตป่าหิมวันต์ ส่วนพระนางสีวลีก็พาข้าราชบริพาร ตามเสด็จไม่ลดละ แม้พระราชา เสด็จไปไกลถึง ๖๐ โยชน์ ก็ยังไม่สามารถทำให้มหาชนกลับได้

         ๑ สวรรค์มี ๖ ชั้น เป็นที่อยู่ของผู้ที่ยังเกี่ยวข้องกับกามคุณ สูงขึ้นไปกว่านั้น เป็นพรหมโลก มี ๒๐ ชั้น แบ่งเป็นพรหมที่มีรูปร่าง เรียกว่า “รูปพรหม” ๑๖ ชั้น และพรหมที่ไม่มีรูปร่าง เรียกว่า “อรูปพรหม” อีก ๔ ชั้น รวมเป็นพรหมโลก ๒๐ ชั้น  ผู้ที่จะไปเกิดในพรหมโลกแต่ละชั้น ต้องทำสมาธิ จนได้บรรลุฌาน ๔ ขั้น เท่านั้น

          กาลนั้น มหานารทฤๅษี ในป่าหิมวันต์ ออกจากฌาน เปล่งอุทานว่า “โอ เป็นสุขหนอ   โอ เป็นสุขจริงหนอ” มหาฤๅษีนั้น เห็นพระมหาชนก ซึ่งเป็นพระราชา ออกผนวช แต่มีมหาชน   ข้าราชบริพาร และพระมเหสี ติดตามมาจากพระนคร เป็นอันมาก ซึ่งจะเป็นอันตรายต่อพระองค์  ผู้ตั้งใจออกผนวช จึงไปพบพระราชาด้วยฤทธิ์ สถิตอยู่ในอากาศเบื้องหน้าพระราชา กล่าวสอน เพื่อให้เกิดอุตสาหะว่า “สมณะ ใครหนอ ตามท่านมา เสียงกึกก้องโกลาหลของประชาชน ใหญ่ขนาดนี้ เหมือนเล่นกันอยู่ในบ้าน ทำไม ประชาชนจึงตามแวดล้อมท่านมากมายขนาดนี้”

พระโพธิสัตว์ สดับคำของฤๅษี จึงตรัสว่า “ประชาชน ตามข้าพเจ้าผู้ละทิ้งพวกเขามา   ข้าพเจ้า ก้าวข้ามสีมา คือ กิเลสไปแล้ว ออกบวช เพื่อบรรลุฌานของพระมุนี แต่ผู้คนทั้งหลายเหล่านั้น ยังเป็นผู้เจือด้วยความเพลิดเพลิน จึงติดตามข้าพเจ้ามา พระคุณเจ้า ก็รู้อยู่ แล้วจะถามทำไม”

มหานารทฤๅษีกล่าวว่า “พระองค์ ทรงครองเพศบรรพชิต เพียงร่างกาย แค่บริขาร และ  ผ้ากาสาวพัสตร์ของนักบวชเท่านั้น อย่าเข้าพระทัยว่า เราข้ามพ้นกิเลสได้แล้ว กรรมคือกิเลส   ไม่สามารถข้ามพ้นได้ เพียงเพราะแต่งตัวเป็นเพศบรรพชิต เพราะอันตรายจากกิเลส ยังมีอยู่มาก”

พระโพธิสัตว์ตรัสตอบนารทฤๅษีว่า “ข้าพเจ้า ไม่ปรารถนากามทั้งหลาย ทั้งในปัจจุบัน และ  ในอนาคต ข้าพเจ้าผู้เดียว ท่องเที่ยวไปตามลำพัง แล้วอันตราย จะมีแก่ข้าพเจ้า ได้อย่างไร”

มหานารทฤๅษี แสดงอันตรายแห่งการบวช แก่พระโพธิสัตว์ว่า “อันตราย อยู่ที่ตัวเราเอง คือ  ความหลับ ความเกียจคร้าน ความง่วงเหงา ความไม่ชอบใจ ความเมาเพราะบริโภคอาหารมากเกินไป พระองค์มีรูปงามน่าเลื่อมใส มีผิวพรรณดุจทองคำ เมื่อพระองค์ประกาศ ให้คนทั้งหลาย ทราบว่า พระองค์ทิ้งราชสมบัติออกผนวช คนทั้งหลาย ก็จะศรัทธา ถวายบิณฑบาตมีรสดี  ทั้งประณีตแก่พระองค์ พระองค์รับมาเต็มบาตร เสวยพอควร แล้วเข้าบรรณศาลา บรรทมบนที่ลาด ด้วยใบไม้ หลับกรน รู้สึกตัว บิดขี้เกียจ พลิกกลับไปกลับมา เหยียดพระหัตถ์ และพระบาท ลุกขึ้น จับราวจีวร เกียจคร้าน ไม่จับไม้กวาดกวาดอาศรม ไม่ตักน้ำดื่ม บรรทมต่ออีก คิดถึงกามารมณ์   ถึงเวลานั้น ก็จะไม่พอใจในการบวช”

พระโพธิสัตว์ ตรัสสรรเสริญนารทฤๅษีว่า “ท่านผู้เจริญ พร่ำสอนข้าพเจ้าดีนักหนา   ท่านเป็นใคร”

มหานารทฤๅษีกล่าวว่า “อาตมา มีนามว่า “นารทะ” ผู้คน เรียกอาตมาตามโคตร ว่า “กัสสปะ” อาตมภาพ มาหาพระองค์ เพราะรู้ว่า การสมาคมกับสัตบุรุษ ย่อมเป็นประโยชน์   ขอพระองค์ จงยินดีในพรหมวิหารธรรม จงบำเพ็ญในศีล ในบริกรรมภาวนา และในฌานให้บริบูรณ์ จงมีความอดทน และความสงบระงับ อย่าถือพระองค์ว่า เป็นกษัตริย์ออกบวช   จงลดความถือตัว บำเพ็ญกุศล วิชชา และสมณธรรม แล้วประพฤติพรหมจรรย์ ด้วยความเคารพ”  ครั้นนารทฤๅษี ถวายโอวาทพระโพธิสัตว์ อย่างนี้แล้ว ก็กลับไปที่อยู่ของตน

เมื่อมหานารทฤๅษี ไปแล้ว มิคาชินฤๅษี ก็มาถวายโอวาทพระโพธิสัตว์ เช่นกัน ว่า “พระองค์    ทิ้งช้าง ม้า และอาณาประชาราษฎร์ ออกผนวช ยินดีในบาตร อาณาประชาราษฎร์ มิตร อำมาตย์  และพระประยูรญาติเหล่านั้น ทำให้พระองค์ผิดหวัง กระมัง พระองค์ จึงทิ้งอิสริยยศ มาชอบใจบาตรดิน”

พระโพธิสัตว์ ตอบมิคาชินฤๅษีว่า

“ท่านมิคาชินะ ข้าพเจ้า มิได้มีความขัดแย้งอะไรกับพระประยูรญาติ ทั้งพระประยูรญาติ ก็มิได้ขัดแย้งกับข้าพเจ้า ข้าพเจ้าเห็นโลกถูกกิเลสย่ำยี ผู้คนต่างตกอยู่ในอำนาจของกิเลส ถูกทำลายและถูกฆ่าไป เพราะกิเลส ดังนั้น  จึงได้บวชเป็นภิกษุ”

มหาฤๅษี ปรารถนาจะฟังข้อความนั้น ต่อไปอีก จึงกล่าวว่า “ใครหนอ เป็นศาสดา สั่งสอนพระองค์ คำพูดหมดจดในวัตรปฏิบัติ อันจะนำไปสู่การก้าวล่วงทุกข์นี้ ใคร เป็นผู้สอน”

พระโพธิสัตว์ กล่าวว่า “ท่านมิคาชินะ ถึงแม้ข้าพเจ้า จะมีความเคารพในสมณะ  หรือพราหมณ์ อย่างจริงใจ แต่ก็ไม่เคยถามอะไร เกี่ยวกับการบรรพชาเลย ข้าพเจ้าไปอุทยาน   ได้เห็นต้นมะม่วง ๒ ต้น ต้นหนึ่ง มีผลหอมหวาน อีกต้นหนึ่ง ไม่มีผล เหล่าชน ผู้ต้องการผลมะม่วง พากันยื้อแย่งต้นมะม่วงที่มีผล จนใบร่วงกิ่งฉีกหัก กลายเป็นต้นไม้ มีใบร่วงโกร๋น น่าสังเวชใจ  แต่มะม่วงอีกต้นที่ไม่มีผล กลับมีใบเขียวชอุ่ม แผ่กิ่งก้าน สมบูรณ์

เสือเหลือง ถูกฆ่าเพราะหนัง ช้าง ถูกฆ่าเพราะงา คนมีทรัพย์ ถูกฆ่าเพราะทรัพย์ ใครเล่า จะฆ่าผู้ไม่มีเหย้าเรือน ผู้ไม่เกี่ยวข้อง กับตัณหา มะม่วงต้นหนึ่งมีผล อีกต้นหนึ่งไม่มีผล ทั้งสองต้นนั้น เป็นผู้สั่งสอนข้าพเจ้า ”

มิคาชินฤๅษี ได้ฟังดังนั้น จึงถวายโอวาทว่า “ขอพระองค์ ทรงเป็นผู้ไม่ประมาทเถิด  มหาบพิตร” แล้วกลับไปยังที่อยู่ของตน

บนเส้นทางที่ต้องเลือก

          เมื่อมิคาชินฤๅษี ไปแล้ว พระนางสีวลีเทวี หมอบลงแทบพระบาทพระราชา กราบทูลให้พระองค์กลับไปอภิเษกพระโอรสเป็นพระมหากษัตริย์ก่อนว่า “อาณาประชาราษฎร์ทั้งปวงต่างตกใจว่า พระราชาทอดทิ้งพวกเขา ออกผนวชเสียแล้ว ขอพระองค์โปรดทำให้ประชาชนอบอุ่นใจ ด้วยการกลับไปอภิเษกพระราชโอรสครองราชสมบัติแล้ว จึงทรงผนวชในภายหลัง”

         พระโพธิสัตว์ แย้งว่า “อาตมา ได้สละชาวชนบท มิตร อำมาตย์ และพระประยูรญาติ ทั้งหลายแล้ว ส่วนทีฆาวุราชกุมารนั้นเล่า ก็เป็นบุตรของชาววิเทหะ สามารถปกครองบ้านเมืองให้เจริญได้ ชาววิเทหะจะอภิเษกพระราชโอรส ให้ครองราชสมบัติ ในกรุงมิถิลานคร”

พระนางสีวลี กราบทูลถึงตัวพระนางเองว่า “เมื่อไม่มีพระองค์ หม่อมฉันจะมีชีวิตอยู่ได้อย่างไร” พระโพธิสัตว์ตอบว่า “พระเทวี อาตมาจะบอกให้รู้ เมื่อเธอให้พระโอรส ครองราชสมบัติ ก็จะเป็นเหตุให้ทำบาป ทั้งทางกาย วาจา และใจ เป็นอันมาก ซึ่งจะทำให้ไปเกิดในนรก การที่เราดำรงชีพอยู่ ด้วยก้อนข้าวที่ผู้อื่นให้ นี้ เป็นธรรมของนักปราชญ์ ทั้งหลาย”

         กษัตริย์ทั้งสองพระองค์ ตรัสโต้ตอบกันพลางเสด็จดำเนินไปเช่นนี้ จนอาทิตย์อัสดง จับทิวป่า สาดแสงสีแดงระเรื่อ พระเทวีจึงรับสั่งให้ตั้งค่ายพักแรม ส่วนพระโพธิสัตว์เสด็จประทับแรมที่โคนไม้แห่งหนึ่ง ตลอดราตรี

ครั้นรุ่งเช้า พระโพธิสัตว์ ก็ทรงเสด็จดำเนินตามหนทางต่อไป แม้พระเทวี ก็เสด็จติดตามไปข้างหลัง จนลุเข้าเขตถูณนคร ในเวลาภิกขาจาร

         ขณะนั้น มีชายชาวเมืองถูณนครคนหนึ่ง ซื้อเนื้อมาจากโรงฆ่าสัตว์ เสียบหลาวย่างไฟจนสุก เอาออกวางไว้ข้างนอก คอยให้เย็น พอเผลอ สุนัขตัวหนึ่ง แอบคาบเนื้อชิ้นนั้น วิ่งหนีไป เขาวิ่ง  ไล่ตาม จนสุนัขออกประตูเมือง เมื่อเห็นว่า วิ่งตามไม่ทันแล้ว จึงกลับบ้าน พระโพธิสัตว์กับพระเทวี  เสด็จมาตามทางที่สุนัขวิ่งสวนมา สุนัขนั้นตกใจกลัว จึงทิ้งเนื้อ วิ่งหนีไป

           พระโพธิสัตว์ ทอดพระเนตรเห็นเนื้อนั้น ทรงรำพึงว่า สุนัขทิ้งชิ้นเนื้อหนีไปแล้ว และเจ้าของ  คนอื่น ก็ไม่มี อาหารเช่นนี้ ไม่มีโทษ ชื่อว่า “บังสุกุลบิณฑบาต” จึงนำบาตรดินออกมา หยิบเนื้อชิ้นนั้น  ขึ้นมาปัดฝุ่น แล้วใส่ลงในบาตร เสด็จไปท่าน้ำ ที่มีน้ำใสสะอาด ทรงพิจารณาอาหารบิณฑบาต  แล้วเริ่มเสวยเนื้อชิ้นนั้น

          พระเทวี ดำริว่า “หากพระราชา ยังมีเยื่อใยอยู่บ้าง ก็จะไม่เสวยเนื้อเดนสุนัขเปื้อนฝุ่น ไม่สะอาด น่าเกลียดนี้ แต่นี้ พระองค์ไม่ใช่พระราชสวามีของเรา อีกต่อไปแล้ว” แม้เช่นนี้ พระนางก็ไม่สามารถหักห้ามความรักได้ จึงกราบทูลว่า “ข้าแต่พระมหาราช พระองค์ ช่างเสวยเนื้อ   ที่น่าเกลียดเช่นนี้ได้” พระโพธิสัตว์ตรัสว่า “เธอยังเขลานัก จะรู้จักบิณฑบาต ที่วิเศษนี้ ได้อย่างไร” แล้วทรงเสวยก้อนเนื้อนั้นต่อไป ดุจเสวยอมตรส บ้วนพระโอษฐ์ ล้างพระหัตถ์ และพระบาท ที่ท่าน้ำนั้น

พระเทวีตำหนิพระราชาว่า “คนทั่วไป แม้อดอาหารมาถึง ๔ มื้อ ก็ไม่ยอมกินเนื้อเปื้อนฝุ่น  ไม่สะอาด พระองค์สิ ช่างเสวยเนื้อเดนสุนัข ไม่สะอาด น่าเกลียดนี้ได้ ไม่ดี ไม่งามเลย”

         พระโพธิสัตว์ตอบว่า “ชิ้นเนื้อนี้ เป็นอาหารอาตมา เพราะทั้งคน ทั้งสุนัข ต่างก็สละแล้ว  อาหารที่ได้มา โดยชอบธรรม เป็นของไม่มีโทษ”

         เมื่อสองกษัตริย์ ตรัสโต้แย้งกันพลางเสด็จดำเนินไปอยู่อย่างนี้ ก็ถึงประตูถูณนคร ขณะนั้น  เด็กในนคร กำลังเล่นกันอยู่ เด็กหญิงคนหนึ่ง เอากระด้งน้อยฝัดทรายเล่นอยู่ ทำให้กำไลสองอันที่สวมอยู่ในข้อมือข้างหนึ่ง กระทบกันเกิดเสียง แต่มืออีกข้างหนึ่ง ไม่มีเสียง พระโพธิสัตว์ดำริว่า พระนางสีวลี ตามหลังมา สตรีย่อมเป็นที่ครหาสำหรับบรรพชิต ชนทั้งหลายเห็น ก็จะติเตียนได้ว่า   บรรพชิตนี้ แม้บวชแล้ว ก็ยังไม่สามารถตัดขาดจากภรรยา ถ้าเด็กคนนี้ ฉลาด จะพูด ทำให้นางสีวลีกลับได้ จึงเสด็จเข้าไปหาเด็กหญิงคนนั้น ตรัสว่า “หนูน้อย กำไลมือของหนูข้างหนึ่งมีเสียง แต่อีกข้างหนึ่ง ทำไมไม่มีเสียง”

         เด็กหญิงกล่าวว่า “สมณะ เสียงเกิดจากกำไลสองอันกระทบกัน แต่มืออีกข้างหนึ่ง   มีกำไลอันเดียว จึงไม่มีเสียง เหมือนมุนีอยู่ตัวคนเดียวจึงสงบนิ่ง ส่วนคนมีคู่ ย่อมทะเลาะกัน ถ้าอยู่คนเดียว จะทะเลาะกับใครได้ หากท่านอยากสงบสุข ก็จงอยู่คนเดียวเถิด”  

พระโพธิสัตว์ จึงตรัสกับพระนางสีวลีว่า “สีวลี เธอได้ยินเด็กพูดแล้ว มิใช่หรือ เสมอเพียงชั้น คนใช้ ยังตำหนิเราได้ เพราะความที่อาตมาเป็นบรรพชิต เธอเป็นสตรี เดินตามกันมา ย่อมเป็นเหตุให้เกิดข้อครหา เราจะแยกกันบนทางสองแพร่งนี้ เธอเดินไปตามทางหนึ่ง ส่วนอาตมา ก็จะเดินไปอีกทางหนึ่ง จากนี้ต่อไป อย่าเรียกอาตมาว่า เป็นสวามีเธอ และอาตมา ก็จะไม่เรียกเธอว่า  เป็นมเหสีอาตมา”

พระนางสีวลี กราบทูลว่า “ถ้าเช่นนั้น พระองค์เป็นกษัตริย์ จงเดินไปตามทางขวา   ส่วนหม่อมฉัน เป็นสตรี จะเดินไปตามทางซ้าย” ครั้นพระเทวี เสด็จไปได้ครู่หนึ่ง ไม่สามารถจะอดกลั้นโศกาอาดูรได้ จึงเสด็จตามพระราชามาอีกเหมือนเดิม แล้วเข้าถูณนครพร้อมกัน

         พระโพธิสัตว์ เสด็จเที่ยวบิณฑบาต จนถึงประตูเรือนช่างศร แม้พระนางสีวลี ก็เสด็จตามมา ประทับยืนอยู่ข้างหลัง ช่างศร นั่งที่ริมประตูบ้าน กำลังลนลูกศรที่ถ่านเพลิง เอาน้ำข้าว ทาลูกศร หลับตาข้างหนึ่ง เล็งดูที่คด ด้วยตาข้างหนึ่ง ดัดลูกศรให้ตรง

         พระโพธิสัตว์ ทอดพระเนตรเห็นดังนั้น ทรงดำริว่า ถ้าช่างศรฉลาด ก็จะพูดอะไรที่เป็นประโยชน์ต่อเรา จึงเสด็จเข้าไปหาช่างศร แล้วตรัสถามช่างศรนั้นว่า “ช่างศร ทำไม  ท่าน จึงหลับตาข้างหนึ่ง เล็งดูลูกศร ด้วยตาข้างหนึ่ง”

ช่างศร กราบทูลว่า “ท่านสมณะ การเล็งด้วยตาทั้ง ๒ ข้าง จะเห็นกว้างไป จึงไม่เห็นที่คด  ไม่สามารถดัดลูกศรให้ตรงได้ ถ้าหลับตาข้างหนึ่ง เล็งดูที่คด ด้วยตาอีกข้างหนึ่ง ก็จะสามารถเห็นที่คด และดัดลูกศรให้ตรงได้ คนมีคู่ จึงทะเลาะกัน ถ้าอยู่กันคนเดียวแล้ว จะไปทะเลาะกับใครเล่า  หากท่านอยากสงบสุข จงอยู่คนเดียวเถิด ปกติสมณะทั้งหลาย จะไม่พาแม้น้องสาว เที่ยวไปด้วย  แต่เหตุไร ท่านจึงพาภรรยารูปร่างงดงาม ติดตามไปด้วย ภรรยานี้ จะทำให้ท่านเกิดอันตราย ท่านจงให้ภรรยากลับไป อยู่คนเดียว บำเพ็ญสมณธรรมเถิด”

          พระโพธิสัตว์ เสด็จเที่ยวบิณฑบาต ได้ภัตตาหารที่เจือปนแล้ว เสด็จออกจากพระนคร   ประทับนั่งเสวย ที่ท่าน้ำแห่งหนึ่ง ครั้นเสวยเสร็จแล้ว ทรงบ้วนพระโอษฐ์ ล้างบาตร เก็บเข้าถุง   แล้วตรัสกับพระนางสีวลีว่า “สีวลี เธอได้ยินที่ช่างศรพูดแล้ว มิใช่หรือ ช่างศร เสมอเพียงคนใช้  ยังติเตียนเราได้ เพราะความที่อาตมาเป็นบรรพชิต ส่วนเธอเป็นสตรี เดินตามกันมา ย่อมทำให้เกิดข้อครหา เราจะต้องแยกกัน บนทางสองแพร่งนี้ เธอเดินไปทางหนึ่ง ส่วนอาตมา ก็จะเดินไปอีกทางหนึ่ง จากนี้ต่อไป อย่าเรียกอาตมาว่า เป็นพระสวามีของเธอ และอาตมา ก็จะไม่เรียกเธอว่า  เป็นมเหสีอาตมาอีก”

         แม้พระนางสีวลีเทวี จะถูกพระโพธิสัตว์ห้ามเรียกพระองค์ว่า พระสวามี ก็ยังเสด็จติดตามไป อย่างไม่ละความพยายาม พระโพธิสัตว์เอง ก็ไม่สามารถให้พระนางสีวลีกลับได้  แม้มหาชน ก็ตามเสด็จพระองค์อยู่นั่นเอง

ครั้นแล้ว พระโพธิสัตว์ ทอดพระเนตรเห็นแนวป่าใหญ่ เขียวชอุ่ม อยู่เบื้องหน้า  เมื่อดำเนินไป ได้ทอดพระเนตรเห็นหญ้ามุงกระต่ายข้างทาง จึงถอนหญ้ามุงกระต่ายขึ้นมา  แล้วตรัสกับพระเทวีว่า “สีวลี เธอดูหญ้ามุงกระต่ายนี่สิ หญ้ามุงกระต่าย ที่ติดกันอยู่แต่เดิม บัดนี้ อาตมา ถอนขึ้นแล้ว ไม่อาจต่อกันได้อีก จากนี้ต่อไป การอยู่ร่วมกันระหว่างเราสองคน ไม่มีอีกแล้ว เธอจงอยู่คนเดียว แม้อาตมา ก็จะอยู่คนเดียวเช่นกัน”

         พระเทวี ได้ฟังเช่นนั้นแล้ว เกิดความเศร้าโศกเสียใจว่า จากนี้ไป จะไม่ได้อยู่ร่วมกับพระมหาชนกนรินทรราชอีกแล้ว พระนางไม่อาจอดกลั้นความเศร้าโศกเสียใจได้ ก็ทุบพระอุระ  ด้วยพระหัตถ์ทั้งสอง ทรงร้องไห้อย่างน่าสงสาร ครั้นแล้ว ก็หมดสติ ถึงวิสัญญีภาพ สลบ ล้มลงไปในระหว่างทาง

พระโพธิสัตว์ ทราบว่า พระนางสลบไปแล้ว แม้จะสงสารเหลือประมาณ แต่ก็ตัดใจ  รีบสาวเท้า เสด็จหายเข้าไปในป่าใหญ่

         เมื่อพระนางสีวลีฟื้นแล้ว เสด็จลุกขึ้น ตรัสถามถึงพระราชา ให้เที่ยวค้นหา ก็ไม่พบ พระนางร้องไห้ปริเทวนาการปิ่มจะขาดใจ แล้วให้สร้างพระเจดีย์ ตรงที่พระราชาประทับยืน บูชาด้วยของหอม และดอกไม้ แล้วเสด็จกลับกรุงมิถิลานคร

         ฝ่ายพระโพธิสัตว์ เสด็จเข้าป่าหิมวันต์ เจริญสมณธรรม จนได้บรรลุอภิญญา และสมาบัติ ภายใน ๗ วัน มิได้เสด็จมาสู่ถิ่นมนุษย์อีกเลย ตลอดพระชนม์ชีพ

ขณะพระนางสีวลี เสด็จกลับ โปรดให้สร้างพระเจดีย์หลายองค์ ในระหว่างทาง ณ ที่ที่พระโพธิสัตว์ ตรัสกับช่างศร ตรัสกับเด็กหญิง เสวยเนื้อที่สุนัขทิ้ง ตรัสกับมหามิคาชินฤๅษี และ  ตรัสกับมหานารทฤๅษี บูชาด้วยของหอม และดอกไม้  

         ภายหลัง เสด็จไปถึงมิถิลานครแล้ว ทรงอภิเษกพระราชโอรส ณ พระราชอุทยานอัมพวัน ทรงส่งพระราชโอรส พร้อมทั้งจาตุรงคเสนา เข้าพระนครไป ส่วนพระองค์ ทรงผนวช   ประทับอยู่ ณ พระราชอุทยานนั้น ทรงเพ่งกสิณบริกรรม จนได้บรรลุฌาน ไม่เสื่อมจากฌาน  เมื่อสิ้นพระชนม์แล้ว ได้ไปเกิดในพรหมโลก ฝ่ายพระมหาชนก ก็ได้ไปเกิดในพรหมโลก เช่นกัน

กลับชาติมาเกิดสมัยพุทธกาล

          พระศาสดา ตรัสว่า มิใช่แต่ในชาตินี้เท่านั้น ที่ตถาคตออกบวช แม้ในชาติก่อน  ตถาคต ก็ออกบวชเช่นกัน แล้วสรุปชาดกว่า “ท้าวสักกเทวราชในอดีตชาตินั้น ได้มาเกิดเป็นพระอนุรุทธะ ในชาตินี้ พราหมณ์ทิศาปาโมกข์ ได้มาเกิด เป็นพระมหากัสสปะ นางมณีเมขลา เทพธิดาผู้รักษาสมุทร ได้มาเกิด เป็นอุบลวรรณาภิกษุณี นารทฤๅษี ได้มาเกิด เป็นพระสารีบุตร   มิคาชินฤๅษี ได้มาเกิด เป็นพระโมคคัลลานะ เด็กหญิง ได้มาเกิด เป็นนางเขมาภิกษุณี ช่างศร   ได้มาเกิด เป็นพระอานนท์ ราชบริษัทที่เหลือ ได้มาเป็นพุทธบริษัท สีวลีเทวี ได้มาเกิดเป็นมารดาราหุล ทีฆาวุกุมาร ได้มาเกิด เป็นราหุล พระชนก พระชนนี ได้มาเกิด เป็นมหาราช ศากยสกุล ส่วนพระมหาชนกนรินทรราช คือ เรา พระสัมมาสัมพุทธเจ้า นี่เอง”  

“ทศชาติ ปณิธานมหาบุรุษไม่เปลี่ยนแปลง” ฉบับ ญาณวชิระ ชาติที่ ๒ พระมหาชนก

https://podcasts.apple.com/dk/podcast/%E0%B8%AB%E0%B8%99-%E0%B8%87%E0%B8%AA-%E0%B8%AD%E0%B9%80%E0%B8%AA-%E0%B8%A2%E0%B8%87%E0%B8%97%E0%B8%A8%E0%B8%8A%E0%B8%B2%E0%B8%95-%E0%B8%9B%E0%B8%93-%E0%B8%98%E0%B8%B2%E0%B8%99%E0%B8%A1%E0%B8%AB%E0%B8%B2%E0%B8%9A-%E0%B8%A3-%E0%B8%A9%E0%B9%84%E0%B8%A1-%E0%B9%80%E0%B8%9B%E0%B8%A5-%E0%B8%A2%E0%B8%99%E0%B9%81%E0%B8%9B%E0%B8%A5%E0%B8%87-%E0%B8%89%E0%B8%9A-%E0%B8%9A-%E0%B8%8D%E0%B8%B2%E0%B8%93%E0%B8%A7%E0%B8%8A-%E0%B8%A3%E0%B8%B0-%E0%B8%9A%E0%B8%97%E0%B8%97-2/id1480673036?i=1000581755563

Updateด้วยในปีพุทธศักราช ๒๕๖๕ นับเป็นปีมหามงคลของพสกนิกรชาวไทย ที่ สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง ทรงเจริญพระชนมพรรษา ๙๐ พรรษา ๑๒ สิงหาคม ๒๕๖๕ และในกาลสมัยอันเป็นมหามงคลยิ่งนี้ คณะพระเถระวัดสระเกศ ราชวรมหาวิหาร ทั้ง ๕ รูป ประกอบด้วย

พระพรหมสิทธิ (ธงชัย สุขญาโณ)

พระราชอุปเสณาภรณ์ (สังคม ญาณวฑฺฒโน)

พระราชกิจจาภรณ์ (เทอด ญาณวชิโร)

พระศรีคุณาภรณ์ (บุญทวี ปญฺญาวํโสม)

พระครูสิริวิหารการ (สมจิตร จิตฺตธมฺโม)

ได้มีเจตนารมณ์ร่วมกันที่จะเรียบเรียงหนังสือ ทศชาติ ปณิธานมหาบุรุษไม่เปลี่ยนแปลง ฉบับ ญาณวชิระ เพื่อเป็นการเฉลิมพระเกียรติ สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง ด้วยระลึกถึงพระคุณขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าอย่างสูงสุดว่า

ทศชาติ เป็นเรื่องที่แสดงให้เห็นถึงปณิธานที่ตั้งมั่นของพระโพธิสัตว์ที่จะบำเพ็ญพระบารมีให้ถึงพร้อมบริบูรณ์ เพื่อให้บรรลุพระโพธิญาณตรัสรู้เป็นพระพุทธเจ้า ไม่ว่าพระองค์จะต้องประสบกับความทุกข์ยากเดือดร้อนอย่างแสนสาหัส แต่ปณิธานของพระองค์ ก็จะไม่มีวันเปลี่ยนแปลง

และเมื่อได้น้อมรำลึกถึงพระราชจริยาวัตรที่สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง ที่ได้ทรงบำเพ็ญ ต่อบวรพระพุทธศาสนา

อีกทั้งพระราชกรณียกิจอเนกอนันต์ ที่ได้ทรงบำเพ็ญมาอย่างต่อเนื่องยาวนาน แสดงให้เห็นถึงพระราชหฤทัยที่เปรียบประดุจพระโพธิสัตว์ในการบำเพ็ญพระบารมี อันยิ่งใหญ่ด้วยการเสียสละความสุขส่วนพระองค์ ช่วยเหลือเกื้อกูลอาณาประชาราษฎร์ ให้ประสบแต่ความผาสุกตามหลักธรรมของพระพุทธศาสนา

 ในการนี้ สำนักนายกรัฐมนตรี ร่วมกับ บริษัท เมืองโบราณ จำกัด ได้พิจารณาแล้วเห็นประโยชน์อันควรนำออกเผยแพร่ให้กว้างขวาง จึงได้ร่วมกันจัดพิมพ์หนังสือ “ทศชาติ ปณิธานมหาบุรุษไม่เปลี่ยนแปลง” เพื่อเฉลิมพระเกียรติ  

อีกทั้ง บริษัทอมรินทร์พริ้นติ้งแอนด์พับลิชชิ่ง จำกัด (มหาชน) ได้สนับสนุนการจัดทำหนังสือทศชาติ เป็น E-Book และ Audiobook เพื่อให้ประชาชนผู้สนใจสามารถติดตามได้ในหลากหลายช่องทาง

ซึ่งหนังสือ ทศชาติ ปณิธานมหาบุรุษไม่เปลี่ยนแปลง ฉบับเฉลิมพระเกียรติดังกล่าวนี้ ใช้ภาษาที่เรียบง่าย เพื่อให้เป็นพุทธชาดกที่ประชาชนในทุกระดับชั้นสามารถเข้าถึงแก่นธรรมของพระพุทธศาสนาได้อย่างทั่วถึงเท่าเทียมกัน

ท่านสามารถ โหลดหนังสือทศชาติ ฉบับ ญาณวชิระ ได้ที่
https://www.opm.go.th/opmportal/multimedia/2022/project/index.html

The post “ทศชาติ ปณิธานมหาบุรุษไม่เปลี่ยนแปลง” ฉบับ ญาณวชิระ ชาติที่ ๒ พระมหาชนก appeared first on Manasikul Online.

ด้วยในปีพุทธศักราช ๒๕๖๕ นับเป็นปีมหามงคลของพสกนิกรชาวไทย ที่ สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง ทรงเจริญพระชนมพรรษา ๙๐ พรรษา ๑๒ สิงหาคม ๒๕๖๕ และในกาลสมัยอันเป็นมหามงคลยิ่งนี้ คณะพระเถระวัดสระเกศ ราชวรมหาวิหาร ทั้ง ๕ รูป ประกอบด้วย

พระพรหมสิทธิ (ธงชัย สุขญาโณ)

พระราชอุปเสณาภรณ์ (สังคม ญาณวฑฺฒโน)

พระราชกิจจาภรณ์ (เทอด ญาณวชิโร)

พระศรีคุณาภรณ์ (บุญทวี ปญฺญาวํโสม)

พระครูสิริวิหารการ (สมจิตร จิตฺตธมฺโม)

ได้มีเจตนารมณ์ร่วมกันที่จะเรียบเรียงหนังสือ ทศชาติ ปณิธานมหาบุรุษไม่เปลี่ยนแปลง ฉบับ ญาณวชิระ เพื่อเป็นการเฉลิมพระเกียรติ สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง ด้วยระลึกถึงพระคุณขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าอย่างสูงสุดว่า

ทศชาติ เป็นเรื่องที่แสดงให้เห็นถึงปณิธานที่ตั้งมั่นของพระโพธิสัตว์ที่จะบำเพ็ญพระบารมีให้ถึงพร้อมบริบูรณ์ เพื่อให้บรรลุพระโพธิญาณตรัสรู้เป็นพระพุทธเจ้า ไม่ว่าพระองค์จะต้องประสบกับความทุกข์ยากเดือดร้อนอย่างแสนสาหัส แต่ปณิธานของพระองค์ ก็จะไม่มีวันเปลี่ยนแปลง

และเมื่อได้น้อมรำลึกถึงพระราชจริยาวัตรที่สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง ที่ได้ทรงบำเพ็ญ ต่อบวรพระพุทธศาสนา

อีกทั้งพระราชกรณียกิจอเนกอนันต์ ที่ได้ทรงบำเพ็ญมาอย่างต่อเนื่องยาวนาน แสดงให้เห็นถึงพระราชหฤทัยที่เปรียบประดุจพระโพธิสัตว์ในการบำเพ็ญพระบารมี อันยิ่งใหญ่ด้วยการเสียสละความสุขส่วนพระองค์ ช่วยเหลือเกื้อกูลอาณาประชาราษฎร์ ให้ประสบแต่ความผาสุกตามหลักธรรมของพระพุทธศาสนา

 ในการนี้ สำนักนายกรัฐมนตรี ร่วมกับ บริษัท เมืองโบราณ จำกัด ได้พิจารณาแล้วเห็นประโยชน์อันควรนำออกเผยแพร่ให้กว้างขวาง จึงได้ร่วมกันจัดพิมพ์หนังสือ “ทศชาติ ปณิธานมหาบุรุษไม่เปลี่ยนแปลง” เพื่อเฉลิมพระเกียรติ  

อีกทั้ง บริษัทอมรินทร์พริ้นติ้งแอนด์พับลิชชิ่ง จำกัด (มหาชน) ได้สนับสนุนการจัดทำหนังสือทศชาติ เป็น E-Book และ Audiobook เพื่อให้ประชาชนผู้สนใจสามารถติดตามได้ในหลากหลายช่องทาง

ซึ่งหนังสือ ทศชาติ ปณิธานมหาบุรุษไม่เปลี่ยนแปลง ฉบับเฉลิมพระเกียรติดังกล่าวนี้ ใช้ภาษาที่เรียบง่าย เพื่อให้เป็นพุทธชาดกที่ประชาชนในทุกระดับชั้นสามารถเข้าถึงแก่นธรรมของพระพุทธศาสนาได้อย่างทั่วถึงเท่าเทียมกัน

ท่านสามารถ โหลดหนังสือทศชาติ ฉบับ ญาณวชิระ ได้ที่

https://www.opm.go.th/opmportal/multimedia/2022/project/index.html

ทศชาติ

ปณิธานมหาบุรุษไม่เปลี่ยนแปลง

การบำเพ็ญบารมีสิบชาติสุดท้ายก่อนการตรัสรู้ของพระพุทธเจ้า

ขุนเขา ย่อมมีวันทลาย

สายน้ำ ย่อมมีวันเปลี่ยนทาง

แต่ ปณิธานมหาบุรุษ ไม่เปลี่ยนแปลง

ชาติที่ ๑

พระเตมีย์

ถึงร้อยภพร้อยชาติ

ก็ปรารถนาพระโพธิญาณ

“แม้เลือดเนื้อจะเหือดแห้งไป

แม้ร่างกายจะแตกดับ เราจะไม่ทำลายปณิธาน”

พระเตมีย์เป็นชาดกที่พระพุทธเจ้าตรัสเล่าถึงเรื่องราวในอดีตชาติของพระองค์ เมื่อครั้งเกิดเป็นพระเตมีย์กุมาร ทรงมีปณิธานที่จะบำเพ็ญ “เนกขัมมบารมี” ตั้งใจอย่างเด็ดเดี่ยวที่จะสละราชบัลลังก์ออกบวช แม้จะได้รับความทุกข์ทรมานทั้งทางร่างกายและการบีบคั้นทางด้านจิตใจอย่างไร ก็ไม่ทำให้ปณิธานของพระองค์แปรเปลี่ยนไป

เตมีย์ชาดก ปรากฏอยู่ในพระไตรปิฎก ขุททกนิกาย ชาดก มหานิบาต และอรรถกถา                 ขุททกนิกาย ชาดก มหานิบาต

ขณะตรัสเล่าเรื่องเตมีย์นั้น พระพุทธองค์ประทับอยู่ที่พระเชตวันมหาวิหาร อารามของท่านอนาถบิณฑิกเศรษฐี ขณะนั้น เป็นเวลาบ่ายแล้ว อาทิตย์ย้ายดวงคล้อยต่ำลง หมู่ภิกษุต่างออกจากสถานที่สำหรับทำสมาธิ มานั่งประชุมกันในอาคารสำหรับแสดงธรรม ได้สนทนาถึงการออกบวชของพระพุทธองค์ว่า เป็นเรื่องน่าอัศจรรย์ เนื่องจากพระองค์เป็นพระมหากษัตริย์  พรั่งพร้อมด้วยสมบัติแห่งความเป็นพระราชา แต่พระองค์กลับเลือกที่จะออกบวช จึงเป็นสิ่งน่าอัศจรรย์

ขณะนั้น พระพุทธองค์เสด็จออกจากพระคันธกุฎี มายังอาคารสำหรับแสดงธรรม ตรัสถามภิกษุถึงเรื่องราวที่กำลังสนทนากัน เมื่อภิกษุเหล่านั้นกราบทูลให้ทรงทราบ จึงตรัสว่า พระองค์บำเพ็ญบารมีมาจนเต็มเปี่ยมแล้ว จึงสละราชสมบัติออกบวชเพื่อตรัสรู้ในชาตินี้ การสละราชบัลลังก์ออกบวชของผู้ที่มีบารมีเต็มเปี่ยมแล้วเช่นนี้ ไม่ใช่เรื่องน่าอัศจรรย์ แต่การออกบวชของพระองค์ในอดีตชาติ ขณะญาณยังไม่แก่กล้า กำลังบำเพ็ญบารมีอยู่ พระองค์ได้สละราชสมบัติออกบวช นั่นต่างหาก เป็นเรื่องน่าอัศจรรย์

พระพุทธองค์ จึงตรัสเล่าเรื่องพระเตมีย์กุมาร ผู้ตั้งปณิธานที่จะออกบวชอย่างแน่วแน่

กำเนิดพระเตมีย์

ในอดีตชาติ ได้มีพระเจ้าแผ่นดินพระนามว่า กาสิกราช ครองราชสมบัติในกรุงพาราณสี แคว้นกาสี ด้วยทศพิธราชธรรมเสมอมา พระองค์มีพระสนมถึง ๑๖,๐๐๐ คน แม้เช่นนั้น ก็หาได้มีพระโอรสหรือพระธิดากับพระสนมเหล่านั้นไม่ ชาวพระนครเดือดร้อนใจ ด้วยเกรงว่าหากพระราชา ไม่มีพระโอรสหรือพระธิดาแล้ว จะไม่มีผู้สืบสันตติวงศ์ จึงรวมตัวกันชุมนุมที่ท้องสนามหลวง กราบทูลให้พระราชาปรารถนาพระโอรส พระราชาจึงรับสั่งกับพระสนมทุกคนให้ปรารถนาบุตร

พระสนมเหล่านั้น ได้ประกอบพิธีต่าง ๆ บนบานศาลกล่าวอ้อนวอนบวงสรวงเทวดาทั้งหลาย  มีพระจันทร์ เป็นต้น แม้เช่นนั้น ก็ไม่มีพระสนมองค์ใดทรงครรภ์

ฝ่ายเจ้าหญิงจันทา อัครมเหสีพระเจ้ากาสิกราช พระธิดาเจ้าเมืองมัททรัฐ มีพระจริยาวัตร งดงามเพียบพร้อมด้วยศีล เมื่อพระราชารับสั่งให้ตั้งความปรารถนาให้ได้พระโอรส แทนที่พระองค์จะบวงสรวงเทวดาบนบานอย่างคนอื่น พระองค์กลับสมาทานศีลอุโบสถในวันเพ็ญ ทรงเปลื้องเครื่องประดับต่าง ๆ ออก บรรทมบนที่นอนปูลาดบนพื้น ทรงรำลึกถึงศีลของพระองค์ แล้วตั้งสัตยาธิษฐานว่า “ถ้าข้าพเจ้า รักษาศีลไม่ขาด ขอบุตรของข้าพเจ้า จงเกิดขึ้น ด้วยสัจจวาจานี้”

ด้วยเดชานุภาพแห่งศีลที่พระนางจันทาเทวีสมาทานรักษา พลันบันดาลให้บัณฑุกัมพลศิลาอาสน์ อันเป็นทิพยอาสน์ของท้าวสักกเทวราชเกิดรุ่มร้อน เมื่อท้าวสักกะตรวจดูสาเหตุ  ก็ทราบว่า พระนางจันทาเทวีปรารถนาพระโอรส จึงตกลงใจจะให้พระโอรสที่เหมาะสมแก่พระนาง พิจารณาเห็นว่า พระโพธิสัตว์เป็นผู้ที่เหมาะสม

ในกาลนั้น พระโพธิสัตว์ ได้เกิดเป็นกษัตริย์ครองราชสมบัติอยู่ในกรุงพาราณสีเป็นเวลา ๒๐ ปี จึงสวรรคตไปบังเกิดในอุสสุทนรก รับกรรมอยู่เป็นเวลายาวนานถึง ๘๐,๐๐๐ ปี  พ้นจากนรกแล้ว จึงไปเกิดในสวรรค์ชั้นดาวดึงส์ อยู่ในสวรรค์ชั้นดาวดึงส์จนสิ้นบุญ ครั้นสิ้นบุญ จะต้องเคลื่อนจากสวรรค์ชั้นดาวดึงส์นั้น มีความประสงค์จะไปเกิดบนเทวโลกชั้นสูงขึ้นโดยลำดับ  

ท้าวสักกะ จึงเสด็จไปเชิญพระโพธิสัตว์ ให้ไปเกิดเป็นมนุษย์ พร้อมกับให้เหตุผลว่า “ขณะนี้  พระนางจันทาเทวี อัครมเหสีของพระเจ้ากาสิกราช ปรารถนาพระโอรส ท่านจงอุบัติในพระครรภ์ของพระนาง เมื่อเกิดในโลกมนุษย์แล้ว จะมีโอกาสบำเพ็ญบารมีให้เต็มเปี่ยมได้ ความเจริญจะมีแก่ท่าน แก่มหาชน และแก่พระชนก พระชนนีของท่านด้วย”

พระโพธิสัตว์ รับคำท้าวสักกะ แล้วได้เสด็จลงมาปฏิสนธิในพระครรภ์ของพระนางจันทาเทวี  พร้อมเทพบุตร ๕๐๐ องค์ ที่หมดบุญต้องจุติ ได้มาถือปฏิสนธิในครรภ์เหล่าภรรยาอำมาตย์ในพระนครนั้น

ในกาลนั้น พระครรภ์ของพระนางจันทาเทวี เป็นประหนึ่งว่า เต็มไปด้วยแก้ววิเชียร   พระนางทราบว่า ตั้งครรภ์แล้ว จึงกราบทูลให้พระราชาทรงทราบ

พระเจ้ากาสิกราช ทรงทราบว่า พระมเหสีทรงครรภ์ จึงได้ปฏิบัติอย่างดี เมื่อครรภ์ครบกำหนดแล้ว ก็ประสูติพระโอรสสมบูรณ์ด้วยลักษณะผู้มีบุญญาธิการ ส่วนภรรยาอำมาตย์ทั้งหมด  ก็คลอดเด็กทารก ๕๐๐ คน ในวันนั้นเช่นกัน

ขณะนั้น ราชากำลังเสด็จออกว่าราชการ ประทับอยู่ท่ามกลางเหล่าเสนาอำมาตย์ แวดล้อมไปด้วยข้าราชบริพาร เจ้าหน้าที่กราบทูลให้ทรงทราบว่า พระราชโอรสของพระองค์ประสูติแล้ว พระเจ้ากาสิกราชสดับคำถวายรายงานจากเจ้าหน้าที่ ความรักพระโอรสในฐานะความเป็นบิดาก็เกิดขึ้น   ทรงสัมผัสได้ถึงความรู้สึกของบิดาเป็นครั้งแรก พระองค์เกิดปีติซาบซ่านอยู่ภายในพระหทัย แม้เหล่าอำมาตย์ข้าราชบริพาร ต่างก็ยินดีปรีดาเป็นสุขโดยทั่วกัน

เมื่อพระโพธิสัตว์ประสูตินั้น ได้เกิดฝนตกอย่างหนัก ทำให้เกิดความชุ่มฉ่ำไปทั่วทั้งแคว้นกาสี  เหมือนการประสูติของพระโพธิสัตว์จะทำให้พระราชาเบิกบานพระทัย และทำให้หัวใจแห่งหมู่อำมาตย์ ตลอดจนอาณาประชาราษฎร์ชุ่มเย็นโดยทั่วกัน

พระราชาตรัสถามเหล่าอำมาตย์เป็นเชิงสัพยอกว่า “ท่านทั้งหลายดีใจหรือที่เราได้ลูกชาย”

พวกอำมาตย์กราบทูลว่า “ไยพระองค์ตรัสถามเช่นนั้น เมื่อก่อนพวกข้าพระองค์ เหมือนคน  ไร้ที่พึ่ง บัดนี้ พวกข้าพระองค์มีที่พึ่งเพราะได้เจ้านายแล้ว”

พระเจ้ากาสิกราชได้ทรงสดับคำของเหล่าอำมาตย์ ก็เกิดปีติปลื้มพระทัย ตรัสเรียกมหาเสนาบดีมาสั่งว่า พระโอรสควรจะมีบริวาร ให้ไปตรวจดูว่า วันนี้ มีเด็กเกิดในเรือนอำมาตย์ท่านใดบ้าง มหาเสนาบดีได้ไปตรวจดู เห็นทารกในเรือนอำมาตย์ ๕๐๐ คน จึงกราบทูลให้ทรงทราบ  พระราชารับสั่งให้พระราชทานเครื่องประดับและนางนมแก่ทารกทั่วทุกคน  

คัดเลือกนางนม

ส่วนนางนมของพระโอรสนั้น พระเจ้ากาสิกราชให้คัดเลือกมาเฉพาะแต่ผู้มีลักษณะดี ๆ จำนวน ๖๔ นาง ต้องไม่สูงจนเกินไป เต้านมต้องไม่หย่อนยาน และน้ำนมต้องมีรสหวาน

ถ้านางนมสูงเกินไป เมื่อทารกนั่งดื่มนม จะทำให้คอทารกยาวผิดส่วน ถ้าสตรีเตี้ยเกินไป  จะทำให้กระดูกคอทารกหดสั้นเข้า ถ้าสตรีผอมเกินไป จะทำให้ขาของทารกเสียดสีกัน ถ้าสตรีอ้วนเกินไป จะทำให้เท้าทั้งสองของทารกเมื่อยขบ ถ้าสตรีผิวดำนัก จะทำให้น้ำนมเย็นเกินไป  สตรีมีผิวขาวนัก จะทำให้น้ำนมร้อนเกินไป สตรีมีถันหย่อนยาน จะทำให้ทารกดั้งหัก  สตรีเป็นโรคหืด จะมีน้ำนมเปรี้ยว สตรีเป็นโรคมองคร่อ ( โรคมองคร่อ คือ โรคหลอดลมโป่งพอง มีเสมหะแห้งติดอยู่ในช่องหลอดลม ทำให้มีอาการไอเรื้อรัง ห้ามไม่ให้ผู้ที่เป็นโรคนี้ บวชเป็นพระภิกษุ ) จะมีน้ำนมรสเฝื่อนเผ็ด

พระเจ้ากาสิกราชทรงดีพระทัย จึงให้พระนางจันทาเทวีขอพรได้ตามปรารถนา พระนางรับพรแล้ว ถวายฝากคืนไว้ก่อน

ในวันขนานนามพระโพธิสัตว์ พระเจ้ากาสิกราชบูชาเหล่าพราหมณ์ผู้รู้ลักษณะพยากรณ์  ด้วยสักการะอย่างมากมาย แล้วตรัสถามถึงสิ่งที่จะเป็นอันตรายต่อพระโอรส

พวกพราหมณ์เห็นลักษณะพระโพธิสัตว์ ได้กราบทูลว่า “พระโอรสของพระองค์สมบูรณ์ด้วยลักษณะแห่งบุคคลผู้มีบุญญาธิการ อย่าว่าแต่ทวีปเพียงหนึ่งเดียวเลย พระโอรส สามารถครองความเป็นพระเจ้าจักรพรรดิได้ตลอดมหาทวีปทั้ง ๔ มีทวีปน้อย ๒,๐๐๐ เป็นบริวาร  จะไม่มีอันตรายใด ๆ เกิดขึ้นกับพระโอรส”

          พระเจ้ากาสิกราชสดับคำพยากรณ์ของพราหมณ์เหล่านั้น ทรงดีพระทัยเป็นอย่างมาก  ทรงขนานพระนามพระโอรสว่า “เตมีย์กุมาร” แปลว่า “พระกุมารผู้ทำให้โลกเกิดความชุ่มเย็นใจ” เพราะถือเอานิมิตวันที่พระกุมารประสูติ ฝนตกทั่วกาสิกรัฐ หัวใจพระราชา อำมาตย์ และ  ข้าราชบริพาร ตลอดจนอาณาประชาราษฎร์ ต่างชุ่มเย็นใจ เหมือนถูกรดด้วยน้ำฝนให้เกิดความชุ่มฉ่ำโดยทั่วกัน

ไม่ต้องการ เป็นกษัตริย์ครองแผ่นดิน

เมื่อพระโพธิสัตว์มีพระชนม์ได้ ๑ เดือน นางนมได้นำเข้าเฝ้าพระบิดา พระราชาทอดพระเนตรเห็นพระโอรสแล้ว เกิดความรักเป็นอย่างยิ่ง ทรงสวมกอดจุมพิตพระโอรสที่พระเศียร อุ้มให้บรรทม   บนพระเพลา ประทับนั่งชื่นชมอยู่กับพระกุมาร แม้ขณะทรงปฏิบัติพระราชกรณียกิจ

ขณะนั้น เจ้าหน้าที่เรือนจำได้ควบคุมตัวนักโทษ ๔ คน เข้ามายังหน้าพระที่นั่ง เพื่อให้ทรงตัดสินลงพระราชอาญา พระราชาตัดสินลงโทษตามความผิด ดังนี้

นักโทษคนที่ ๑ ให้เอาหวายที่ยังมีหนามเฆี่ยน ๑,๐๐๐ ครั้ง แล้วราดด้วยน้ำเกลือ นักโทษคนที่ ๒ ให้ตีตรวน แล้วส่งตัวไปคุมขังในเรือนจำ นักโทษคนที่ ๓ ให้เอาหอกแทง ส่วนนักโทษคนที่ ๔ ให้เอาหลาวเสียบ

พระโพธิสัตว์ ได้ฟังคำตัดสินลงโทษของพระบิดา ก็สะดุ้งกลัว ทรงรำพึงว่า “พระชนกของเราอาศัยราชสมบัติ ทำกรรมหนักเหลือเกิน จะทำให้ไปเกิดในนรก”

คืนนั้น พี่เลี้ยงนางนมให้พระกุมารบรรทมเหนือพระแท่นที่ตกแต่งไว้อย่างดี ภายใต้มหาเศวตฉัตร พระกุมารบรรทมได้ครู่หนึ่ง ก็สะดุ้งตื่น พระองค์ไม่อาจข่มตาหลับต่อไปได้อีก จึงทอดพระเนตรมหาเศวตฉัตร ได้เห็นสิริราชสมบัติอันยิ่งใหญ่ตระการตา พลันนั้น พระกุมารเกิดความกลัวอย่างจับจิต ทรงสะดุ้งอยู่ตลอด จนมิอาจจะอดกลั้นได้ พระองค์ลืมตาในความมืดมิดของราตรีอันยาวนาน พยายามคิดทบทวนว่า พระองค์มาจากไหน จึงได้มาสู่พระราชมณเฑียรภายใต้มหาเศวตฉัตรแห่งนี้

เมื่อทรงใคร่ครวญดู ก็กลับระลึกชาติได้ว่า พระองค์จุติมาจากสวรรค์ชั้นดาวดึงส์ พระองค์ทรงทบทวนต่อไปอีก ก็ทราบว่า พระองค์เคยหมกไหม้อยู่ในอุสสุทนรกเป็นเวลายาวนาน  ทรงทบทวนต่อไปอีกว่า ทำไม จึงได้ไปเกิดในนรก ก็ทราบว่า พระองค์เคยเป็นพระราชา  ปกครองแผ่นดินภายใต้มหาเศวตฉัตรนี้นั่นเอง

ทรงพิจารณาอยู่ ก็ทราบว่า พระองค์ได้ครองราชสมบัติอยู่ในกรุงพาราณสีนี้ เป็นเวลา ๒๐ ปี หลังจากสวรรคตแล้ว ได้ไปเกิดในนรกหมกไหม้อยู่ยาวนานถึง ๘๐,๐๐๐ ปี บัดนี้ ได้กลับมาเกิดในปราสาทราชฐาน ซึ่งเปรียบประหนึ่งเรือนโจรภายใต้เศวตฉัตรนี้อีกครั้ง พระกุมารทบทวนเหตุการณ์ที่ผ่านมา ขณะเจ้าหน้าที่ควบคุมตัวนักโทษ ๔ คนมา เห็นพระบิดากล่าวคำหยาบ  อันจะเป็นเหตุให้ตกนรกเช่นนั้น หากพระองค์เองได้ครองราชสมบัติ ก็จะกลับไปบังเกิดในนรก  รับกรรมอีกครั้งเป็นแน่ พระกุมารเกิดความกลัวอย่างมาก จนทำให้ผิวพรรณดุจทองคำซูบซีด เหี่ยวแห้ง เศร้าหมองลง เหมือนดอกบัวที่ถูกคนเอามือขยำจนเหี่ยวเฉา

พระองค์บรรทมรำพึงอยู่ในความมืดมิดของราตรีว่า ทำอย่างไร จึงจะพ้นจากพระราชมณเฑียร ซึ่งเปรียบประหนึ่งเรือนโจรนี้ไปให้ได้

เทพธิดาผู้สิงสถิตอยู่ที่มหาเศวตฉัตร เคยเป็นมารดาพระเตมีย์ในชาติหนึ่ง เห็นเช่นนั้น   ก็เห่กล่อมพร้อมทั้งปลอบโยนพระกุมารให้สบายพระทัยว่า “เตมีย์ ลูกแม่ ลูกอย่าเศร้าโศก  อย่าคิดมาก อย่าหวาดกลัวไปเลย ถ้าลูกปรารถนาจะพ้นจากราชสมบัตินี้ ลูกแม่ไม่ได้เป็นคน  ง่อยเปลี้ย ก็จงทำเป็นเหมือนคนง่อยเปลี้ย ลูกไม่ได้เป็นคนหูหนวก ก็จงทำเป็นเหมือนคนหูหนวก  ไม่ได้เป็นใบ้ ก็จงทำเป็นเหมือนคนใบ้เถิด จงตั้งใจอธิษฐาน ๓ อย่างนี้ อย่าแสดงให้เขาเห็นว่า  เป็นคนฉลาด จงให้คนทั้งปวงรู้กันว่า ลูกเป็นคนโง่เขลาเบาปัญญา คนเหล่านั้นจะได้กล่าวโทษ  ดูหมิ่นลูกว่า เป็นกาลกิณี ความปรารถนาของลูกจะสำเร็จได้ด้วยวิธีนี้”

พระกุมารกลับบังเกิดความอบอุ่นพระทัยขึ้นมาได้ เพราะคำปลอบโยนของเทพธิดา จึงตอบว่า “แม่เทพธิดา ข้าพเจ้าจะทำตามคำของท่าน ท่านเห็นประโยชน์จึงได้เกื้อกูลข้าพเจ้าอย่างมากมายเช่นนี้”

          ครั้นแล้ว พระกุมารก็ได้ตั้งจิตอธิษฐานตามคำแนะนำของเทพธิดา แล้วเทพธิดา                          ก็ได้อันตรธานหายไป ในความมืดมิดของราตรีกาลนั้น  

ปณิธานพระเตมีย์

ฝ่ายพระเจ้ากาสิกราช เกรงพระโอรสจะเหงา ทรงดำริว่า พระโอรสควรได้เด็ก ๕๐๐ คน  มาเป็นเพื่อนเล่น จะได้เบิกบานใจ จึงรับสั่งให้นำเด็กทั้งหมดมาเลี้ยงในราชสำนักของพระเตมีย์ พวกเด็กคนอื่น ๆ ต่างร้องดื่มนมกระจองอแง แต่พระเตมีย์กลับนิ่งเฉยไม่ทรงกรรแสงร้องไห้ เพราะถูกสะกด ด้วยภาพนรกอันน่าหวาดกลัว ทรงครุ่นคิดว่า “จากวันนี้เป็นต้นไป แม้เลือดเนื้อ จะเหือดแห้งไป  แม้ร่างกายจะแตกดับ เราจะไม่ทำลายปณิธาน” แล้วไม่ทรงกรรแสงร้องไห้อีกเลย

เหล่านางนมเห็นผิดปกติ ได้กราบทูลให้พระนางจันทาเทวีทราบ พระนางจึงกราบทูล  แด่พระเจ้ากาสิกราช พระราชารับสั่งให้เรียกประชุมเหล่าพราหมณ์ ตรัสถามถึงความผิดปกติของพระโอรส พราหมณ์กราบทูลพระราชาให้นางนมถวายนมพระกุมารช้ากว่าปกติ เมื่อทำเช่นนี้  ก็จะทำให้พระกุมารทรงกรรแสงขอดื่มนมเอง

นางนมทั้งหลายก็ปฏิบัติตาม ได้ถวายน้ำนมแด่พระเตมีย์กุมารช้ากว่าปกติ บางครั้งถวายนมช้ากว่ามื้อหนึ่ง บางครั้งไม่ถวายตลอดทั้งวัน แม้พระเตมีย์จะหิวแสนหิว ก็ไม่ทรงกรรแสงร้องขอเสวยนม

พระมารดาเห็นพระโอรสอดนมนานขนาดนั้นก็สงสาร ทรงร้อนรนพระทัยว่า ลูกหิว  จึงให้เสวยน้ำนมจากพระถันของตนเอง ทารกคนอื่นเมื่อได้ดื่มนมช้ากว่าเวลาบ้าง ไม่ได้นอนตามเวลาบ้าง ต่างก็ร้องไห้ระงมไปทั่ว แต่พระเตมีย์กุมาร ไม่ทรงกรรแสง ไม่ทรงคร่ำครวญ ไม่คู้พระหัตถ์และพระบาท ไม่ส่งเสียงใด ๆ เพราะถูกภัยจากนรกคุกคามให้หวาดกลัว

นางนมทั้งหลายต่างวิเคราะห์กันว่า มือและเท้าของคนง่อยเปลี้ยก็ตาม ปลายคางของคนใบ้ก็ตาม ช่องหูของคนหูหนวกก็ตาม ไม่น่าจะเป็นอย่างนี้ จะต้องมีอะไรสักอย่างเป็นสาเหตุ ทำให้พระกุมารกลายเป็นเช่นนี้ จึงคิดกันว่า จะทดลองพระกุมารเรื่องน้ำนมก่อน แล้วไม่ถวายน้ำนมพระกุมารตลอดทั้งวัน แม้ร่างกายพระเตมีย์จะอ่อนระโหยโรยแรง ก็ไม่กรรแสงร้องขอนม  แม้นางนมจะทดลองไม่ให้ดื่มนมตลอดทั้งวัน โดยทำนองนี้ เป็นเวลาหนึ่งปีเต็ม ก็ไม่เห็นพิรุธของพระกุมารแต่อย่างใด  

ถูกทดลอง

ส่วนพระเตมีย์ แม้จะหิวแสนหิว ก็อดกลั้น บอกตัวเองว่า “เตมีย์ ถ้าต้องการไปนรกก็กินขนม และของเคี้ยวนั้น” เพราะกลัวภัยในนรก ซึ่งปรากฏอยู่ในห้วงสำนึก จึงไม่ทอดพระเนตรดู  ขนมและของเคี้ยวเลย แม้พระเตมีย์ถูกทดลองด้วยขนมและของเคี้ยวอยู่เช่นนี้ เป็นเวลานานแรมปี  ก็ไม่แสดงพิรุธแต่อย่างใด

เมื่อพระเตมีย์อายุได้ ๒ ชันษา พวกอำมาตย์กราบทูลพระราชาว่า “เด็กอายุ ๒ ขวบชอบผลไม้ พวกข้าพระองค์จะทดลองพระกุมารด้วยผลไม้” จึงทดลองนำผลไม้มาวางไว้ใกล้ ๆ พระเตมีย์และเด็กบริวาร แล้วปล่อยให้ยื้อแย่งกันกินผลไม้ตามชอบใจ แล้วพากันยืนแอบดู  เด็กคนอื่น ๆ ต่างต่อสู้ทุบตีกันยื้อแย่งผลไม้มาเคี้ยวกิน

ส่วนพระเตมีย์บอกตัวเองว่า “เตมีย์ ถ้าอยากไปนรก ก็กินผลไม้นั้นเถิด” เพราะกลัวจะไปเกิดในนรก จึงไม่ชายตามองดูผลไม้นั้นเลย แม้พระกุมารถูกทดลองด้วยผลไม้อยู่เช่นนี้ เป็นเวลานานแรมปี ก็ไม่แสดงพิรุธแต่อย่างใด

เมื่อพระเตมีย์อายุได้ ๓ ชันษา พวกอำมาตย์กราบทูลพระราชาว่า “เด็กอายุ ๓ ขวบ  ชอบของเล่น พวกข้าพระองค์จะทดลองพระกุมารด้วยของเล่น” จึงทดลองนำรูปช้างปั้น รูปม้าปั้น   และรูปปั้นสัตว์ชนิดต่าง ๆ ไปวางไว้ใกล้ ๆ พระเตมีย์และเด็กบริวาร แล้วปล่อยให้ยื้อแย่งกันตามชอบใจ เด็กบริวารต่างต่อสู้ทุบตีกัน ยื้อแย่งของเล่นที่ตนชอบ ส่วนพระเตมีย์ทรงอดกลั้นความอยากเล่นของเล่นเอาไว้ ไม่เหลียวมองดูอะไร ๆ เลย แม้พระกุมารถูกทดลองอยู่เช่นนี้  เป็นเวลานานแรมปี พวกอำมาตย์ ก็จับพิรุธพระเตมีย์ไม่ได้

เมื่อพระเตมีย์อายุได้ ๔ ชันษา พวกอำมาตย์กราบทูลพระราชาว่า “เด็กอายุ ๔ ขวบ  ชอบอาหารที่มีรสแปลกต่าง ๆ พวกข้าพระองค์จะทดลองพระกุมารด้วยอาหาร” จึงทดลองนำอาหารชนิดต่าง ๆ มากมาย มาวางไว้ใกล้ ๆ พระเตมีย์และเด็กบริวาร แล้วปล่อยให้ยื้อแย่งกันกินตามชอบใจ เด็กบริวารคนอื่น ๆ ต่างทำอาหารเป็นคำ ๆ กินกันอย่างเอร็ดอร่อย  ส่วนพระเตมีย์ทรงอดกลั้น หาได้ชายตามองดูอาหารเหล่านั้นไม่ พระองค์บอกตัวเองว่า “เตมีย์  เจ้าเคยอดอาหารมาไม่รู้กี่ภพกี่ชาติ จะอดอาหารตายอีกสักชาติก็คงไม่เป็นไร” พระมารดาเห็นเช่นนั้น เหมือนพระหทัยจะแตกสลายลงให้ได้ จึงให้พระโอรสเสวยโภชนาหารด้วยพระหัตถ์พระองค์เอง แม้พระกุมารถูกทดลองอยู่เช่นนี้ เป็นเวลานานแรมปี ก็ไม่แสดงพิรุธแต่อย่างใด

เมื่อพระเตมีย์อายุได้ ๕ ชันษา พวกอำมาตย์กราบทูลพระราชาว่า “เด็กอายุ ๕ ขวบ กลัวไฟ พวกข้าพระองค์จะทดลองพระกุมารด้วยไฟ” จึงทดลองด้วยการปลูกเรือนใหญ่ไว้ที่สนามหลวง  เรือนนั้นมุงด้วยใบตาล มีประตูเข้าออกหลายทาง ให้นำพระกุมารและเด็กบริวารเข้าไปอยู่ในเรือนนั้น แล้วจุดไฟเผา เมื่อพวกเด็กเห็นไฟลุกไหม้ ต่างก็กลัวตายร้องไห้เสียงดังลั่นวิ่งหนีออกมา  ส่วนพระเตมีย์รำพึงว่า “เราถูกเผาด้วยไฟร้อนนี้ ก็ยังดีกว่าถูกเผาไหม้ด้วยไฟนรก” พระองค์มิได้หวั่นไหวต่อเปลวไฟที่กำลังปะทุไหม้นั้นเลย เมื่อเพลิงลุกลามเข้ามาใกล้ พวกอำมาตย์ก็อุ้มพระกุมารออกไป แม้จะทดลองอยู่เช่นนี้เป็นเวลานานแรมปี ก็จับพิรุธพระเตมีย์ไม่ได้

เมื่อพระเตมีย์อายุได้ ๖ ชันษา อำมาตย์ทั้งหลายกราบทูลพระราชาว่า “เด็กอายุ ๖ ขวบกลัวช้างตกมัน พวกข้าพระองค์จะทดลองพระกุมารด้วยช้างตกมัน” จึงทดลองนำพระกุมารไปนั่งที่ท้องสนามหลวง แวดล้อมด้วยเด็กบริวาร จากนั้น ให้ปล่อยช้างเชือกหนึ่ง ซึ่งถูกฝึกหัดอย่างดีแล้วออกมา ช้างนั้นส่งเสียงร้องกึกก้องโกญจนาท เอางวงตีแผ่นดินฝุ่นตลบแสดงอาการ   ดุร้ายร้องแปร๋น ๆ มา พวกเด็กเห็นช้างตกมันแผดเสียงร้องดุร้ายเช่นนั้น ต่างก็ตกใจกลัวตายร้องไห้  วิ่งหนีหัวซุกหัวซุนไปคนละทิศละทาง

พระเตมีย์คิดว่า “เราถูกงาช้างตกมันดุร้ายเชือกนี้แทงตาย ยังประเสริฐกว่าถูกเผาไหม้ในนรกอันร้ายกาจ” จึงสงบนิ่งมิได้สะทกสะท้าน ช้างที่ฝึกดีแล้วนั้น แล่นตรงเข้ามา เอางวงจับพระองค์กวัดแกว่งไปมา เหมือนแกว่งกำดอกไม้ ทำให้พระกุมารได้รับความลำบากยิ่งนัก พวกทหารจึงเข้าไปรับพระกุมารออกมาจากช้าง พระราชาตรัสถามพวกทหารว่า “ขณะที่พวกท่านรับพระกุมารมา   พระกุมารได้ขยับมือขยับเท้าบ้างหรือไม่” พวกทหารกราบทูลว่า มิได้แสดงอาการใด ๆ เลย แม้จะทดลองด้วยช้างตกมัน โดยทำนองนี้ เป็นเวลานานแรมปี ก็จับพิรุธไม่ได้

เมื่อพระเตมีย์อายุได้ ๗ ชันษา พวกอำมาตย์กราบทูลพระราชาว่า “โดยทั่วไป เด็กอายุ ๗ ขวบ มักจะกลัวงูพิษ พวกข้าพระองค์จะทดลองพระกุมารด้วยงูพิษ” จึงทดลองนำพระกุมารพร้อมทั้งเด็กบริวาร ไปนั่งที่ท้องสนามหลวง แล้วปล่อยฝูงงูพิษที่ถอนเขี้ยวเย็บปากแล้วเข้าไป   ตรงกลางกลุ่มเด็กซึ่งนั่งห้อมล้อมพระเตมีย์อยู่ เด็กบริวารเห็นงูพิษต่างก็พากันร้องลั่นวิ่งหนีไปด้วยความตกใจกลัว

พระเตมีย์พิจารณาภัยในนรกแล้วดำริว่า “เราพินาศไปในปากงูพิษร้ายนี้ ยังดีกว่าพินาศไปในนรกอันร้ายกาจ” แล้วประทับนั่งนิ่งเฉยอยู่ ฝูงงูพิษต่างเลื้อยตรงเข้ารัดรอบกายแผ่พังพานเหนือเศียรพระกุมาร แม้เช่นนั้น พระเตมีย์ก็มิได้หวั่นไหว แม้จะทดลองด้วยงูพิษร้ายเป็นเวลานานแรมปี เช่นนี้ ก็จับพิรุธพระเตมีย์ไม่ได้ จึงปรึกษากันว่า จะทำอย่างไรต่อไป

เมื่อพระเตมีย์อายุได้ ๘ ชันษา อำมาตย์ทั้งหลายกราบทูลพระราชาว่า “เด็กอายุ ๘ ขวบ  ชอบฟ้อนรำขับร้อง พวกข้าพระองค์จะทดลองพระกุมารด้วยการฟ้อนรำขับร้อง” จึงทดลองนำพระกุมารพร้อมทั้งเด็กบริวาร ไปนั่งที่ท้องสนามหลวง แล้วจัดให้มีการแสดงมหรสพฟ้อนรำอย่างตระการตา เด็กบริวารคนอื่น ๆ เห็นการแสดงมหรสพฟ้อนรำ ต่างก็แสดงอาการร่าเริงยินดี  พากันหัวเราะสนุกสนาน

พระเตมีย์พิจารณาว่า “ในนรก ไม่มีความรื่นเริง หรือความชุ่มเย็นใจ แม้ชั่วขณะหนึ่ง” จึงนิ่งเฉย มิได้ทอดพระเนตรดูอะไร ๆ เลย แม้จะทดลองเช่นนี้เป็นเวลานานแรมปี ก็จับพิรุธพระเตมีย์ ไม่ได้

เมื่อพระเตมีย์อายุได้ ๙ ชันษา พวกอำมาตย์กราบทูลพระราชาว่า “เด็กอายุ ๙ ขวบ  กลัวศัสตราวุธ พวกข้าพระองค์จะทดลองพระกุมารด้วยศัสตราวุธ” จึงทดลองนำพระกุมาร พร้อมทั้งเด็กบริวาร ไปนั่งที่ท้องสนามหลวง แล้วปล่อยให้วิ่งเล่นกันตามประสา ในขณะที่เด็กบริวาร กำลังเล่นสนุกสนานกันอยู่ พลันชายคนหนึ่ง ก็ปรากฏกายขึ้น ถือดาบคมวาววับดังแก้วผลึก กวัดแกว่งโลดเต้นยักเยื้องท่าทางเข้ามาตะโกนขู่ตวาดว่า “ใครเป็นโอรสพระเจ้ากาสี   คนกาลกิณี ข้าจักตัดหัวเจ้าเสีย ด้วยดาบเดี๋ยวนี้” แล้ววิ่งแหวกกลุ่มเด็กตรงเข้าไปหาพระกุมาร   เด็กบริวารเห็นดังนั้น ก็ตกใจกลัวต่างร้องลั่นวิ่งหนีไปคนละทิศละทาง

พระเตมีย์ทรงรำพึงว่า “ให้เราพินาศย่อยยับเพราะคมดาบ ยังจะประเสริฐกว่าพินาศในนรก” ชายผู้นั้นเอาดาบจ่อลงที่คอตะโกนขู่ว่า “ข้าจะตัดหัวเจ้าเดี๋ยวนี้” แม้เช่นนี้ ก็ไม่สามารถทำให้พระองค์สะดุ้งได้ พระเตมีย์ถูกทดลองเช่นนี้ เป็นเวลานานแรมปี ก็จับพิรุธไม่ได้

เมื่อพระเตมีย์อายุได้ ๑๐ ชันษา พวกอำมาตย์กราบทูลพระราชาว่า “เด็กอายุ ๑๐ ขวบ  กลัวเสียงดัง ควรจะใช้เสียงทดลองพระกุมารว่า หูหนวกหรือไม่” จึงทดลองด้วยการให้คนเป่าสังข์ นั่งอยู่ใต้ที่บรรทม ให้เอาม่านกั้นที่บรรทม เพื่อไม่ให้พระกุมารมองเห็น เจาะเป็นช่องไว้ทั้งสี่ข้างสำหรับสังเกต เมื่อนางนมนำพระกุมารไปบรรทมแล้ว พวกคนเป่าสังข์ ก็เป่าขึ้นอย่างดังพร้อมกัน  พวกอำมาตย์ที่แอบดู ก็ไม่เห็นพระองค์เผลอสติขยับพระหัตถ์ พระบาท หรืออวัยวะอื่นใด พระเตมีย์  ถูกทดลองเช่นนี้ เป็นเวลานานแรมปี ก็จับพิรุธไม่ได้

เมื่อพระเตมีย์อายุได้ ๑๑ ชันษา พวกอำมาตย์กราบทูลพระราชาว่า “เด็กอายุ ๑๑ ขวบ  กลัวเสียงกลอง ควรจะทดลองพระกุมารด้วยเสียงกลอง” เมื่อล่วงไปหนึ่งปี อำมาตย์ทั้งหลาย  ก็จับพิรุธไม่ได้

เมื่อพระเตมีย์อายุได้ ๑๒ ชันษา พวกอำมาตย์กราบทูลพระราชาว่า “เด็กอายุ ๑๒ ขวบ  ย่อมกลัวประทีป ควรจะทดลองพระกุมารด้วยประทีป” จึงทดลองให้พระกุมารบรรทมในที่มืด  ในเวลากลางคืน คิดว่า พระกุมารจะขยับพระหัตถ์หรือพระบาทบ้าง จึงจุดประทีปดวงหนึ่ง และ  ดับอีกดวงสลับกันไป ครั้นปล่อยให้พระโพธิสัตว์บรรทมไปได้ครู่หนึ่งในที่มืด ก็ยกแท่นบรรทมขึ้นไปใกล้หม้อประทีปน้ำมันที่กำลังลุกโชติช่วง จุดไฟให้สว่างพร้อมกันทีเดียว แล้วสังเกตดูอาการพระกุมาร แต่ก็ไม่เห็นการขยับพระหัตถ์หรือพระบาทแต่อย่างใด เมื่อล่วงไปหนึ่งปี พวกอำมาตย์ก็จับพิรุธไม่ได้

เมื่อพระเตมีย์อายุได้ ๑๓ ชันษา พวกอำมาตย์กราบทูลพระราชาว่า “เด็กอายุ ๑๓ ขวบ  เกลียดแมลงวัน ควรจะทดลองพระกุมารด้วยแมลงวัน” จึงเอาน้ำอ้อยทาทั่วร่างพระกุมารแล้วให้บรรทมในที่มีแมลงวันชุกชุม ฝูงแมลงวันได้กลิ่นน้ำอ้อย ก็ตอมกินน้ำอ้อยตามร่างกายพระกุมาร   พระกุมารรู้สึกเจ็บแสบเหมือนถูกเข็มแทง แต่ก็ทรงดำริว่า “เราตายในปากแมลงวัน ยังจะดีเสียกว่า ตายในนรกอเวจี” สู้อดกลั้นทุกขเวทนานิ่งเสียไม่หวั่นไหว ราวกับพระมหาเถระเข้านิโรธสมาบัติ   เมื่อล่วงไปหนึ่งปี อำมาตย์ทั้งหลาย ก็จับพิรุธไม่ได้

เมื่อพระเตมีย์อายุได้ ๑๔ ชันษา พวกอำมาตย์กราบทูลพระราชาว่า “เมื่อเด็กมีอายุ ๑๔ ปี  ก็นับได้ว่า เป็นหนุ่มแล้ว พวกคนหนุ่มมักรักสวยรักงาม เกลียดสิ่งสกปรก พวกข้าพระองค์จะทดลองพระกุมารด้วยสิ่งสกปรกโสโครก” ตั้งแต่นั้น จึงทดลองปล่อยพระกุมารไม่ให้สรงน้ำ  ไม่จัดที่ถ่ายอุจจาระปัสสาวะ ไม่นำเสด็จลุกออกจากที่บรรทม พระกุมารก็ถ่ายอุจจาระปัสสาวะ  นอนเกลือกกลั้วสิ่งปฏิกูลที่เหม็นขื่นคาวและสกปรกอยู่ในที่บรรทมนั่นเอง หมู่แมลงวันก็บินตอม  กินของสกปรกกันหึ่งอยู่รอบกาย

พระชนกพระชนนีประทับนั่งข้าง ๆ สุดแสนที่จะเวทนา ตรัสว่า “เตมีย์ ลูกเอ๋ย ตอนนี้  ลูกก็โตเป็นหนุ่มแล้ว ใครเขาจะประคับประคองลูกได้ตลอดไป ลูกไม่ละอายหรอกหรือ ลูกนอนอยู่ทำไม ลุกขึ้นอาบน้ำทำความสะอาดร่างกายเถอะลูก” แล้วตัดพ้อบริภาษโดยประการต่าง ๆ

แม้พระโพธิสัตว์นอนจมอยู่ในกองอุจจาระปัสสาวะ ซึ่งปฏิกูลน่าขยะแขยงเหม็นขื่นคาวเช่นนั้น ก็ทรงวางใจเป็นกลาง ทรงพิจารณากลิ่นเหม็นของคูถนรกว่า สามารถฟุ้งตลบขึ้นในใจของผู้ที่ยืนอยู่ในที่ไกลแสนไกลกว่าคูถนี้มากมายนัก จึงทรงนิ่งเสีย เมื่อล่วงไปหนึ่งปี พวกอำมาตย์ ก็จับพิรุธไม่ได้

 เมื่อพระเตมีย์อายุได้ ๑๕ ชันษา พวกอำมาตย์กราบทูลพระราชาว่า “เมื่อเด็กมีอายุ ๑๕ ปี  กลัวความร้อน พวกข้าพระองค์จะทดลองพระกุมารด้วยถ่านเพลิง” พวกอำมาตย์คิดกันว่า  พอพระกุมารถูกความร้อนแผดเผา ได้รับความทุกข์ เมื่อทนไม่ได้ ก็จะขยับพระหัตถ์  หรือพระบาทเอง จึงนำถาดใส่ถ่านเพลิงจนเต็ม มาวางไว้ใต้พระแท่นบรรทมพระเตมีย์

เปลวไฟโหมลุกไหม้ร้อนแรงรอบกาย พระเตมีย์ให้โอวาทตัวเองว่า “เตมีย์ ไฟในนรกอเวจี   ร้อนแรงแผ่ไพศาลไปไกลกว่าไฟนี้มากมายหลายพันเท่า สามารถทำลายดวงตาผู้ที่ยืนมองดูอยู่   ห่างออกไปไกลถึงรัศมี ๑๐๐ โยชน์ได้ ความร้อนของไฟนี้ จะเทียบอะไรกับความร้อนในนรกนั้น”  สู้อดกลั้นความร้อนนั้น ไม่หวั่นไหว

พระชนกพระชนนีทอดพระเนตรเห็นพระกุมารได้รับความทุกข์ทรมานเช่นนั้น พระหทัยแทบแตกสลาย จึงแหวกฝูงชนเข้าไปนำพระกุมารออกมา แล้วตรัสวิงวอนว่า “เตมีย์ ลูกเอ๋ย  พ่อกับแม่ รู้ว่า ลูกไม่ใช่คนง่อยเปลี้ยเสียขา เพราะมือ เท้า ปาก และช่องหูของคนพิการไม่ได้เป็นอย่างนี้ พ่อกับแม่ปรารถนาลูก จึงได้ลูกสมปรารถนา ลูกอย่าทำให้พ่อกับแม่ทุกข์ใจเลย อย่าทำให้พ่อกับแม่ ถูกพระราชาทั่วชมพูทวีปดูหมิ่นดูแคลนว่า มีลูกง่อยเปลี้ยเสียขาเลย” แม้พระชนกพระชนนี จะวิงวอนถึงอย่างนี้ พระเตมีย์ก็ยังบรรทมนิ่ง เหมือนไม่ได้ยินพระดำรัสนั้น พระชนก พระชนนี ทั้งสอง ต่างก็ทรงกรรแสงร่ำไห้เสด็จจากไป

บางคราว พระชนกเสด็จไปวิงวอนพระองค์เดียว บางคราว พระชนนีเสด็จไปวิงวอนพระองค์เดียว บางคราว ก็เสด็จไปพร้อมกันทั้งสองพระองค์ เมื่อล่วงไปหนึ่งปี ก็จับพิรุธไม่ได้

ในกาลเมื่อพระเตมีย์อายุได้ ๑๖ ชันษา เหล่าอำมาตย์และพราหมณ์ ต่างเห็นพ้องกันว่า  แม้พระกุมาร จะเป็นง่อยเปลี้ย เป็นใบ้ หรือเป็นคนหูหนวกก็ตาม แต่บัดนี้ พระกุมารเจริญชันษาเป็นหนุ่มแน่น ย่อมมีอารมณ์กำหนัดยินดีในกาม ตามธรรมชาติของชายหนุ่ม เหมือนดอกไม้  เมื่อถึงคราวบาน ก็ต้องแย้มบาน พวกเราจะให้นางสนมฟ้อนรำ บำเรอ ยั่วยวน เพื่อทดลองพระกุมาร

พระเจ้ากาสิกราชรับสั่งให้เรียกสนมนักฟ้อนรุ่นดรุณี สัดส่วนเรือนร่าง ทรวดทรงงดงามสมส่วนมารับสั่งว่า “หญิงใด สามารถทำให้พระกุมารร่าเริง หรือผูกพันพระกุมารไว้ได้ เราจะอภิเษกหญิงนั้น ให้เป็นอัครมเหสีของพระกุมาร”

นางนมทั้งหลายสรงสนานพระกุมารด้วยน้ำหอม ตกแต่งราวกับเทพบุตร ให้บรรทม บนพระสิริไสยาสน์ที่ตกแต่งไว้อย่างดี อบห้องให้มีกลิ่นหอม ประดับตกแต่งด้วยช่อดอกไม้ และเครื่องอบต่าง ๆ แล้วออกไป จากนั้น หญิงดรุณีเหล่านั้น ได้พากันแวดล้อมพระเตมีย์ พยายาม ให้พระเตมีย์อภิรมย์ ด้วยการฟ้อนรำบ้าง ด้วยการขับร้องอันไพเราะบ้าง ด้วยการขับกล่อมบทกลอนทำนองเสนาะบ้าง

พระโพธิสัตว์ทรงสมบูรณ์ด้วยพระปัญญาอันเลิศ มิได้ชายตาดูหญิงเหล่านั้นเลย  ทรงอธิษฐานว่า “หญิงเหล่านี้ อย่าได้ถูกเนื้อต้องตัวเราเลย” แล้วทรงกลั้นลมหายใจเข้าออก  พระสรีระของพระองค์ ก็กลับแข็งกระด้างทันที หญิงเหล่านั้นตกใจกลัว คิดว่า พระกุมารไม่ใช่มนุษย์ พระกุมารเป็นยักษ์ ร่างกายจึงแข็งกระด้าง จึงพากันแตกตื่นหนีไป

          พระราชาตรัสถามหญิงสาวทั้งหลายว่า “ลูกเราหัวเราะกับพวกเธอบ้างหรือไม่” หญิงสาวทั้งหลายกราบทูลตามความเป็นจริง ทำให้พระราชาทรงท้อพระหทัยเป็นอย่างยิ่ง เมื่อล่วงไปหนึ่งปี   อำมาตย์ทั้งหลาย ก็จับพิรุธไม่ได้

ถูกนำไปฝังทั้งเป็น

พระราชาตรัสถามพราหมณ์ผู้ทำนายลักษณะว่า “เมื่อแรกที่ลูกเราเกิด พวกท่านบอกเราว่า พระกุมารสมบูรณ์ด้วยบุญลักษณะอันประเสริฐ อันตรายนานาประการไม่สามารถแผ้วพานลูกเราได้  บัดนี้ ลูกเราเป็นง่อยเปลี้ย เป็นใบ้ ทั้งหูหนวก ไม่จริงดังคำทำนาย พวกท่านจะว่าอย่างไร”

พวกพราหมณ์ เห็นการณ์ผิดไปจากนิมิตที่ตนทำนายไว้เช่นนั้น เกรงราชทัณฑ์จึงกราบทูลแก้ตัวว่า “พระอาญามิพ้นเกล้า พวกข้าพระองค์ทราบนิมิตทั้งหลายจนหมดสิ้นมาตั้งแต่แรกแล้ว  แต่เพราะพระกุมารนี้ เป็นพระโอรสที่ราชสกุลทำความปรารถนาจึงได้มา เมื่อพวกข้าพระองค์ กราบทูลว่า เป็นกาลกิณี ตั้งแต่แรกประสูติ พระองค์ก็จะเสียใจ เพราะเหตุนั้น พวกข้าพระองค์จึงไม่กราบทูลให้ทรงทราบตั้งแต่แรก”

พระราชาตรัสถามเหล่าพราหมณ์ว่า ควรจะทำอย่างไรต่อไป พวกพราหมณ์สบโอกาส จึงกราบทูลว่า “ข้าแต่พระมหาราชเจ้า ถ้าพระกุมารยังอยู่ในพระราชมณเฑียรต่อไป จะประสบเคราะห์กรรมอย่างร้ายแรงถึง ๓ ประการด้วยกัน คือ พระองค์จะถึงแก่ชีวิต เศวตฉัตรจะถึงกาลล่มสลาย และพระอัครมเหสีจะถึงแก่ชีวิต ควรที่พระองค์จะชักช้าไม่ได้ ขอได้โปรดเตรียมรถอวมงคล เทียมด้วยม้าอวมงคล นำพระราชกุมารบรรทมบนรถอวมงคล ออกทางประตูทิศตะวันตก ขุดหลุมฝังเสียในป่าช้าผีดิบ”

พระเจ้ากาสิกราช สดับเช่นนั้น เหมือนพระหทัยจะแตกสลาย แม้จะสงสารลูก แต่ก็ทรงหวาดกลัวภยันตรายที่จะเกิดขึ้น จึงมีบัญชาให้นำพระโอรสไปฝังตามคำกราบทูลของพราหมณ์

พระมารดาทราบดังนั้น จึงรีบเสด็จเข้าเฝ้าพระราชาเพียงลำพังพระองค์เดียว กราบทูลทวงพรที่เคยฝากไว้คืน พระราชาให้เลือกขอพรได้ตามปรารถนา พระนางกราบทูลขอราชสมบัติให้พระโอรส พระราชาไม่ทรงยินยอม พระเทวีทูลถามถึงสาเหตุที่ไม่ทรงยินยอม พระราชาตรัสว่า  “ลูกของเรา เป็นกาลกิณี” พระนางกราบทูลว่า “ถ้าไม่พระราชทานตลอดชีวิต ก็ขอได้โปรดพระราชทานราชสมบัติ ๗ ปี” พระราชาไม่ทรงยินยอม พระเทวีได้ขอให้ครองราชสมบัติลดลงตามลำดับจาก ๖ ปี จนถึง ๑ ปี พระราชาก็ไม่ทรงยินยอม จึงทูลขอลดลงจาก ๗ เดือน จนถึง ๑ เดือน แม้เช่นนั้น พระราชาก็ไม่ทรงยินยอม พระเทวีจึงทูลขอเพียง ๗ วัน พระราชาจึงทรงยินยอม

เมื่อพระราชาทรงอนุญาต พระเทวีจึงประดับตกแต่งพระโอรส แล้วโปรดให้ประกอบพิธีราชาภิเษก ป่าวประกาศไปทั่วพระนครว่า “ราชสมบัตินี้ เป็นของพระเตมีย์ราชกุมาร” ให้ประดับทั่วทั้งพระนคร นำพระโอรสประทับบนคชาธาร ยกเศวตฉัตรขึ้นเหนือพระเศียร จัดริ้วขบวนแห่กระทำประทักษิณรอบพระนคร ครั้นเสร็จพิธีราชาภิเษกแล้ว ให้พระโอรสบรรทมบนพระยี่ภู่อันมีสิริ

พระราชมารดาตรัสวิงวอนตลอด ๕ วัน ๕ คืนว่า “เตมีย์ลูกแม่ แม่ไม่เป็นอันหลับอันนอน  ร้องไห้มาตลอด ๑๖ ปี เพราะลูก ตาทั้งสองข้างของแม่บวมช้ำ หัวใจแม่เจ็บปวด เพราะความทุกข์โศก  แม่รู้ว่า ลูกไม่ใช่คนง่อยเปลี้ย ลูกอย่าทำให้แม่ไร้ที่พึ่งเช่นนี้เลย นี่ก็จะหกวันแล้ว ที่ลูกได้ครองราชสมบัติ พระราชารับสั่งนายสารถีชื่อสุนันทะเอาไว้ว่า “สุนันทะ พรุ่งนี้ จงเอาม้าอวมงคล             เทียมด้วยรถอวมงคล แต่เช้าตรู่ นำลูกเราออกจากพระนครไปทางประตูทิศตะวันตก ประกาให้ผู้คนทั้งหลายรู้ว่า คนกาลกิณีจะไปป่าช้าผีดิบ จงขุดหลุมฝังลูกเราที่ป่าช้าผีดิบ” พรุ่งนี้เช้า  ลูกจะถูกนำไปฝังที่ป่าช้าผีดิบแล้วนะลูก แม่จะมีชีวิตอยู่ต่อไปได้อย่างไร”

พระเตมีย์ ได้ยินเช่นนั้น กลับมีจิตใจแช่มชื่นว่า “เตมีย์ ความพยายามที่เจ้าทำมาตลอด ๑๖ ปี จะถึงที่สุดแห่งความหวังในวันพรุ่งนี้แล้ว” เมื่อพระโพธิสัตว์ดำริอยู่อย่างนี้ ก็เกิดปีติ  เอิบอิ่มขึ้นภายในใจอย่างประหลาด แต่พระมารดากลับระทมทุกข์เจ็บปวดเหมือนใจจะขาด  แม้เมื่อเป็นเช่นนั้น พระโพธิสัตว์ ก็ทรงดำริว่า “ถ้าพูดอะไรออกไปตอนนี้ ความตั้งใจของเรา  จะไม่สัมฤทธิ์ผล” จึงไม่ยอมตรัสอะไรกับพระชนนีเลย

ราตรีนั้นผ่านไปอย่างเงียบเหงา จนรุ่งเช้า พระเทวีสรงสนานพระโอรส ประดับตกแต่งแล้วให้พระโอรสประทับนั่งบนพระเพลา สวมกอดพระโอรสไว้แนบอกร้องไห้ปิ่มจะขาดใจ  ทรงหวาดกลัวพระอาทิตย์ที่กำลังสาดแสงจับขอบฟ้าด้านทิศตะวันออก

เช้าวันนั้น นายสารถีลุกขึ้นเทียมรถแต่เช้าตรู่ ด้วยบารมีพระโพธิสัตว์ เทวดาที่สถิตอยู่ในราชมณเฑียร ดลใจให้นายสารถีนั่งรถมงคลที่เทียมด้วยม้ามงคล ขับออกมาหยุดอยู่ที่ประตูพระราชนิเวศน์ แล้วเข้าสู่ห้องบรรทมพระเตมีย์ ถวายบังคมพระเทวีแล้ว กราบทูลว่า “ข้าแต่พระเทวี ขอพระองค์อย่าได้กริ้วข้าพระองค์เลย ข้าพระองค์รับพระราชบัญชามา จึงต้องทำตามรับสั่ง” ครั้นกราบทูลดังนี้แล้ว เอามือกันพระเทวีซึ่งนั่งร้องไห้สวมกอดพระโอรสอยู่ ให้ถอยห่างออกไป แล้วอุ้มพระกุมารลงจากปราสาท

พระนางจันทาเทวีทรงสยายพระเกศา ทุบอก ปริเทวนาการ ร้องไห้คร่ำครวญเจียนจะขาดใจ ท่ามกลางความเศร้าสลดของนางสนมในปราสาท

พระเตมีย์ทอดพระเนตรเห็นพระมารดาร้องไห้เหมือนพระทัยจะแตกสลาย ทรงดำริว่า  เมื่อไม่พูด พระชนนีจะต้องอกแตกตาย จึงประสงค์จะพูดด้วย แต่ทรงพิจารณาต่อไปว่า ถ้าพระองค์พูดกับพระชนนี ความพยายามที่อดทนทำมาตลอด ๑๖ ปี ก็จะสูญเปล่า เมื่อไม่พูด จะเป็นประโยชน์แก่ตนเอง แก่พระชนก พระชนนี และแก่มหาชนเป็นอันมาก” ดำริเช่นนี้แล้ว สู้อดกลั้นความโศกเอาไว้ ไม่ตรัสอะไรกับพระชนนีเลย

นายสุนันทสารถี อุ้มพระราชกุมารขึ้นรถแล้ว ตั้งใจจะขับรถตรงไปประตูทิศตะวันตก ซึ่งเป็นที่ตั้งป่าช้าผีดิบ แต่ถูกเทวดาดลใจ ให้ขับรถตรงไปทางประตูทิศตะวันออก

ครั้นล้อรถกระทบธรณีประตูนอกพระนคร พระโพธิสัตว์สดับเสียงนั้นแล้ว ทรงดำริว่า ความปรารถนาของพระองค์สัมฤทธิ์ผลแล้ว เกิดแช่มชื่นเบิกบานใจอย่างประหลาด รถแล่นออกจากพระนครผ่านชุมชน ท้องนา ป่าเขา ไปไกล ล่วงเข้าสู่ราวป่าใหญ่อันรกชัฎแห่งหนึ่ง นายสารถีกลับรู้สึกไปว่า เป็นป่าช้าผีดิบ พิจารณาดู เห็นว่า ที่นี่เหมาะ จึงหยุดรถเปลื้องเครื่องทรง แต่งองค์พระราชกุมารออก ห่อวางไว้ใกล้ราชรถ แล้วลงมือขุดหลุมไม่ห่างไกลจากราชรถนัก

พระเตมีย์ดำริว่า “เราไม่ได้ขยับเนื้อขยับตัวมา เป็นเวลานานถึง ๑๖ ปี เรายังมีกำลังอยู่หรือเปล่า” จึงทดลองลุกขึ้น เอาพระหัตถ์ขวาลูบพระหัตถ์ซ้าย พระหัตถ์ซ้ายลูบพระหัตถ์ขวา  แล้วนวดพระบาททั้งสองข้าง ทรงคิดจะลงจากราชรถ แผ่นดินก็กลับสูงขึ้นเสมอท้ายราชรถจนเกยพระบาท

พระเตมีย์เสด็จลงจากราชรถ เดินกลับไปกลับมาครู่หนึ่ง ก็ทรงสัมผัสได้ถึงพละกำลังที่เต็มเปี่ยม สามารถเดินได้ไกลถึง ๑๐๐ โยชน์ ภายในวันเดียว เมื่อทรงพิจารณาต่อไปว่า  หากนายสารถีทำร้าย จะมีกำลังพอที่จะสู้ได้หรือไม่ จึงทดลองจับท้ายรถ แล้วยกขึ้นกวัดแกว่งไปมา เหนือพระเศียร เหมือนยกรถเด็กเล่น ครั้นทรงพิจารณาเห็นว่า พระองค์มีกำลังพอจะสู้กับนายสารถีได้ จึงประสงค์จะได้เครื่องประดับพระองค์

ท้าวสักกเทวราชทราบว่า ความปรารถนาของพระเตมีย์ถึงที่สุดตามที่ต้องการแล้ว บัดนี้  มีความประสงค์จะได้เครื่องประดับ จึงให้วิสสุกรรมเทพบุตรนำเครื่องประดับทิพย์ไปประดับพระโพธิสัตว์ให้เหมือนกับท้าวสักกเทวราช

          พระเตมีย์เสด็จไปยืนใกล้หลุมที่นายสารถีกำลังขุดอยู่ ตรัสถามว่า “นายสารถี ท่าน ก้มหน้าก้มตาขุดหลุมนี้ทำไม ท่านจะใช้หลุมทำอะไร”

นายสารถีได้ยินเสียงคนทักอยู่ไม่ไกล แต่ก็มิได้เงยหน้าขึ้นดู ยังคงขุดหลุมต่อไป พลางตอบว่า  “พระโอรสของพระราชาเรา เป็นใบ้ หูหนวก ง่อยเปลี้ย เหมือนคนไม่มีจิตใจ พระราชารับสั่ง ให้เรานำมาฝังในป่าช้าผีดิบนี้”

พระเตมีย์ตรัสกับนายสารถีว่า “นายสารถี พระราชาสั่งให้ท่านฝังพระโอรสผู้เป็นใบ้ หูหนวก  ง่อยเปลี้ย แต่เราไม่ใช่คนหูหนวก ไม่ใช่คนใบ้ ง่อยเปลี้ย และไม่มีอวัยวะพิกลพิการแต่อย่างไร             ถ้าท่านฝังเราผู้ไม่ได้เป็นคนพิการเช่นนั้น ท่านก็ทำในสิ่งที่ไม่เป็นธรรม”

พระเตมีย์เห็นท่าทางนายสารถี แม้ฟังคำนั้นแล้ว ก็ยังไม่มองดูพระองค์ ยังคงก้มหน้าก้มตาขุดหลุมต่อไป ทรงประสงค์จะให้นายสารถีทราบว่า พระองค์ คือ พระเตมีย์ ไม่ได้หูหนวก ไม่ได้  เป็นใบ้ ไม่ได้ง่อยเปลี้ย จึงตรัสว่า “นายสารถี เพื่อนเอ๋ย หากคิดว่า เราง่อยเปลี้ย ก็จงดูขา  ทั้งสองข้างของเราเถิด เป็นเหมือนลำกล้วยทองคำ แม้แขนทั้งสองข้างของเรา ก็มีผิวพรรณ ดังใบกล้วยทองคำ ได้ยินคำอันไพเราะของเราไหม เมื่อท่านเห็นแล้ว ยังใจดำฝังเราได้ ท่านก็ทำในสิ่งที่ไม่เป็นธรรม”

นายสารถีคิดว่า ใครกันนี่ พอมาถึง ก็ยกยอปอปั้นตนเองอยู่ได้ จึงหยุดขุดหลุม เงยหน้าขึ้นดูได้เห็นรูปร่างพระโพธิสัตว์ เกิดประหลาดใจ ไม่ทราบว่า ชายผู้นี้ เป็นมนุษย์หรือเทวดา จึงถามว่า  “ท่านเป็นใครกัน เป็นเทวดา คนธรรพ์ หรือพระอินทร์ ท่านเป็นลูกเต้าเหล่าใคร จึงมายืนยกยอปอปั้นตนเองอยู่เช่นนี้”

พระโพธิสัตว์ตรัสว่า “เราไม่ใช่เทวดา ไม่ใช่คนธรรพ์ ไม่ใช่พระอินทร์ แต่อย่างไร เราเป็นโอรสพระเจ้ากาสิกราชที่ท่านกำลังขุดหลุมฝัง เป็นโอรสของพระราชาที่ท่านพึ่งพระบารมีเลี้ยงชีพ  อยู่ในเวลานี้ จงฟังเราเถิดนายสารถี ผู้ใดอาศัยนั่งหรือนอนใต้ร่มไม้ ไม่ควรหักรานกิ่งต้นไม้นั้น  เพราะเขาผู้นั้น จะได้ชื่อว่า เป็นคนเนรคุณมิตร เป็นคนหยาบช้า พระราชาเป็นเหมือนต้นไม้  เราผู้เป็นโอรส เป็นเหมือนกิ่งไม้ ส่วนท่านเล่า เป็นเหมือนคนอาศัยร่มไม้ ถ้าท่านฝังเราเสียในป่า   ท่านก็ทำสิ่งที่ไม่เป็นธรรม”

ถึงแม้พระโพธิสัตว์ จะตรัสอย่างนี้ นายสารถีก็ยังไม่เชื่อว่า พระองค์ คือ พระเตมีย์กุมาร  แต่เพราะถ้อยคำพระโพธิสัตว์อ่อนโยนไพเราะจับใจ จึงทำให้นายสารถียืนฟังอยู่

ประกาศคาถาว่าด้วยน้ำใจมิตร

พระโพธิสัตว์ ดำริว่า จะต้องทำให้นายสารถี เชื่อให้ได้ว่า พระองค์ คือ เตมีย์กุมาร พระโอรสของพระเจ้ากาสิกราช จึงประกาศคาถาว่าด้วยน้ำใจมิตรดังกึกก้องไปทั่วราวป่าแห่งนั้นว่า

“ผู้ใดไม่เนรคุณมิตร ชนเป็นอันมาก ก็ได้พึ่งพาอาศัยเขาเลี้ยงชีพ เขาจากเรือนไปที่ไหน ๆ  ย่อมอุดมสมบูรณ์ด้วยข้าวปลาอาหาร

ผู้ใดไม่เนรคุณมิตร เขาไปสู่ชนบท หมู่บ้าน หรือราชธานีใด ๆ จะได้รับการยกย่องเชิดชูเกียรติคุณ ได้รับการนับถือจากหมู่ชนเป็นอันมากในที่นั้น ๆ โจรทั้งหลายไม่อาจข่มเหงเขาผู้นั้นได้   แม้กษัตริย์ก็ไม่ทรงดูหมิ่น เขาผู้นั้นจะชนะข้าศึกศัตรูผู้มุ่งร้ายทั้งปวงได้

ผู้ใดไม่เนรคุณมิตร เมื่อเขาผู้นั้นกลับมาเรือนของตน ก็มิได้กลับมาด้วยความรู้สึกหงุดหงิดโกรธเคืองใคร ๆ จะเป็นผู้โดดเด่น เป็นที่ชื่นชมยินดี ได้รับคำยกย่องสรรเสริญอย่างมากมาย  ท่ามกลางหมู่ญาติ เขาผู้นั้นให้ความเคารพ นอบน้อม ยกย่อง สรรเสริญคนอื่น และคนอื่นก็จะให้ความเคารพ นอบน้อม ยกย่อง สรรเสริญเขาเช่นกัน

ผู้ใดไม่เนรคุณมิตร เขาผู้นั้นบูชาคนอื่นย่อมได้รับการบูชาตอบ ไหว้ผู้อื่นย่อมได้รับ                    การไหว้ตอบ และย่อมเข้าถึงความเป็นผู้เจริญด้วยเกียรติยศ ชื่อเสียง สิริ มีความเจริญรุ่งเรือง   ดุจกองเพลิง ย่อมรุ่งเรืองไพโรจน์ยิ่ง ดุจเทวดาผู้มีเดชานุภาพมาก โคทั้งหลายของบุคคลผู้นั้นจะตกลูกเพิ่มจำนวนมากขึ้น พืชธัญญาหารที่หว่านไว้ในนา ย่อมเจริญงอกงาม จะได้ประโยชน์จากพืชผลที่หว่านไว้ แม้ประสบอุบัติเหตุพลัดตกจากเหว จากภูเขา พลาดตกต้นไม้ หรืออันตรายแก่ชีวิตโดยประการใด ๆ ก็จะได้ที่พึ่งที่อาศัย

ผู้ใดไม่เนรคุณมิตร เหล่าศัตรูย่อมย่ำยีเขาผู้นั้นไม่ได้ ดุจต้นไทรที่หยั่งรากไปทั่ว ย่อมเจริญงอกงาม แผ่กิ่งก้านใบดกหนา พายุไม่อาจพัดโหมกระหน่ำให้หักโค่นล้มได้”

แม้พระโพธิสัตว์ จะตรัสถึงเพียงนี้ นายสุนันทสารถี ก็ยังจำพระองค์ไม่ได้ คิดสงสัยว่า คนผู้นี้ เป็นใครกันแน่ แล้วลุกขึ้น เดินไปที่รถ ไม่เห็นพระโอรสและห่อเครื่องประดับ จึงกลับมามองดูอีกครั้ง  ก็จำพระองค์ได้ จึงทรุดหมอบลงแทบพระบาทประนมมือทูลวิงวอนพระโพธิสัตว์ว่า “เชิญเสด็จเถิดพระเจ้าข้า ข้าพระองค์จะนำกลับคืนสู่พระนคร ขอพระองค์จงครองราชสมบัติ ขอพระองค์จงมu พระชนม์ยิ่งยืนนาน”

พระโพธิสัตว์ตรัสกับนายสุนันทสารถีว่า “พอทีเถอะ เราไม่ต้องการราชสมบัติหรอกนายสารถี แต่เราต้องการปฏิบัติธรรม”

นายสุนันทสารถี คิดว่า อย่างไรเสีย พระกุมารก็คงจะเสด็จกลับพระนครเพื่ออนุเคราะห์เรา  จึงกราบทูลว่า “เมื่อพระองค์เสด็จกลับจากป่าแห่งนี้ พระชนกและพระชนนีจะพระราชทานรางวัลมากมายแก่ข้าพระองค์ เหล่าพระสนม กุมาร พ่อค้า และพราหมณ์ทั้งหลาย จะยินดีให้รางวัล  ข้าพระองค์ เหล่ากองพลช้าง กองพลม้า กองพลรถ กองพลทหารราบทั้งหมด ก็จะยินดีให้รางวัล  ข้าพระองค์ แม้แต่ชาวชนบท ชาวหมู่บ้าน ผู้มีธัญญาหารมาก ก็จะชุมนุมกันให้เครื่องบรรณาการ  ข้าพระองค์ ขอพระองค์เชิญเสด็จกลับคืนสู่พระนครเถิด พระเจ้าข้า”

พระโพธิสัตว์สดับดังนั้น จึงตรัสตอบว่า “พระชนกและพระชนนีสละเราแล้ว กุมารทั้งปวง และชาวพระนคร ตลอดจนอาณาประชาราษฎร์ ต่างก็สละเราแล้วเช่นกัน เราไม่มีเหย้าเรือน  แม้พระชนกพระชนนีทั้งสองก็ทรงอนุญาต เราจะบวชอยู่ในป่าคนเดียว ไม่ปรารถนากามคุณ ทั้งหลาย”

เมื่อพระโพธิสัตว์ตรัสถึงคุณธรรมของตนเช่นนี้ พลันปีติก็เกิดขึ้นท่วมท้นจิตใจ จึงทรงเปล่งอุทานด้วยกำลังแห่งปีติว่า “ความหวังผลของเหล่าชนผู้ไม่รีบร้อน อดทนเพียรพยายามอยู่ร่ำไป ย่อมสำเร็จผลในวันหนึ่งอย่างแน่นอน นายสารถี เพื่อนเอ๋ย ท่านจงรู้ไว้เถิดว่า เราออกบวชประพฤติพรหมจรรย์เรียบร้อยแล้ว ภัยในนรกจะมีแต่ที่ไหน”

นายสารถียังไม่ลดละความพยายาม คิดว่า หากทำให้พระองค์สงสาร อย่างไรเสีย พระกุมาร ก็จะต้องเสด็จกลับพระนคร จึงกราบทูลว่า “พระองค์มีวาจาไพเราะอ่อนโยนเช่นนี้ เหตุใดจึงไม่ตรัสในพระราชสำนักของพระชนกพระชนนีเล่า”

พระโพธิสัตว์ตรัสว่า “เราเป็นคนง่อยเปลี้ย เพราะไม่มีเส้นเอ็นยึดโยงร่างกายก็หาไม่   เราเป็นคนหูหนวก เพราะไม่มีโสตประสาทก็หาไม่ เราเป็นใบ้ เพราะไม่มีลิ้นก็หาไม่ ท่านอย่าได้เข้าใจว่า เราเป็นใบ้ แต่เราระลึกชาติได้ว่า เคยเกิดเป็นกษัตริย์ครองราชสมบัติในมหาเศวตฉัตรนั้น  เป็นเวลา ๒๐ ปี กลับไปเกิดในนรกหมกไหม้นานถึง ๘๐,๐๐๐ ปี เรากลัวการครองราชสมบัติ  จึงอธิษฐานใจว่า ขอชนทั้งหลาย อย่าได้อภิเษกเราในราชสมบัติเลย เราจึงไม่พูดในราชสำนัก  พระชนกและพระชนนี ในเวลานั้น พระชนกอุ้มเราให้นั่งบนตัก แล้วพิพากษาพวกนักโทษว่า   “จงฆ่าโจรคนหนึ่ง จงจองจำโจรคนหนึ่ง จงเอาหอกแทงโจรคนหนึ่ง แล้วเอาน้ำกรดราดแผล  จงเสียบโจรคนหนึ่งบนหลาว” เราได้ฟังคำพิพากษาอันหยาบคายที่พระชนกตรัสสั่งเจ้าหน้าที่  อย่างนี้ จึงกลัวการครองราชสมบัติ เราไม่เป็นใบ้ ก็ทำเหมือนคนเป็นใบ้ ไม่ง่อยเปลี้ย ก็ทำเหมือน คนง่อยเปลี้ย แกล้งนอนเกลือกกลิ้งอยู่ในอุจจาระปัสสาวะของตน

นายสารถี เพื่อนเอ๋ย ชีวิตมนุษย์เรานี้ ลำบากยิ่งนัก เป็นของน้อย ทั้งเต็มไปด้วยทุกข์  ใครเล่าจะอาศัยชีวิตซึ่งน้อยนิดนี้ สร้างเวรกรรม เพราะไม่มีปัญญา เพราะไม่เข้าใจธรรม ”

พระโพธิสัตว์ตรัสอุทานซ้ำอีก เพื่อประกาศเจตนารมณ์อันแรงกล้าในการตัดสินใจที่จะไม่เสด็จกลับคืนพระนครว่า “ความหวังผลของเหล่าชนผู้ไม่รีบร้อน อดทนบำเพ็ญเพียรอยู่ร่ำไป  ย่อมสำเร็จผลในวันหนึ่งอย่างแน่นอน นายสารถี ท่านจงรู้ไว้เถิดว่า เราออกบวชประพฤติพรหมจรรย์เรียบร้อยแล้ว ภัยในนรกจะมีแต่ที่ไหนเล่า”

นายสุนันทสารถีได้ฟังดังนั้นจึงคิดว่า พระกุมารมีราชสมบัติมหาศาลเช่นนี้ ยังทิ้งเข้าป่า  ตั้งใจออกบวชอย่างไม่ไยดี เหมือนทิ้งซากศพเสียอย่างนี้ แล้วเราจะต้องการอะไรกับชีวิตอันไม่สมประกอบของเรา เราจะบวชกับพระองค์ จึงกราบทูลว่า “ข้าแต่พระลูกเจ้า แม้ข้าพระองค์ก็จะบวชกับพระองค์  ขอพระองค์ได้โปรดให้ข้าพระองค์บวชด้วยเถิด”

แม้นายสารถีจะทูลวิงวอนอยู่อย่างนั้น พระโพธิสัตว์ก็ทรงดำริว่า “หากเราอนุญาตให้นายสารถีบวชในเวลานี้ พระชนกและพระชนนีของเรา ก็จะไม่เสด็จมาหาเรา เมื่อเป็นเช่นนี้  ความเสื่อมจะมีแก่พระองค์ทั้งสอง ม้า รถ และเครื่องประดับทั้งหลาย ก็จะสูญหายไป เราจะถูกครหาว่า นายสารถีนั้นไม่กลับมา คงจะถูกพระราชกุมารซึ่งเป็นยักษ์จับกินเสียแล้ว” ทรงพิจารณาอย่างรอบคอบ เพื่อมิให้เกิดข้อครหา และพิจารณาถึงความเจริญแก่พระชนกและพระชนนีทั้งสองพระองค์ จึงเปลื้องเครื่องประดับ มอบให้นายสารถี พร้อมกับสั่งว่า “เรามอบรถให้ท่านแล้ว  ท่านจงนำกลับไปคืนราชสำนัก ปลดเปลื้องตนจากหนี้ก่อน ผู้ไม่มีหนี้เท่านั้น จึงจะบวชได้”

นายสารถีได้ฟังดังนั้น เกิดความกังวลใจว่า เมื่อเรากลับไปพระนครแล้ว ถ้าพระกุมารเสด็จไปที่อื่น พระราชบิดาเสด็จมาไม่พบ จะลงทัณฑ์เรา เพราะฉะนั้น เราจะขอคำยืนยันให้แน่ใจก่อนว่า พระองค์จะไม่เสด็จไปที่ไหน จนกว่าเราจะกลับมา จึงกล่าวว่า “เมื่อข้าพระองค์ทำตามพระดำรัสแล้ว แม้พระองค์ ก็ควรจะทำตามที่ข้าพระองค์ทูลขอ ขอพระองค์จงประทับรออยู่ที่นี้ จนกว่าข้าพระองค์จะนำพระราชาเสด็จมา พระราชบิดาทอดพระเนตรเห็นพระองค์แล้ว จะทรงปีติ โสมนัสเอิบอิ่มใจอย่างยิ่งเป็นแน่”

พระโพธิสัตว์ตรัสว่า “นายสารถี เราจะทำตามคำร้องขอของท่าน แม้ตัวเราเอง ก็อยากเห็นพระชนก พระชนนี และพระประยูรญาติทั้งหลายของเรา เสด็จมาสถานที่แห่งนี้ จงกลับไปเถิดนายสารถี เพื่อนรัก จงกราบทูลพระชนกพระชนนีตามที่เราสั่ง”

ครั้นตรัสดังนี้แล้ว ก็น้อมพระองค์หันหน้าไปยังกรุงพาราณสี ถวายบังคมพระชนกพระชนนีจากที่ไกล ด้วยความเคารพรักอย่างเต็มเปี่ยม นายสารถีทำประทักษิณพระกุมาร กราบลงแทบพระยุคลบาท ลิงโลดใจเหลือประมาณ ขึ้นรถขับบ่ายหน้า ตรงไปยังกรุงพาราณสี

ในขณะนั้น พระนางจันทาเทวีเปิดหน้าต่างรอคอยการกลับมาของนายสารถี ด้วยต้องการจะทราบความเป็นไปของลูกว่า เป็นอย่างไร พอทอดพระเนตรเห็นรถว่างเปล่า นายสารถีกลับมาเพียงคนเดียว พระหทัยแทบแตกสลาย ทรงร้องไห้ฟูมฟายปริเทวนาการว่า “นายสารถีฝังลูกเราเสียแล้ว เพราะนายสารถีกลับมาคนเดียว ปัจจามิตรทั้งหลายจะเย้ยหยันยินดี ศัตรูทั้งหลายจะกระหยิ่มใจ เพราะสามารถฝังลูกเราได้แล้ว” ทรงกรรแสงโศกเศร้าตรัสถามนายสารถี  ด้วยพระอัสสุชลนองพระเนตรว่า “ลูกเราเป็นง่อย ใบ้ หรือตรัสอะไรกับเธอบ้าง เขาขยับมือขยับเท้าบ้างไหม เขาร้องขอชีวิตหรือเปล่าขณะถูกฝัง”

นายสุนันทสารถีเห็นพระเทวีร้องไห้แทบขาดใจ ก็สงสารอย่างจับใจ แต่ไม่กล้ากราบทูลเรื่องทั้งหมด เพราะคิดว่า ถ้ากราบทูลว่า พระโอรสไม่ได้เป็นใบ้ ไม่ได้ง่อยเปลี้ย ไม่ได้หูหนวก มีพระดำรัสไพเราะเสนาะกล่าวธรรมได้อย่างจับใจ พระราชาจะกริ้วว่า เมื่อเป็นเช่นนั้น เหตุไร จึงไม่พาพระกุมารกลับมา แล้วสั่งลงพระราชอาญา โดยที่ยังไม่ได้รับฟังรายละเอียด ควรขอพระราชทานอภัยโทษก่อน จึงกราบทูลว่า “ข้าแต่พระแม่เจ้า ขอพระแม่เจ้า โปรดประทานอภัยโทษแก่ข้าพระองค์ ข้าพระองค์ขอกราบทูลตามที่ได้ฟังได้เห็นในสำนักพระราชโอรส”

พระนางจันทาเทวีตรัสว่า “นายสารถี เธออย่ากลัวเลย จงบอกตามที่ท่านได้ฟัง ได้เห็นมาว่าลูกของเราเป็นอย่างไร”

นายสารถีกราบทูลว่า “พระโอรสไม่ได้เป็นใบ้ ไม่ได้ง่อยเปลี้ย พระองค์มีวาจาไพเราะ  ทรงกลัวที่จะได้ครองราชสมบัติ จึงคิดหาวิธีลวงอย่างมากมาย พระองค์ทรงระลึกชาติได้ว่า   เคยเป็นพระราชาครองราชสมบัติในชาติก่อนเป็นเวลา ๒๐ ปี แล้วต้องไปตกนรกหมกไหม้อยู่ถึง ๘๐,๐๐๐ ปี เพราะกลัวจะต้องครองราชสมบัติอีกครั้ง จึงทรงอธิษฐานว่า “ขอชนทั้งหลายอย่าได้อภิเษกเราในราชสมบัติเลย” พระองค์จึงไม่ตรัสในราชสำนักพระชนกและพระชนนี พระโอรสทรงมีอวัยวะครบทั้ง ๓๒ ประการ มีพระรูปงดงามสมส่วน มีพระวาจาไพเราะอ่อนโยน ฉลาดหลักแหลม ถ้าพระองค์มีพระราชประสงค์จะพบพระโอรส ก็ขอเชิญรีบเสด็จเถิดพระเจ้าข้า  ข้าพระองค์จะนำเสด็จไปยังสถานที่ที่พระโอรสประทับอยู่”

สู่ทางโพธิญาณ

เมื่อพระเตมีย์กุมารส่งนายสารถีกลับไปแล้ว มีความประสงค์จะผนวช ขณะนั้น พระอินทร์ รับสั่งวิสสุกรรมเทพบุตรให้ไปสร้างบรรณศาลา และจัดเตรียมเครื่องบริขารสำหรับบรรพชิตให้พระโพธิสัตว์ วิสสุกรรมเทพบุตรลงจากสวรรค์มาเนรมิตอาศรมขึ้นในราวป่าประมาณ ๓ โยชน์  เนรมิตที่อยู่ในเวลากลางคืนและกลางวัน สระน้ำสำหรับดื่มกินสรงสนาน ทำสถานที่นั้นให้อุดมสมบูรณ์ไปด้วยต้นไม้มีผลทุกฤดูกาล เนรมิตที่เดินจงกรม เกลี่ยด้วยทรายเนื้อละเอียดใกล้บรรณศาลา เนรมิตเครื่องบริขารสำหรับบรรพชิตทุกอย่าง แล้วเขียนหนังสือประกาศไว้ว่า “กุลบุตรผู้ใดผู้หนึ่งต้องการบวช จงใช้เครื่องบริขารสำหรับบรรพชิตเหล่านี้ บวชเถิด” แล้วกลับสู่ทิพยวิมานของตน

พระโพธิสัตว์ทอดพระเนตรเห็นอาศรมนั้น ทรงอ่านข้อความประกาศ ก็ทรงทราบได้ทันทีว่า  พระอินทร์ประทานให้ จึงเสด็จเข้าบรรณศาลา เปลื้องเครื่องแต่งตัวออก ทรงนุ่งผ้าเปลือกไม้สีแดงผืนหนึ่ง ห่มผืนหนึ่ง พาดหนังเสือเฉวียงพระอังสา ม้วยเกล้าพระเกสาให้เป็นชฎา ถือไม้เท้าเสด็จออกจากบรรณศาลา เพื่อจะให้สิริแห่งภาวะความเป็นนักบวชสมบูรณ์ยิ่งขึ้น จึงเสด็จจงกรม    กลับไปกลับมาในที่จงกรม ทรงเปล่งอุทานว่า “เราได้การบรรพชาแล้ว จึงเป็นสุข การบรรพชา     เป็นสุขจริงหนอ” แล้วเสด็จเข้าบรรณศาลา ประทับนั่งบนที่ลาดด้วยใบไม้ เจริญสมาธิ จนได้บรรลุอภิญญา ๕ และสมาบัติ ๘

ครั้นตกเย็น ตะวันอ่อนแสงลงทาบเหนือทิวไม้ฟากตะวันตก ฝูงนกต่างส่งเสียงร้องเรียกกันกลับรวงรังกึกก้องแนวไพร พระองค์จึงเสด็จออกจากบรรณศาลา เก็บใบหมากเม่าท้ายที่จงกรม  นึ่งด้วยน้ำร้อนไร้รสเค็มรสเปรี้ยว จืดสนิท เสวยดุจกินอมฤตรส เจริญพรหมวิหาร ๔ แล้ว  พักอิริยาบถ สำราญอยู่ในป่าแห่งนั้น

ฝ่ายพระเจ้ากาสิกราช ทรงทราบจากนายสารถีว่า พระโอรสไม่ได้เป็นคนพิการเช่นนั้น ทรงยินดีเป็นอย่างยิ่ง รับสั่งให้มหาเสนาจัดเตรียมการเสด็จอย่างเร่งด่วน ให้ตระเตรียมขบวนรถเทียมม้า ผูกเครื่องประดับช้างทรง ตระเตรียมสังข์และบัณเฑาะว์ กลองตีหน้าเดียว กลองตีสองหน้า  และรำมะนาอันไพเราะ พระองค์จะเสด็จไปประทานพระโอรส ขอให้ชาวนิคม นางสนม กุมาร พ่อค้า และพราหมณ์ทั้งหลาย รีบเตรียมยาน กองพลช้าง กองพลม้า กองพลรถ กองพลทหารราบ ให้เว้นม้าอ้วนอืดอาดไม่ว่องไว และม้าผอมไร้เรี่ยวแรง ให้เลือกเฉพาะม้าที่สมบูรณ์ว่องไวปราดเปรียว

พระราชาเตรียมประชุมพลถึง ๓ วัน จึงเสด็จออกจากพระนครพร้อมด้วยจตุรงคเสนาในวันที่ ๔ ให้นำทรัพย์ที่พอจะเอาไปได้ไปด้วย เสด็จขึ้นประทับบนม้าสินธพ แล้วสั่งให้นางฝ่ายในตามเสด็จทุกคน ให้เตรียมเครื่องราชกกุธภัณฑ์สำหรับราชาภิเษกทั้ง ๕ คือ พัดวาลวีชนี พระอุณหิส  พระขรรค์ เศวตฉัตร และฉลองพระบาททองไปด้วย ตรัสสั่งให้นายสารถีนำทางเสด็จเคลื่อนขบวนล่วงหน้าไปถึงป่าที่พระเตมีย์ฤาษีประทับอยู่อย่างเร่งด่วน

พระเตมีย์ฤๅษี ทอดพระเนตรเห็นพระราชบิดากำลังเสด็จมา ทรงรุ่งเรืองด้วยพระเดชานุภาพ  พร้อมพรั่งด้วยหมู่อำมาตย์ขัตติยวงศ์ จึงถวายพระพรทูลถามถึงทุกข์สุข ด้วยคำอันไพเราะอ่อนโยนว่า “ขอถวายพระพร มหาบพิตรทรงปราศจากโรคาพาธหรือ ทรงเป็นสุขสำราญดีหรือ ราชกัญญา ของพระองค์ และโยมมารดาของอาตมา ไม่มีโรคาพาธหรือ”

พระราชาตรัสว่า “พ่อไม่มีโรคาพาธอันใด สุขภาพร่างกายก็แข็งแรงดี ราชกัญญาทั้งปวง ของพ่อ และโยมมารดาของลูก ก็ไม่มีโรคภัย”

พระโพธิสัตว์ทูลถามว่า “มหาบพิตร ยังโปรดน้ำจัณฑ์อยู่หรือ ทรงยินดีในสัจจะ ในธรรม  และในทานอยู่บ้างหรือ”

พระราชาตรัสตอบว่า “พ่อไม่ดื่มน้ำจัณฑ์ ไม่โปรดน้ำจัณฑ์แล้ว ทุกวันนี้ ใจพ่อยินดีในสัจจะ ในธรรม และการให้ทาน”

พระโพธิสัตว์ทูลถามถึงพาหนะมีม้าและโคเป็นต้น ตลอดจนความเป็นไปของเหตุการณ์บ้านเมืองว่า “บ้านเมืองในชายแดนของมหาบพิตร สงบดีอยู่หรือ รัฐสีมามั่นคงดีอยู่หรือ ฉางหลวงและคลังหลวง ยังบริบูรณ์ดีอยู่หรือ”

พระราชาตรัสตอบว่า “บ้านเมืองสงบสุขดี ไม่มีโจรผู้ร้าย แม้ฉางหลวง และคลังหลวงก็บริบูรณ์ดี” พระโพธิสัตว์ให้ทหารทอดพระราชอาสน์ แล้วทูลเชิญให้พระราชาประทับนั่ง พระองค์ไม่ประทับนั่ง จึงให้ทหารลาดเครื่องลาดใบไม้ถวาย แม้เช่นนั้น พระองค์ก็ไม่ประทับนั่งบนเครื่องปูลาดใบไม้นั้น เพราะความเคารพต่อพระโอรสซึ่งบวชเป็นบรรพชิต แต่ประทับนั่งลงที่พื้นดินนั่นเอง พระโพธิสัตว์ได้เสด็จเข้าไปในบรรณศาลานำใบหมากเม่านึ่งออกมาหน่อยหนึ่ง  เพื่อจะแสดงการเป็นอยู่อย่างบรรพชิต ให้พระราชาทรงทราบ จึงเชิญพระราชาให้เสวยว่า  “มหาบพิตร ใบหมากเม่าของอาตมภาพนี้ สุกแล้ว ไม่มีรสเค็ม ขอมหาบพิตรผู้เสด็จมาเป็นแขก ของอาตมภาพ เสวยเถิด”

พระราชาตรัสตอบว่า“พ่อบริโภคใบหมากเม่าไม่ได้ และโภชนะก็ไม่ใช่อย่างนี้นี่ลูก พ่อบริโภคข้าวสุกที่หุงจากข้าวสาลี ปรุงด้วยเนื้อสะอาด” แต่เพราะความเคารพพระโพธิสัตว์ พระราชาจึงหยิบใบหมากเม่ามาวางไว้ที่ฝ่าพระหัตถ์ แล้วตรัสถามว่า “ลูกฉันอาหารอย่างนี้  ดอกหรือ”

พระโพธิสัตว์ทูลว่า “ใช่แล้ว มหาบพิตร” พระราชาประทับนั่ง รับสั่งกับพระโอรส อย่างสุขใจ

ในขณะนั้น พระนางจันทาเทวี แวดล้อมไปด้วยหมู่นางสนม เสด็จมาถึง เห็นพระโอรสผู้เป็นที่รัก ทรงมีพระหทัยสั่นอยู่ภายในพระอุระ ถึงกับเป็นลมล้มลงตรงนั้นเอง เมื่อฟื้นคืนสติก็ตรงเข้าจับพระบาทพระโอรส ทรงกราบลงแล้วร้องไห้ พระเนตรทั้งสองนองไปด้วยน้ำตา

พระราชาตรัสกับพระมเหสีด้วยพระวาจาเปี่ยมสุขว่า “จันทา เธอดูอาหารลูกเราเถิด” ทรงหยิบใบหมากเม่าวางในพระหัตถ์พระมเหสี แล้วประทานแก่นางสนมอื่น ๆ นางสนมทั้งหลาย  ต่างก็กล่าวกันว่า พระองค์เสวยอย่างนี้เลยหรือ ทำไมจึงทรงทำสิ่งที่ทำได้ยากยิ่งเช่นนี้ได้ นางสนมทุกคนเอาใบหมากเม่านั้น มาวางทูนไว้บนศีรษะของตน ๆ กราบนมัสการนั่งอยู่

พระราชาตรัสถามพระโพธิสัตว์ว่า “นี่เป็นเรื่องอัศจรรย์สำหรับพ่อเหลือเกิน เพราะพ่อได้มาเห็นลูกอยู่ในป่าคนเดียว ฉันอาหารไม่มีรสเค็ม ไม่มีรสเปรี้ยว ไม่ปรุงรส แต่เหตุไร ผิวพรรณลูกยังผ่องใส”

          พระโพธิสัตว์ทูลตอบว่า “ขอถวายพระพรมหาบพิตร อาตมภาพนอนคนเดียวตามลำพังบนเครื่องลาดใบไม้ เพราะการนอนคนเดียว จึงทำให้ผิวพรรณของอาตมาผ่องใส ไม่ต้องมีราชองครักษ์ถืออาวุธรักษาการ อาตมาไม่เศร้าโศกถึงอารมณ์ที่ล่วงไปแล้ว ไม่ละห้อยหาอารมณ์ที่ยังไม่มาถึงมีชีวิตอยู่กับปัจจุบันขณะ เพราะเหตุนั้น ผิวพรรณอาตมภาพจึงผ่องใส คนพาลทั้งหลายย่อมเศร้าหมอง เพราะเหตุ ๒ ประการ คือ เพราะละห้อยหาอารมณ์ที่ยังไม่มาถึง  เพราะเศร้าโศกถึงอารมณ์ที่ล่วงไปแล้ว เหมือนต้นอ้อที่ยังเขียวสด แต่ถูกถอนทิ้งไว้กลางแดด  ย่อมเหี่ยวแห้งไป”

พระราชาทรงดำริว่า เราจะอภิเษกลูกเราอยู่กลางป่านี้ แล้วพากลับคืนพระนคร  จึงตรัสว่า “พ่อขอมอบกองพลช้าง กองพลรถ กองพลม้า กองพลทหารราบ และกองพลหุ้มเกราะ ตลอดถึงพระราชนิเวศน์อันน่ารื่นรมย์ให้ลูก มอบนางสนมกำนัลในที่ประดับด้วยเครื่องอลังการพร้อมสรรพให้ลูก จงเป็นพระราชาของแผ่นดิน ปกครองอาณาประชาราษฎร์ให้ร่มเย็นเป็นสุข  สตรี ๔ คนนี้ ชำนาญในการฟ้อนรำขับร้อง ฝึกหัดมาดีแล้ว จะทำให้ลูกรื่นรมย์ในการใช้ชีวิต  ลูกจะอยู่ในป่าไปทำไม พ่อจะนำราชธิดาของพระราชาพระองค์อื่นที่สวยงาม มีการศึกษาดี  ทั้งฉลาดเฉลียว มาอภิเษกกับลูก ลูกจงให้ราชธิดาเหล่านั้นมีโอรสมากมาย ลูกยังเยาว์เป็นหนุ่มแน่น ยังมีเส้นผมดำสนิท จงครองราชสมบัติเถิด เมื่อชราแล้ว จึงค่อยบวช”

พระโพธิสัตว์ตรัสตอบว่า “มหาบพิตร คนเราควรประพฤติพรหมจรรย์ตั้งแต่ยังหนุ่มแน่น  การบวชควรเป็นเรื่องของคนหนุ่ม ท่านผู้แสวงหาคุณธรรมทั้งหลาย ต่างสรรเสริญการบวชประพฤติพรหมจรรย์ตั้งแต่ยังหนุ่มแน่น อาตมภาพปรารถนาที่จะประพฤติพรหมจรรย์ ไม่ปรารถนาที่จะครองราชสมบัติ       

“อาตมภาพเห็นลูกชายลูกหญิงอันเป็นที่รักของท่านทั้งหลาย ที่กว่าจะได้มาก็แสนยาก พวกเขาร้องเรียกพ่อแม่ฉอเลาะน่ารักน่าเอ็นดู ยังไม่ทันไรก็ตายจากไปเสียแล้ว เหมือนหน่อไม้ไผ่ยังอ่อนก็ถูกถอน แท้จริงแล้ว นรชนไม่ว่าจะยังหนุ่มแน่นหรือยังสาวก็ล้วนตายได้ทั้งนั้น ใครเล่าจะวางใจในชีวิตได้ว่า เรายังเด็ก ยังหนุ่ม อีกนานกว่าจะตาย”

“อายุของคนเรานี้น้อยนัก วันคืนเล่า ก็ล่วงไปไม่หยุด เหมือนอายุของฝูงปลาในสระที่มีน้ำแห้งขอด ความเป็นหนุ่มสาวจะต่างอะไรจากอายุของฝูงปลาในสระที่มีน้ำเหลือน้อย สัตว์โลกถูกครอบงำและถูกรุมล้อมอยู่ตลอดเวลา   เมื่อคืนวันไม่ล่วงไปเปล่า แต่กลืนกินอายุ วรรณะ และกำลังให้สิ้นตามไปด้วย มหาบพิตรจะอภิเษกอาตมภาพให้ครองราชสมบัติทำไม”

พระราชาตรัสถามว่า “จงบอกพ่อเถิดว่า สัตว์โลกถูกอะไรครอบงำและถูกอะไรรุมล้อมไว้  คืนวันทำให้อายุ วรรณะ และกำลัง สิ้นไปอย่างไร”

พระโพธิสัตว์ตรัสตอบพระราชบิดาว่า “สัตว์โลกถูกความตายครอบงำไว้ ถูกความแก่   รุมล้อมไว้ตลอดเวลา ตั้งแต่วันที่ทารกถือปฏิสนธิในครรภ์มารดา อายุก็น้อยลงเรื่อย ๆ เพราะคืนวันล่วงไป ๆ ไม่ได้ล่วงไปเปล่า แต่กลืนกินอายุ วรรณะ และกำลัง ให้สิ้นตามไปด้วย ขอมหาบพิตรจงทรงทราบอย่างนี้ว่า เมื่อด้ายที่ช่างหูกกำลังทอผ้า ช่างหูกทอไปได้เท่าใด ส่วนที่จะต้องทอก็เหลือน้อยลงทุกขณะ ข้อนี้เป็นฉันใด นับจากวันที่เกิด ชีวิตสัตว์ก็เหลือน้อยลงทุกวันเช่นกัน แม่น้ำที่เต็มฝั่ง ย่อมไม่ไหลขึ้นสู่ที่สูง เปรียบเหมือนอายุของมนุษย์ทั้งหลาย เมื่อล่วงไปแล้ว ย่อมไม่กลับไปสู่ความเป็นเด็กอีกครั้ง แม่น้ำที่เต็มฝั่ง ย่อมพัดพาเอาต้นไม้ที่เกิดอยู่ริมฝั่งให้หักโค่นไป ไม่ต่างจากหมู่สัตว์ถูกความแก่และความตายพัดพาไป”

พระราชาทรงสดับธรรมกถาของพระโพธิสัตว์แล้ว ไม่มีความรู้สึกผูกพันในการครองเรือนอีกต่อไป ทรงเบื่อหน่ายเหลือเกิน ประสงค์จะออกผนวช เพื่อจะทรงทดลองพระโพธิสัตว์ จึงตรัสย้ำอีกว่า “พ่อจะไม่กลับพระนครอีกแล้ว จะบรรพชาในที่นี้แหละ ถ้าลูกกลับพระนคร พ่อจะมอบเศวตฉัตรให้ลูก พ่อขอมอบกองทัพ พระราชนิเวศน์อันน่ารื่นรมย์ ตลอดจนนางสนมกำนัลในทั้งหมดให้ลูก จงเป็นพระราชาของแผ่นดิน ปกครองอาณาประชาราษฎร์ให้ร่มเย็นเป็นสุข สตรี ๔ คน ชำนาญในการฟ้อนรำขับร้อง ได้รับการฝึกหัดมาดีแล้ว จะทำให้ลูกรื่นรมย์ในการใช้ชีวิต ลูกจะอยู่ในป่าไปทำไม พ่อจะนำราชธิดาของพระราชาพระองค์อื่นที่สวยงาม มีการศึกษาดี ทั้งฉลาดเฉลียว มาอภิเษกกับลูก ลูกจงให้ราชธิดาเหล่านั้นมีโอรสมากมาย ลูกยังเยาว์เป็นหนุ่มแน่น ยังมีเส้นผมดำสนิท จงครองราชสมบัติก่อนเถิด ค่อยบวชภายหลัง”

พระโพธิสัตว์ตรัสตอบว่า “มหาบพิตร พระองค์จะให้อาตมภาพเสื่อมเพราะทรัพย์ทำไม  ทำไมคนเราจึงจะตายเพราะภรรยา ทำไมคนหนุ่มต้องมาแก่ชราไปอย่างไร้ประโยชน์ เมื่อโลกเต็มไปด้วยชราและมรณะ เราจะมัวเที่ยวเพลิดเพลินเล่นหัวกันอยู่ทำไม จะมีประโยชน์อะไรที่อาตมายังจะต้องแสวงหาทรัพย์ แสวงหาบุตรและภรรยา อาตมภาพพ้นแล้วจากเครื่องผูก  เมื่อคนเรารู้ว่า ตัวเองต้องตายแน่แล้ว ก็จะไม่มีความยินดีในการแสวงหาทรัพย์อีกต่อไป ผลไม้ที่สุกแล้ว ย่อมพร้อมจะร่วงหล่นได้ตลอดเวลา ส่วนภัยของสัตว์ที่เกิดแล้ว ก็ย่อมจะตายได้ทุกเมื่อ  ผู้คนเป็นอันมากเห็นกันอยู่ในเวลาเช้า พอตกเย็นไม่เห็นกันแล้ว ครั้นเห็นกันอยู่ในเวลาเย็น  พอรุ่งเช้าก็พลันห่างหาย จึงควรรีบเร่งทำความเพียรเสียตั้งแต่วันนี้ สมรภูมิที่มีการวางแผนทางยุทธศาสตร์อย่างดี ด้วยการวางกองพลช้าง กองพลรถ กองพลทหารราบไว้ สามารถเอาชนะสงครามอื่นใดได้ แต่ไม่สามารถเอาชนะสงครามคือมรณะได้ ไม่มีกองทัพใดอาจเอาชนะมรณะด้วยการต่อสู้ ด้วยเวทมนตร์ ด้วยยุทธวิธี หรือสินทรัพย์อื่นใด

“ความตายมิได้เว้นแม้แต่กษัตริย์ พราหมณ์ พ่อค้า ลูกจ้าง คนจัณฑาล และคนเทขยะ  ย่อมย่ำยีบดขยี้ราบลงทั้งหมดทีเดียว ควรรีบทำความเพียรเสียตั้งแต่วันนี้ ใครเล่าจะรู้ได้ว่าจะตายวันพรุ่งนี้ การผัดผ่อนกับมัจจุราชผู้มีเสนาใหญ่นั้น ไม่มีเลย โจรทั้งหลายย่อมปรารถนาทรัพย์  ส่วนอาตมภาพพ้นจากบ่วงแล้ว ขอเชิญพระองค์เสด็จกลับไปเถิด อาตมภาพไม่ปรารถนาราชสมบัติ”

เมื่อพระราชา พระนางจันทาเทวี นางสนม เสนาอำมาตย์ ตลอดจนอาณาประชาราษฎร์ฟังเทศนาของพระโพธิสัตว์จบลงแล้ว ต่างเกิดความเลื่อมใส มีความประสงค์จะบวชทุกคน

พระราชาโปรดให้ตีกลองประกาศไปทั่วพระนครว่า ผู้ใดปรารถนาจะบวชในสำนักของลูกเรา ก็จงบวชเถิด และโปรดให้เปิดประตูคลังหลวงทั้งหมด โปรดให้จารึกข้อความบนแผ่นทองคำ แขวนไว้ที่เสาใหญ่กลางท้องพระโรงว่า “มีขุมทรัพย์ใหญ่ในที่นั้น ๆ ผู้ที่ต้องการก็จงเอาไป” ชาวพระนคร ต่างทิ้งบ้านเรือนตามพระราชาออกบวช

พระราชาทรงผนวชในสำนักของพระโพธิสัตว์ พร้อมด้วยประชาชนเป็นจำนวนมาก  อาศรมสถานประมาณ ๓ โยชน์ ที่พระอินทร์สร้างถวาย เนืองแน่นไปด้วยนักบวช พระโพธิสัตว์ให้เหล่าสตรีอยู่ในบรรณศาลาตรงกลาง เพราะเกรงจะเกิดอันตราย ส่วนบรรณศาลารอบนอกให้เป็นที่อยู่ของเหล่าบุรุษ

นักบวชชายหญิงทั้งหมด พากันเก็บผลไม้ซึ่งหล่นลงที่พื้นดินมาบริโภค ใครมีจิตหวนระลึกถึงกามราคะ พยาบาท หรืออวิหิงสา เมื่อพระโพธิสัตว์ทราบ ก็เสด็จประทับนั่งแสดงธรรมสั่งสอน นักบวชเหล่านั้น ได้ฟังโอวาท ปฏิบัติธรรม จนได้บรรลุอภิญญา ๕ และสมาบัติ ๘

ข่าวคราวการผนวชของพระเจ้ากรุงพาราณสีแพร่กระจายออกไปอย่างรวดเร็ว จนทำให้กษัตริย์สามนต์ราช ในประเทศใกล้เคียงพระองค์หนึ่ง ต้องการจะชิงเอาราชสมบัติ จึงยกทัพมายังกรุงพาราณสี ครั้นเสด็จยาตราทัพเข้าสู่พระนคร เห็นพระนครวิจิตรงดงาม กลับเงียบสงบว่างไร้ จากผู้คนพลุกพล่าน จึงเสด็จขึ้นสู่ปราสาทราชฐาน ทอดพระเนตรเห็นประตูคลังหลวงถูกเปิดทิ้งไว้ รัตนะอันประเสริฐ ๗ ประการ ถูกทอดทิ้งอย่างไร้ค่า ทรงคาดการณ์ว่า น่าจะเกิดอาเพศอย่างใดอย่างหนึ่งขึ้นกับราชวงศ์เพราะราชสมบัตินี้ จึงรับสั่งให้เรียกพวกนักเลงสุรามาตรัสถาม

          พวกนักเลงสุรากราบทูลว่า “พระเตมีย์ พระโอรสของพระราชาแห่งพระนครนี้ ไม่ปรารถนาที่จะครองราชสมบัติ พระองค์มิได้เป็นใบ้ ก็แสร้งทำเป็นใบ้ มิได้หูหนวก ก็แสร้งทำเป็นหูหนวก  เสด็จออกจากพระนครนี้ เข้าป่าบวชเป็นฤาษี แม้พระราชาพร้อมด้วยอาณาประชาราษฎร์ ก็เสด็จออกจากพระนครไปบวชในสำนักของพระเตมีย์เช่นกัน”

พระเจ้าสามนต์ราชตรัสถามว่า “พระราชาของพวกเจ้า ออกไปทางประตูไหน” เมื่อนักเลงสุรากราบทูลว่า เสด็จออกทางประตูทิศตะวันออก จึงนำกองทัพออกติดตามทางประตูนั้น  ลัดเลาะไปตามฝั่งแม่น้ำ จนเข้าสู่ราวป่าอันรกชัฏ พระองค์เกิดความกริ่งเกรงภัยว่า จะเป็นแผนการอย่างใดอย่างหนึ่ง ของกษัตริย์แห่งนครนี้

พระโพธิสัตว์ทราบการเสด็จมาของพระเจ้าสามนต์ราช จึงเสด็จออกไปต้อนรับ ประทับนั่งในอากาศแสดงธรรมแก่พระราชาพระองค์นั้น พระเจ้าสามนต์ราชพร้อมด้วยจตุรงคเสนาสดับธรรมแล้ว เกิดความเลื่อมใสพากันบวชในสำนักของพระโพธิสัตว์นั้น

แม้พระราชาจากนครอื่น ๆ อีก ๗ พระองค์ ก็เสด็จมาด้วยหวังจะยึดกรุงพาราณสี ต่างละทิ้งราชสมบัติ บวชโดยทำนองเดียวกัน ผืนแผ่นดินที่ตั้งอาศรมของพระโพธิสัตว์ ได้กลายเป็นมหาสมาคม ภายในพระนครได้กลายเป็นป่าช้า ช้างทั้งหลายกลายเป็นช้างป่า ม้าทั้งหลายกลายเป็นม้าป่า แม้รถทั้งหลาย ก็ชำรุดทรุดโทรมไปในป่า เครื่องใช้สอยและเงินทองทั้งหลาย ก็ตกเรี่ยรายเกลื่อนกลาด ไม่ต่างอะไรจากกรวดทราย

นักบวชทั้งหมด ต่างเจริญสมณธรรม จนได้บรรลุสมาบัติ ๘ เมื่อสิ้นชีวิตแล้ว ได้ไปเกิดในพรหมโลก แม้ช้างและม้าทั้งหลายซึ่งเป็นสัตว์เดรัจฉาน มีจิตเลื่อมใสหมู่ฤาษีทั้งหลาย ได้เกิดในสวรรค์ชั้นกามาวจร ๖ ชั้นได้แก่ ชั้นจาตุมหาราชิกา ชั้นดาวดึงส์ ชั้นยามา ชั้นดุสิต  ชั้นนิมมานรดี และชั้นปรนิมมิตวสวัตตี ตามบุญกุศลของตน

กลับชาติมาเกิดสมัยพุทธกาล

ครั้นพระพุทธองค์ ตรัสเล่าเรื่องในอดีตชาติของพระองค์ให้ภิกษุทั้งหลายฟังแล้ว ได้ตรัสสรุปว่า  

“ภิกษุทั้งหลาย มิใช่ในชาตินี้เท่านั้น ที่เราละทิ้งราชสมบัติออกบวช แม้ในอดีตชาติ เราก็ได้ละทิ้งราชสมบัติออกบวชเช่นกัน เทพธิดาผู้สิงสถิตอยู่ที่เศวตฉัตรในอดีตชาตินั้น เป็นภิกษุณีชื่ออุบลวรรณาในชาตินี้ นายสุนันทสารถี เป็นพระสารีบุตร ท้าวสักกะ เป็นพระอนุรุทธะ  พระชนก และพระชนนี เป็นมหาราชสกุล บริษัทนอกนี้ เป็นพุทธบริษัท ส่วนบัณฑิตผู้ทำเป็นใบ้   ทำเป็นง่อยเปลี้ย คือ เรา ผู้เป็นพระสัมมาสัมพุทธเจ้านี่เอง”

“ทศชาติ ปณิธานมหาบุรุษไม่เปลี่ยนแปลง” ฉบับ ญาณวชิระ : ชาติที่ ๑ พระเตมีย์

https://podcasts.apple.com/dk/podcast/%E0%B8%AB%E0%B8%99-%E0%B8%87%E0%B8%AA-%E0%B8%AD%E0%B9%80%E0%B8%AA-%E0%B8%A2%E0%B8%87%E0%B8%97%E0%B8%A8%E0%B8%8A%E0%B8%B2%E0%B8%95-%E0%B8%9B%E0%B8%93-%E0%B8%98%E0%B8%B2%E0%B8%99%E0%B8%A1%E0%B8%AB%E0%B8%B2%E0%B8%9A-%E0%B8%A3-%E0%B8%A9%E0%B9%84%E0%B8%A1-%E0%B9%80%E0%B8%9B%E0%B8%A5-%E0%B8%A2%E0%B8%99%E0%B9%81%E0%B8%9B%E0%B8%A5%E0%B8%87-%E0%B8%89%E0%B8%9A-%E0%B8%9A-%E0%B8%8D%E0%B8%B2%E0%B8%93%E0%B8%A7%E0%B8%8A-%E0%B8%A3%E0%B8%B0-%E0%B8%9A%E0%B8%97%E0%B8%97-1/id1480673036?i=1000581753187

คณะผู้เรียบเรียง “ทศชาติ ปณิธานมหาบุรุษไม่เปลี่ยนแปลง” ฉบับ ญาณวชิระ

update

ด้วยในปีพุทธศักราช ๒๕๖๕ นับเป็นปีมหามงคลของพสกนิกรชาวไทย ที่ สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง ทรงเจริญพระชนมพรรษา ๙๐ พรรษา ๑๒ สิงหาคม ๒๕๖๕ และในกาลสมัยอันเป็นมหามงคลยิ่งนี้ คณะพระเถระวัดสระเกศ ราชวรมหาวิหาร ทั้ง ๕ รูป ประกอบด้วย

• พระพรหมสิทธิ (ธงชัย สุขญาโณ)
• พระราชอุปเสณาภรณ์ (สังคม ญาณวฑฺฒโน)
• พระราชกิจจาภรณ์ (เทอด ญาณวชิโร)
• พระศรีคุณาภรณ์ (บุญทวี ปญฺญาวํโสม)
• พระครูสิริวิหารการ (สมจิตร จิตฺตธมฺโม)
• ได้มีเจตนารมณ์ร่วมกันที่จะเรียบเรียงหนังสือ ทศชาติ ปณิธานมหาบุรุษไม่เปลี่ยนแปลง ฉบับ ญาณวชิระ เพื่อเป็นการเฉลิมพระเกียรติ สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง ด้วยระลึกถึงพระคุณขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าอย่างสูงสุดว่า

ทศชาติ เป็นเรื่องที่แสดงให้เห็นถึงปณิธานที่ตั้งมั่นของพระโพธิสัตว์ที่จะบำเพ็ญพระบารมีให้ถึงพร้อมบริบูรณ์ เพื่อให้บรรลุพระโพธิญาณตรัสรู้เป็นพระพุทธเจ้า ไม่ว่าพระองค์จะต้องประสบกับความทุกข์ยากเดือดร้อนอย่างแสนสาหัส แต่ปณิธานของพระองค์ ก็จะไม่มีวันเปลี่ยนแปลง

และเมื่อได้น้อมรำลึกถึงพระราชจริยาวัตรที่สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง ที่ได้ทรงบำเพ็ญ ต่อบวรพระพุทธศาสนา

อีกทั้งพระราชกรณียกิจอเนกอนันต์ ที่ได้ทรงบำเพ็ญมาอย่างต่อเนื่องยาวนาน แสดงให้เห็นถึงพระราชหฤทัยที่เปรียบประดุจพระโพธิสัตว์ในการบำเพ็ญพระบารมี อันยิ่งใหญ่ด้วยการเสียสละความสุขส่วนพระองค์ ช่วยเหลือเกื้อกูลอาณาประชาราษฎร์ ให้ประสบแต่ความผาสุกตามหลักธรรมของพระพุทธศาสนา

 ในการนี้ สำนักนายกรัฐมนตรี ร่วมกับ บริษัท เมืองโบราณ จำกัด ได้พิจารณาแล้วเห็นประโยชน์อันควรนำออกเผยแพร่ให้กว้างขวาง จึงได้ร่วมกันจัดพิมพ์หนังสือ “ทศชาติ ปณิธานมหาบุรุษไม่เปลี่ยนแปลง” เพื่อเฉลิมพระเกียรติ  

อีกทั้ง บริษัทอมรินทร์พริ้นติ้งแอนด์พับลิชชิ่ง จำกัด (มหาชน) ได้สนับสนุนการจัดทำหนังสือทศชาติ เป็น E-Book และ Audiobook เพื่อให้ประชาชนผู้สนใจสามารถติดตามได้ในหลากหลายช่องทาง

ซึ่งหนังสือ ทศชาติ ปณิธานมหาบุรุษไม่เปลี่ยนแปลง ฉบับเฉลิมพระเกียรติดังกล่าวนี้ ใช้ภาษาที่เรียบง่าย เพื่อให้เป็นพุทธชาดกที่ประชาชนในทุกระดับชั้นสามารถเข้าถึงแก่นธรรมของพระพุทธศาสนาได้อย่างทั่วถึงเท่าเทียมกัน

ท่านสามารถ โหลดหนังสือทศชาติ ฉบับ ญาณวชิระ ได้ที่
https://www.opm.go.th/opmportal/multimedia/2022/project/index.html

The post “ทศชาติ ปณิธานมหาบุรุษไม่เปลี่ยนแปลง” ฉบับ ญาณวชิระ : ชาติที่ ๑ พระเตมีย์ : ความเงียบอันประเสริฐ appeared first on Manasikul Online.

“ทศชาติ ปณิธานมหาบุรุษไม่เปลี่ยนแปลง” ฉบับ ญาณวชิระ เพื่อเฉลิมพระเกียรติ สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง เนื่องในโอกาสมหามงคลเฉลิมพระชนมพรรษา ๙๐ พรรษา ๑๒ สิงหาคม ๒๕๖๕

: คำนำ โดยศาสตราจารย์กิตติคุณ ดร.วิษณุ  เครืองาม รองนายกรัฐมนตรี

          ตามคตินิยมทางพระพุทธศาสนา ถือว่า กว่าบุคคลหนึ่งจะบังเกิดมาในโลก และตรัสรู้ค้นพบความจริงอันยิ่งใหญ่แห่งชีวิต จนนำไปสู่ความหลุดพ้นจากการเวียนว่ายตายเกิดในสังสารวัฏได้นั้น ต้องผ่านการเวียนว่ายตายเกิดมาก่อนแล้วหลายชาติอสงไขย โดยอาจเกิดเป็นมนุษย์และสัตว์ต่าง ๆ ก็ได้ สัตว์นั้นอาจเป็นสัตว์เล็กและสัตว์ใหญ่ มนุษย์นั้น  อาจเป็นคนทุคตะเข็ญใจ พราหมณ์ เศรษฐี พระราชามหากษัตริย์ หรือเทวดาก็ได้ ด้วยเหตุนี้ จึงมีคำกล่าวว่า “การบังเกิดขึ้นของพระพุทธเจ้านั้นยากนักหนา”

          ตามคตินิยมทางพระพุทธศาสนาอีกเช่นกัน ที่ถือว่า ในบรรดา “ชาติ” ทั้งหลายของผู้ที่จะมาตรัสรู้เป็นพระพุทธเจ้านั้น “ชาติ” สิบชาติสุดท้าย  ก่อนจะถือพระชาติที่ ๑๑ ซึ่งเสด็จมาประสูติเป็นเจ้าชายสิทธัตถะราชกุมาร แห่งกรุงกบิลพัสดุ์ และได้เสด็จออกบวชหรือมหาภิเนษกรมณ์ จนได้ตรัสรู้ในพระชาติที่เป็นเจ้าชายสิทธัตถะ ทั้งเป็นสิบชาติสุดท้ายที่ใกล้ชิดติดพันกับพระชาติที่เป็นพระพุทธเจ้ามากที่สุด และแต่ละชาติได้บำเพ็ญบารมียิ่งใหญ่มหาศาล จนสามารถนำไปเป็นแบบอย่างให้คนทั้งหลายประพฤติปฏิบัติตามได้  ดังเช่นพระชาติที่ ๑๐ ที่เสวยพระชาติเป็นพระเวสสันดร ซึ่งนิยมเรียกกันว่า  “มหาชาติ” คือพระชาติอันยิ่งใหญ่ ที่บำเพ็ญทานบารมี ชาติทั้งสิบนี้จึงเป็นชาติสำคัญแห่งการดำรงชีพของพระมหาโพธิสัตว์ผู้ทรงพระคุณอันประเสริฐ                 

การดำรงชีพในแต่ละชาตินั้นก็ยากนักหนาจวนเจียนจะเสียชีวิตเสียหลายครั้ง  จนยากที่มนุษย์ธรรมดาทั่วไปจะอดทนมีชีวิตอยู่อีกในชาติต่อ ๆ ไปได้ คือ  ในที่สุดน่าจะละความเพียรและปณิธานแห่งพระโพธิสัตว์นั้นเสีย หากแต่ยังอดทนและมั่นคงแน่วแน่ในโพธิสัตว์ธรรมไม่เปลี่ยนแปลง เรียกว่า มีปณิธานที่ตั้งมั่นและพยายามสร้างบารมีสั่งสมไว้ด้วยอุดมการณ์อันสูงส่ง ชนิดพร้อมที่จะสละทรัพย์ เลือดเนื้อ อวัยวะ บุคคลที่รัก และชีวิต เพื่อเดินทางไปสู่การบังเกิดเป็นพระพุทธเจ้าในพระชาติสุดท้าย และจะไม่เสด็จมาบังเกิดในโลกนี้อีก

          สิบชาติสำคัญนั้นรู้จักกันในชื่อว่า “ทศชาติ” และเพราะแต่ละชาติ  พระมหาโพธิสัตว์ได้บำเพ็ญบารมีหนักเบาแตกต่างกันไป ทศชาติจึงคู่กับทศบารมี ซึ่งเหล่ามนุษย์ที่เวียนว่ายตายเกิดอยู่ในวัฏสงสารพึงยึดเป็นแบบอย่าง  นำมาประยุกต์ใช้ในชีวิตประจำวันเพื่อจะสั่งสมเป็นแหล่งบุญไปสู่การบรรลุจุดมุ่งหมายสำคัญยิ่งใหญ่ในชีวิตได้

          ตามคตินิยมของไทย ถือว่า ผู้เกิดมาในอำนาจ และได้รับการยอมรับ นับถือจากประชาชน เช่น การเป็นพระมหากษัตริย์นั้น ทรงผ่านการบำเพ็ญบารมีมาแล้วเป็นอันมาก ยิ่งเป็นที่ประจักษ์แจ้งว่า ในพระชาตินี้ทรงสั่งสมคุณงามความดีนานาประการ ด้วยความเพียรและความเสียสละเป็นประโยชน์ต่ออาณาประชาราษฎร์ น่าจะเป็นการบำเพ็ญพระบารมีดุจพระมหาโพธิสัตว์ก็ว่าได้ คตินิยมนี้จึงสอดคล้องกับหลักทศชาติและทศบารมีในพระพุทธศาสนา

          คณะบุคคลกลุ่มหนึ่งซึ่งมีความสุขุมลุ่มลึกในพระพุทธศาสนา  ได้พร้อมใจกันเรียบเรียงหนังสือเรื่อง “ทศชาติ ปณิธานมหาบุรุษไม่เปลี่ยนแปลง” ปรากฏอรรถรสความละเอียดชัดเจนและเรียบง่ายด้วยภาษาและสามารถสื่อสารสิ่งที่กล่าวไว้ข้างต้นได้เป็นอย่างดี จนมีผู้พิจารณาเห็นประโยชน์อันควรนำออกเผยแพร่ให้กว้างขวาง จึงรับเป็นเจ้าภาพจัดพิมพ์เผยแพร่ในโอกาสพิเศษแห่งการจัดงานเฉลิมพระเกียรติสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง เนื่องในโอกาสมหามงคลเฉลิมพระชนมพรรษา ๙๐ พรรษา ๑๒ สิงหาคม ๒๕๖๕ นับเป็นกิจอันควรแก่การอนุโมทนา ซึ่งรัฐบาลขอขอบคุณทุกฝ่ายที่เกี่ยวข้อง และขอให้กุศลผลบุญนี้ จงสำเร็จเป็นพระราชกุศล แด่สมเด็จพระบรมราชชนนีพันปีหลวง ให้ทรงพระเจริญยิ่งยืนนาน ดำรงคงมั่นอยู่ในพระบารมีที่ทรงบำเพ็ญมาด้วยดีแล้วนั้นตลอดไป เทอญ

                                                          นายวิษณุ  เครืองาม รองนายกรัฐมนตรี

“ทศชาติ ปณิธานมหาบุรุษไม่เปลี่ยนแปลง” ฉบับ ญาณวชิระ : คำนำ โดยศาสตราจารย์กิตติคุณ ดร. วิษณุ  เครืองาม รองนายกรัฐมนตรี

The post “ทศชาติ ปณิธานมหาบุรุษไม่เปลี่ยนแปลง” ฉบับ ญาณวชิระ : คำนำ โดยศาสตราจารย์กิตติคุณ ดร. วิษณุ  เครืองาม รองนายกรัฐมนตรี appeared first on Manasikul Online.

“ทศชาติ ปณิธานมหาบุรุษไม่เปลี่ยนแปลง” ฉบับ ญาณวชิระ

: คำอุทิศ และ ความนำ จากทศชาติสู่ทศบารมี

ขอน้อมถวาย

ผลงานนี้ไว้ในพระพุทธศาสนา

เพื่อเป็นพุทธบูชา

กาเยนะ วาจายะ วะ เจตะสา วา

พุทเธ กุกัมมัง ปะกะตัง มะยา ยัง

พุทโธ ปะฏิคคัณหาตุ อัจจะยันตัง

กาลันตะเร สังวะริตุง วะ พุทเธ ฯ

หากจะมีกรรมอันน่าติเตียนใด

ที่ข้าพเจ้าได้ทำผิดพลาดไว้ ต่อองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

ไม่ว่าจะเป็นทางกาย ทางวาจา หรือทางใจ

ขอองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า จงยกโทษล่วงเกินนั้น

เพื่อข้าพเจ้าจะได้มีความสำรวมระวัง

ต่อองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ในกาลต่อไป ฯ

ความนำ

จากทศชาติ สู่ ทศบารมี

          พระโพธิสัตว์ ทรงบำเพ็ญพระบารมี ๑๐ ประการ เพื่อปรารถนาความเป็นพระพุทธเจ้ามาหลายภพหลายชาติ จนไม่อาจกำหนดได้ นับตั้งแต่เกิดเป็นสัตว์เดรัจฉาน เป็นมนุษย์สามัญ  เป็นมนุษย์ชั้นสูง จนถึงเป็นพระมหากษัตริย์ แต่ละพระชาติ ทรงบำเพ็ญแต่ละพระบารมีด้วยจิตใจที่มั่นคง แน่วแน่ จนถึง ๑๐ พระชาติสุดท้าย ก่อนตรัสรู้เป็นพระพุทธเจ้า ทรงบำเพ็ญพระบารมีอย่างยิ่งยวด ดังนี้

                   ๑. พระเตมีย์ ทรงบำเพ็ญเนกขัมมบารมี หมายถึง การบำเพ็ญบารมีด้วยการออกบวช เป็นการปลีกตัวปลีกใจ ออกจากการครองเรือน      

                   ๒. พระมหาชนก ทรงบำเพ็ญวิริยบารมี หมายถึง การบำเพ็ญบารมีด้วยความเพียร  ความแกล้วกล้า ไม่เกรงกลัวอุปสรรค พยายามบากบั่น อุตสาหะ ไม่ทอดทิ้งธุระหน้าที่

                   ๓. พระสุวรรณสาม ทรงบำเพ็ญเมตตาบารมี หมายถึง การบำเพ็ญบารมีด้วยความรัก ความปรารถนาดี มีไมตรี คิดเกื้อกูลให้ผู้อื่นและเพื่อนร่วมโลกทั้งปวง มีความสุข   ความเจริญ

                   ๔. พระเนมิราช ทรงบำเพ็ญอธิษฐานบารมี หมายถึง การบำเพ็ญบารมีด้วยความตั้งใจมั่น การตัดสินใจเด็ดเดี่ยว วางจุดหมายแห่งการกระทำของตนไว้แน่นอน และดำเนินตามนั้นแน่วแน่

                   ๕. พระมโหสถบัณฑิต ทรงบำเพ็ญปัญญาบารมี หมายถึง การบำเพ็ญบารมีด้วยความรอบรู้ ความหยั่งรู้เหตุผล เข้าใจสภาวะของสิ่งทั้งหลาย ตามความเป็นจริง และรู้จักแก้ไข ปฏิบัติจัดการต่าง ๆ  

                   ๖. พระภูริทัต ทรงบำเพ็ญศีลบารมี หมายถึง การบำเพ็ญบารมีด้วยการรักษากาย วาจา ให้อยู่ในหลักความประพฤติที่เป็นแบบแผนแห่งภาวะของตน ความประพฤติดีงามถูกต้องตามระเบียบวินัย

                   ๗. พระจันทกุมาร ทรงบำเพ็ญขันติบารมี หมายถึง การบำเพ็ญบารมีด้วยความอดทน ความทนทานของจิตใจ สามารถใช้สติปัญญาควบคุมตน ให้อยู่ในอำนาจเหตุผล และแนวทางความประพฤติ หรือการปฏิบัติที่ตั้งไว้ เพื่อจุดหมายอันชอบ  

                   ๘. พระนารทมหาพรหม ทรงบำเพ็ญอุเบกขาบารมี หมายถึง การบำเพ็ญบารมีด้วยความวางใจเป็นกลาง ความวางใจสงบราบเรียบสม่ำเสมอ เที่ยงธรรม และดำรงอยู่ในธรรม ไม่เอนเอียง หรือหวั่นไหวไป ด้วยความยินดียินร้ายชอบชังหรือแรงเย้ายวนยั่วยุใด ๆ

                   ๙. พระวิธูรบัณฑิต ทรงบำเพ็ญสัจจบารมี หมายถึง การบำเพ็ญบารมีด้วยความตั้งมั่น ในสัจจะความจริง

                   ๑๐. พระเวสสันดร ทรงบำเพ็ญทานบารมี หมายถึง การบำเพ็ญบารมีด้วยการทุ่มเท อุทิศตนเสียสละแม้แต่สิ่งที่สละได้ยาก

          พระโพธิสัตว์ ทรงบำเพ็ญพระบารมี ละเอียดขึ้นไปตามลำดับ ตั้งแต่ ขั้นธรรมดา เรียกว่า  “บารมี” ขั้นกลาง เรียกว่า “อุปบารมี” และขั้นสูงสุด เรียกว่า “ปรมัตถบารมี”

ขั้นธรรมดา พระโพธิสัตว์ทรงบำเพ็ญพระบารมี โดยไม่คำนึงถึงทรัพย์สมบัติ ยศถาบรรดาศักดิ์ และคนที่พระองค์รัก เพื่อบรรลุพระโพธิญาณแล้ว ทรงสละได้ แม้กระทั่งทรัพย์สมบัติทั้งปวง ยศถาบรรดาศักดิ์ และคนที่พระองค์รัก

ขั้นกลาง พระโพธิสัตว์ทรงบำเพ็ญพระบารมี โดยไม่คำนึงถึงอวัยวะ ร่างกาย ทรงหวงแหนพระโพธิญาณ ยิ่งกว่าหวงแหนอวัยวะ ร่างกาย เพื่อบรรลุพระโพธิญาณแล้ว พระองค์ทรงสละได้ แม้กระทั่งอวัยวะ และร่างกายของตน   

ขั้นสูงสุด พระโพธิสัตว์ทรงบำเพ็ญพระบารมี โดยไม่คำนึงถึงชีวิต ทรงหวงแหนพระโพธิญาณ ยิ่งกว่าหวงแหนชีวิต เพื่อบรรลุพระโพธิญาณแล้ว พระองค์ทรงสละได้ แม้กระทั่งชีวิตของตน  

          บารมีทั้ง ๑๐ ประการ พระโพธิสัตว์ทรงบำเพ็ญละเอียดขึ้นไปตามลำดับ รวมเป็นบารมี ๓๐  ประการ ดังนี้

          ๑. เนกขัมมบารมี การบำเพ็ญบารมีด้วยการออกบวช เป็นการปลีกตัว ปลีกใจ ออกจากการครองเรือน ไม่เข้าไปเกี่ยวข้องกับสิ่งยั่วยุทางกายอันอาศัยเรือนเป็นเหตุ แม้จะยังไม่ออกบวชก็พรากกาย ออกไปจากความวุ่นวายของโลกในขณะนั้น เป็นกายวิเวก และการตั้งจิต ให้อยู่ในความสงบ เป็นจิตวิเวก เนกขัมมะ ขั้นสูงสุด หมายถึง การออกจากกิเลสทั้งปวง โดยมีความดับทุกข์ เป็นเป้าหมาย

          พระโพธิสัตว์ ได้ทรงปฏิบัติในเนกขัมมบารมีมาโดยลำดับ ตั้งแต่ขั้นธรรมดา จนถึงขั้นสูงสุด  บางพระชาติ ก็ออกบวช บางพระชาติ แม้ไม่ได้ออกบวช ก็ทรงดำรงตนอย่างมีสติ น้อมใจให้ออกจากกิเลสเครื่องเศร้าหมองต่าง ๆ ทรงบำเพ็ญเนกขัมมบารมีอย่างแรงกล้า ตามลำดับ ดังนี้

          (๑) เนกขัมมบารมี ปลีกตัวออกไปจากความยินดีในทรัพย์สมบัติ ยศถาบรรดาศักดิ์ และ คนที่รัก ด้วยความรักในพระโพธิญาณ ยิ่งกว่าทรัพย์สมบัติ ยศถาบรรดาศักดิ์ และคนที่รัก จึงตัดความห่วงใย ปลีกตนเองไปบำเพ็ญกายวิเวก คือ ความสงัดทางกาย ถึงแม้ทรัพย์สมบัติ ยศถาบรรดาศักดิ์ และคนที่รัก จะสูญสิ้นไป เพราะการบำเพ็ญเนกขัมมบารมี ก็เสียสละได้ ไม่ยอมละทิ้งปณิธาน   

          (๒) เนกขัมมอุปบารมี ปลีกตัวออกไปด้วยความรักในพระโพธิญาณ โดยไม่คำนึงถึงอวัยวะ  ร่างกาย จึงตัดความห่วงใย ที่มีต่ออวัยวะ ร่างกาย ปลีกตัวออกไปบำเพ็ญจิตวิเวก ด้วยการบำเพ็ญฌาน และสมาธิ เมื่อต้องบำเพ็ญเนกขัมมอุปบารมี เพื่อพระโพธิญาณแล้ว ก็ไม่ห่วงใยอวัยวะ ร่างกาย แม้จะต้องสูญเสียอวัยวะ ร่างกาย ก็เสียสละได้ ไม่ยอมละทิ้งปณิธาน   

          (๓) เนกขัมมปรมัตถบารมี ปลีกตัวออกไปด้วยความรักในพระโพธิญาณ โดยไม่คำนึงถึงชีวิต  จึงตัดความอาลัยในชีวิต ปลีกตนบำเพ็ญอุปธิวิเวก คือ ความสงัดจากกิเลส ด้วยอริยมรรคญาณ  เมื่อต้องบำเพ็ญเนกขัมมปรมัตถบารมี เพื่อพระโพธิญาณแล้ว แม้จะต้องสูญเสียชีวิต ก็เสียสละได้ไม่ยอมละทิ้งปณิธาน   

         ๒. วิริยบารมี การบำเพ็ญบารมีด้วยความเพียร ความแกล้วกล้า ไม่เกรงกลัวอุปสรรค พยายาม บากบั่น อุตสาหะ ไม่ทอดทิ้งธุระ หน้าที่มีความเพียรพยายามอยู่ร่ำไป ไม่ท้อถอย จนกว่าจะประสบผลสำเร็จ เพียรพยายาม ไม่ทำสิ่งที่เป็นบาปอกุศล เพียรพยายาม ในการทำกุศลให้เกิดขึ้น และเพียรชำระจิตของตนให้ผ่องแผ้ว   

ความเพียรพยายามมีหลายระดับ แต่ที่จะเป็นวิริยบารมี มุ่งเอาความเพียรพยายามให้ตนพ้นจากทุกข์ ความเพียรที่จะต้องตั้งไว้อย่างสูงสุด มี ๔ ประการ คือ  

          สังวรปธาน  เพียรระวังบาปอกุศลที่ยังไม่เกิด ไม่ให้เกิดขึ้น  

          ปหานปธาน  เพียรละบาปอกุศล ที่เกิดขึ้นแล้ว

          ภาวนาปธาน   เพียรทำความดีที่ยังไม่เกิด ให้เกิดขึ้น  

          อนุรักขนาปธาน เพียรรักษาความดีที่เกิดขึ้นแล้ว ให้ตั้งอยู่

          เมื่อพระพุทธเจ้ายังไม่ได้ตรัสรู้ ยังเป็นพระโพธิสัตว์ ได้ทรงบำเพ็ญวิริยบารมี อย่างแรงกล้า  ตามลำดับ ดังนี้

          (๑) วิริยบารมี ความเพียรที่มุ่งหวังพระโพธิญาณเป็นเป้าหมาย รักในความเพียรพยายาม  เพื่อให้ได้มาซึ่งพระโพธิญาณ ยิ่งกว่าเพียรพยายามให้ได้มาซึ่งทรัพย์สมบัติ ยศถาบรรดาศักดิ์ และคนที่รัก เมื่อต้องเพียรพยายามให้ได้มาซึ่งพระโพธิญาณแล้ว จึงยอมตัดใจ สละได้แม้กระทั่งทรัพย์สมบัติ ยศถาบรรดาศักดิ์ และคนที่รัก   

          (๒) วิริยอุปบารมี ความเพียรที่มุ่งหวังพระโพธิญาณเป็นเป้าหมาย รักเพียรพยายามเพื่อรักษาไว้ซึ่งพระโพธิญาณ ยิ่งกว่าเพียรพยายามรักษาอวัยวะ ร่างกาย เมื่อต้องเพียรพยายามให้ได้มาซึ่งพระโพธิญาณแล้ว ก็ไม่คำนึงถึงอวัยวะ ร่างกาย จึงยอมตัดใจสละได้ แม้กระทั่งอวัยวะ  ร่างกาย  

          (๓) วิริยปรมัตถบารมี ความเพียรพยายามที่มุ่งหวังพระโพธิญาณเป็นเป้าหมาย รักเพียรพยายาม เพื่อพระโพธิญาณ ยิ่งกว่าเพียรรักษาชีวิต เมื่อต้องเพียรพยายามให้ได้มาซึ่งพระโพธิญาณแล้ว ก็ไม่คำนึงถึงชีวิต จึงยอมตัดใจสละได้ แม้กระทั่งชีวิต

         ๓. เมตตาบารมี การบำเพ็ญบารมีด้วยความรัก ความปรารถนาดี มีไมตรีจิต เกื้อกูลให้ผู้อื่นและเพื่อนร่วมโลกทั้งปวง มีความสุข มุ่งประโยชน์สุขแก่เพื่อนมนุษย์และสัตว์ทั้งหลาย  ความเมตตา เป็นพื้นฐานในการสร้างความสัมพันธ์ระหว่างบุคคล ทั้งเป็นพื้นฐานในการสร้างความสามัคคีของหมู่ชน ทำให้มองกันในแง่ดี ไม่มีอคติ ไม่โกรธ เกลียด ไม่เห็นแก่ตัว หวังดีต่อกัน   รับฟังกัน ด้วยความเข้าใจ   

ความเมตตาประกอบด้วย เมตตากายกรรม การช่วยเหลือเกื้อกูลซึ่งกันและกัน เมตตาวจีกรรม การพูดจากันดีด้วยถ้อยคำสุภาพอ่อนโยน ว่ากล่าวตักเตือนด้วยความหวังดี เมตตามโนกรรม การมองกันในแง่ดี มีความปรารถนาดี มีความหวังดี มีความสงสาร มีความเห็นใจ อยากช่วยเหลือ ให้พ้นทุกข์ คิด ทำแต่สิ่งที่จะอำนวยประโยชน์สุขให้แก่กัน    

เมื่อพระพุทธเจ้า ยังทรงเป็นพระโพธิสัตว์ ได้ทรงบำเพ็ญเมตตาบารมี อย่างแรงกล้า ตามลำดับ ดังนี้

          (๑) เมตตาบารมี ความเมตตาที่มีพระโพธิญาณเป็นเป้าหมาย เมตตาตนเสมอด้วยเมตตาผู้อื่น และสัตว์อื่น รักความมีเมตตา ยิ่งกว่ารักทรัพย์สมบัติ เมื่อต้องบำเพ็ญเมตตาบารมี เพื่อพระโพธิญาณแล้ว แม้ทรัพย์สมบัติ ก็สละได้  

          (๒) เมตตาอุปบารมี ความเมตตาที่มีพระโพธิญาณเป็นเป้าหมาย เมตตาตนเสมอด้วยเมตตาผู้อื่น และสัตว์อื่น รักความมีเมตตา ยิ่งกว่ารักอวัยวะ ร่างกาย เมื่อต้องบำเพ็ญเมตตาอุปบารมี  เพื่อพระโพธิญาณแล้ว แม้อวัยวะ ร่างกาย ก็สละได้  

          (๓) เมตตาปรมัตถบารมี ความเมตตาที่มีพระโพธิญาณเป็นเป้าหมาย เมตตาตนเสมอด้วยเมตตาผู้อื่น และสัตว์อื่น รักความมีเมตตา ยิ่งกว่ารักชีวิต เมื่อต้องบำเพ็ญเมตตาปรมัตถบารมี  เพื่อพระโพธิญาณแล้ว แม้ชีวิต ก็สละได้  

         ๔. อธิษฐานบารมี การบำเพ็ญบารมีด้วยความตั้งใจมั่น ตัดสินใจเด็ดเดี่ยว วางจุดหมายแห่งการกระทำของตนไว้แน่นอน แล้วดำเนินไปตามสิ่งที่ตั้งใจไว้ การอธิษฐานที่จะเป็นเหตุให้ได้บรรลุผลที่พึงประสงค์นั้น ต้องมีวิริยะ คือ ความเพียรพยายามอยู่ร่ำไป ไม่ท้อถอย มีขันติ คือ  ความอดทน มีสัจจะ คือ ความจริงใจ และรักษาความตั้งใจ ไว้อย่างมุ่งมั่น ไม่หวั่นไหว  

          ลักษณะอธิษฐานธรรม ต้องประกอบด้วยปัญญา สิ่งนั้น ต้องเป็นจริง และมีความจริงใจ ซื่อตรง ต่อสิ่งที่อธิษฐาน  

          สิ่งที่ต้องอธิษฐานไว้ เป็นเป้าหมายสูงสุด คือ อธิษฐานให้สามารถพ้นทุกข์ได้   

เมื่อพระพุทธเจ้า ยังไม่ได้ตรัสรู้ ยังเป็นพระโพธิสัตว์ ทรงบำเพ็ญอธิษฐานบารมีอย่างแรงกล้า ตามลำดับ ดังนี้

          (๑) อธิษฐานบารมี อธิษฐานใจ ตั้งมั่นไว้ เพื่อให้ได้พระโพธิญาณ รักษาคำอธิษฐานเพื่อพระโพธิญาณ ยิ่งกว่ารักษาทรัพย์สมบัติ เมื่อต้องบำเพ็ญอธิษฐานบารมี เพื่อพระโพธิญาณแล้ว   แม้จะต้องเสียสละทรัพย์สมบัติไป ก็ไม่ยอมละทิ้งปณิธานที่ตั้งมั่นอธิษฐานไว้  

          (๒) อธิษฐานอุปบารมี อธิษฐานใจ ตั้งมั่นไว้ เพื่อให้ได้พระโพธิญาณ รักษาคำอธิษฐาน                เพื่อพระโพธิญาณ ยิ่งกว่ารักษาอวัยวะ ร่างกาย เมื่อต้องบำเพ็ญอธิษฐานอุปบารมี  เพื่อพระโพธิญาณแล้ว แม้จะต้องเสียสละอวัยวะ ร่างกายไป ก็ไม่ยอมละทิ้งปณิธานที่ตั้งมั่นอธิษฐานไว้  

          (๓) อธิษฐานปรมัตถบารมี การอธิษฐานใจ ตั้งมั่นไว้ เพื่อให้ได้พระโพธิญาณ รักษาคำอธิษฐาน เพื่อพระโพธิญาณ ยิ่งกว่ารักษาชีวิต เมื่อต้องบำเพ็ญอธิษฐานปรมัตถบารมี เพื่อพระโพธิญาณแล้ว  แม้จะต้องสละชีวิตไป ก็ไม่ยอมละทิ้งปณิธานที่ตั้งมั่นอธิษฐานไว้  

         ๕. ปัญญาบารมี การบำเพ็ญบารมี ด้วยความรอบรู้ ความหยั่งรู้เหตุผล เข้าใจสภาวะของสิ่งทั้งหลาย ตามความเป็นจริง ความรอบรู้ เป็นพื้นฐานที่ใช้พิจารณาไตร่ตรอง รู้จริงตามเหตุ  และผล ช่วยในการวินิจฉัยเรื่องราวที่ผ่านเข้ามา ให้รู้ว่า ผิด ถูก ชั่ว ดี อย่างไร อะไรจริง อะไรเท็จ และ อะไรเป็นสัจธรรม เลือกยึดถือเอาแต่สิ่งที่ถูกต้อง ละทิ้งสิ่งที่ไม่ถูกต้อง

          ปัญญาบารมี ขั้นสูงสุด มุ่งให้เกิดความพ้นทุกข์ ด้วยการอบรมศีล ให้เจริญ ศีลอบรมสมาธิ และ สมาธิอบรมปัญญา จนเกิดความรู้ในอริยสัจ ๔ คือ ทุกข์ สมุทัย นิโรธ และมรรค ทำให้เข้าใจสภาพธรรม ตามความเป็นจริง จนสามารถตัดกิเลสได้อย่างสิ้นเชิง  

เมื่อพระพุทธเจ้า ยังไม่ได้ตรัสรู้ ยังเป็นพระโพธิสัตว์ ทรงบำเพ็ญปัญญาบารมี อย่างแก่กล้า  ตามลำดับ ดังนี้

          (๑) ปัญญาบารมี การใช้ปัญญา เพื่อมุ่งหวังพระโพธิญาณ เป็นเบื้องหน้า รักการแสวงหาปัญญา เพื่อพระโพธิญาณ ยิ่งกว่าการแสวงหาทรัพย์สมบัติ เมื่อต้องบำเพ็ญปัญญาบารมี เพื่อพระโพธิญาณแล้ว  แม้ทรัพย์สมบัติ ก็เสียสละได้

          (๒) ปัญญาอุปบารมี การใช้ปัญญา เพื่อมุ่งหวังพระโพธิญาณ เป็นเบื้องหน้า รักการแสวงหาปัญญา เพื่อพระโพธิญาณ ยิ่งกว่าอวัยวะ ร่างกาย เมื่อต้องบำเพ็ญปัญญาอุปบารมี เพื่อพระโพธิญาณแล้ว แม้อวัยวะ ร่างกาย ก็เสียสละได้  

          (๓) ปัญญาปรมัตถบารมี การใช้ปัญญา เพื่อมุ่งหวังพระโพธิญาณ เป็นเบื้องหน้า รักการ แสวงหาปัญญา เพื่อพระโพธิญาณ ยิ่งกว่าชีวิต เมื่อต้องบำเพ็ญปัญญาปรมัตถบารมี เพื่อพระโพธิญาณแล้ว แม้ชีวิต ก็เสียสละได้  

         ๖. ศีลบารมี การบำเพ็ญบารมีด้วยการรักษากายวาจาให้อยู่ในหลักความประพฤติ ที่เป็น         แบบแผนแห่งภาวะของตน ความประพฤติดีงามถูกต้องตามระเบียบวินัย ระวังกาย ไม่ให้ทำร้ายผู้ใด หรือสัตว์ใด จนเกิดความลำบากเดือดร้อน การระวังวาจาไม่ให้กระทบกระทั่งผู้ใด หรือสัตว์ใด จนเกิดความลำบากเดือดร้อน ขั้นสูงสุด เพื่อจะรักษาศีลไม่ให้ถูกทำลาย จึงยอมสละได้ แม้กระทั่งชีวิต  

เมื่อพระพุทธเจ้า ยังไม่ได้ตรัสรู้ ยังเป็นพระโพธิสัตว์ ทรงบำเพ็ญศีลบารมี อย่างแรงกล้า ตามลำดับ ดังนี้

          (๑) ศีลบารมี การรักษาศีล โดยมีพระโพธิญาณ เป็นเป้าหมาย รักการรักษาศีลเพื่อพระโพธิญาณ ยิ่งกว่าทรัพย์ เมื่อต้องบำเพ็ญศีลบารมี เพื่อพระโพธิญาณแล้ว แม้ทรัพย์สมบัติก็เสียสละได้

          (๒) ศีลอุปบารมี การรักษาศีล โดยมีพระโพธิญาณ เป็นเป้าหมาย รักการรักษาศีลเพื่อพระโพธิญาณ ยิ่งกว่าอวัยวะ ร่างกาย เมื่อต้องบำเพ็ญศีลอุปบารมี เพื่อพระโพธิญาณแล้ว  แม้อวัยวะ ร่างกาย ก็เสียสละได้

          (๓) ศีลปรมัตถบารมี การรักษาศีล โดยมีพระโพธิญาณ เป็นเป้าหมาย รักการรักษาศีลเพื่อพระโพธิญาณยิ่งกว่าชีวิต เมื่อต้องบำเพ็ญศีลปรมัตถบารมี เพื่อพระโพธิญาณแล้ว แม้ชีวิตก็เสียสละได้

         ๗. ขันติบารมี การบำเพ็ญบารมีด้วยความอดทน ความทนทานของจิตใจ สามารถใช้สติปัญญา ควบคุมตนให้อยู่ในอำนาจเหตุผล และแนวทางความประพฤติ หรือการปฏิบัติที่ตั้งไว้ เพื่อจุดหมายอันชอบ ในเบื้องต้น อดทนต่อความตรากตรำ ทั้งหนาว ร้อน หิว กระหาย อดทนต่อทุกขเวทนาในเวลาเจ็บไข้ได้ป่วย ขั้นสูงสุด สามารถทนต่อความเจ็บปวดใจอย่างไม่เป็นธรรม อดทนต่อถ้อยคำที่คนอื่นดูถูกเหยียดหยาม  

เมื่อพระพุทธเจ้า ยังไม่ได้ตรัสรู้ ยังเป็นพระโพธิสัตว์ ทรงบำเพ็ญขันติบารมี อย่างแรงกล้า  ตามลำดับ ดังนี้

          (๑) ขันติบารมี ขันติที่บำเพ็ญด้วยมุ่งหวังพระโพธิญาณ เป็นเบื้องหน้า รักขันติ  เพื่อพระโพธิญาณ ยิ่งกว่าทรัพย์สมบัติ เมื่อต้องบำเพ็ญขันติบารมี เพื่อพระโพธิญาณแล้ว แม้ทรัพย์สมบัติ ก็เสียสละได้

          (๒) ขันติอุปบารมี ขันติที่บำเพ็ญด้วยมุ่งหวังพระโพธิญาณ เป็นเบื้องหน้า รักขันติเพื่อพระโพธิญาณ ยิ่งกว่าอวัยวะ ร่างกายของตน เมื่อต้องบำเพ็ญขันติอุปบารมี เพื่อพระโพธิญาณแล้ว แม้อวัยวะ ร่างกาย ก็เสียสละได้

          (๓) ขันติปรมัตถบารมี ขันติที่บำเพ็ญด้วยมุ่งหวังพระโพธิญาณ เป็นเบื้องหน้า รักขันติเพื่อพระโพธิญาณ ยิ่งกว่าชีวิตของตน เมื่อต้องบำเพ็ญขันติปรมัตถบารมี เพื่อพระโพธิญาณแล้ว แม้ชีวิต ก็เสียสละได้

         ๘. อุเบกขาบารมี การบำเพ็ญบารมีด้วยความวางใจเป็นกลาง ความวางใจสงบราบเรียบ สม่ำเสมอ เที่ยงธรรม และดำรงอยู่ในธรรม ไม่เอนเอียงหรือหวั่นไหวไป ด้วยความยินดียินร้าย ชอบ ชัง หรือแรงเย้ายวนยั่วยุใด ๆ แม้จะมีเหตุการณ์ที่ทำให้เกิดความลำบาก ยุ่งยากใจ ก็มีใจเป็นกลาง  ไม่โกรธ เกลียด มองทุกสิ่ง และยอมรับตามความเป็นจริง อุเบกขาในเบื้องต้น เป็นการยอมรับความจริงที่เกิดขึ้น โดยไม่ให้อคติมามีอิทธิพล ทำให้เอนเอียงไปด้านใดด้านหนึ่ง ด้วยอำนาจของความรัก ชัง อุเบกขาอย่างสูง ได้แก่ อุเบกขาในฌาน อันเป็นผลมาจากกำลังสมาธิที่เกิดจากความสงบระงับอย่างสูง

          เมื่อพระพุทธเจ้า ยังไม่ตรัสรู้ ยังเป็นพระโพธิสัตว์ ทรงบำเพ็ญอุเบกขาอย่างสูงสุด ขณะเกิด              เป็นนารทมหาพรหม ดำรงอยู่ในอุเบกขาฌานอันเป็นสุข แต่เพื่อพระโพธิญาณแล้ว ทรงละวางความสุขจากอุเบกขาฌานนั้น ตั้งมั่นในพรหมวิหารธรรมอันบริสุทธิ์ คอยช่วยเหลือสัตว์โลก ผู้ประสบกับความลำบาก ดังนี้

          (๑) อุเบกขาบารมี อุเบกขาอันเกิดจากปัญญาของผู้บำเพ็ญเพื่อประโยชน์แห่งพระโพธิญาณ รักษาอุเบกขาอันเกิดจากปัญญา ยิ่งกว่าทรัพย์สมบัติ เมื่อต้องบำเพ็ญอุเบกขาบารมี เพื่อพระโพธิญาณแล้ว แม้ทรัพย์สมบัติ ก็เสียสละได้

          (๒) อุเบกขาอุปบารมี อุเบกขาอันเกิดจากปัญญาของผู้บำเพ็ญเพื่อประโยชน์แห่งพระโพธิญาณ รักษาอุเบกขาอันเกิดจากปัญญา ยิ่งกว่ารักษาอวัยวะ ร่างกาย เมื่อต้องบำเพ็ญอุเบกขาอุปบารมีเพื่อพระโพธิญาณแล้ว แม้อวัยวะ ร่างกาย ก็เสียสละได้

          (๓) อุเบกขาปรมัตถบารมี อุเบกขาอันเกิดจากปัญญาของผู้บำเพ็ญเพื่อประโยชน์แห่งพระโพธิญาณ รักษาอุเบกขาอันเกิดจากปัญญา ยิ่งกว่ารักษาชีวิตของตน เมื่อต้องบำเพ็ญอุเบกขาปรมัตถบารมี เพื่อพระโพธิญาณแล้ว แม้ชีวิต ก็เสียสละได้  

         ๙. สัจจบารมี การบำเพ็ญบารมีด้วยความตั้งมั่นในสัจจะความจริง คือ ความซื่อตรง พูดไว้อย่างไร ก็ยอมรับอย่างนั้น ตั้งใจไว้อย่างไร ก็ทำอย่างนั้น มุ่งแสวงหาความจริง หรือความถูกต้อง  เที่ยงธรรม และรักษาความเที่ยงธรรมไว้ ลักษณะแห่งสัจจบารมีทางกาย ได้แก่ การตั้งสัจจะกับตนไว้ว่า จะไม่ทำสิ่งชั่วร้าย จะไม่พูดสิ่งชั่วร้าย จะทำแต่สิ่งที่ดีงาม จะพูดแต่คำจริง คำอ่อนโยน คำที่ทำให้เกิดความสามัคคี ก่อให้เกิดประโยชน์ จะไม่โลภ ไม่โกรธ ไม่หลง ไม่อิจฉาตาร้อน เมื่อตั้งสัจจะไว้อย่างนี้แล้ว ก็ตั้งหน้ารักษาสัจจะด้วยความซื่อสัตย์ต่อความตั้งใจของตน

          สัจจบารมีในขั้นต้น ได้แก่ ความซื่อสัตย์ต่อหน้าที่ ซื่อสัตย์ต่อการงาน ซื่อสัตย์ต่อบุคคล และ ซื่อสัตย์ต่อความเที่ยงธรรม สัจจบารมีขั้นสูงสุด เมื่อต้องรักษาสัจจะ ก็ยอมสละได้ แม้กระทั่งชีวิต  

เมื่อครั้งพระพุทธเจ้า ยังไม่ได้ตรัสรู้ ยังเป็นพระโพธิสัตว์ ได้บำเพ็ญสัจจบารมี อย่างแรงกล้า  ตามลำดับ ดังนี้

          (๑) สัจจบารมี สัจจะที่บำเพ็ญด้วยความหนักแน่น แน่นอน ยึดถือสัจจะต่อพระโพธิญาณยิ่งกว่าทรัพย์สมบัติ เมื่อต้องรักษาสัจจบารมี เพื่อพระโพธิญาณแล้ว แม้ทรัพย์สมบัติ ก็เสียสละได้

          (๒) สัจจอุปบารมี สัจจะที่บำเพ็ญด้วยความหนักแน่น แน่นอน ยึดถือสัจจะต่อพระโพธิญาณยิ่งกว่ายึดถืออวัยวะ ร่างกายของตน เมื่อต้องรักษาสัจจอุปบารมี เพื่อพระโพธิญาณแล้ว แม้อวัยวะ ร่างกาย ก็เสียสละได้

          (๓) สัจจปรมัตถบารมี สัจจะที่บำเพ็ญด้วยความหนักแน่น แน่นอน ยึดถือสัจจะต่อพระโพธิญาณยิ่งกว่ายึดถือชีวิตของตน เมื่อต้องรักษาสัจจปรมัตถบารมี เพื่อพระโพธิญาณแล้ว   ชีวิต ก็เสียสละได้

         ๑๐. ทานบารมี การบำเพ็ญบารมีด้วยการทุ่มเทอุทิศตนเสียสละ แม้แต่สิ่งที่สละได้ยากการให้ เพื่อสงเคราะห์ผู้ที่ขาดแคลน เพื่อสงเคราะห์ผู้ที่ควรสงเคราะห์ เพื่อผูกมิตรภาพ เพื่อบูชาผู้ที่ควรบูชา  เพื่อตอบแทนคุณ หรือเพื่อการบำเพ็ญบุญ ในขั้นต้น ได้แก่ การสงเคราะห์ผู้อื่นและสัตว์อื่น ด้วยวัตถุสิ่งของ เรียกว่า “อามิสทาน” นับตั้งแต่ญาติพี่น้อง พวกพ้อง สมณะ และพราหมณ์ผู้ทรงศีล และสัตว์เดรัจฉาน ตามโอกาส โดยไม่คำนึงถึงทรัพย์สมบัติ อวัยวะ ร่างกาย และชีวิต

          ทานบารมี สูงขึ้นไป ได้แก่ การให้ธรรมะ เป็นทาน ตลอดจนการแนะนำสั่งสอนให้ผู้อื่นคิดดี   ทำดี ให้เขาสามารถครองชีวิตอยู่ได้ ด้วยความดีงาม เป็นการสงเคราะห์โดยธรรม เป็นการให้ปัญญา สามารถดำเนินชีวิตอย่างถูกต้อง และมีคุณค่า เรียกว่า “ธรรมทาน”

          พระโพธิสัตว์ ปรารถนาพุทธภูมิ ทรงสั่งสมทานบารมีมาช้านาน ทรงสละทรัพย์สมบัติที่หามาได้ด้วยความยากลำบาก สละอวัยวะ ร่างกายที่หวงแหนยิ่ง และสละชีวิต ที่สละได้แสนยาก ทานบารมี ของพระโพธิสัตว์ พอกพูนยิ่งขึ้นตามลำดับ จนเป็นทานที่มีความมั่นคงต่อการปรารถนาพระโพธิญาณ  ดังนี้

          (๑) ทานบารมี ทานที่บำเพ็ญด้วยการสละทรัพย์ โดยมีพระโพธิญาณเป็นเป้าหมาย หวงแหนพระโพธิญาณ ยิ่งกว่าหวงแหนทรัพย์สมบัติ เมื่อต้องบำเพ็ญทานบารมี เพื่อพระโพธิญาณแล้ว แม้ทรัพย์สมบัติ ที่หามาได้ด้วยความยากลำบาก ก็ยอมสละได้

          (๒) ทานอุปบารมี ทานที่บำเพ็ญด้วยการสละอวัยวะ ร่างกาย หวงแหนพระโพธิญาณยิ่งกว่าหวงแหนอวัยวะ ร่างกาย เมื่อต้องบำเพ็ญทานอุปบารมี เพื่อพระโพธิญาณแล้ว แม้อวัยวะ  ร่างกาย ซึ่งเป็นสิ่งที่หวงแหนยิ่ง บุคคลเสียสละได้ยาก ก็ยอมสละได้

          (๓) ทานปรมัตถบารมี ทานที่บำเพ็ญด้วยการสละชีวิต หวงแหนพระโพธิญาณ ยิ่งกว่าหวงแหนชีวิต เมื่อต้องบำเพ็ญทานปรมัตถบารมี เพื่อพระโพธิญาณแล้ว แม้ชีวิต ซึ่งเป็นสิ่งที่หวงแหนยิ่ง เสียสละได้ยากยิ่ง ก็ยอมสละได้

“ทศชาติ ปณิธานมหาบุรุษไม่เปลี่ยนแปลง” ฉบับ ญาณวชิระ : คำอุทิศ และ ความนำ จากทศชาติสู่ทศบารมี

The post “ทศชาติ ปณิธานมหาบุรุษไม่เปลี่ยนแปลง” ฉบับ ญาณวชิระ : คำอุทิศ และ ความนำ จากทศชาติสู่ทศบารมี appeared first on Manasikul Online.

ข้อมูลสำหรับผู้ประชาสัมพันธ์ การแถลงข่าว การจัดพิมพ์

“ทศชาติ ปณิธานมหาบุรุษไม่เปลี่ยนแปลง” ฉบับ ญาณวชิระ

วันจันทร์ที่ ๑๕ เดือน สิงหาคม พุทธศักราช ๒๕๖๕ เวลา ๑๕.๐๐ น.

ณ ตึกนารีสโมสร ทำเนียบรัฐบาล

๑. ที่มาและความสำคัญของหนังสือทศชาติ ฉบับ ญาณวชิระ

เนื่องจากปีพุทธศักราช ๒๕๖๕ นี้ เป็นปีมหามงคลยิ่งของปวงชนชาวไทย ตามที่เราทราบกันดีอยู่แล้วว่า เป็นปีที่ สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนี พันปีหลวง ทรงเจริญพระชนมพรรษา ๙๐ พรรษา วันที่ ๑๒ สิงหาคม ๒๕๖๕

คนไทยถือกันว่า ผู้ที่จะมาเกิดเป็นเจ้าฟ้ามหากษัตริย์ ก็ล้วนแต่เสด็จมาเพื่อบำเพ็ญพระบารมีธรรมให้สั่งสมเพิ่มพูนยิ่ง ๆ ขึ้นไป การบำเพ็ญพระราชกรณียกิจนานับประการของสถาบันพระมหากษัตริย์ทุกพระองค์ต่างก็เป็นไปเพื่อพสกนิการชาวไทยของพระองค์ท่านนั่นเอง ซึ่งนับได้ว่านั่นเป็นวิถีแห่งพระโพธิสัตว์ 

การจัดพิมพ์หนังสือทศชาติ ซึ่งเป็นเรื่องการบำเพ็ญพระบารมีของพระพุทธเจ้าทั้ง ๑๐ พระชาติ ก่อนจะตรัสรู้ในพระชาติที่ ๑๑ จึงเหมาะสมกับโอกาสมหามงคลของปวงชนชาวไทยเช่นนี้  ซึ่งวาระโอกาสที่เป็นมหามงคลยิ่งนี้ มีไม่บ่อยนัก

เมื่อก่อน การเขียนหนังสือยังไม่แพร่หลาย จึงมีการเขียนภาพจิตรกรรมฝาผนังเรื่องทศชาติ เอาไว้ตามวัดวาอารามต่าง ๆ เพื่อสั่งสอนประชาชนให้เห็นถึงการบำเพ็ญ  พระบารมีของพระพุทธเจ้า

ดังนั้น พระเถระวัดสระเกศ ราชวรมหาวิหาร ทั้ง  ๕ รูป ประกอบด้วย หลวงพ่อธงชัย  สุขญาโณ หรือ อดีตพระพรหมสิทธิ, พระมหาสังคม ญาณวฑฺฒโน หรือ อดีตพระราชอุปเสณาภรณ์, พระมหาเทอด ญาณวชิโร หรือ อดีตพระราชกิจจาภรณ์, พระมหาบุญทวี ปญฺญาวํโส หรือ อดีตพระศรีคุณาภรณ์ และพระมหาสมจิตร   จิตฺตธมฺโม หรือ พระครูสิริวิหารการ จึงได้ร่วมกันเรียบเรียงหนังสือทศชาติขึ้นมา เพื่อร่วมเฉลิมพระเกียรติสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง ในโอกาสมหามงคลนี้

๒. ที่มาและรายละเอียดของหนังสือ ทศชาติ ปณิธานมหาบุรุษไม่เปลี่ยนแปลง ฉบับ ญาณวชิระ

ที่มาของหนังสือ ทศชาติ ปณิธานมหาบุรุษไม่เปลี่ยนแปลง ฉบับ ญาณวชิระ  เรียบเรียงขึ้นมาจากพระไตรปิฎก และอรรถกถา แล้วนำมาปรับสำนวนภาษา ให้มีความ เรียบง่าย เหมาะสมกับยุคสมัยให้มากที่สุด ประกอบด้วยอรรถรสของวรรณกรรมทางพระพุทธศาสนาอยู่อย่างเต็มเปี่ยม เพื่อให้ประชาชนเข้าถึงแก่นธรรม ที่ปรากฏอยู่ในทศชาติได้โดยสะดวก ง่ายต่อความเข้าใจ

นอกจากนั้นแล้ว ได้มีการจัดแบ่งชื่อบทในแต่ละพระชาติของแต่ละชาดกใหม่ เพื่อให้ผู้อ่านชวนติดตาม โดยยึดจากเนื้อหาของพุทธชาดกตอนนั้น ๆ เป็นหลัก

ในหนังสือเล่มนี้ จะมีแผนที่เมืองของชมพูทวีปในสมัยพุทธกาลปรากฏอยู่ด้วย บางเมืองในชาดกแต่ละชาดก จะมีชื่อคล้ายกับเมืองในสมัยพุทธกาล จึงจัดทำแผนที่ชมพูทวีป สมัยพุทธกาลขึ้นมา เป็นภาพประกอบหนังสือทศชาตินี้ด้วย

เวลาอ่าน ผู้อ่านสามารถจินตนาการตามเนื้อหาของชาดกได้ มีการเชื่อมโยงกับ   แผนที่โลกในสมัยปัจจุบัน เพื่อให้ผู้อ่านจินตนาการตามเรื่องได้ง่าย เป็นการเพิ่มแรงจูงใจ  ในการอ่าน ให้กับผู้อ่าน ผู้ที่เคยศึกษาพุทธประวัติมา พอได้อ่านทศชาติฉบับนี้ ก็จะเข้าใจได้  สามารถนึกภาพตามได้

ทศชาติฉบับนี้ มีการเก็บรายละเอียดเหตุการณ์ก่อนที่พระพุทธเจ้าจะตรัสชาดกใน พระชาตินั้น ๆ เอาไว้ เพื่อให้ผู้อ่านสามารถเชื่อมต่อเหตุการณ์ในทศชาติชาดกกับใน พุทธประวัติได้

“ยกตัวอย่าง เรื่อง พระจันทกุมาร

เป็นเหตุการณ์ที่พระจันทกุมารถูกใส่ความ

จากการตัดสินอรรถคดีอย่างเที่ยงธรรมของท่าน

ท่านจึงถูกใส่ความ ถูกใส่ร้าย

จนนำมาสู่การถูกจับ บูชายัญ

ต้องเผชิญวิบากกรรม อย่างแสนสาหัส”

  เราเคยศึกษาพุทธประวัติ ก็จะรู้ว่า   พระเทวทัตส่งนายขมังธนู มาลอบปลงพระชนม์พระพุทธองค์ แต่ในพุทธประวัติที่เราเรียน กันมา เราจะไม่เห็นขั้นตอนว่า เขาคัดพลแม่นธนู กันอย่างไร ซึ่งในหนังสือทศชาติเล่มนี้    จะบรรยายการคัดพลแม่นธนูเอาไว้อย่างละเอียด โดยคัดมาจากพลแม่นธนูถึง ๕๐๐ คน แล้วคัดให้เหลือ ๓๑ คน ใน ๓๑ คน ก็จะคัดคนที่ยิงธนูแม่นที่สุด ขึ้นเป็นหัวหน้าทีม  เราจะเห็นการประชุมทีมวางแผนลอบปลงพระชนม์พระพุทธเจ้า จะได้ทราบว่า มีการวางแผน  ฆ่าตัดตอน เพื่อปกผิดความผิดของพระเทวทัตด้วย เราจะเห็นการให้ผลของกรรมที่เกิดขึ้นกับพระเทวทัต ซึ่งทำกรรมต่าง ๆ เอาไว้กับพระพุทธเจ้า ทำกรรมต่าง ๆ เอาไว้กับพระศาสนา  ทำกรรมต่าง ๆ เอาไว้กับคณะสงฆ์

ในทศชาติฉบับนี้ จะเก็บเรื่องเหล่านี้เอาไว้ อย่างละเอียด

ท้ายเล่มของหนังสือเล่มนี้ ยังมีดรรชนีอธิบายคำศัพท์ทางศาสนาที่ยาก เอาไว้ด้วย   เวลาอ่านไป อาจเกิดข้อสงสัยว่า คำนี้ หมายถึงอะไร ก็สามารถเปิดดูคำอธิบายท้ายเล่มได้  ซึ่งก็จะเหมาะกับผู้ที่ไม่คุ้นเคยกับคำศัพท์ทางศาสนา

๓. ประชาชนจะได้หลักธรรมอะไรจากทศชาติชาดก

ทศชาติชาดก ประกอบด้วยพระชาติสำคัญ ๑๐ พระชาติ  นักปราชญ์ทางศาสนา ประพันธ์เป็นคาถาไว้ว่า เต ชะ สุ , เน มะ ภู , จะ นา วิ เว

            พระชาติที่ ๑ พระเตมีย์ชาดก บำเพ็ญเนกขัมมบารมี

            พระชาติที่ ๒ พระมหาชนกชาดก บำเพ็ญวิริยบารมี

            พระชาติที่ ๓ พระสุวรรณสามชาดก บำเพ็ญเมตตาบารมี

            พระชาติที่ ๔ พระเนมิราชชาดก บำเพ็ญอธิษฐานบารมี

            พระชาติที่ ๕ พระมโหสถชาดก บำเพ็ญปัญญาบารมี

            พระชาติที่ ๖ พระภูริทัตชาดก บำเพ็ญศีลบารมี

            พระชาติที่ ๗ พระจันทชาดก บำเพ็ญขันติบารมี

พระชาติที่ ๘ พระนารทชาดก บำเพ็ญอุเบกขาบารมี

            พระชาติที่ ๙ พระวิธูรชาดก บำเพ็ญสัจจบารมี

            พระชาติที่ ๑๐ พระเวสสันดรชาดก บำเพ็ญทานบารมี

            หลักธรรมหลากหลาย มีอยู่ในทศชาติทุกพระชาติ แต่จะขอยกตัวอย่างหลักธรรม ที่สำคัญ ซึ่งปรากฏอยู่ในพระวิธูรชาดก หรือพระวิธูรบัณฑิต มาเป็นตัวอย่างหลักธรรม   ที่จะนำไปประพฤติปฏิบัติ กล่าวคือ

๑ ) สาธุนรธรรม หลักธรรมของคนดี มี ๔ ประการ คือ 

            ๑. จงเดินไปตามทางที่ท่านเดินกันมาแล้ว (หมายถึง การตอบแทนพระคุณของท่านผู้ที่มีบุญคุณแก่ตน) 

๒. จงอย่าเผาฝ่ามืออันชุ่ม (หมายถึง ไม่คิดร้ายต่อผู้มีพระคุณ)

๓. อย่าทำร้ายมิตรไม่ว่าในกาลไหน ๆ (หมายถึง ไม่เป็นคนเนรคุณ)

๔. อย่าตกอยู่ในอำนาจของพวกอสตรี (หมายถึง ผู้หญิงที่ไม่ดี ผู้หญิงที่มิใช่กุลสตรี)

๒) ฆราวาสธรรม หลักธรรมสำหรับผู้ครองเรือน มี ๔ ประการ คือ

   ๑. ไม่บริโภคอาหารอร่อยแต่เพียงผู้เดียว ไม่พูดคุยคำที่ไร้สาระ ต้องเป็นผู้มีศีล สมบูรณ์ด้วยความประพฤติ ไม่ประมาท มีปัญญา พิจารณาเหตุผล มีความอ่อนน้อมถ่อมตน ไม่เป็นคนกระด้าง หยาบคาย เป็นผู้สงบเสงี่ยม พูดจาไพเราะ สุภาพ อ่อนโยน น่าคบหาป็นเพื่อน

๒. ต้องสงเคราะห์ญาติพี่น้อง รู้จักทำบุญ ให้ทาน บำรุงสมณพราหมณ์ ตามสมควร 

  ๓. ต้องเป็นผู้มีคุณธรรม ทรงจำอรรถะ ทรงจำธรรม หมั่นไต่ถาม เข้าไปหาท่านผู้มีศีล ผู้เป็นพหูสูต โดยเคารพ

  ๔. ต้องมีความประพฤติอันปลอดภัย ต้องพูดคำสัตย์

            ประมวลได้ ๔ ประการ คือ สัจจะ ความจริงใจ, ทมะ ความข่มใจ, ขันติ ความอดทน และ จาคะ ความเสียสละ นั่นเอง 

๓) ราชะวะสะดีธรรม (ราชวสดีธรรม) หลักธรรมของข้าราชบริพารที่ดี หรือ หลักธรรมของข้าราชการที่ดี ซึ่งพระโพธิสัตว์วิธูรบัณฑิต กล่าวสอนไว้ มี ๔๓ ข้อ ยกตัวอย่าง

            เมื่อรับราชการ ต้องเป็นคนเสมอต้นเสมอปลาย

            ข้าราชการ อย่าเป็นคนกล้าเกินไป แต่อย่าขลาดจนเสียข้อราชการ

            ข้าราชการ ต้องเป็นคนหมั่นรู้ในราชกิจ

            ข้าราชการ ต้องเป็นคนฉลาดในราชกิจ

            ข้าราชการ อย่าเป็นคนตีตนเสมอเจ้านาย

            ข้าราชการ อย่าดื่มสุราเมามายจนเสียราชกิจ

            ข้าราชการ อย่าเป็นคนเห็นแก่กิน

            ข้าราชการ ต้องเป็นคนอ่อนน้อมถ่อมตน

            ข้าราชการ ต้องเป็นคนรู้จักกาละเทศะ     เป็นต้น

๔. คณะผู้จัดพิมพ์ และ พสกนิกรจะมีส่วนร่วมเฉลิมพระเกียรติ ฯ อย่างไรได้บ้าง

            หนังสือ “ทศชาติ ปณิธานมหาบุรุษไม่เปลี่ยนแปลง” ฉบับ ญาณวชิระ จัดพิมพ์  เพื่อเฉลิมพระเกียรติ น้อมเกล้าน้อมกระหม่อมถวายพระพรชัยมงคล แด่ สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง เนื่องในโอกาสมหามงคล  เฉลิมพระชนมพรรษา ๙๐ พรรษา ๑๒ สิงหาคม ๒๕๖๕ นี้

บริษัท เมืองโบราณ จำกัด และ บริษัทในเครือ เป็นผู้จัดพิมพ์ จำนวน ๑๐,๐๐๐ เล่ม

  บริษัท อมรินทร์พริ้นติ้งแอนด์พับลิชชิ่ง จำกัด (มหาชน) เป็นผู้จัดทำหนังสืออิเล็คทรอนิกกส์  E-Book และหนังสือเสียง Audiobook  

ได้รับความเห็นชอบจากรัฐบาล โดยได้รับการประสานงานอย่างดียิ่งจากสำนักนายกรัฐมนตรี

            พสกนิกรชาวไทยทุกหมู่เหล่า สามารถสแกนโหลดหนังสืออิเล็กทรอนิกส์ และหนังสือเสียง ที่ปรากฏอยู่ในเว็บไซต์ของสำนักนายกรัฐมนตรี ไปอ่าน ไปศึกษา แล้วนำเอาหลักธรรมที่มีอยู่ในหนังสือ “ทศชาติ ปณิธานมหาบุรุษไม่เปลี่ยนแปลง” ฉบับ ญาณวชิระ นั้น ไปประยุกต์บูรณาการใช้ในชีวิตของตน ใช้ในการบริหารงานขององค์กร ใช้ในการอยู่ร่วมกับสังคม เพื่อให้เป็นสังคมที่เกิดสันติสุข อันเป็นสังคมอุดมธรรมที่ปรารถนาของมวลมนุษยชาติ แล้วประมวลผลแห่งการประพฤติปฏิบัติหลักธรรมจากหนังสือทศชาตินั้น น้อมเทิดพระเกียรติ  ถวายพระพรชัยมงคล ให้สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนี  พันปีหลวง จงทรงมีพระสุขภาพพลานามัยสมบูรณ์ แข็งแรง ขอจงทรงเจริญพระชนมายุ   ยิ่งยืนนาน ก็จะสมมโนรถปรารถนาแห่งการได้ศึกษาหลักธรรมจากหนังสือ ทศชาติ ปณิธานมหาบุรุษไม่เปลี่ยนแปลง ฉบับ ญาณวชิระ นี้ ทุกประการ

เรื่องย่อ ทศชาติ

          ทศชาติชาดก เป็นเรื่องราวในพระชาติหนหลังขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ขณะพระองค์กำลังบำเพ็ญพระบารมีเพื่อบรรลุพระโพธิญาณ 

พระมหากษัตริย์ไทยนับแต่โบราณกาลมา ทรงโปรดให้นำทศชาติชาดกมาเขียน    เป็นภาพจิตรกรรมฝาผนังในพระอุโบสถจารึกไว้ตามพระอารามต่าง ๆ บอกเล่าเรื่องราวเหตุการณ์สำคัญในพระชาติทั้ง ๑๐  พระชาติขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เพื่อให้อาณาประชาราษฎร์ ได้ศึกษาเส้นทางชีวิตของพระมหาบุรุษ ที่ต้องฟันฝ่าอุปสรรคนานาประการ แต่ละพระชาติทรงบำเพ็ญพระบารมีด้วยจิตใจที่แน่วแน่ มีปณิธานที่มั่นคง กว่าจะอุบัติมาตรัสรู้เป็นพระพุทธเจ้าในพระชาติสุดท้าย ประกอบด้วย

            ๑. เตมีย์ชาดก (บำเพ็ญเนกขัมมบารมี) พระโพธิสัตว์ เสวยพระชาติเป็นพระเตมีย์   ทรงมีความปรารถนาอย่างแรงกล้าในการเสด็จออกบรรพชา จึงทรงแกล้งทำเป็นคนใบ้    ด้วยทรงมุ่งหวังที่จะละทิ้งกามคุณทั้ง ๕ อันเป็นเหตุให้เกิดทุกข์

            ๒. มหาชนกชาดก (บำเพ็ญวิริยบารมี) พระโพธิสัตว์ เสวยพระชาติเป็นพระมหาชนก   ขณะเสด็จลงสำเภาไปค้าขาย ได้เกิดพายุใหญ่เรือแตกจมลงในมหาสมุทร แม้จะมองไม่เห็นฝั่ง  แต่พระมหาชนก ก็มิได้ท้อถอย ทรงแหวกว่ายอยู่ในมหาสมุทรถึง ๗ วัน นางมณีเมขลาเทพธิดาผู้รักษามหาสมุทร ได้พูดลองใจให้พระองค์เลิกล้มความพยายาม แต่พระมหาชนก   ไม่ทรงฟัง ยังเพียรพยายามแหวกว่ายด้วยความมุ่งมั่น นางมณีเมขลาเห็นเช่นนั้น จึงเกิด ความเลื่อมใสในความเพียรและให้การช่วยเหลือด้วยการอุ้มพระมหาชนกไปขึ้นฝั่งที่  เมืองมิถิลา จนได้ขึ้นครองราชย์เป็นพระเจ้าแผ่นดิน

            ๓. สุวรรณสามชาดก (บำเพ็ญเมตตาบารมี) พระโพธิสัตว์ เสวยพระชาติเป็น   พระสุวรรณสาม เลี้ยงดูบิดามารดาผู้ตาบอดอยู่ในป่า วันหนึ่งพระสุวรรณสามถูก  พระเจ้าปิลยักษ์ ยิงด้วยลูกศร ได้รับบาดเจ็บแสนสาหัส แต่ไม่ได้ผูกโกรธ ด้วยอำนาจ  แห่งเมตตาธรรม ได้ทำให้พระสุวรรณสามกลับฟื้นคืนชีวิต และบิดามารดากลับมามองเห็น ได้ดังเดิม

            ๔. เนมิราชชาดก (บำเพ็ญอธิษฐานบารมี) พระโพธิสัตว์ เสวยพระชาติเป็นพระเจ้าเนมิราช เป็นผู้มั่นคงในการให้ทาน ทรงเบญจศีล เป็นนิจ สมาทานอุโบสถทุกวันปักษ์ ทรงแสดงธรรมให้ทราบทางสวรรค์ สอนอาณาประชาราษฎร์ให้กลัวนรก พระอินทร์ทรงพอพระทัย ถึงกับให้มาตลีเทพบุตรนำราชรถไปรับพระเจ้าเนมิราช เพื่อไปเที่ยวชม เมืองนรกและเมืองสวรรค์ ในกาลต่อมา เมื่อพระเกศาหงอกแล้ว ได้เสด็จออกบรรพชา

            ๕. มโหสถชาดก (บำเพ็ญปัญญาบารมี) พระโพธิสัตว์ เสวยพระชาติเป็นพระมโหสถบัณฑิต ผู้มีปัญญาดุจแผ่นดิน รับราชการอยู่ประจำในราชสำนักของพระเจ้าวิเทหะ  แห่งกรุงมิถิลา ในท่ามกลางปัญหาและอุปสรรคนานัปการ พระมโหสถบัณฑิตได้ใช้ปัญญา ที่อบรมมาดีแล้ว สามารถแก้ไขปัญหาให้สำเร็จลุล่วงด้วยดีมาโดยลำดับ

            ๖. ภูริทัตชาดก (บำเพ็ญศีลบารมี) พระโพธิสัตว์ เสวยพระชาติเป็นพญานาค ชื่อว่า  ภูริทัต รักษาอุโบสถศีลอยู่ที่จอมปลวกใกล้ฝั่งแม่น้ำยมุนา แต่ถูกพราหมณ์หมองูผู้รู้มนต์ อาลัมพายน์ จับตัวไปเที่ยวแสดงละครหาเงินตามสถานที่ต่าง ๆ พระภูริทัตก็มิได้มีความแค้นเคืองคิดที่จะทำลายชีวิตพราหมณ์หมองูนั้น เพราะความที่ตนสมาทานรักษาอุโบสถศีลอย่างมั่นคง

            ๗. จันทกุมารชาดก (บำเพ็ญขันติบารมี) พระโพธิสัตว์ เสวยพระชาติเป็นพระจันทกุมาร ราชโอรสของพระเจ้าเอกราชแห่งเมืองปุปผวดี พระราชบิดาทรงเชื่อคำหลอกลวง  ของขัณฑหาลปุโรหิต จึงทรงรับสั่งให้จับพระจันทกุมารพร้อมด้วยคนและสัตว์เป็นจำนวนมาก นำไปบูชายัญ ท้าวสักกเทวราชจึงได้เสด็จลงมาช่วยชีวิตไว้ แม้จะถูกกระทำเช่นนี้   พระจันทกุมารก็มิได้ผูกอาฆาตพยาบาทแต่ประการใด

            ๘. นารทชาดก (บำเพ็ญอุเบกขาบารมี) พระโพธิสัตว์ เสวยพระชาติเป็นท้าวมหาพรหม     ชื่อว่า นารทะ ครั้งนั้น พระเจ้าอังคติราช มีความเห็นผิดว่า นรกไม่มี สวรรค์ไม่มี ในเวลานั้น   ท้าวมหาพรหม ได้เสด็จลงมาแสดงโทษแห่งความเห็นผิดให้พระเจ้าอังคติราชสดับ ทำให้พระองค์ทรงคลายจากมิจฉาทิฏฐิ ละความเห็นผิด กลับมาปกครองบ้านเมืองให้ร่มเย็นเป็นสุข   ด้วยทศพิธราชธรรมดังเดิม 

            ๙. วิธูรชาดก (บำเพ็ญสัจจบารมี) พระโพธิสัตว์ เสวยพระชาติเป็นอำมาตย์ ชื่อว่า  วิธูระ เป็นผู้สอนอรรถและธรรมแด่พระเจ้าธนัญชัยโกรัพยะแห่งกรุงอินทปัตถ์ เมื่อ ปุณณกยักษ์ มาท้าพนันเล่นสกากับพระเจ้าธนัญชัยโกรัพยะ โดยมีวิธูรบัณฑิตเป็นเดิมพัน  เพื่อให้เป็นทาสของปุณณกยักษ์ พระเจ้าธนัญชัยโกรัพยะทรงพ่ายแพ้ แม้วิธูรบัณฑิตรู้ดี    หากตอบว่า ตนเองไม่ใช่ทาสของพระราชา ก็จะพ้นจากความลำบาก แต่ก็ยังตอบไป  ตามความเป็นจริง เพราะความยึดมั่นในการบำเพ็ญสัจจบารมี  

            ๑๐. เวสสันดรชาดก (บำเพ็ญทานบารมี) พระโพธิสัตว์ เสวยพระชาติเป็น  พระเวสสันดร พระองค์ทรงตั้งปณิธานในการบริจาคทาน แม้จะมีใครขอสิ่งที่รักสิ่งที่หวงแหนที่สุดในชีวิต ไม่ว่าจะเป็นดวงหทัย ดวงตา เนื้อและเลือด บุตรธิดา หรือภรรยา ก็ทรงบริจาคเป็นทานได้ เพราะมุ่งมั่นในพระโพธิญาณเป็นปณิธานสูงสุด  

            พระโพธิสัตว์ทรงบำเพ็ญพระบารมีแต่ละข้อ ละเอียดขึ้นไปตามลำดับ ตั้งแต่   ขั้นธรรมดา เรียกว่า “บารมี” ขั้นกลาง เรียกว่า “อุปบารมี” จนถึงขั้นสูงสุด เรียกว่า “ปรมัตถบารมี” รวมเป็นบารมี ๓๐ ประการ

บันทึกการเดินทาง… “ทศชาติ” ปณิธานมหาบุรุษไม่เปลี่ยนแปลง ฉบับ ญาณวชิระ เฉลิมพ ระเกียรติ สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง (ตอนที่ ๓ ) ปฐมเหตุแห่งการสร้างบารมีของพระโพธิสัตว์ : ที่มาและความสำคัญของการจัดทำหนังสือในปีมหามงคล

The post บันทึกการเดินทาง… “ทศชาติ” ปณิธานมหาบุรุษไม่เปลี่ยนแปลง ฉบับ ญาณวชิระ เฉลิมพระเกียรติ สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง (ตอนที่ ๓ ) ปฐมเหตุแห่งการสร้างบารมีของพระโพธิสัตว์ : ที่มาและความสำคัญของการจัดทำหนังสือในปีมหามงคล appeared first on Manasikul Online.

สืบเนื่องจากงานแถลงข่าวการจัดทำหนังสือ “ทศชาติ ปณิธานมหาบุรุษไม่เปลี่ยนแปลง” ฉบับ ญาณวชิระ เพื่อเฉลิมพระเกียรติสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง เนื่องในโอกาสมหามงคลเฉลิมพระชนมพรรษา ๙๐ พรรษา ๑๒ สิงหาคม ๒๕๖๕ เมื่อวันจันทร์ที่ ๑๕ สิงหาคม พุทธศักราช ๒๕๖๕ เวลา ๑๕.๐๐ น. ณ ศูนย์แถลงข่าวรัฐบาล ตึกนารีสโมสร ทำเนียบรัฐบาล ที่ผ่านมา

ศาสตราจารย์กิตติคุณ ดร.วิษณุ เครืองาม รองนายกรัฐมนตรี เป็นประธานการแถลงข่าวการจัดทำหนังสือ “ทศชาติ ปณิธานมหาบุรุษไม่เปลี่ยนแปลง” ฉบับ ญาณวชิระ เฉลิมพระเกียรติสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง

ในการนี้ สำนักนายกรัฐมนตรี ร่วมกับ บริษัท เมืองโบราณ จำกัด ได้พิจารณาแล้วเห็นประโยชน์อันควรนำออกเผยแพร่ให้กว้างขวาง จึงได้ร่วมกันจัดพิมพ์หนังสือ “ทศชาติ ปณิธานมหาบุรุษไม่เปลี่ยนแปลง” เพื่อเฉลิมพระเกียรติ อีกทั้ง บริษัทอมรินทร์พริ้นติ้งแอนด์พับลิชชิ่ง จำกัด (มหาชน) ได้สนับสนุนการจัดทำหนังสือทศชาติ เป็น E-Book และ Audiobook เพื่อให้ประชาชนผู้สนใจสามารถติดตามได้ในหลากหลายช่องทาง ซึ่งหนังสือ ทศชาติ ปณิธานมหาบุรุษไม่เปลี่ยนแปลง ฉบับเฉลิมพระเกียรติดังกล่าวนี้ ใช้ภาษาที่เรียบง่าย เพื่อให้เป็นพุทธชาดกที่ประชาชนในทุกระดับชั้นสามารถเข้าถึงแก่นธรรมของพระพุทธศาสนาได้อย่างทั่วถึงเท่าเทียมกัน

โดยในงานแถงข่าวมี พลตำรวจโท เผ่าไทย ทองธิว กรรมการบริหาร บริษัท เมืองโบราณ จำกัด และคุณเมตตา อุทกะพันธุ์ ประธานกรรมการ บริษัท อมรินทร์พริ้นติ้ง แอนด์ พับลิชชิ่ง จำกัด (มหาชน) ร่วมแถลงข่าวด้วย ซึ่งมีรายละเอียดอันเต็มเปี่ยมไปด้วยพลังสร้างสรรค์ที่จะช่วยกันขับเคลื่อนให้สังคมอุดมเมตตา ปัญญาทุกภาคส่วนตั้งแต่ครอบครัว โรงเรียน ทุกแนวทางการศึกษา ไปจนถึงสังคมคนทำงาน การดูแลผู้สูงอายุ ให้เกิดความเกื้อกูลกัน และเกิดความรักความสามัคคีไปพร้อมๆ กัน จึงขอนำมาบันทึกไว้ในความทรงจำของเว็บไซต์เล็กๆ แห่งนี้

บันทึกการเดินทาง… “ทศชาติ” ปณิธานมหาบุรุษไม่เปลี่ยนแปลง ฉบับ ญาณวชิระ เฉลิมพระเกียรติ สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง (ตอนที่ ๒) มหากุศลแห่งทานบารมีอันยิ่งใหญ่ : เปิดคำแถลงข่าวฉบับเต็ม โดย ศาสตราจารย์กิตติคุณ ดร.วิษณุ เครืองาม รองนายกรัฐมนตรี

ศาสตราจารย์กิตติคุณ ดร.วิษณุ เครืองาม รองนายกรัฐมนตรี เป็นประธาน  แถลงข่าวการจัดทำหนังสือ “ทศชาติ ปณิธานมหาบุรุษไม่เปลี่ยนแปลง” ฉบับ ญาณวชิระ ณ ศูนย์ แถลงข่าวรัฐบาล ตึกนารีสโมสร ทำเนียบรัฐบาล เมื่อวันที่ ๑๕ สิงหาคม ๒๕๖๕ เวลา ๑๕.๐๐ น. โดยมีรายละเอียด ดังนี้

            เรียนท่านสื่อมวลชน และ ท่านผู้มีเกียรติทุกท่าน

            ครั้งนี้เป็นการแถลงข่าวง่าย ๆ ก็คือ เป็นการประชาสัมพันธ์หนังสือสำคัญเล่มหนึ่ง    ซึ่งกำลังจะออกสู่บรรณภิภพตอนปลายเดือนนี้ แต่ว่า มันเป็นข่าวล่วงหน้ามาก่อนนานพอสมควรแล้วละ   ถ้าหากว่าไม่ประชาสัมพันธ์ ไม่บอกกล่าวกันให้รู้ หลายคนก็จะไม่รู้ว่า เรากำลังจะมีหนังสือสำคัญเกิดขึ้นในโอกาสสำคัญ

อยากเรียนอย่างนี้นะครับว่า ในโอกาสมหามงคลสมัยที่สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์  พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง ทรงเจริญพระชนมพรรษา ๙๐ พรรษา ต้องถือว่า    เป็นโอกาสสำคัญพิเศษ ซึ่งการที่สมเด็จพระบรมวงศ์ชั้นผู้ใหญ่ในพระราชวงศ์จะทรงเจริญพระชนมายุ หรือพระชนมพรรษายาวนานขนาดนี้นั้น ไม่ใช่เป็นสิ่งที่หาง่ายโดยทั่วไป บัดนี้ สมเด็จพระองค์นี้ ได้ทรงเจริญพระชนมพรรษาครบ ๙๐ พรรษา ไปเมื่อวันที่ ๑๒ สิงหาคมที่ผ่านมา ก็เป็นธรรมเนียมตามโบราณ พระราชประเพณีที่จะต้องมีการเฉลิมฉลองกัน ทั้งในส่วนของการทำบุญหรือศาสนพิธี ในส่วน ของการทำทาน คือ การเผยแพร่ จำหน่ายจ่ายแจกอะไรก็ตาม ที่สามารถทำได้ ซึ่งอาจจะเป็นการจำหน่ายจ่ายแจกสิ่งที่เรียกว่า อามิสทาน เป็นเงินเป็นทอง เป็นข้าวเป็นของ

“แต่ที่สำคัญกว่านั้น ก็คือ 

การจำหน่ายจ่ายแจกวิทยาทาน

คือ ความรู้ หรือธรรมทาน คือธรรมะ

ให้แก่ประชาชนทั้งหลาย

ถือว่า  เป็นการบำเพ็ญกุศล

เพื่อที่จะขอประทานทูลเกล้าทูลกระหม่อมถวายสมเด็จพระพันปีหลวง”

ศาสตราจารย์กิตติคุณ ดร.วิษณุ เครืองาม รองนายกรัฐมนตรี

ในการนี้ รัฐบาลก็ได้จัดตั้งคณะกรรมการระดับชาติขึ้นชุดหนึ่ง คือ คณะกรรมการ อำนวยการจัดงานเฉลิมพระเกียรติสมเด็จพระบรมราชชนนีพันปีหลวง ซึ่งมีท่านนายกรัฐมนตรี  เป็นประธาน แล้วก็มีคณะกรรมการย่อย ๆ ลงมา ผมเองก็เป็นประธานกรรมการย่อยในส่วนของ พิธีการ เราก็มาคิดกันถึงกิจกรรมต่าง ๆ ซึ่งหลายกิจกรรมก็ได้ผ่านไปแล้วเมื่อสองสามวันที่ผ่านมา  มีการตักบาตรที่ท้องสนามหลวง มีการสวดมนต์ 5 ศาสนา พุทธ คริสต์ อิสลาม ฮินดู ซิกข์ แล้วก็มี   การจัดมหรสพสมโภช กิจกรรมที่ทำนั้น มีทั้งในกรุงเทพมหานครแล้วก็ในต่างจังหวัด บางอย่างก็ทำในต่างประเทศด้วย

ทีนี้ ก็มาถึงเรื่องหนึ่ง คือ คณะกรรมการอำนวยการ ต้องการให้การจัดงานเฉลิมฉลองครั้งนี้นั้น ทุกคนมีโอกาสและมีส่วนร่วม จึงได้เชิญชวนทั้งภาคประชาชน ภาคประชาสังคม และ ภาคส่วนอื่น ๆ ให้เข้ามามีส่วนร่วม ตามที่คิดว่าจะสามารถทำได้ ก็มีส่วนร่วมสำคัญเกิดขึ้นจากภาคเอกชนโดยที่เราไม่ได้คาดหมายมาก่อน นั่นก็คือว่า มีพระเถระจากวัดสระเกศ ราชวรมหาวิหาร  ๕ รูป ซึ่งท่านรวมกันแล้ว ก็ใช้นามปากกาแทนทั้ง ๕ รูป ว่า “ญาณวชิระ” แต่ละท่านเป็นนักเทศน์  เป็นนักเขียน เป็นนักพูด มีบทบาทสำคัญมาในอดีต ท่านก็ไปช่วยกันรังสรรค์ คือ เขียนหนังสือขึ้นมา   เล่มหนึ่ง ตั้งชื่อว่า “ทศชาติ ปณิธานมหาบุรุษไม่เปลี่ยนแปลง”

ผมขออธิบาย คำว่า “ปณิธาน”

ปณิธาน คือ ความมุ่งมั่น ตั้งใจแน่วแน่ คำว่า มหาบุรุษ ในที่นี้ ก็คือ หมายถึง พระพุทธเจ้า หรือ พระโพธิสัตว์ ที่กำลังจะไปตรัสรู้เป็นพระพุทธเจ้า คำว่า ที่ไม่เปลี่ยนแปลง ก็คือว่า เป็นการตั้งมั่นปณิธานนี้เอาไว้นานแสนนานแล้ว จะเกิดกี่ภพกี่ชาติก็ยังยึดมั่น ในความตั้งใจนั้น คือ การตั้งใจที่จะไปตรัสรู้เป็นพระพุทธเจ้าให้ได้ ถ้าหากว่า เราพูดกันตามความเชื่อหรือคตินิยมของพุทธศาสนา ท่านก็อาจจะได้ยินมาแล้วว่า คนเรากว่าจะมาตรัสรู้เป็นพระพุทธเจ้านั้น   จะต้องไปเกิดหรือเสวยพระชาติ เป็นสิ่งมีชีวิตต่าง ๆ กันมากมาย หลายกัปหลายกัลป์ อสงไขย มีทั้ง  ไปเกิดเป็นมนุษย์ มีทั้งไปเกิดเป็นสัตว์ มีทั้งที่ไปเกิดเป็นพระราชามหากษัตริย์ มีทั้งที่ต้องเวียนว่ายตายเกิดไปเป็นยาจกเข็ญใจ ไปเป็นพราหมณ์ จนกระทั่งแม้แต่เป็นสัตว์ เช่น เป็นนกยูง เป็นช้าง  เมื่อเสียชีวิตก็จะเวียนว่ายตายเกิดอยู่อีกหลายภพหลายชาติ เพื่อสะสมบารมีเอาไว้ จนกระทั่งบารมี แข็งแกร่ง มั่นคง ก็จะมาถึงสิบชาติสุดท้าย ก่อนที่จะไปถึงชาติที่สิบเอ็ด ชาติที่สิบเอ็ดก็คือชาติที่จะได้เป็นพระพุทธเจ้า แต่คนเรากว่าจะไปถึงชาติที่สิบเอ็ด คือ สามารถตรัสรู้อนุตรสัมมาสัมโพธิญาณได้  จะต้องผ่านภพผ่านชาติมามากเหลือเกิน โดยเฉพาะชาติที่สำคัญที่สุด ก็คือ สิบชาติสุดท้ายก่อนที่จะมาถึงชาติที่สิบ

พระพุทธเจ้าของเรานั้น ได้เสวยพระชาติสิบชาติสุดท้าย ก่อนที่จะมาถึงชาติที่สิบเอ็ด  ต่อเนื่องกันด้วยการบำเพ็ญบารมีต่าง ๆ กัน คำว่า บำเพ็ญบารมี ก็คือ สะสมประสบการณ์หรือทำ   คุณงามความดีเก็บเอาไว้ เพื่อส่งต่อไปยังภพหรือชาติต่อไป

แต่ละชาตินั้น เราเคยเรียกกันว่า ชาดก “ชาดก” ก็คือ “ชาติ”

“ชาติ” ก็คือ “การเกิด” สิบชาตินี้ เขาเรียกว่า “ทศชาติ” และเป็นชาติที่สำคัญที่สุดยิ่งกว่าชาติใด ๆ ทั้งหมด ที่มีมาก่อนหน้านี้ ชาติที่หนึ่งในสิบชาติสุดท้ายนั้น พระโพธิสัตว์ได้เสด็จมาบังเกิดเป็นพระเตมีย์ แล้วบำเพ็ญบารมีที่สำคัญยิ่ง คือ เนกขัมมบารมี คือ ความที่ตั้งใจเหมือนกับนักบวช ความอดกลั้น ความไม่พูดไม่จา ไม่วอกแวกใด ๆ จนเราเคยได้ยินใช่ไหมครับ ที่เราไปอุปมาเปรียบเทียบ  ใครสักคนที่ไม่พูดอะไรเลย เอาแต่ทำงานอยู่อย่างเดียวว่า เหมือนกับพระเตมีย์ใบ้

พระเตมีย์ นี่คือชาติ ที่หนึ่ง ในจำนวนสิบชาตินั้น ทรงบำเพ็ญเนกขัมมบารมี เมื่อตายไปแล้ว ก็ได้บังเกิดในชาติที่สอง เป็นพระมหาชนก ที่เรารู้จักดี พระมหาชนกที่เรือแตกแล้วก็ว่ายน้ำอยู่ในมหาสาคร ด้วยความพากเพียร  จนกระทั่งนางเมขลาอุ้มไปส่งที่ฝั่ง นั่นแหละครับ คือ พระมหาชนกองค์เดียวกันนี่ นี่เป็นชาติที่สอง   ในจำนวนทศชาติหรือสิบชาติ แล้วทรงบำเพ็ญบารมีอันยิ่งใหญ่ คือ วิริยบารมี ความเพียร

ต่อจากนั้น  ก็ไปถึงชาติที่สาม คือ พระสุวรรณสาม ชาติที่สี่ก็คือ เป็นพระเนมิราช ชาติที่ห้า คือเป็นพระมโหสถ  ชาติที่หกคือเป็นพระภูริทัต ชาติที่เจ็ดคือเป็นพระจันทกุมาร ชาติที่แปดคือเป็นพระนารทะ ชาติที่เก้า คือเป็นพระวิธูรบัณฑิต แล้วก็ชาติที่สิบ ชาติสุดท้าย เป็นพระเวสสันดร ซึ่งในชาติที่สิบนี้ ทรงบำเพ็ญ บารมีอันยิ่งใหญ่เหนือบารมีทั้งหมด ที่เคยมีมาในอดีตกาล ก็คือ ทานบารมี ทรงบริจาคทรัพย์สิน  เงินทองต่าง ๆ ทรงบริจาคแม้กระทั่งลูกและเมีย แล้วจากการบำเพ็ญบารมีอันยิ่งใหญ่ในสิบพระชาติ    นี้เอง เมื่อสิ้นพระชนม์หรือหมดชีวิตไป ก็ได้บังเกิดเป็นชาติที่สิบเอ็ด คือเป็นเจ้าชายสิทธัตถะราชกุมาร จนกระทั่งเสด็จออกบวช ที่เรียกว่า เสด็จออกมหาภิเนษกรมณ์ แล้วก็ได้ตรัสรู้  เป็นพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

“ในทางคติพุทธศาสนา ถือว่า

สิบชาติ ทศชาตินี้ สิบบารมี

ที่ได้ทรงบำเพ็ญในแต่ละชาตินี้  

เป็นความยิ่งใหญ่มหาศาล

และนี่คือ ปณิธานของมหาบุรุษที่ไม่เปลี่ยนแปลง”

เราเคยรู้จักพระชาติต่าง ๆ หรือชาดกต่าง ๆ คนละชาติสองชาติ แต่นาน ๆ ที่เราจะรู้ หมดทั้งหมดทั้งสิบชาติสักทีหนึ่ง ถ้าให้ไปซื้อหาอ่านจากในหนังสือ มันก็มีแต่ยาวมาก แล้วก็ที่สำคัญก็คือ เขียนด้วยสำนวนโวหารแบบชาววัด อ่านยาก เข้าใจยาก แปลยาก แล้วก็มีธรรมะแทรกมาก จนกระทั่งเรารู้สึกว่าเราทำความเข้าใจได้ยาก

การที่คณะพระเถระ คือ ญาณวชิระ ได้เรียบเรียง หนังสือเรื่อง ทศชาติ ปณิธาน มหาบุรุษไม่เปลี่ยนแปลงขึ้น มีความหนาประมาณ ๖๐๐ หน้า ได้ยินก็น่ากลัว ผมได้อ่านหมดแล้ว  หลายครั้ง แล้วมีความพึงพอใจเป็นอย่างมาก เพราะว่า หนึ่ง ได้เก็บเอาความสำคัญของสิบชาติมาเรียงต่อกันเป็นเรื่อง สอง ได้แสดงหรือจุดเน้นในทุกชาติให้เห็นว่า อะไรคือปณิธานของมหาบุรุษที่จะเกิด   จะตายกี่ภพกี่ชาติ ก็ไม่เปลี่ยนแปลง ไม่ท้อถอย ไม่เลิกล้มความตั้งใจ จะมุ่งมั่นที่จะไปสู่ชาติที่ได้ตรัสรู้ เพื่อที่จะได้เผยแผ่ธรรมะ สอนแก่ชาวโลก ด้วยพระมหากรุณาธิคุณให้จงได้

ประการต่อไป ที่ผมชอบใจมาก ก็คือ ท่านไม่ใช้สำนวนชาววัดเลย แต่ก็ไม่ใช่สำนวนชาวบ้าน เป็นสำนวนที่อ่านง่าย ๆ ด้วยภาษาไทย แล้วก็ปะปนไปกับธรรมะพอสมควรที่เด็กอ่านได้ ผู้ใหญ่อ่านดี ผมเชื่อว่า หนังสือเล่มนี้ ต่อไปจะเป็นวรรณคดีที่สำคัญของชาติที่ทุกคนควรจะได้อ่าน    ควรจะมีเอาไว้ประจำบ้าน

เมื่อคณะผู้จัดทำหรือผู้เขียน ได้แจ้งมายังรัฐบาลว่า ประสงค์จะมีส่วนร่วมในงาน  มหามงคลที่จะมีการเฉลิมฉลองโอกาส ๙๐ พรรษา ของสมเด็จพระพันปีหลวง รัฐบาลก็เกิดความปีติ ยินดีเป็นอย่างมาก เมื่อสักครู่ ผมก็ได้คุยกับคุณเมตตาว่า ปกติในงานใหญ่ ๆ สำคัญอย่างนี้ จะมีการทำหนังสือออกมามากมายหลายเล่ม แต่พอมาถึงคราว ๙๐ พรรษา สมเด็จพระพันปีหลวงนั้น ความที่จะฉุกละหุกกันหรืออย่างไรก็ไม่ทราบ แล้วก็โควิดระบาดแพร่หลาย นักเขียนก็ไม่รู้หายไปไหนกันหมด

การที่จู่ ๆ มีการเสนอต้นฉบับหนังสือเล่มนี้มา แล้วก็เสนอให้ไปจัดพิมพ์โดยไม่คิดมูลค่าใด ๆ  เลย โดยให้รัฐบาลเป็นเจ้าภาพนั้น เป็นเรื่องที่น่าปีติยินดีเป็นอย่างมาก รัฐบาลก็ได้รับมาพิจารณาได้อ่าน ตั้งกรรมการ มีท่านรองปลัดสำนักนายก ท่านรองปลัดสำนักนายกรัฐมนตรี อรนุช เป็นประธาน  ควบคุมดูแล เห็นว่า สามารถที่จะจัดพิมพ์เฉลิมฉลองได้ ก็ได้นำความกราบบังคมทูลพระกรุณาทรงทราบฝ่าละอองธุลีพระบาทว่า จะขอพิมพ์หนังสือเรื่องนี้ขึ้น โดยใช้ตราสัญลักษณ์ของงาน  ๙๐ พรรษานี้ ประทับไว้บนหน้าปก คราวนี้ก็ถือว่า เป็นการมีส่วนร่วมมาจากภาคประชาชน แต่เพื่อให้สมกับที่ประชาชนจะเป็นเจ้าของงานชิ้นนี้ ผู้เขียนก็เป็นภาคประชาชน เมื่อปรากฏข่าวออกไปว่า  รัฐบาลจะจัดพิมพ์หนังสือเล่มนี้ ก็ต้องขอขอบคุณ บริษัท เมืองโบราณ จำกัด ซึ่งท่านรับเป็นเจ้าภาพ   ในการจัดพิมพ์หนังสือเล่มนี้ทั้งหมด ประมาณหนึ่งหมื่นเล่ม

เท่านั้นไม่เพียงพอ เมื่อคุณเมตตา อุทกะพันธุ์ ประธานกรรมการบริษัทอมรินทร์พรินติ้งแอนด์พับลิชชิ่งจำกัด (มหาชน) ทราบเรื่องเข้า  ท่านก็เข้ามามีส่วนร่วมด้วย ด้วยการที่จะเอาต้นฉบับหนังสือนี้ ไปแปลงเป็น E-book แล้วก็  Audiobook เพื่อที่จะเผยแพร่ทางช่องทางสื่ออื่น ๆ นอกจากจะเป็นรูปเป็นเล่ม รูปเล่มจะออกมา ปลายเดือนสิงหาคมนี้ หนึ่งหมื่นเล่ม แต่ว่า E-book กับ Audiobook ได้จัดทำเตรียมไว้เรียบร้อยแล้ว  ยิ่งไปกว่านั้น ทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย ได้ทราบเข้า ก็รับเอาต้นฉบับนี้ไปออกอากาศทางวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย อ่านทุกวันตั้งแต่วันจันทร์จนถึงวันศุกร์  ตอน ๑๓.๐๐ – ๑๓.๓๐ น. ต่อเนื่องไปจนกว่าจะจบสิบชาติ ซึ่งก็ได้เริ่มมาตั้งแต่วันที่ ๑๒ สิงหาคม

ขณะเดียวกัน พระสงฆ์องค์เจ้าอยู่ในต่างจังหวัด ท่านทราบเรื่อง ท่านคุ้นอยู่แล้ว  เรื่อง ทศชาตินี้ พวกเราฆราวาสอาจจะไม่คุ้นหรือคุ้นไม่หมดทุกชาติ พระท่านคุ้นอยู่แล้ว ท่านก็หาอยู่แล้ว ที่จะมีต้นฉบับง่าย ๆ ภาษาไทยง่าย ๆ ที่จะไปอ่านไปบอกบุญให้แก่ประชาชน เพราะฉะนั้น  จังหวัดอุบลราชธานี ทางท่านเจ้าคณะจังหวัด ก็แจ้งมายังรัฐบาลว่า ได้เอาต้นฉบับหนังสือนี้ ไปแปลงเป็นแหล่ทศชาติ ซึ่งก็ได้ทำไปแล้วเมื่อวันที่ ๑๒ สิงหาคม ที่ผ่านมา เจ้าคณะจังหวัดสระบุรี และเจ้าคณะจังหวัดลพบุรี ก็แจ้งมาว่า จะเอาต้นฉบับนี้ ไปใช้เป็นกัณฑ์เทศน์ ในจังหวัดของท่าน เผยแพร่ไปตามวัด ต่าง ๆ ในจังหวัดสระบุรี จังหวัดลพบุรี มูลนิธิไทยทรงดำ ซึ่งมีสมาชิกหลายล้านคน ก็จะส่งเสริมเผยแพร่ เอาไปอ่าน เอาไปพิมพ์ เอาไปจัดการอะไรต่ออะไรกันอีก

เพราะฉะนั้น วันนี้ เป็นการประชาสัมพันธ์หนังสือเล่มนี้ ทศชาติ แปลว่า พระชาติหรือชาดกสิบชาติของพระพุทธเจ้า ก่อนที่ท่านจะได้มาเป็นพระพุทธเจ้าในสิบชาตินี้ ชาติที่สำคัญที่สุด ก็คือ  ชาติที่สิบ พระเวสสันดร เราถึงเรียกว่า มหาชาติ สมัยก่อน พระเจ้าแผ่นดินจะต้องแต่งมหาชาติ  คำหลวง ซึ่งบรรยายเรื่องพระเวสสันดร เพราะฉะนั้น เราก็มักจะหลงลืม ละเลย ชาติที่ ๙,๘,๗,๖,๕,๔,๓,๒,๑ ในบรรดาสิบชาตินี้ ผมเข้าใจว่า โดยทั่วไป จะคุ้น จะรู้จักอยู่สามชาติเท่านั้น คือ  ชาติที่หนึ่ง คือพระเตมีย์ ชาติที่สอง คือ พระมหาชนก ซึ่งเราทราบจากเรื่องพระมหาชนก ก็ด้วยอาศัยพระมหากรุณาธิคุณในสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร ที่ได้ทรงนิพนธ์เรื่องพระมหาชนก ถ้าไม่เช่นนั้นแล้ว เราก็อาจจะไม่รู้จักพระชาตินี้อีกชาติหนึ่ง วันนี้ เรารู้จากชาติที่หนึ่ง พระเตมีย์ รู้จักชาติที่สอง คือ   พระมหาชนก แล้วก็รู้จักข้ามไปชาติที่สิบ คือ พระเวสสันดร ส่วนชาติอื่นนั้น เราจะไม่ค่อยรู้ 

“แต่ความจริง

แต่ละชาติมีบารมีที่พิเศษของพระองค์ทั้งนั้น

เช่น ปัญญาบารมี ศีลบารมี เมตตาบารมี 

สิ่งต่าง ๆ เหล่านี้ เอามาใช้ในชีวิตประจำวันได้

เอามาใช้ประยุกต์ได้

ไม่ใช่ประยุกต์เพื่อที่เราจะไปตรัสรู้อะไร

แต่เพื่อที่เราจะได้เจริญรอยตาม

พระยุคคลบาทของพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

ซึ่งก็จะเป็นประโยชน์อย่างมหาศาล”

ศาสตราจารย์กิตติคุณ ดร.วิษณุ เครืองาม รองนายกรัฐมนตรี

เพราะฉะนั้น ในนามของรัฐบาล ต้องขอบพระคุณทางญาณวชิระ ผู้ได้เรียบเรียงหนังสือเล่มนี้ขึ้น ขอบพระคุณทางบริษัท เมืองโบราณ จำกัด ที่กรุณารับเป็นเจ้าภาพจัดพิมพ์ ถือว่าเป็นมหากุศลอันยิ่งใหญ่ เมื่อกี้ ท่านก็ได้บอกผมว่า ท่านดีใจเหลือเกินที่ได้มาทำบุญในเรื่องนี้   สร้างหนังสือสำคัญที่จะเป็นวรรณคดีของชาติ ขอขอบพระคุณ คุณเมตตา อุทกะพันธุ์ ประธานกรรมการบริษัทอมรินทร์พรินติ้งแอนด์พับลิชชิ่งจำกัด (มหาชน) ที่ได้เอื้อเฟื้อในการจัดทำ e-book และ audiobook และก็ต้นฉบับหนังสือเล่มนี้จะได้มีการเผยแพร่กันทางเว็บไซต์ของสำนักนายกรัฐมนตรี เว็บไซต์ของสำนักงานปลัดสำนักนายกรัฐมนตรี และก็เฟสบุ๊คของสำนักงานปลัดสำนักนายกรัฐมนตรี ด้วย คือ จะใช้ช่องทางผ่านสื่อต่าง ๆ เพื่อให้มันไปถึงประชาชนให้มากที่สุดเท่าที่จะมากได้

ครั้งนี้ ก็เลยต้องมาบอกบุญ และบอกกล่าวท่านสื่อมวลชนทั้งหลาย ช่วยกรุณาประชาสัมพันธ์เรื่องนี้ด้วย ถ้าผู้ใดต้องการหนังสือในลักษณะของรูปเล่ม ช่วยกรุณาติดต่อมาที่สำนักงานปลัดสำนักนายกรัฐมนตรี หนังสือนี้ เล่มอย่างนี้ จะพิมพ์ออกมาปลายเดือนนี้ ท่านก็แจ้งมาตามคิว   ตามวิธีการที่สำนักงานปลัดสำนักนายก จะได้แจ้งให้ท่านทราบ แล้วขอรับไปได้ฟรี โดยไม่คิดมูลค่า  เพราะว่า เป็นการทำบุญของภาคเอกชนทั้งหลาย

“ด้วยมหากุศลผลบุญที่ได้กระทำครั้งนี้

เป็นวิทยาทาน เป็นธรรมทาน

รัฐบาล ภาคเอกชน ผู้เกี่ยวข้องทั้งหมด

ขอน้อมทูลเกล้าทูลกระหม่อม

ถวายเป็นพระราชกุศล

แด่ สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ

พระบรมราชชนนีพันปีหลวง

ขอทรงพระเจริญยิ่งยืนนาน

มีพระสุขภาพพลานามัยที่สมบูรณ์

เสด็จสถิตเป็นมิ่งขวัญ

ของประชาชนชาวไทยสืบไป

และขอกุศลผลบุญนี้

ได้คุ้มครองรักษาประเทศไทยให้เจริญยั่งยืน

มั่นคง มั่งคั่ง อย่างถาวร  ตลอดไปครับ

ขอบคุณมาก”

ศาสตราจารย์กิตติคุณ ดร.วิษณุ เครืองาม รองนายกรัฐมนตรี

บันทึกการเดินทาง…”ทศชาติ” ปณิธานมหาบุรุษไม่เปลี่ยนแปลง ฉบับ ญาณวชิระ เฉลิมพระเกียรติ สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง (ตอนที่ ๒) มหากุศลแห่งทานบารมีอันยิ่งใหญ่ : เปิดคำแถลงข่าวฉบับเต็ม โดย ศาสตราจารย์กิตติคุณ ดร.วิษณุ เครืองาม รองนายกรัฐมนตรี

The post บันทึกการเดินทาง… “ทศชาติ” ปณิธานมหาบุรุษไม่เปลี่ยนแปลง ฉบับ ญาณวชิระ เฉลิมพระเกียรติ สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง (ตอนที่ ๒) มหากุศลแห่งทานบารมีอันยิ่งใหญ่ : เปิดคำแถลงข่าวฉบับเต็ม โดย ศาสตราจารย์กิตติคุณ ดร.วิษณุ เครืองาม รองนายกรัฐมนตรี appeared first on Manasikul Online.

“ขุนเขาย่อมมีวันทลาย

สายน้ำย่อมมีวันเปลี่ยนทาง

แต่ปณิธานมหาบุรุษไม่เปลี่ยนแปลง”

ญาณวชิระ

บันทึกการเดินทาง…“ทศชาติ ปณิธานมหาบุรุษไม่เปลี่ยนแปลง”

ฉบับ ญาณวชิระ

เฉลิมพระเกียรติ สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง

(ตอนที่ ๑) แถลงข่าวจากตึกไทยคู่ฟ้า

เมื่อรำลึกถึงหนังสือ “ทศชาติ ปณิธานมหาบุรุษไม่เปลี่ยนแปลง” ฉบับ ญาณวชิระ ก็ระลึกถึงเนื้อหาที่ท่านอาจารย์เจ้าคุณพระราชกิจจาภรณ์ (เทอด ญาณวชิโร) และคณะพระเถระทั้งหมด ๕ รูป ที่ช่วยกันปรับปรุงเนื้อหา และเรียบเรียงใหม่เพื่อถวายพระพร สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง ทรงเจริญพระชนมพรรษา ๙๐ พรรษา ๑๒ สิงหาคม ๒๕๖๕

โดยเมื่อวันจันทร์ที่ ๑๕ สิงหาคม พุทธศักราช ๒๕๖๕ ที่ผ่านมา เพจไทยคู่ฟ้า ได้ถ่ายทอดสดการแถลงข่าว เรื่อง การจัดทำหนังสือ “ทศชาติ ปณิธานมหาบุรุษไม่เปลี่ยนแปลง” ฉบับ ญาณวชิระ ขึ้น ณ ศูนย์แถลงข่าวรัฐบาล ตึกนารีสโมสร ทำเนียบรัฐบาล ด้วยในปีพุทธศักราช ๒๕๖๕ นับเป็นปีมหามงคลของพสกนิกรชาวไทย ที่สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง ทรงเจริญพระชนมพรรษา ๙๐ พรรษา ๑๒ สิงหาคม ๒๕๖๕

และในกาลสมัยอันเป็นมหามงคลยิ่งนี้ คณะพระเถระวัดสระเกศ ราชวรมหาวิหาร ทั้ง ๕ รูป ในขณะนั้น ประกอบด้วย
• พระธงชัย สุขญาโณ (อดีตพระพรหมสิทธิ)
• พระมหาสังคม ญาณวฑฺฒโน (อดีตพระราชอุปเสณาภรณ์)
• พระมหาเทอด ญาณวชิโร (อดีตพระราชกิจจาภรณ์)
• พระมหาบุญทวี ปญฺญาวํโส (อดีตพระศรีคุณาภรณ์)
• พระมหาสมจิตร จิตฺตธมฺโม (พระครูสิริวิหารการ)

ปัจจุบัน

พระพรหมสิทธิ (ธงชัย สุขญาโณ)

พระราชอุปเสณาภรณ์ (สังคม ญาณวฑฺฒโน)

พระราชกิจจาภรณ์ (เทอด ญาณวชิโร)

พระศรีคุณาภรณ์ (บุญทวี ปญฺญาวํโสม)

พระครูสิริวิหารการ (สมจิตร จิตฺตธมฺโม)

ได้มีเจตนารมณ์ร่วมกันที่จะเรียบเรียงหนังสือ ทศชาติ ปณิธานมหาบุรุษไม่เปลี่ยนแปลง ฉบับ ญาณวชิระ เพื่อเป็นการเฉลิมพระเกียรติ สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง ด้วยระลึกถึงพระคุณขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าอย่างสูงสุดว่า

ทศชาติ เป็นเรื่องที่แสดงให้เห็นถึงปณิธานที่ตั้งมั่นของพระโพธิสัตว์ที่จะบำเพ็ญพระบารมีให้ถึงพร้อมบริบูรณ์ เพื่อให้บรรลุพระโพธิญาณตรัสรู้เป็นพระพุทธเจ้า ไม่ว่าพระองค์จะต้องประสบกับความทุกข์ยากเดือดร้อนอย่างแสนสาหัส แต่ปณิธานของพระองค์ ก็จะไม่มีวันเปลี่ยนแปลง

และเมื่อได้น้อมรำลึกถึงพระราชจริยาวัตรที่สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง ที่ได้ทรงบำเพ็ญ ต่อบวรพระพุทธศาสนา

อีกทั้งพระราชกรณียกิจอเนกอนันต์ ที่ได้ทรงบำเพ็ญมาอย่างต่อเนื่องยาวนาน แสดงให้เห็นถึงพระราชหฤทัยที่เปรียบประดุจพระโพธิสัตว์ในการบำเพ็ญพระบารมี อันยิ่งใหญ่ด้วยการเสียสละความสุขส่วนพระองค์ ช่วยเหลือเกื้อกูลอาณาประชาราษฎร์ ให้ประสบแต่ความผาสุกตามหลักธรรมของพระพุทธศาสนา

 ในการนี้ สำนักนายกรัฐมนตรี ร่วมกับ บริษัท เมืองโบราณ จำกัด ได้พิจารณาแล้วเห็นประโยชน์อันควรนำออกเผยแพร่ให้กว้างขวาง จึงได้ร่วมกันจัดพิมพ์หนังสือ “ทศชาติ ปณิธานมหาบุรุษไม่เปลี่ยนแปลง” เพื่อเฉลิมพระเกียรติ  

อีกทั้ง บริษัทอมรินทร์พริ้นติ้งแอนด์พับลิชชิ่ง จำกัด (มหาชน) ได้สนับสนุนการจัดทำหนังสือทศชาติ เป็น E-Book และ Audiobook เพื่อให้ประชาชนผู้สนใจสามารถติดตามได้ในหลากหลายช่องทาง

ซึ่งหนังสือ ทศชาติ ปณิธานมหาบุรุษไม่เปลี่ยนแปลง ฉบับเฉลิมพระเกียรติดังกล่าวนี้ ใช้ภาษาที่เรียบง่าย เพื่อให้เป็นพุทธชาดกที่ประชาชนในทุกระดับชั้นสามารถเข้าถึงแก่นธรรมของพระพุทธศาสนาได้อย่างทั่วถึงเท่าเทียมกัน

ท่านสามารถ โหลดหนังสือทศชาติ ฉบับ ญาณวชิระ ได้ที่

https://www.opm.go.th/opmportal/multimedia/2022/project/index.html

ในการนี้ สำนักนายกรัฐมนตรี ร่วมกับ บริษัท เมืองโบราณ จำกัด ได้พิจารณาแล้วเห็นประโยชน์อันควรนำออกเผยแพร่ให้กว้างขวาง จึงได้ร่วมกันจัดพิมพ์หนังสือ “ทศชาติ ปณิธานมหาบุรุษไม่เปลี่ยนแปลง” ฉบับ ญาณวชิระ เพื่อเฉลิมพระเกียรติ อีกทั้ง บริษัทอมรินทร์พริ้นติ้งแอนด์พับลิชชิ่ง จำกัด (มหาชน) ได้สนับสนุนการจัดทำหนังสือทศชาติ เป็น E-Book และ Audiobook เพื่อให้ประชาชนผู้สนใจสามารถติดตามได้ในหลากหลายช่องทาง ซึ่งท่านสามารถ สแกน และดาวน์โหลดหนังสือ “ทศชาติ ปณิธานมหาบุรุษไม่เปลี่ยนแปลง” ฉบับ ญาณวชิระ ได้ทาง QR code โดย กดลิงก์ ไปยังสำนักงานปลัดสำนักนายกรัฐมนตรี ดังนี้ ://www.opm.go.th/opmportal/index.asp

หนังสือ ทศชาติ ปณิธานมหาบุรุษไม่เปลี่ยนแปลง ฉบับญาณวชิระ เพื่อเฉลิมพระเกียรติ ดังกล่าวนี้ ใช้ภาษาที่เรียบง่าย เพื่อให้เป็นพุทธชาดกที่ประชาชนในทุกระดับชั้นสามารถเข้าถึงแก่นธรรมของพระพุทธศาสนาได้อย่างทั่วถึงเท่าเทียมกัน

(หมายเหตุ ภาพ) ศาสตราจารย์กิตติคุณ ดร.วิษณุ เครืองาม รองนายกรัฐมนตรี ร่วมกับพลตำรวจโท เผ่าไทย ทองธิว กรรมการบริหาร บริษัท เมืองโบราณ จำกัด และคุณเมตตา อุทกะพันธุ์ ประธานกรรมการบริหารและกรรมการผู้จัดการใหญ่ บริษัท อมรินทร์พริ้นติ้ง แอนด์ พับลิชชิ่ง จำกัด (มหาชน) แถลงข่าวการจัดพิมพ์หนังสือ “ทศชาติ ปณิธานมหาบุรุษไม่เปลี่ยนแปลง” ฉบับ ญาณวชิระ เพื่อเฉลิมพระเกียรติสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง เนื่องในโอกาสมหามงคลเฉลิมพระชนมพรรษา ๙๐ พรรษา ๑๒ สิงหาคม ๒๕๖๕ เมื่อวันที่ ๑๕ สิงหาคม ณ ตึกนารีสโมสร ทำเนียบรัฐบาล (ขอขอบพระคุุณ ภาพจากเพจ สำนักงานปลัดสำนักนายกรัฐมนตรี)

ศาสตราจารย์กิตติคุณ ดร.วิษณุ กล่าวว่า สำนักนายกรัฐมนตรี ร่วมกับ บริษัท เมืองโบราณ จำกัด และบริษัท อมรินทร์พริ้นติ้งแอนด์พับลิชชิ่ง จำกัด (มหาชน) จัดพิมพ์หนังสือ “ทศชาติ ปณิธานมหาบุรุษไม่เปลี่ยนแปลง” ฉบับ ญาณวชิระ เพื่อเฉลิมพระเกียรติสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง เนื่องในโอกาสมหามงคลเฉลิมพระชนมพรรษา ๙๐ พรรษา ๑๒ สิงหาคม ๒๕๖๕ โดยจะมอบให้แก่ส่วนราชการ ภาคเอกชน และประชาชนทั่วไป โดยไม่มีค่าใช้จ่าย จำนวน ๑๐,๐๐๐ เล่ม เพื่อถวายพระราชกุศล แสดงความจงรักภักดี และสำนึกในพระมหากรุณาธิคุณอันหาที่สุดมิได้ที่ทรงมีต่อพสกนิกรชาวไทย

รองนายกรัฐมนตรี กล่าวต่อมาว่า คณะผู้จัดทำหวังเป็นอย่างยิ่งว่านักเรียน นักศึกษา และประชาชนทั่วไป จะได้รับประโยชน์จากการอ่านหนังสือเล่มนี้ที่แสดงถึง

“ความมุ่งมั่นและปณิธานขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า อันเป็นรากฐานของความเพียรพยายามที่จะมอบให้มนุษย์ทุกผู้ทุกนามบนโลกนี้ ได้มองเห็นแก่นธรรมของชีวิตอย่างถ่องแท้ สามารถนำไปปฏิบัติในชีวิตประจำวัน ทั้งในครอบครัว ที่ทำงาน ในสังคม หรือความสุขสงบในจิตใจตามวิถีพุทธและก่อให้เกิดสังคมที่เป็นสุข ประเทศชาติร่มเย็น

“อาทิเช่น ธรรมของความเพียร ความอดทนต่อทุกข์ ความกตัญญูกตเวที ความวิริยะอุตสาหะ ความเสียสละ ล้วนเป็นธรรมที่ประชาชนควรยึดถือปฏิบัติด้วยเพื่อยังประโยชน์ใน ๓ ส่วนคือ ตนเอง สังคม และประเทศชาติบ้านเมือง”

รองนายกรัฐมนตรียังกล่าวเพิ่มเติมว่า ในส่วนของคณะสงฆ์ได้มีการจัดกิจกรรมเทศน์แหล่ทศชาติ เฉลิมพระเกียรติทำนองอีสาน ปริวรรตสำนวนเทศน์ จากหนังสือทศชาติ ปณิธานมหาบุรุษไม่เปลี่ยนแปลง ฉบับ ญาณวชิระ โดยเมื่อวันที่ ๑๒ สิงหาคม พุทธศักราช ๒๕๖๕ พระศรีวิสุทธิมุนี รองเจ้าคณะจังหวัดอุบลราชธานี ได้เป็นประธานฝ่ายสงฆ์ในการจัดโครงการ “ร่วมใจภักดิ์ รักพระพันปีหลวง” เฉลิมพระเกียรติสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง เนื่องในโอกาสมหามงคลเฉลิมพระชนมพรรษา ๙๐ พรรษา ๑๒ สิงหาคม ๒๕๖๕ ซึ่งการจัดกิจกรรมเทศน์แหล่ทศชาติเฉลิมพระเกียรติทำนองอีสาน ซึ่งเริ่มตั้งแต่วันที่ ๑๒ สิงหาคม ไปจนถึงเดือนตุลาคม ๒๕๖๕ โดยจะจัดกิจกรรมการเทศน์กระจายไปยังวัดต่างๆ ในเขตจังหวัดอุบลราชธานี

นอกจากนี้ ศาสตราจารย์กิตติคุณ ดร.วิษณุ รองนายกรัฐมนตรีกล่าวต่อมาอีกว่า ยังมีวัดต่างๆ ในอีกหลายจังหวัดที่แสดงความประสงค์ต้องการใช้หลักธรรม จากหนังสือทศชาติชาดกนี้ ไปเป็นเนื้อหาในการเทศนาธรรม อาทิเช่น คณะสงฆ์ทั้งจังหวัดสระบุรี และลพบุรี ร่วมกันดำเนินโครงการ “คุณธรรมนำใจ เทิดไท้ พระพันปีหลวง ด้วยทศชาติชาดก” เพื่อบรรยายธรรม ตามสถานศึกษา หน่วยงานราชการ องค์กรภาคเอกชน และทัณฑสถานทั้งในจังหวัดสระบุรี และลพบุรี เริ่มตั้งแต่กลางเดือนสิงหาคมนี้เป็นต้นไป

ในส่วนของมูลนิธิไทยทรงดำประเทศไทย ซึ่งมีพี่น้องเชื้อสายไทยทรงดำ อยู่ในราชอาณาจักรไทยประมาณ 4 ล้านคน มีความสำนึกในพระมหากรุณาธิคุณแห่งสถาบันพระมหากษัตริย์ ได้ร่วมใจกันที่จะจัดโครงการ “ไทดำร่วมใจ เทิดไท้ สมเด็จพระพันปีหลวง” สาธยายพระไตรปิฎก สาธยายบารมี ๓๐ ทัศ จากหนังสือทศชาติ ปณิธานมหาบุรุษไม่เปลี่ยนแปลง เพื่อร่วมเทิดพระเกียรติด้วย โดยจัดขึ้นที่สมาคมไทยทรงดำ (ไตดำ) ประเทศไทย นอกจากนี้ วัด โรงเรียน หน่วยงานราชการ หรือภาคเอกชน มีความประสงค์จะนำเนื้อหาและหลักธรรมที่ปรากฏอยู่ในหนังสือทศชาติ ฉบับ ญาณวชิระ ไปบูรณาการจัดกิจกรรมเฉลิมพระเกียรติฯ ก็สามารถดำเนินการได้ตามความเหมาะสม

เป็นที่น่ายินดีเป็นอย่างยิ่ง เมื่อศาสตราจารย์กิตติคุณ ดร.วิษณุ กล่าวในตอนท้ายว่า ผู้สนใจสามารถเข้าอ่านหนังสือในรูปแบบ e-Book หรือฟังเนื้อหาในรูปแบบ Audiobook บนเว็บไซต์ของสำนักงานปลัดสำนักนายกรัฐมนตรี (www.opm.go.th) และติดตามรับฟังจากรายการทั่วทิศถิ่นไทย ทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย FM 92.5 MHz และ AM 891 KHz ออกอากาศทุกวันจันทร์-ศุกร์ เวลา ๑๓.๐๐ – ๑๓.๓๐ น. โดยได้เริ่มออกอากาศเป็นตอนแรกแล้วเมื่อวันที่ ๑๒ สิงหาคม ๒๕๖๕

และสามารถลงทะเบียนขอรับหนังสือฯ ได้ทาง e-Form บนเว็บไซต์สำนักงานปลัดสำนักนายกรัฐมนตรี และทางรายการทั่วทิศถิ่นไทย ตั้งแต่วันที่ ๑ กันยายน ๒๕๖๕ เป็นต้นไป ผู้สนใจสามารถสอบถามรายละเอียดเพิ่มเติมได้ที่ กองกลาง สำนักงานปลัดสำนักนายกรัฐมนตรี โทรศัพท์ 0 2283 4225, 0 2283 4223, 0 2283 4251 หรือเฟซบุ๊ก “สำนักงานปลัดสำนักนายกรัฐมนตรี”

ขอขอบพระคุณ ภาพและเนื้อหาข่าว รวบรวมและเรียบเรียงจาก เว็บไซต์ สำนักนายกรัฐมนตรี , เว็บไซต์ สำนักปลัดนายกรัฐมนตรี , เว็บไซต์ กรมประชาสัมพันธ์, เว็บไซต์แพรว praew.com, เว็บไซต์ไทยรัฐ , เว็บไซต์มติชนสุดสัปดาห์, YouTube ช่อง Paknam Bungsrapang , YouTube ช่อง Jariyatam Channel และสื่อทุกสำนัก รวมไปถึงโซเชียลมีเดียทุกเพจ

บันทึกการเดินทาง…”ทศชาติ” ปณิธานมหาบุรุษไม่เปลี่ยนแปลง ฉบับ ญาณวชิระ เฉลิมพระเกียรติ สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง (ตอนที่ ๑) แถลงข่าวจากตึกไทยคู่ฟ้า

The post บันทึกการเดินทาง… “ทศชาติ ปณิธานมหาบุรุษไม่เปลี่ยนแปลง” ฉบับ ญาณวชิระ เฉลิมพระเกียรติ สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง (ตอนที่ ๑) แถลงข่าวจากตึกไทยคู่ฟ้า appeared first on Manasikul Online.