จากโครงการสร้างพระนักเขียน โดย สำนักงานส่งเสริมคุณธรรม จริยธรรม และความมั่นคงแห่งสถาบันชาติ พระศาสนา พระมหากษัตริย์ วัดสระเกศ สู่การเขียนบทความอย่างต่อเนื่องผ่านสื่อต่างๆ ในช่วงเวลาที่ผ่านมา

“วิบากกรรม หวย ๓๐ ล้าน“

โดย พระใบฎีกาคทาวุธ คเวสกธมฺโม

จากคอลัมน์ เขียนธรรมให้ถึงโลก หน้าธรรมวิจัย นสพ.คมชัดลึก

วันอังคารที่ ๒๗ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๖๑

           การดำเนินชีวิตถ้าตั้งอยู่บนฐานด้วยการทุจริตทางกาย วาจา และใจ แม้ชีวิตเพียบพร้อมไปด้วยลาภ ยศ สรรเสริญ เงินทองมากมายก็หามีความสุขไม่ เพราะใจของเราจะไม่มีวันสงบ ทุกข์ใจ กังวลใจ จิตใจเศร้าหมอง เหมือนใจตกนรกทั้งเป็นดังคำโบราณที่ว่า “สวรรค์อยู่ในอก นรกอยู่ในใจ”

           อนึ่ง ข่าวที่คนในสังคมตามติดให้ความสนใจพร้อมทั้งสร้างความสับสนให้กับสังคมเป็นอย่างมาก คือ ลอตเตอรี่รางวัลที่หนึ่ง ๓๐ ล้าน เป็นของใครระหว่างอดีตข้าราชการตำรวจ และ ครูชำนาญการพิเศษ ซึ่งหนึ่งในสองคนนี้ต้องมีคนกระทำความผิดโกหกพูดเท็จต่อสังคมอยู่หนึ่งคน

สำหรับผู้กระทำความผิดต้องรับโทษทางอาญา และชดใช้ค่าเสียหายทางแพ่ง ตลอดถึงผู้ที่มีส่วนเกี่ยวข้องในการกระทำความผิดก็ต้องร่วมรับโทษไปด้วย และถ้าข้อเท็จจริงทนายทราบว่าหนึ่งในสองคนนี้กระทำความผิดแล้วยังช่วยเหลือ ถือว่าผิดมารยาททนายความนำไปสู่การเพิกถอนใบอนุญาตทนายความได้

นอกจากจะผิดกฎหมายบ้านเมือง ยังเป็นการผิดศีล ๕ เพราะละเมิดศีลข้อที่ ๔ เว้นจากการพูดเท็จ ผู้ที่ละเมิดศีลข้อที่ ๔ ย่อมได้รับผิดวิบากกรรม และถ้าใครสามารถรักษาศีลข้อที่ ๔ ให้บริสุทธิ์ก็ย่อมได้รับอานิสงส์เช่นกัน ดังนี้

“ดูกรภิกษุทั้งหลาย มุสาวาทอันบุคคลเสพแล้ว เจริญแล้ว กระทำให้มากแล้ว ย่อมยังสัตว์ให้เป็นไปในนรก ในกำเนิดสัตว์ดิรัจฉาน ในเปรตวิสัยวิบากแห่งมุสาวาทอย่างเบาที่สุด  ย่อมยังการกล่าวตู่ด้วยคำไม่เป็นจริงให้เป็นไปแก่ผู้มาเกิดเป็นมนุษย์” (พระสุตตันตปิฎก อังคุตตรนิกาย สัตตก-อัฏฐก-นวกนิบาต ฉบับหลวง เล่ม ๒๓ หน้า ๑๙๓ )

           จะเห็นว่าเมื่อใครละเมิดศีลข้อที่ ๔ ย่อมได้รับวิบากกรรมดังนี้ ๑) เกิดในนรก ๒) เกิดเป็นสัตว์เดรัจฉาน ๓) เกิดเป็นเปรต ๔) โทษเบาที่สุดหากเกิดเป็นมนุษย์บุคคลนั้นมีวาจาที่ไม่น่าเชื่อถือ และถูกกล่าวหาด้วยคำไม่จริงอยู่เสมอ

“มุสวาทา เวรมณี มีผลเป็นต้นอย่างนี้ คือ ความมีอินทรีย์ผ่องใส ความเป็นผู้พูดวาจาไพเราะสละสลวย ความมีพื้นเรียงเรียบและสะอาด ความไม่อ้วนเกินไป ความไม่ผอมเกินไป ความไม่เตี้ยเกินไป ความไม่สูงเกินไป ความมีสัมผัสสบาย ความมีปากมีกลิ่นดังดอกอุบล ความมีตนใกล้ชิดเชื่อฟังดี ความมีวาจาที่เชื่อถือได้ ความมีลิ้นอ่อนแดงบางเสมือนดอกโกมลและอุบล ความไม่ฟุ้งซ่าน ความไม่คลอนแคลน”  (พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ขุททกปาฐะ พรรณนาสิกขาบท มก. เล่ม ๓๙ หน้า ๔๑ )

           อานิสงส์ของผู้รักษาศีลข้อที่ ๔ คือ ๑) มีอินทรีย์ผ่องใส ๒) เป็นบุคคลพูดจาไพเราะ สละสลวย ๓) มีฟันสะอาดและเรียบเรียงเสมอกัน ๔) ไม่อ้วนเกินไป ๕) ไม่ผอมเกินไป ๖) ไม่เตี้ยเกินไป ๗) ไม่สูงเกินไป ๘) มีความสุขกาย สุขใจ ๙) มีกลิ่นปากหอมเหมือนดอกอุบล ๑๐) บริวารหรือคนรอบข้างเชื่อฟังดี ๑๑) มีคำพูดที่เชื่อถือ ๑๒) มีลิ้นงดงามเหมือนดอกโกมลและดอกอุบล ๑๓) จิตไม่ฟุ้งซ่าน ๑๔) ชีวิตมีความมั่นคง  

           ทั้งนี้ จะเห็นว่าใครละเมิดศีลข้อที่ ๔ ก็ย่อมได้รับวิบากกรรม แต่ถ้าใครรักษาศีลข้อที่ ๔ ชีวิตก็นำไปสู่ความเจริญรุ่งเรือง ดังนั้นในการดำเนินชีวิตของเราไม่ควรตั้งอยู่บนฐานของการโกหกพูดเท็จ แต่ควรเป็นคนมีสัจจะ กล่าวคือ เป็นบุคคลที่มีความซื่อสัตย์ เที่ยงตรง จริงใจ ประพฤติชอบด้วยความสุจริตทั้งทางกาย วาจา และใจ ดังนี้

๑) สัจจะต่อหน้าที่การงาน หมายถึง รับผิดชอบงานจริง เอาใจใส่ต่อหน้าที่ได้รับมอบหมาย และทำงานด้วยความขยันหมั่นเพียรมุ่งมั่นตั้งใจทำงาน เช่น ได้รับผิดชอบให้ทำงานใด ก็ต้องใส่ใจต่อหน้าที่ และทำงานนั้นให้สำเร็จ

           ๒) สัจจะต่อวาจา หมายถึง พูดจริง ทำจริง ไม่ผิดคำพูด เป็นบุคคลที่มีวาจาสิทธิ์ และคำพูดนั้นต้องจริงใจทั้งต่อตนเองและผู้อื่น เช่น สัญญา สาบาน กับใครไว้ต้องทำตามนั้น รับปากหรือพูดอะไรกับใครไว้ต้องทำให้ได้

           ๓) สัจจะต่อบุคคล หมายถึง มีความซื่อสัตย์ จริงใจต่อบุคคลที่เราเข้าไปเกี่ยวข้องด้วย เช่น จริงใจต่อครูบาอาจารย์ จริงใจต่อพ่อแม่และคนในครอบครัว จริงใจต่อเพื่อน จริงใจกับเพื่อนร่วมงาน   

           ๔) สัจจะต่อบุญ หมายถึง ตั้งใจมั่นในความดี ทำดีเพื่อดี ไม่ใช่เพื่อหวังได้ลาภ ยศ สรรเสริญฯ โดยมุ่งมั่นประพฤติ ปฏิบัติทำความต่อดีให้เป็นปกติในการดำเนินชีวิตของตนเอง เช่น การทำดีต้องทำดีทั้งต่อหน้า และหลับหลัง เสมอต้น เสมอปลาย

           อย่างไรก็ตาม เมื่อมีเหตุการณ์แบบนี้เกิดขึ้นในสังคมเราควรหันกลับมาทบทวนตนเอง เรียนรู้จากสิ่งที่เกิดขึ้นเพื่อนำมาพัฒนาตนเองด้วยการเป็นคนไม่มีความโลภ ไม่แสวงหาทรัพย์สินโดยผิดกฎหมายบ้านเมืองและศีลธรรมอันดีงาม แต่การดำเนินชีวิตควรตั้งมั่นอยู่บนฐานของ “สัจจะ” เป็นหลักธรรมนำใจชีวิตก็จะพบแต่ความดีงาม เจริญรุ่งเรือง และมีธรรมคุ้มครอง ดังพุทธพจน์ที่ว่า

“ธรรมย่อมรักษาผู้ประพฤติธรรม”

         ถึงที่สุดแล้ว ไม่ว่าคดีนี้จะตัดสินออกมาอย่างไรทางโลกก็ขอให้ผู้ชมไตร่ตรองอย่างมีสติและปัญญาเพื่อให้เห็นธรรม ตามความเป็นจริงถึงที่สุด และไม่กล่าวว่าใครต่อไปอีก เพราะอานิสงส์แห่งศีลคือคำตอบของการกระทำเป็นที่แน่ชัดอยู่แล้ว ดังนั้น เพื่อความไม่ประมาท พึงมีสติระลึกรู้ตนเองเป็นดีที่สุด

“วิบากกรรม หวย ๓๐ ล้าน” บันทึกเขียนธรรมให้ถึงโลก โดย พระใบฎีกาคทาวุธ คเวสกธมฺโม จากคอลัมน์ เขียนธรรมให้ถึงโลก (หน้าธรรมวิจัย นสพ.คมชัดลึก วันอังคารที่ ๒๗ กุมภาพันธ์ ๒๕๖๑)

หลักสูตรพระนักเขียน เป็นหนึ่งในหลายๆ หลักสูตรของสถาบันพัฒนาพระวิทยากร สำนักงานส่งเสริมคุณธรรม จริยธรรม และความมั่นคงแห่งสถาบันชาติ พระศาสนา พระมหากษัตริย์ วัดสระเกศ ดังนี้

๑. หลักสูตรพระวิทยากรกระบวนธรรม เน้นฝึกพระวิทยากรให้มีทักษะด้านการอบรมแบบเป็นกระบวนการ โดยใช้กระบวนการด้านการให้คำปรึกษาเชิงพุทธ

๒. หลักสูตรพระวิทยากรบรรยายธรรม เน้นฝึกพระวิทยากรให้มีทักษะด้านการอบรมแบบบรรยาธรรม โดยให้พระวิทยากรมีทักษะในรูปแบบต่างๆ ประกอบการบรรยาย ทั้งสาระธรรมและกิจกรรมนันทนาการ

๓. หลักสูตรพัฒนาสื่อออนไลน์ เน้นฝึกให้พระวิทยากรใช้สื่อออนไลน์ในการเผยแผ่

๔. หลักสูตรพระนักเขียน เน้นฝึกให้พระวิทยากรได้มีทักษะด้านการเขียนแบบรายงานกิจกรรมการฝึกอบรมแต่ละครั้ง ความเรียง บทความ คอลัมน์หนังสือพิมพ์ บทความทางวิชาการ และหนังสือเล่ม

๕. หลักสูตรพัฒนาศักยภาพการปรึกษาเชิงพุทธจิตวิทยา เป็นหลักสูตรที่ออกแบบมาให้เหมาะกับการทำงานการเป็นวิทยากรของกลุ่มแม่ชี ผ่านกระบวนการด้านการให้คำปรึกษาแนวพุทธเชิงลึก เป็นต้น

The post “วิบากกรรม หวย ๓๐ ล้าน” บันทึกเขียนธรรมให้ถึงโลก โดย พระใบฎีกาคทาวุธ คเวสกธมฺโม appeared first on Manasikul Online.

“เมตตา ให้อภัย และวางใจให้เป็น”

สร้างเกราะใจให้ชีวิต

โดย พระใบฎีกาคทาวุธ คเวสกธมฺโม

จากคอลัมน์ เขียนธรรมให้ถึงโลก (หน้าธรรมวิจัย นสพ.คมชัดลึก วันอังคารที่ ๒๓ มกราคม ๒๕๖๑ )

 “วิธีคิดที่ใช้กฎหมายแก้ปัญหา เป็นวิธีคิดที่แก้ปัญหาไม่รอบด้าน เพราะเป็นการแก้ปัญหาที่ปลายเหตุ และวิธีคิดที่ว่ากฎหมายช่วยเหลือ ป้องกัน และเยียวยาเราได้ เป็นวิธีคิดที่ใช้ชีวิตโดยประมาท เพราะกฎหมายป้องกัน ดูแล และเยียวยาเราได้เฉพาะภายนอกเท่านั้น”

เมื่อสองปีก่อน หรือย้อนไปไกลกว่านั้นในสมัยพุทธกาล หรือไปไปกว่านั้นอีก เรื่องนี้ก็เคยเกิดมาแล้ว…ต่างกันก็เพียง เวลา สถานที่ และเหตุการณ์ ดังนั้น อาตมาจึงชวนมาถอดบทเรียนกัน เพื่อความไม่ประมาทในชีวิตและบุตรหลานของทุกท่านที่อยู่ในวัยที่มักจะใช้อารมณ์มากกว่าสติ …

            ตามข่าวที่คนในสังคมให้ความสนใจ คือ หญิงสาววัย ๑๘ ปี จ้างมอเตอร์ไซด์รับจ้างถือโทรศัพท์ให้ถ่ายทอดสดสดลงเฟซบุ๊คแล้วกระโดดตรงสะพานพระราม ๘ จนเสียชีวิต เพราะถูกแฟนทิ้ง อกหักจากความรัก

ตามข้อเท็จจริงที่เป็นข่าวยังพบหลักฐานอันจะเป็นความผิดฐานพรากผู้เยาว์ และมีการปล่อยคลิป ซึ่งเป็นความผิดฐานหมิ่นประมาทและความผิดทางละเมิด คู่กรณียังเป็นข้าราชการ ต้องรับผิดทางวินัยอีก ซึ่งเป็นเรื่องของกระบวนการยุติธรรมฝ่ายบ้านเมืองจะดำเนินการ ผู้เขียนมิอาจจะไปก้าวล่วงได้

            จะเห็นว่าถ้าข้อเท็จจริงเป็นไปตามข่าว หญิงสาววัย ๑๘ ได้รับความคุ้มครองจากกฎหมายของฝ่ายบ้านเมืองอย่างรอบด้าน แต่กฎหมายไม่ได้ช่วยทำให้หญิงสาวไม่ต้องฆ่าตัวตาย เพราะกฎหมายปกป้อง และเยียวยาแต่ภายนอกเท่านั้น ไม่ได้คุ้มครองเข้าไปถึงภายในของหญิงสาวนั้นก็คือ “ใจ” ซึ่งถือว่าเป็นต้นเหตุของเหตุการณ์ที่เศร้าสลดใจของสังคมในครั้งนี้

             เหตุการณ์ครั้งนี้ควรเป็นอุทาหรณ์ให้สังคมได้เรียนรู้ไปด้วยกันว่าจะทำอย่างไรไม่ให้เหตุการณ์แบบนี้เกิดขึ้นกับลูกหลานหรือคนใกล้ตัว จะรักแบบไหนหรือมีท่าทีอย่างไรกับความรักที่ไม่ต้องเกิดความสูญเสียเช่นนี้อีก ผู้เขียนเห็นว่าความรักนั้นควรประกอบไปด้วยหลัก ๓ ประการ คือ เมตตา ให้อภัย และวางใจให้เป็น ดังนี้

            ประการที่หนึ่ง ความเมตตา

เป็นความรักที่มีฐานของความเมตตา มีความเห็นอก เห็นใจ มีความปรารถนาและหวังดีต่อกัน ความรักที่ประกอบด้วยความเมตตาจะเป็นตัวเชื่อมความสัมพันธ์ระหว่างคนสองคนรวมหัวใจเป็นหนึ่งเดียว และเพิ่มคุณค่าของชีวิตคู่ทำให้โลกใบนี้น่าอยู่และงดงามเป็นอย่างยิ่ง

ประการที่สอง การให้อภัย

คือ การแสดงออกถึงความยิ่งใหญ่ทางจิตใจของมนุษย์มากที่สุด เพราะคนสองคนอยู่ด้วยกันก็ย่อมต้องมีกระทบกระทั่งกันเป็นเรื่องธรรมดาของปุถุชน เมื่อมีเหตุที่ไม่เข้าใจกันเกิดขึ้น ให้มองหาความดีของกัน นึกถึงช่วงเวลาที่ร่วมทุกข์ ร่วมสุขกันมา อย่าให้ความผิดพลาดบางอย่าง หรืออารมณ์โกรธชั่ววูบมาทำร้ายความสัมพันธ์ที่สร้างมาด้วยกัน

อย่ากลัวที่จะเอ่ยคำว่าขอโทษ และให้อภัย   

ประการที่สาม วางใจให้เป็น

กล่าวคือ เข้าใจความจริงอยู่กับปัจจุบัน ไม่มีอะไรเที่ยงแท้แน่นอน ความไม่แน่นอนคือความแน่นอนที่สุด เขาไม่จากเราไปก่อน เราก็จะจากเขาไป เพราะไม่จากกันเป็นก็จากกันตายนี้คือสัจธรรมของชีวิตที่ทุกคนต้องพบเจอ เมื่อเราเข้าใจในหลักการนี้เราก็สามารถจัดการกับใจหรือวางใจได้ วางใจเป็น

ทั้งนี้นอกจากหลักสามประการที่กล่าวมาแล้ว ต้องเป็นความรักถูกที่ ถูกเวลา ถูกกาลเทศะ เหมาะสมกับวัย เป็นความรักที่ไม่เกินเลยไม่ขาดสติ อยู่ในสายตาของผู้ใหญ่

โดยเฉพาะผู้ปกครองควรมีเวลาให้กับบุตรหลาน สามารถเป็นเพื่อนเป็นพี่ให้กับเขาได้ในบางเวลาเพราะเขาจะกล้าพูดและปรึกษากับเราได้ทุกอย่าง และเราก็จะรับรู้ถึงปัญหาสามรถให้คำแนะนำและกำลังใจเขาได้ทันเวลา

ดังนั้น การดำเนินชีวิตในสังคมปัจจุบัน เมื่อเรามีกฎหมายที่ให้ความคุ้มครอง ปกป้อง และเยียวยาชีวิตภายนอก ก็ต้องประกอบกับมีธรรมเป็นหลักในการดำเนินชีวิต ก็เหมือนมีเกราะใจที่คอยปกป้อง คุ้มครอง หรือช่วยบริหารจัดการกับสิ่งที่เป็นอกุศลเข้ามากระทบใจ ชีวิตของเราก็จะมีภูมิคุ้มกันทั้งกายและใจ สามารถดำเนินชีวิตอยู่ในสังคมได้อย่างปกติสุข    

“เมตตา ให้อภัย และวางใจให้เป็น สร้างเกราะใจให้ชีวิต” โดย พระใบฎีกาคทาวุธ คเวสกธมฺโม จากคอลัมน์ เขียนธรรมให้ถึงโลก (หน้าธรรมวิจัย นสพ.คมชัดลึก วันอังคารที่ ๒๓ มกราคม ๒๕๖๑ )

The post “เมตตา ให้อภัย และวางใจให้เป็น” สร้างเกราะใจให้ชีวิต โดย พระใบฎีกาคทาวุธ คเวสกธมฺโม appeared first on Manasikul Online.

เสื้อดำกับความยุติทำ (ธรรม)

โดย พระใบฏีกาคทาวุธ คเวสกธมฺโม

จากคอลัมน์ เขียนธรรมให้ถึงโลก (หน้าธรรมวิจัย นสพ.คมชัดลึก วันอังคารที่ ๑๓ มีนาคม พ.ศ.๒๕๖๑)

ความยุติธรรมเป็นสิ่งที่นักปราชญ์ ราชบัณฑิต แสวงหามาโดยตลอดว่าอะไรคือความหมายของคำว่า “ยุติธรรม” เพื่อจะนำมาเป็นบรรทัดฐานของสังคม ให้มนุษย์อยู่ร่วมกันในสังคมได้รับความยุติธรรมอย่างเท่าเทียมเสมอภาค เพราะมนุษย์ทุกคนมีความปรารถนาที่จะได้รับความยุติธรรมเช่นกัน ดังที่ปรากฏในประมวลกฎหมายจัสติเนียน “ความยุติธรรมคือเจตจำนงอันแน่วแน่ตลอดกาลที่จะให้แก่ทุกคน ตามส่วนที่เขาควรจะได้”

สภาพของสังคมมีความหลากหลายของกลุ่มผลประโยชน์ต่าง ๆ ความยุติธรรมจึงเป็นตัวแปรสำคัญที่จะทำให้สังคมเกิดดุลยภาพ และความยุติธรรมยังเป็นตัวชี้วัดความเจริญรุ่งเรืองของบ้านเมือง หรือความผาสุกของคนในสังคมได้เป็นอย่างดี ดังปรากฏในพระราชปรารภของพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว มีอยู่ว่า

“การยุติธรรมอันเดียว เป็นการที่สำคัญยิ่งใหญ่ เป็นหลักเป็นประธานการชำระ ตัดสินความทุกโรงทุกศาล เป็นเครื่องประกอบรักษาให้ความยุติธรรมเป็นไป ถ้าวัดได้ดีขึ้นเพียงใด ประโยชน์ความสุขของราษฎร์ก็จะเจริญยิ่งขึ้นเท่านั้น”

ณ วันที่ ๙ มีนาคม ๒๕๖๓ เป็นวันครบรอบ ๒ ปี  ที่เสือดำในเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าทุ่งใหญ่นเรศวร ด้านตะวันตก จังหวัดกาญจนบุรี ซึ่งเป็นพื้นที่มรดกโลกของประเทศไทย ถูกลอบทำร้ายจนเสียชีวิต เมื่อวันที่ ๙ มีนาคม พ.ศ.๒๕๖๑ จากเหตุการณ์ดังกล่าวได้ผ่านกระบวนการกฎหมายไปแล้ว วันนี้เราจะมาถอดบทเรียนกัน

อนึ่ง เหตุการณ์ที่เกิดขึ้นในช่วงแรกๆ ทำให้สังคมเกิดความสับสนว่าอะไรคือความยุติธรรม ทั้งฝ่ายเจ้าหน้าที่ตำรวจ ซึ่งถือว่าเป็นต้นน้ำของความยุติธรรม เจ้าหน้าที่ดูแลเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าทุ่งใหญ่นเรศวร ด้านตะวันตก และผู้ถูกกล่าวหา  สังคมสับสนว่าใครถูกใครผิด ใครควรได้รับความยุติธรรม และมากไปกว่านั้น เมื่อคนในสังคมได้รับข่าวนี้ก็ต่างพากันอาฆาตพยาบาท สาปแช่ง ให้คนที่ทำผิดควรได้รับกรรม ทำให้จิตใจคนของคนที่เสพข่าวเศร้าหมอง หรือจิตตกไปด้วย ซึ่งเป็นสิ่งที่ไม่ถูกต้อง

เพราะเมื่อเราเห็นข่าวเช่นนี้ควรตั้งสติให้ดี ควรวางใจให้เป็นกลาง รักษาใจของตนให้ดี อย่าให้ใจของเราเสีย หรือเศร้าหมอง ถ้าไม่เช่นนั้นจิตของเราก็ไม่ต่างไปจากผู้ที่ยิงเสือดำ แต่ควรกลับมาตั้งคำถามและเรียนรู้ไปด้วยกันว่าจะทำอย่างไรไม่ให้เหตุการณ์แบบนี้เกิดขึ้นอีกในสังคม หรือจะทำอย่างไรให้ความยุติธรรมเกิดขึ้นในสังคม  

ทั้งนี้ ผู้เขียนเห็นว่าความยุติธรรมในสังคมจะเกิดขึ้นได้ต้องประกอบไปด้วยพรหมวิหาร ๔ ตามที่เจ้าประคุณสมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ (ประยุทธ์ ปยุตฺโต) ได้กล่าวไว้ในหนังสือนิติศาสตร์แนวพุทธ หลักความยุติธรรมอันแท้จริงที่เป็นหลักสากล ตามพรหมวิหาร ๔  ประกอบไปด้วย  เมตตา  กรุณา  มุทิตา  และอุเบกขา  ซึ่งเป็นหลักธรรมที่ทำให้มนุษย์มีความสมบูรณ์ เพราะธรรมชาติของมนุษย์ทุกสังคมจะแบ่งความสัมพันธ์ออกเป็น ๒ ประเภท คือ ความสัมพันธ์ระหว่างมนุษย์กับมนุษย์ และระหว่างมนุษย์กับธรรมชาติ 

พรหมวิหารสี่  จึงเป็นตัวสร้างความสมดุลของความสัมพันธ์ทั้งสองประเภทนี้  เพื่อให้เกิดความยุติธรรมได้อย่างดุลยภาพ

มนุษย์มีความสัมพันธ์ระหว่างมนุษย์ด้วยกันเองแบ่งออกเป็น ๓ สถานการณ์ คือ ๑) เวลาที่เขาปกติสุขดี เราก็ต้องมีจิตใจที่ปรารถนาดีต่อกัน เรียกว่า เมตตา  ๒) เวลาที่เขาตกต่ำทุกข์ยากเดือดร้อน เราก็ต้องช่วยเหลือเกื้อกูลเพื่อให้เขาพ้นจากความทุกข์ เรียกว่า กรุณา  ๓) เวลาที่เขามีชีวิตที่เจริญรุ่งเรือง ประสบความสำเร็จในชีวิต เราก็ต้องมีจิตใจที่ชื่นชม ยินดี กับเขาเรียกว่า มุทิตา ส่วนความสัมพันธ์ระหว่างมนุษย์กับกฎของธรรมชาติ  คือ สถานการณ์ที่ ๔ เรียกว่า อุเบกขา 

สำหรับ อุเบกขา เป็นกฎเกณฑ์ที่สร้างความสัมพันธ์ระหว่างมนุษย์กับธรรมชาติ(กฎหมาย)เพื่อไม่ให้มนุษย์ละเมิดต่อธรรม(กฎหมาย) หรือรับผิดชอบต่อธรรม(กฎหมาย) ต้องมีอุเบกขา วางใจให้เป็นกลางเพื่อดำรงไว้ซึ่งความมีเหตุผลเป็นธรรม

เช่น การบังคับใช้กฎหมายต้องเท่าเทียมเสมอภาคกัน คนจน คนรวย ชาวไร่ ชาวนา นักธุรกิจ ข้าราชการ ฯ ถ้าใครทำผิดกฎหมายบ้านเมืองต้องว่ากันไปตามกฎหมาย ความยุติธรรมจะเกิดขึ้นได้ก็ต่อเมื่อเที่ยงต่อธรรม แต่ถ้าเที่ยงต่อคนก็จะหาความยุติธรรมไม่เจอ

ดังนั้น เมื่อมนุษย์อยู่ร่วมกันในสังคมมีความสัมพันธ์ที่ดีต่อกันแล้ว ต้องมีสถานการณ์ที่ ๔ มาเป็นตัวรักษาธรรมไว้เพื่อธำรงความยุติธรรมในสังคม อุเบกขาจึงเป็นกลไกที่สำคัญอันจะทำให้เกิดดุลยภาพในจิตใจของมนุษย์ได้  อีกทั้งยังช่วยให้เกิดผลภายนอก ๓ ประการ คือ ช่วยรักษาบุคคล  รักษาสังคม และรักษาธรรม(กฎหมาย) แต่กฎหมายใช่ว่าจะสร้างความยุติธรรมได้เสมอไป

เพราะกฎหมายไม่ใช่ตัวความยุติธรรม

ดังตามพระบรมราโชวาทของ พระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร ที่เกี่ยวกับความยุติธรรมมีดังนี้

“…โดยที่กฎหมายเป็นแต่เครื่องมือในการรักษาความยุติธรรมดังกล่าว จึงไม่ควรจะถือว่ามีความสำคัญไปกว่าความยุติธรรม หากควรจะต้องถือว่าความยุติธรรมมาก่อนกฎหมายและอยู่เหนือกฎหมาย การพิจารณาพิพากษาอรรถคดีใด ๆ โดยคำนึงถึงแต่ความผิดตามกฎมายเท่านั้น ดูจะไม่เป็นการเพียงพอ จำต้องคำนึงถึงความยุติธรรม ซึ่งเป็นจุดประสงค์ด้วยเสมอ…”

อย่างไรก็ตาม ผู้เขียนเห็นว่าความยุติธรรม คือ สภาวธรรมอย่างหนึ่งที่เกิดขึ้นในจิตใจของมนุษย์หรือเป็นผู้ที่ประกอบด้วยหิริ โอตตัปปะ

สำหรับคนที่จะเข้าถึงความยุติธรรมได้ต้องเป็นผู้มีสติและใช้ปัญญาอย่างมีเหตุผล  เมื่อมนุษย์เป็นผู้ตั้งมั่นในธรรมแล้ว จึงได้สร้างกฎเกณฑ์ของความยุติธรรมออกมาในรูปแบบของกฎหมายเพื่อเป็นเครื่องมือนำไปสู่ความยุติธรรม

ความยุติธรรมจึงอยู่เหนือกฎหมาย

ถ้าเปรียบเสมือนร่างกายของมนุษย์จิตอยู่เหนือกาย กล่าวคือ มนุษย์ประกอบด้วยรูป(กาย) กับนาม(จิต) กฎหมายคือรูป  ความยุติธรรมคือนาม ถ้าร่างกายป่วย จิตใจก็เศร้าหมอง บุคคลนั้นอีกไม่นานก็คงจะเสียชีวิต

เฉกเช่นดียวกัน ถ้าบ้านเมืองใดกฎหมายก็บกพร่อง ความยุติธรรมก็หาไม่เจอ บ้านเมืองนั้นก็คงยากที่จะทำให้กลุ่มคนในสังคมที่หลากหลาย หรือกลุ่มผลประโยชน์ต่างๆ เกิดดุลยภาพ และทำให้สังคมเกิดความสงบสุขได้

สังคมไทยเดินต่อไปได้ด้วย “พรหมวิหาร ๔ ” ถอดบทเรียน ๒ ปี เสื้อดำกับความยุติทำ (ธรรม) โดย พระใบฏีกาคทาวุธ คเวสกธมฺโม จากคอลัมน์ เขียนธรรมให้ถึงโลก (หน้าธรรมวิจัย นสพ.คมชัดลึก วันอังคารที่ ๑๓ มีนาคม พ.ศ.๒๕๖๑)

The post สังคมไทยเดินต่อไปได้ด้วย “พรหมวิหาร ๔ ” ถอดบทเรียน ๒ ปี เสื้อดำกับความยุติทำ (ธรรม) โดย พระใบฏีกาคทาวุธ คเวสกธมฺโม appeared first on Manasikul Online.

ชุดความรู้จากกิจกรรม “ต้นแบบต้นธรรม”

โดยพระใบฏีกาคทาวุธ คเวสกธมฺโม

แนวคิด โดย พระมหาขวัญชัย กิตฺติเมธี

๑. แนวคิด

       ๑.๑ แนวคิดเรื่องต้นแบบ

การดำเนินชีวิตต้องการบุคคลที่เป็นต้นแบบ ในทางพระพุทธศาสนาถือว่าบุคคลที่ช่วยแนะนำช่วยเหลือ สั่งสอนชักนำสัมมาทิฎฐิให้แก่ผู้อื่น เรียกว่า กัลยาณมิตร ดังข้อความในพระไตรปิฎกว่า “ภิกษุทั้งหลาย เมื่อดวงอาทิตย์กำลังจะอุทัย ย่อมมีแสงอรุณขึ้นมาก่อน เป็นบุพนิมิต ฉันใด กัลยาณมิตตตา (ความเป็นผู้มีมิตรดี) ก็เป็นตัวนำ เป็นบุพนิมิตเพื่อความเกิดขึ้นแห่งอริยมรรคมีองค์ ๘ ฉันนั้น  ภิกษุผู้มีกัลยาณมิตร (มิตรดี) พึงหวังข้อนี้ได้ว่า จักเจริญอริยมรรคมีองค์ ๘ ทำอริยมรรคมีองค์ ๘ ให้มาก” (มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย, ๒๕๓๙) อานนท์ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ความเป็นผู้มีมิตรดี มีสหายดี มีเพื่อนดี เป็นพรหมจรรย์กึ่งหนึ่ง”

 พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “อย่ากล่าวอย่างนั้น อานนท์ อย่ากล่าวอย่างนั้นอานนท์ ที่จริง ความเป็นผู้มีมิตรดี มีสหายดี มีเพื่อนดี เป็นพรหมจรรย์ทั้งหมด” (มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย, ๒๕๓๙)

กัลยาณมิตรจึงถือเป็นบุคคลสำคัญและสามารถเป็นแบบอย่างในการดำเนินชีวิตเราได้  โดยเป็นผู้มีคุณธรรมในฐานะที่ไม่นิ่งเฉย ไม่ทอดธุระ และเสียสละประโยชน์สุขของตนเพื่อยังสังคมให้เกิดประโยชน์สุข

ดังประวัติของพระพุทธเจ้าในครั้งที่เป็นสุเมธดาบส แม้จะสามารถสำเร็จประโยชน์ตนเองได้ แต่ก็ยังก้าวข้ามเพื่อสร้างประโยชน์สุขให้แก่บุคคลอื่นโดยทั่วกัน

        สุเมธดาบสถือว่าเป็นผู้มีอุดมการณ์ในการดำเนินชีวิต กล่าวคือในยุคสมัยพระพุทธเจ้าพระนามว่าทีปังกร สุเมธดาบสบรรลุอภิญญาและใช้เวลาไปกับความสุขอันเกิดจากสมาบัติ ในเวลานั้นพระทีปังกรพุทธเจ้า มีพระขีณาสพสี่แสนห้อมล้อมแล้ว เสด็จจาริกไปตามลำดับเสด็จถึงนครชื่อรัมมกะ เสด็จประทับที่สุทัสนมหาวิหาร

      พวกชาวรัมมกนครได้กล่าวกันว่า “พระพุทธเจ้าทรงพระนามว่าทีปังกร เสด็จจาริกไปโดยลำดับ เสด็จถึงรัมมกนครแล้ว เสด็จประทับอยู่ที่สุทัสนมหาวิหาร” ต่างพากันถือเภสัชมีเนยใสและเนยข้นเป็นต้นนี้ และผ้าเครื่องนุ่งห่ม มือถือของหอมและดอกไม้ หลั่งไหลพากันไปที่นั้น เข้าไปเฝ้าพระศาสดาแล้วถวายบังคม บูชาด้วยของหอมและดอกไม้เป็นต้นแล้วนั่งที่ควรข้างหนึ่ง ฟังพระธรรมเทศนาแล้วทูลนิมนต์เพื่อเสวยในวันรุ่งขึ้นพากัน ลุกจากที่นั่งแล้วหลีกไป 

      ในวันรุ่งขึ้นต่างพากันตระเตรียมมหาทานประดับ ประดานคร ตกแต่งหนทางที่จะเสด็จมาของพระทศพล ในที่มีน้ำเซาะก็เอาดินถมทำพื้นที่ดินให้ราบเสมอ โรยทรายอันมีสีดังแผ่นเงิน โปรยปรายข้าวตอก และดอกไม้ ปักธงชายและธงแผ่นผ้า พร้อมด้วยผ้าย้อมสีต่างๆ ตั้งต้นกล้วยและหม้อน้ำ เต็มด้วยดอกไม้เรียงรายเป็นแถว

      กาลนั้นสุเมธดาบสผ่านมาเห็นชาวบ้านพากันประดับบ้านเรือน จึงถามแล้วทราบเรื่อง โดยสุเมธดาบสคิดว่า แม้เพียงคำประกาศว่าพระพุทธเจ้า ก็หาได้ยากในโลก อย่าว่าไปถึงการอุบัติขึ้นแห่งพระพุทธเจ้าเลย แม้เราก็ควรจะร่วมกับมนุษย์เหล่านั้นตกแต่งทางเพื่อพระทศพลด้วย”

    ท่านจึงกล่าวกะพวกมนุษย์เหล่านั้นว่า “ถ้าพวกท่านตกแต่งทางนี้เพื่อพระพุทธเจ้า ขอจงให้โอกาสส่วนหนึ่งแก่เราบ้าง แม้เราก็จักตกแต่งทางเพื่อพระทศพลพร้อมกับพวกท่าน”  พวกชาวบ้านก็รับปากเพราะทุกคนต่างรู้ว่าสุเมธดาบสมีฤทธิ์ จึงมอบที่ว่างซึ่งมีน้ำเซาะให้แล้วกล่าวว่า “ท่านจงทำที่นี้เถิด” สุเมธดาบสถือเอาปีติในพระพุทธเจ้าจึงคิดว่า “เราสามารถจะตกแต่งที่ว่างนี้ด้วยฤทธิ์ได้ แต่เมื่อเราตกแต่งเช่นนี้ ใจก็จะไม่ยินดีนัก วันนี้เราควรจะกระทำการรับใช้ด้วยกาย” จึงขนดินมาเทลงในที่ว่างนั้น

      เมื่อที่ว่างแห่งนั้น ยังตกแต่งไม่เสร็จเลย พระทศพลทีปังกร มีพระอรหันต์ผู้ได้อภิญญา มีอานุภาพมาก สี่แสนรูปห้อมล้อม เสด็จเยื้องกรายบนพื้นมโนสิลา ด้วยพระพุทธลีลาอันหาที่สุดมิได้ ประดุจราชสีห์เสด็จดำเนินมาสู่ทางที่ตกแต่งประดับประดาแล้วนั้น

     สุเมธดาบสลืมตาทั้งสองขึ้นมองดูพระวรกายของพระทศพลผู้เสด็จดำเนินมาตามทางที่ตกแต่งแล้ว ซึ่งถึงความเลิศด้วยพระรูปโฉม ประดับด้วยพระมหาปุริสลักษณะ สวยงาม แวดวงด้วยแสงสว่างมีประมาณวาหนึ่ง เปล่งพระพุทธรัศมีหนาทึบ ประการออกนาดูประหนึ่งสายฟ้าหลายหลาก ในพื้นท้องฟ้ามีสีดุจแก้วมณี ฉายแสงแปลบปลาบอยู่ไปมาและเป็นคู่ๆ กัน จึงคิดว่า  “วันนี้เราควรกระทำการบริจาคชีวิตแด่พระทศพล ขอพระผู้มีพระภาคเจ้าอย่าได้ทรงเหยียบเปือกตม แต่จงทรงย่ำหลังของเรา เสด็จพร้อมกับพระขีณาสพสี่แสนเหมือนทรงเหยียบสะพานแก้วมณีเถิด ข้อนั้นจักเป็นไปเพื่อประโยชน์เพื่อความสุขแก่เราตลอดกาลนาน”

            จึงแก้ผมออก ลาดหนังเสือ ชฎาและผ้า เปลือกไม้วางลงบนเปือกตม ซึ่งมีสีดำ นอนบนหลังเปือกตมเหมือนสะพานแผ่นแก้วมณี สุเมธดาบสนั้นนอนบนหลังเปือกตมนั้นแล ลืมตาทั้งสองเห็นพระพุทธสิริของพระทศพลทีปังกรจึงคิดว่า “ถ้าเราพึงต้องการ ก็พึงเผากิเลสทั้งปวงหมดแล้วเป็นพระสงฆ์นวกะเข้าไปสู่รัมมกะนครได้ แต่เราไม่มีกิจด้วยการเผากิเลสด้วยเพศที่ใครไม่รู้จักแล้วบรรลุนิพพาน ถ้ากระไรเราพึงเป็นดังพระทศพลทีปังกรบรรลุพระอภิสัมโพธิญาณอย่างสูงยิ่งแล้วขึ้นสู่ธรรมนาวา ให้มหาชนข้ามสงสารสาครได้แล้วปรินิพพานภายหลัง ข้อนี้สมควรแก่เรา” ต่อจากนั้นกระทำความปรารถนาอย่างยิ่งใหญ่เพื่อความเป็นพระพุทธเจ้าแล้วนอนลง

            ฝ่ายพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงพระนามว่าทีปังกรเสด็จมาประทับยืนที่เบื้องศีรษะของสุเมธดาบส ทรงลืมพระเนตรทั้งสองอันสมบูรณ์ ทอดพระเนตรเห็นสุเมธดาบสนอนบนหลังเปือกตมทรงดำริว่า “ดาบสนี้กระทำความปรารถนาอย่างยิ่งใหญ่เพื่อความเป็นพระพุทธเจ้า ความปรารถนาของเขาจักสำเร็จหรือไม่หนอ” ทรงส่งพระอนาคตังสญาณใคร่ครวญอยู่ ทรงทราบว่า “ล่วงสี่อสงไขยยิ่งด้วยแสนกัปนับแต่นี้ เขาจักได้เป็นพระพุทธเจ้านามว่าโคดม” ยังประทับยืนอยู่นั่นแหละทรงพยากรณ์แล้วด้วยตรัสกับเหล่าพระภิกษุว่า “ดาบสนี้กระทำความปรารถนายิ่งใหญ่ เพื่อความเป็นพระพุทธเจ้า นอนแล้วความปรารถนาของเขาจักสำเร็จ ในที่สุดแห่งสี่อสงไขยยิ่งด้วยแสนกัปนับแต่นี้ เขาจักได้เป็นพระพุทธเจ้านามว่าโคดม”  

                สุเมธดาบสได้บังเกิดโสมนัสว่า “ความปรารถนาของเราจักสำเร็จ” พอทำการตกลงใจจะเป็นพระพุทธเจ้า เหล่าบารมีธรรมก็ปรากฎตามมานับต่อแต่นั้นในการดำเนินไปตลอดอสงไขยยิ่งด้วยแสนกัป

        การที่สุเมธดาบสได้ต้นแบบที่ดีจึงเป็นที่มาของการได้เป็นพระพุทธเจ้าที่เราได้ทราบมาในปัจจุบัน

       ๒. ต้นธรรม

คุณสมบัติของผู้จะเป็นต้นแบบได้นั้น ต้องประกอบไปด้วยธรรมะหรือหลักที่เป็นต้นธรรมในการที่ทำให้เราเกิดศรัทธา และสามารถดำเนินตามแบบอย่างบุคคลนั้นได้ โดยลักษณะของบุคคลที่เป็นต้นธรรมนั้น คือธรรมที่ทำให้คนนั้นเป็นต้นแบบให้กับเราได้ มี ๒ หมวดคือ

๒.๑ สัปปุริสธรรม ธรรมของสัตบุรุษ, ธรรมที่ทำให้เป็นสัตบุรุษ, คุณสมบัติของคนดี, ธรรมของผู้ดี มี ๗ ประการคือ

       ๑. ธัมมัญญุตา ความรู้จักธรรม รู้หลัก หรือ รู้จักเหตุ คือ รู้หลักความจริง รู้หลักการ รู้หลักเกณฑ์ รู้กฎแห่งธรรมดา รู้กฎเกณฑ์แห่งเหตุผล และรู้หลักการที่จะทำให้เกิดผล เช่น ภิกษุรู้ว่าหลักธรรมข้อนั้นๆ คืออะไร มีอะไรบ้าง พระมหากษัตริย์ทรงทราบว่าหลักการปกครองตามราชประเพณีเป็นอย่างไร มีอะไรบ้าง รู้ว่าจะต้องกระทำเหตุอันนี้ๆ หรือกระทำตามหลักการข้อนี้ๆ จึงจะให้เกิดผลที่ต้องการอันนั้นๆ เป็นต้น

       2. อัตถัญญุตา ความรู้จักอรรถ รู้ความมุ่งหมาย หรือ รู้จักผล คือ รู้ความหมาย รู้ความมุ่งหมาย รู้ประโยชน์ที่ประสงค์ รู้จักผลที่จะเกิดขึ้นสืบเนื่องจากการกระทำหรือความเป็นไปตามหลัก เช่น รู้ว่าหลักธรรมหรือภาษิตข้อนั้นๆ มีความหมายว่าอย่างไร หลักนั้นๆ มีความมุ่งหมายอย่างไร กำหนดไว้หรือพึงปฏิบัติเพื่อประสงค์ประโยชน์อะไร การที่ตนกระทำอยู่มีความมุ่งหมายอย่างไร เมื่อทำไปแล้วจะบังเกิดผลอะไรบ้างดังนี้เป็นต้น

       ๓. อัตตัญญุตา ความรู้จักตน คือ รู้ว่า เรานั้น ว่าโดยฐานะ ภาวะ เพศ กำลังความรู้ ความสามารถ ความถนัด และคุณธรรม เป็นต้น บัดนี้ เท่าไร อย่างไร แล้วประพฤติให้เหมาะสม และรู้ที่จะแก้ไขปรับปรุงต่อไป

       ๔. มัตตัญญุตา ความรู้จักประมาณ คือ ความพอดี เช่น ภิกษุรู้จักประมาณในการรับและบริโภคปัจจัยสี่ คฤหัสถ์รู้จักประมาณในการใช้จ่ายโภคทรัพย์ พระมหากษัตริย์รู้จักประมาณในการลงทัณฑอาชญาและในการเก็บภาษี เป็นต้น

       ๕. กาลัญญุตา ความรู้จักกาล คือ รู้กาลเวลาอันเหมาะสม และระยะเวลาที่จะต้องใช้ในการประกอบกิจ กระทำหน้าที่การงาน เช่น ให้ตรงเวลา ให้เป็นเวลา ให้ทันเวลา ให้พอเวลา ให้เหมาะเวลา เป็นต้น

       ๖. ปริสัญญุตา ความรู้จักบริษัท คือ รู้จักชุมชน และรู้จักที่ประชุม รู้กิริยาที่จะประพฤติต่อชุมชนนั้นๆ ว่า ชุมชนนี้เมื่อเข้าไปหา จะต้องทำกิริยาอย่างนี้ จะต้องพูดอย่างนี้ ชุมชนนี้ควรสงเคราะห์อย่างนี้ เป็นต้น

       ๗. ปุคคลัญญุตา หรือ ปุคคลปโรปรัญญุตา (ความรู้จักบุคคล คือ ความแตกต่างแห่งบุคคลว่า โดยอัธยาศัย ความสามารถ และคุณธรรม เป็นต้น ใครๆ ยิ่งหรือหย่อนอย่างไร และรู้ที่จะปฏิบัติต่อบุคคลนั้นๆ ด้วยดี ว่าควรจะคบหรือไม่ จะใช้จะตำหนิ ยกย่อง และแนะนำสั่งสอนอย่างไร เป็นต้น (พระพรหมคุณาภรณ์ (พระพรหมคุณาภรณ์ (ป.อ.ปยุตฺโต), ๒๕๕๘)

๒.๒ กัลยาณมิตรธรรม คือองค์คุณของกัลยาณมิตร, คุณสมบัติของมิตรดีหรือมิตรแท้ คือท่านที่คบหรือเข้าหาแล้วจะเป็นเหตุให้เกิดความดีงามและความเจริญ ในที่นี้มุ่งเอามิตรประเภทครูหรือพี่เลี้ยงเป็นสำคัญ มี ๗ ประการคือ

       ๑. ปิโย น่ารัก ในฐานเป็นที่สบายใจและสนิทสนม ชวนให้อยากเข้าไปปรึกษา ไต่ถาม

      ๒. ครุ น่าเคารพ ในฐานประพฤติสมควรแก่ฐานะ ให้เกิดความรู้สึกอบอุ่นใจ เป็นที่พึ่งใจ และปลอดภัย

       ๓. ภาวนีโย น่าเจริญใจ หรือน่ายกย่อง ในฐานทรงคุณคือความรู้และภูมิปัญญาแท้จริง ทั้งเป็นผู้ฝึกอบรมและปรับปรุงตนอยู่เสมอ ควรเอาอย่าง ทำให้ระลึกและเอ่ยอ้างด้วยซาบซึ้งภูมิใจ

       ๔. วตฺตา จ รู้จักพูดให้ได้ผล รู้จักชี้แจงให้เข้าใจ รู้ว่าเมื่อไรควรพูดอะไรอย่างไร คอยให้คำแนะนำว่ากล่าวตักเตือน เป็นที่ปรึกษาที่ดี

       ๕. วจนกฺขโม อดทนต่อถ้อยคำ คือ พร้อมที่จะรับฟังคำปรึกษาซักถามคำเสนอแนะวิพากษ์วิจารณ์ อดทน ฟังได้ไม่เบื่อ ไม่ฉุนเฉียว

       ๖. คมฺภีรญฺจ กถํ กตฺตา แถลงเรื่องล้ำลึกได้ สามารถอธิบายเรื่องยุ่งยากซับซ้อน ให้เข้าใจ และให้เรียนรู้เรื่องราวที่ลึกซึ้งยิ่งขึ้นไป

       ๗. โน จฏฺฐาเน นิโยชเย ไม่ชักนำในอฐาน คือ ไม่แนะนำในเรื่องเหลวไหล หรือชักจูงไปในทางเสื่อมเสีย (มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย, ๒๕๓๙)

๒. ขั้นตอนการดำเนินกิจกรรม

       ๑) พระวิทยากรที่นำกิจกรรมหน้าเวทีอธิบายและชี้แจงเกี่ยวกับกิจกรรม “ต้นแบบต้นธรรม” ให้ผู้เข้าอบรมทราบและเข้าใจ หลังจากนั้นก็แจกกิจกรรม ให้ลงกลุ่มพร้อมแจกอุปกรณ์ทำกิจกรรมให้ทุกกลุ่ม (๕ นาที)

        ๒) ผู้เข้าอบรมแต่ลงกลุ่ม และพระวิทยากรแจ้งให้ทุกคนในกลุ่ม นั่งวงกลม พร้อมกราบผู้มีพรรษาสูงสุดในกลุ่ม และพระวิทยากรกล่าวทักทายสมาชิกในกลุ่มสร้างความเป็นกันเอง และอธิบายกิจกรรม “ต้นแบบต้นธรรม” ให้สมาชิกในกลุ่มเข้าใจ พร้อมแจกกระดาษและอุปกรณ์ในการทำกิจกรรม ( ๕ นาที)

        ๓) ทุกคนในกลุ่มได้บันทึกเรื่องราวของผู้ที่เป็นต้นแบบต้นธรรมของตนเอง โดยมีประเด็นต่าง ๆ ของบุคคลที่จะเป็นต้นแบบต้นธรรม เช่น ประวัติการทำงาน, อุดมการณ์, วิธีคิด, และที่สำคัญต้องอธิบายถึงเหตุใด เพราะอะไร ทำไมเรานำบุคคลนี้มาเป็นต้นแบบต้นธรรม ( ๑๕ นาที)

๔) สมาชิกทุกคนในกลุ่มเปลี่ยนกันเล่า ถึงบุคคลผู้เป็นต้นแบบต้นธรรมของตนเองให้สมาชิกในกลุ่มได้ร่วมกันฟัง (๔๕ นาที)

       ๕) เมื่อสมาชิกทุกคนในกลุ่มพูดถึงบุคคลต้นแบบต้นธรรมครบทุกคนแล้ว ให้กลุ่มตกลงกันว่าเราจะเลือกบุคคลใดที่ทุกคนเล่ามา เพื่อมาเป็นต้นแบบต้นธรรมของกลุ่มเรา เพื่อจะได้ไปนำเสนอสรุปหน้าเวที (เวลา ๑๕ นาที)

        ๖) พระวิทยากรประจำกลุ่มนำเข้าสู่การสรุปช่วงสุดท้ายของการทำกิจกรรมกลุ่ม โดยให้สมาชิกช่วยกันสรุปว่าจากการทำกิจกรรมครั้งนี้ได้แง่คิด และนำไปปรับใช้ได้อย่างไร และพระวิทยากรประจำกลุ่มสรุปปิดท้าย     ( ๑๐ นาที)

๓. บรรยากาศการดำเนินกิจกรรม

        บรรยากาศการดำเนินกิจกรรมในกลุ่มระหว่างพระวิทยากระประจำกลุ่มและสมาชิกในกลุ่ม แบ่งออกเป็นหลายช่วงด้วยกันดังนี้

        ช่วงแรก พระวิทยากรได้อธิบายถึงเงื่อนไข และแนวทางการดำเนินกิจกรรม “ต้นแบบต้นธรรม” โดยอธิบายว่าต่อไปนี้พวกเราจะมาค้นหาผู้ที่จะเป็นแรงบันดาลใจ เป็นแบบอย่างให้ชีวิตเราเดินตาม ถ้าพูดภาษาสมัยใหม่ก็คือเราต้องมี “ไอดอล” หรือเป็นถ้าเปรียบเสมือนการสร้างพระพุทธรูปก็ต้องมีบล็อก บล็อกสวยงาม บล็อกเป็นเช่นใด พระพุทธรูปก็จะออกมาเช่นนั้น

เฉกเช่นชีวิตของเราควรมีผู้เป็นต้นแบบต้นธรรมให้กับชีวิตของเรา โดยมีกระดาษให้ ๑ แผ่น เพื่อทุกท่านจะได้เขียนออกมาว่าบุคคลต้นแบบต้นธรรมของท่านที่เลือกมามีประวัติการทำงาน วิธีคิดในการทำงาน อุดมการณ์ในการทำงานเพื่อพระศาสนาเป็นเช่นใด ที่สำคัญต้องถอดชีวิตบุคคลนั้นออกมาให้ได้ว่าเพราะเหตุใด ทำไมท่านถึงเลือกบุคคลนั้นมาเป็นต้นแบบต้นธรรมของท่าน

หลังจากนั้นในกลุ่มก็ดูเงียบสงบ แต่ทรงพลังที่แฝงไปด้วยอุดมการณ์บุคคลต้นแบบต้นธรรมของสมาชิกในกลุ่ม กล่าวคือ ทุกคนในกลุ่มได้ตั้งใจในการถอดบทเรียนชีวิตของบุคคลที่จะนำมาเป็นต้นแบบต้นธรรมลงในกระดาษเอ ๔ 

ช่วงที่สอง เมื่อทุกคนได้ถอดบทเรียน ถอดชีวิตบุคคลที่เป็นต้นแบบต้นธรรมเสร็จแล้ว พระวิทยากรในกลุ่มก็ได้นำเข้าสู่การแลกเปลี่ยนเรียนรู้ร่วมโดยกล่าวว่า ต่อจากนี้ไปนับเป็นช่วงที่พระอาจารย์ทุกท่านจะได้เติมเต็มอุดมการณ์ของพระนักเผยแผ่ ให้มีใจที่หนักแน่น มั่นคงในทุกย่างก้าวของการเป็นพระวิทยากรกระบวนธรรม

หลังจากนั้นผู้เข้าอบรมในกลุ่มก็เริ่มพูดคุยแรกเปลี่ยนกันไปทีละคน ช่วงระหว่างนั้นก็จะสังเกตเห็นได้ถึงความตั้งใจของผู้พูด เสียงที่หนักแน่น ใบหน้าที่อิ่มเอิบกับอุดมการณ์จากบุคคลที่ตนพูด ส่วนสมาชิกในกลุ่มก็ตั้งใจฟัง ซึ่งในขณะผู้ที่ฟังนั้นดูเหมือนได้รับพลังใจ และแรงขับเคลื่อนจากเรื่องเล่าที่ได้ฟังเป็นอย่างยิ่ง

        ช่วงสุดท้าย เมื่อทุกคนในกลุ่มเล่าจบ พระวิทยากรในกลุ่มก็ได้ช่วยให้ทุกคนพูดสะท้อนถึงความรู้สึก และสิ่งที่ได้รับจากกาเข้าร่วมกิจกรรมต้นแบบต้นธรรมในครั้งนี้ว่าในขณะที่เราได้ค้นพบบุคคลที่เป็นต้นแบบต้นธรรมของตนเอง และได้ฟังเพื่อนในกลุ่มพูดได้อะไรบ้าง และก็จบด้วยพระวิทยากรประจำกลุ่มก็สรุปกิจกรรม

๔. ความรู้สึกของผู้เข้าร่วมกิจกรรม

        เมื่อผู้เข้าอบรมเข้าร่วมกิจกรรม “ต้นแบบต้นธรรม” ก็จะมีความรู้สึก หรือได้มุมองแง่คิดจากการดำเนินกิจกรรมต่าง ๆ โดยการสัมภาษณ์ผู้เข้าร่วมกิจกรรม ดังนี้

        ๑) เมื่อได้เข้าร่วมกิจกรรม “ต้นแบบต้นธรรม” ทำให้เราได้มีแบบอย่างของชีวิต เพราะต้นแบบต้นธรรมของแต่ละคนในกลุ่มที่นำมาเล่าล้วนเป็นผู้ที่สามารถเป็นแบบอย่างให้ชีวิตของเราเดินตามได้ เพราะการทำงานหากเรามีแบบอย่างที่ดีให้เราเดินตาม ก็เหมือนเราเดินป่าถ้ามีเข็มทิศเราก็จะไม่หลงป่า สามารถเดินไปสู่เป้าหมายของเรานั้นได้อย่างปลอดภัยและรวดเร็ว เฉกเช่นต้นแบบต้นธรรม ถ้าเรามีแบบอย่างก็จะทำให้เราได้นำมาเป็นบล็อกของชีวิต มาเป็นเข็มทิศให้เราได้เดินตามเพื่อทำงานเผยแผ่พระพุทธศาสนาได้อย่างงดงาม

        ๒) จากการได้ร่วมกิจกรรม “ต้นแบบต้นธรรม” เมื่อฟังเรื่องเล่าต้นแบบต้นธรรม กล่าวคือ สมาชิกในกลุ่มแต่ละท่านได้มีต้นแบบต้นธรรม ได้เล่าถึงบุคคลอันเป็นต้นแบบต้นธรรมของตนเอง จากที่ทุกคนได้เล่ามาทำให้เห็นอย่างหนึ่งเหมือนกันคือ แต่ละท่านที่เป็นต้นแบบต้นธรรม เป็นบุคคลที่เสียสละ มีเมตตา และที่สำคัญการกระทำของท่านนอกจากจะทำงานเพื่อพระศาสนาในด้านการเผยแผ่พระพุทธศาสนาแล้ว ยังเป็นผู้ที่เป็นผู้นำของสังคมที่พัฒนาหมู่บ้าน ชุมชน หรือสังคม โดยคำนึงถึงประโยชน์ส่วนรวมและสังคมเป็นที่ตั้งในการดำรงชีวิต

        ๓) เมื่อได้ฟังแต่ละท่านในกลุ่มได้เล่าถึงต้นแบบต้นธรรมรวมทั้งตัวเราด้วยที่ได้เล่าต้นแบบต้นธรรมแลกเปลี่ยนกับเพื่อนในกลุ่ม ทำให้เราได้เห็นและเรียนรู้วิธีคิดบุคคลที่เป็นต้นแบบต้นธรรมแต่ละท่าน เพราะบุคคลที่เป็นต้นแบบต้นธรรมแต่ละท่านนั้น จะมีวิธีคิดในการทำงาน วิธีคิดในการเข้าถึงชุมชน โดยเฉพาะวิธีคิดในการแก้ปัญหา ฯ เพราะวิธีคิดของผู้ที่เป็นบุคคลต้นแบบต้นธรรมผ่านการลองผิดลองถูก ทดลองใช้จนได้ผล ดังนั้นวิธีคิดของบุคคลเหล่านี้ก็เหมือนอาหารสำเร็จรูป ที่เราสามารถนำมาใช้ได้เลย เพียงแต่นำมาปรับหรือบูรณาการให้เข้ากับสังคมเหตุการณ์เท่านั้น

        ๔) การจัดกิจกรรม “ต้นแบบต้นธรรม” และได้เข้าร่วมกิจกรรมครั้งนี้ ถือว่าเป็นประสบการณ์ของชีวิตมากที่สุด เพราะได้ในกลุ่มมีสมาชิก ๙ ท่าน ได้ฟังบุคคลอันเป็นต้นแบบต้นธรรม ๙ ท่าน เมื่อฟังเรื่องราวของชีวิตแต่ละท่าน ก็อดทำให้เราต้องย้อนกลับมาดูชีวิตตนเองไม่ได้ เราว่าตนเองทำงานมากแล้ว ขยันแล้ว และสิ่งที่เราทำมันยิ่งใหญ่แล้ว แต่เมื่อไปเทียบกับต้นแบบต้นธรรมแต่ละท่านมันเทียบกับท่านไม่ได้เลย เราจึงต้องบอกตนเองว่าต่อจากนี้ไปเราต้องเพียรและทำงานให้มากกว่าเดิม โดยเฉพาะการทำงานเผยแผ่พระศาสนา เราต้องตั้งหลักให้มั่น และมีเป้าหมายที่ชัดเจน และจงใช้ลมหายใจที่เหลือของชีวิตในเพศสมณะทำเพื่องานเผยแผ่พระพุทธศาสนาต่อไป

        ๕) เมื่อได้ฟังเรื่องเล่าผู้ที่เป็นต้นแบบต้นธรรมของแต่ละท่านแล้ว ทำให้มีกำลังใจ มีแรงผลักดัน แรงขับเคลื่อนที่จะทำงานเผยแผ่พระศาสนาอย่างมาก เพราะเวลาเราทำงาน หรือจัดทำโครงการต่าง ๆ หรือการทำหน้าที่เป็นพระนักเผยแผ่ เราต้องเข้าไปเกี่ยวข้องกับบุคคลหลากหลาย สิ่งที่ตามมาก็คือปัญหา

แน่นอนการทำงานก็ย่อมมีปัญหาแต่บางครั้งเมื่อพบเจอปัญหาและอุปสรรคในการทำงาน ก็ทำให้เราเหนื่อยล้า หรือบางครั้งก็อยากจะไม่ทำงานพวกนี้อะไรอีกแล้ว อยู่อย่างสงบ ๆ แต่ในใจก็บอกกับตนเองตลอดว่าเราหยุดไม่ได้ ถ้าเราหยุดพระพุทธศาสนาก็จบ ดังนั้นการที่ได้มาร่วมกิจกรรมครั้งนี้ทำให้ได้รับกำลังใจอย่างเต็มเปี่ยม มีแรงใจ แรงกาย และเกิดอุดมการณ์ ทำให้ใจเราหนักแน่น มั่นคง แน่วแน่ต่องานพระศาสนา และทำงานเผยแผ่พระศาสนาต่อไป

๕. สรุปและข้อเสนอแนะ

๑) สรุป

กิจกรรม “ต้นแบบต้นธรรม” มีความมุ่งหมายเพื่อให้ผู้เข้าอบรมได้มีแบบ หรือแนวทางที่จะนำมาเป็นหลัก

ในการดำเนินชีวิต กล่าวคือ มีบุคคลที่สามารถทำให้ผู้เข้าอบรมได้ศึกษา วิถีชีวิต แนวคิด และวิธีการทำงาน แล้วได้เดินตามในการทำงานเผยแผ่พระพุทธศาสนา ถ้าเปรียบเหมือนการเดินป่าก็ต้องมีเข็มทิศ การจะทำงานเผยแผ่อันดับแรกเราก็ต้องมีบุคคลต้นแบบเพื่อเป็นเข็มทิศของชีวิตในการทำงาน สิ่งสำคัญสำหรับกิจกรรมนี้คือให้ผู้เข้าอบรมได้มีบุคคลต้นแบบแล้วยังไม่เพียงพอ ได้มีอุดมการณ์การทำงานเพื่อพระพุทธศาสนาอย่างแท้จริง หากใครมีอุดมการณ์แล้ว ก็จะเป็นการเติมเต็มให้อุดมการณ์หนักแน่นมั่นคงขึ้น ส่วนใครที่ยังไม่มีอุดมการณ์ก็จะเป็นการปลูกฝั่งอุดมการณ์ให้เกิดขึ้นในหัวใจ

อนึ่ง มีคำกล่าวอยู่ว่าคนฉลาดจะเรียนรู้จากความผิดพลาดของคนอื่น ส่วนคนโง่จะเรียนรู้จากความผิดพลาดของตนเอง แต่ถ้าเราเรียนรู้ได้ทั้งสองอย่างก็เป็นการดี เพราะความผิดพลาด เป็น ครู

และการทำกิจกรรมต้นแบบต้นธรรมทำให้เราได้รู้บุคคลที่เขาลองผิด ลองถูก ในการทำงานมาแล้ว จนเห็นหนทางที่ทำให้เราสามารถเดินตามได้ พระสงฆ์รุ่นหลังถือว่าโชคดีมากตรงที่มีคนได้วางแนวทางที่ดีงามไว้ให้เรา ซึ่งทำให้เราสามารถทำตาม หรือเรียนรู้ในแนวทางนั้นได้ เพราะคนที่จะประสบความสำเร็จก็คือคนที่ดูว่าคนที่เป็นต้นแบบต้นธรรมเขาทำงานอย่างไรถึงประสบผลสำเร็จ แล้วเราก็ลงมือทำตาม ซึ่งเป็นสิ่งที่เราได้เรียนรู้ผ่านกิจกรรมต้นแบบต้นธรรมอีกด้วย

         ดังนั้น เราในฐานะเป็นพระวิทยากร และเป็นพระสงฆ์ในสังคมไทยซึ่งถือว่าเป็นผู้นำทางด้านจิตวิญญาณของสังคม นอกจากเราจะค้นหาบุคคลอันเป็นต้นแบบต้นธรรมของตนเองแล้ว เราก็ต้องเป็นต้นแบบ ต้นธรรม ให้ลูกศิษย์ หรือบุคคลที่พบเจอเราเกิดความศรัทธาไปด้วย คุณสมบัติประการแรกสำหรับเราที่จะเป็นต้นแบบต้นธรรมนั้นก็คือเรื่องเสขิยวัตร ไม่ว่าจะเป็นเรื่องของกิริยาท่าทาง กิริยามารยาท  กิริยาวาจา  แต่สำหรับพระสงฆ์เพียงแค่ปรากฏกายก็สามารถเป็นต้นแบบต้นธรรมให้กับบุคคลที่พบเห็นเกิดความศรัทธาได้ การนุ่งห่ม ให้ดูงดงาม เห็นแล้ว เย็นตา เห็นใจ เกิดความศรัทธาแล้วมีความปรารถนาที่จะน้อมใจเข้าสู่พระรัตนตรัย ดังเช่น พระเจ้าอโศกมหาราชเพียงแค่เห็นสามเณรรูปหนึ่งที่อิริยาบถที่งดงาม จึงเกิดความศรัทธาในพระพุทธศาสนาและสร้างคุณูปการต่อพระพุทธศาสนา ด้วยความตั้งใจ ทุ่มเท เสียสละ และอุทิศชีวิตเพื่อพระพุทธศาสนาเป็นอย่างยิ่ง

        ๒) ข้อเสนอแนะ

        การดำเนินกิจกรรมต้นแบบต้นธรรมซึ่งเป็นกระบวนการกลุ่มสัมพันธ์ อาศัยกิจกรรมเป็นตัวขับเคลื่อนกระบวนการให้ผู้เข้าอบรมได้เรียนรู้แลกเปลี่ยนไปด้วยกัน ในการถอดองค์ความรู้กิจกรรมดังกล่าวนี้ ผู้ถอดบทเรียนจึงมีข้อเสนอแนะสำหรับการทำกิจกรรมในครั้งต่อไปดังนี้

        ๑. ผู้นำกิจกรรมหน้าเวทีก่อนจะแจกกิจกรรมให้ลงกลุ่ม ควรจะเปิดสื่อที่สื่อให้เห็นว่าถึงความสำคัญของบุคคลต้นแบบต้นธรรมสำหรับพระนักเผยแผ่ หรือเล่าถึงประวัติพระสงฆ์ที่เป็นปูชนียบุคคลที่ผู้เข้าอบรมฟังแล้วสามารถมีความรู้สึกร่วมกันว่าเราควรมีบุคคลต้นแบบต้นธรรม เพื่อให้ผู้เข้าอบรมเกิดแรงจูงใจ และแรงบันดาลใจที่จะได้ค้นหาหรือใครมีแล้วก็จะได้ถอดบทเรียนคนนั้นออกมาอย่างตั้งใจ

๒. ขณะลงกลุ่มทำกิจกรรม ควรมีกระดาษขนาดเอ ๔ พิมพ์ไว้เป็นแนวทางให้เลยว่าสำหรับบุคคลต้นแบบต้นธรรมจะเอาข้อมูลอะไรบ้างเช่น ประวัติการทำงาน, วิธีคิด, อุดมการณ์, การทำงานเผยแผ่ ให้ผู้เข้าอบรมสามารถจดบันทึกตามประเด็นต่าง ๆ ลงในกระดาษเอ ๔ ที่เรากำหนดให้ได้เลย  ก็เพื่อกำหนดแนวทางให้ผู้เข้าอบรมได้เห็นประเด็นชัดเจน และได้นำข้อมูลมาเล่าไปในแนวทางเดียวกัน

        ๓. ผู้นำกิจกรรมกระบวนหรือพระวิทยากรประจำกลุ่มเวลาลงกลุ่มทำกิจกรรมควรบริหารเวลาให้ลงตัวจะให้ถอดบทเรียนบุคคลต้นแบบต้นธรรมกี่นาที่ จะเหลือเวลาพูดเท่าไหร่ เพราะกิจกรรมนี้ควรให้ได้พูดทุกคน และต้องเหลือเวลาไว้สำหรับมาสรุปบุคคลที่จะเป็นต้นแบบต้นธรรมของกลุ่ม พร้อมทั้งสรุปในกลุ่มอีกด้วย ควรบริหารจัดการเรื่องเวลาในกลุ่มให้ลงตัว

        ๔. ในกลุ่มจะมีบางคนที่ไม่มีบุคคลต้นแบบต้นธรรม พระวิทยากรประจำกลุ่มต้องพยายามพูดกระตุ้นให้เขาเกิดการเรียนรู้จากสมาชิกในกลุ่ม และมีแรงบันใจที่จะค้นหาบุคคลต้นแบบต้นธรรมของตนเอง เมื่อผ่านกิจกรรมนี้ทุกคนในกลุ่มควรมีบุคคลต้นแบบต้นธรรมทุกคน

        ๕. กระบวนการของกิจกรรมต้นแบบต้นธรรม เพื่อให้มีบุคคลที่เป็นแรงบันดาลใจให้ได้เดินตามรอยท่าน และเกิดอุดมการณ์ในการทำงานพระศาสนาใจหัวใจ ตรงจุดนี้พระวิทยากรประจำกลุ่มควรกระตุ้น หรือสร้างบรรยากาศให้สมาชิกในกลุ่มเกิดการเรียนรู้และมีแรงบันดาลใจตรงนี้ให้ได้

เอกสารอ้างอิง : มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. (๒๕๓๙). พระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. กรุงเทพมหานคร : โรงพิมพ์มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.,พระพรหมคุณาภรณ์. (๒๕๕๘). พจนานุกรมพุทธศาสตร์ ฉบับประมวลธรรม. พิมพ์ครั้งที่ 31. กรุงเทพมหานคร : ผลิธัมม์.

ชุดความรู้จากกิจกรรม “ต้นแบบต้นธรรม” โดยพระใบฏีกาคทาวุธ คเวสกธมฺโม แนวคิด โดย พระมหาขวัญชัย กิตฺติเมธี

The post ชุดความรู้จากกิจกรรม “ต้นแบบต้นธรรม” โดยพระใบฏีกาคทาวุธ คเวสกธมฺโม แนวคิด โดย พระมหาขวัญชัย กิตฺติเมธี appeared first on Manasikul Online.

ชุดความรู้จากกิจกรรม “สายน้ำแห่งชีวิต”

โดยพระใบฏีกาคทาวุธ คเวสกธมฺโม

แนวคิด โดย พระมหาขวัญชัย กิตฺติเมธี

๑. แนวคิด

       Buddhist Counselor คือผู้นำหลักธรรมของพระพุทธศาสนามาใช้เป็นฐานในการพาคนออกจากทุกข์ โดยเป็นการทำให้เขานั้นได้ตระหนักถึงตัวเองเท่านั้นที่จะนำตัวเองออกจากทุกข์ได้ โดยความเข้าใจตนเองตามหลักธรรม ค้นหาตัวเอง และเข้าใจธรรมะที่เกิดขึ้นในตนเอง (โสรีย์ โพธิแก้ว, ๒๕๕๗) โดยหลักธรรมสำคัญที่เกิดขึ้น คือ

๑.๑ ความเป็นเหตุและผล (cause and effect)

เป็นการเรียนรู้เรื่องทุกสิ่งอย่างล้วนสัมพันธ์กัน ในพระพุทธศาสนาเรียกว่า หลักธรรมอิทัปปัจจยตา คือความเป็นเป็นปัจจัยของกันและกัน โดยมีคำขยายว่า เมื่อสิ่งนี้มี สิ่งนี้จึงมี เมื่อสิ่งนี้เกิด สิ่งนี้จึงเกิด เมื่อสิ่งนี้ไม่มี สิ่งนี้จึงไม่มี เมื่อสิ่งนี้ดับ สิ่งนี้จึงดับ โดยการมองภาพนี้ทำให้เกิดความที่สายน้ำนั้นไหลต่อเนื่องกันทุกอย่างล้วนส่งต่อกันและกัน โดยเราอาจเห็นได้ในชีวิตมนุษย์ที่เริ่มต้นจากสายใยอันเกี่ยวเนื่องกับทุกอย่างทั้งดวงอาทิตย์ แสงแดด ความอบอุ่น น้ำ อากาศ ต้นไม้ ลมหายใจ ปลา วัว ควาย เป็นข่ายโยงใยหลากหลายชั่วอายุคน รวมถึงวัฒนธรรมประเพณีทั้งหลายทั้งปวงอันเป็นรากฐานของการก่อเกิดชีวิตของมนุษย์

โดยการโยงความหมายนั้นเราจะพบถึงผลรวมของเหตุเหล่านี้ว่ามีผลต่อกันและกัน เช่น รถชนกัน ล้วนเกิดจากปัจจัยหลากหลายมารวมกัน ถนน คนขับ สภาพรถ ความเลินเล่อ คนขับคันอื่น ไม่มีสิ่งไหนที่ไม่มีส่วนในการชน แต่เรามักแยกส่วนเหตุการณ์เหล่านี้ออกจากกันเพื่อพิจารณาความถูกผิดของกฎหมาย ตามกรอบสังคมทำให้ไม่สามารถมองเห็นความเป็นเหตุปัจจัยกันได้

ฉะนั้น การมองชีวิตผ่านสายน้ำจึงทำให้เราได้ย้อนกบับมามองตนเองอีกครั้งในแง่ของความเป็นอันเดียวกันของสรรพสิ่ง การเป็นปัจจัยของกันและกัน ให้เห็นว่าเราไม่ได้โดดเดี่ยวเพียงลำพัง และให้เห็นว่าทุกการกระทำล้วนสร้างผลกระทบทั้งแก่ตนเองและผู้อื่นเสมอ

        ๑.๒ การรู้จักตนเอง (Self-knowledge)

การรู้จักตนเอง (Self-knowledge) คือความสามารถในการควบคุมตัวเอง รู้ตัวตลอดเวลา (Self-awareness) ในทางพระพุทธศาสนาคือ “สติ” แปลว่า รู้ตัวทั่วพร้อม โดยรู้ว่าความเป็นจริงของตนคืออะไร เช่น ถ้าเป็นนักรบ ก็ต้องพิสูจน์กันในสงครามเมื่อพบเจออุปสรรคมาก ๆ ตัวเราจะสู้หรือหนี

การมีความสามารถในการสื่อสาร เป็นพลังสร้างสรรค์ที่ช่วยให้ผู้อื่นมีกำลังใจ หรือมีความสามารถมากขึ้น คือมีความสามารถในการสร้างคุณค่าใหม่ๆ

ว่าตามจริงแล้วการที่จะพัฒนาและการนำความรู้จักตัวเองไปประยุกต์ใช้ได้นั้นจำเป็นต้องมีเห็นเป้าหมายให้ชัดเจนและสร้างสรรค์สิ่งที่ตนเองคิดว่าสำคัญที่สุด นั่นคือ การสร้างการเป็นนายเหนือตัวเอง (personal mastery) โดยคำนี้เป็นการทำให้เราเป็นนายเหนือตนเองหรือทำให้ตนเองยิ่งใหญ่ เป็นมนุษย์ที่แท้

ลักษณะการพัฒนาตนเองสู่ความเป็นผู้นำจึงเริ่มจากการที่ตั้งคำถามต่อชีวิต โดยคำถามที่หนึ่ง อาจเริ่มด้วย อยากให้เราลองย้อนความทรงจำของตัวเองว่าประสบการณ์ชีวิตที่ผ่านมาจนถึงทุกวันนี้ อะไรคือสิ่งสำคัญที่สุดในชีวิตของตนเอง

และสิ่งที่สำคัญนี้ ทำไมจึงสำคัญ มีคุณค่าตรงไหน อธิบายให้ละเอียด

คำถามต่อไป คือ เมื่อมันมีค่ากับเรามาก เราพร้อมจะสร้างให้ดีไหม พร้อมจะกล้าเสี่ยงที่จะทำให้เป็นจริงไหม

คำถามสุดท้าย สิ่งนั้นสำคัญเพราะอะไร เพราะท้ายที่สุดแล้ว เราล้วนเกี่ยวข้องกับคุณค่าหลัก (core value) ที่เรายึดถือ

เช่นตัวอย่างว่า คุณค่าหลักของเขาคือการทำให้เกิดประชาธิปไตยอย่างแท้จริง เพราะเขามีประสบการณ์ชีวิต คือเมื่อตอนอายุ ๓ ขวบ เขาได้ไปบ้านญาติที่มีเงินทอง เป็นญาติใกล้ชิดกัน แต่บ้านผมไม่มีเงินทอง พอไปถึง เขาให้เรานั่งที่คนใช้ ภาพนั้นทำให้เขาเจ็บปวดกับความไม่เท่าเทียม รู้สึกว่าความเป็นมนุษย์ของเราต่ำลง มนุษย์เกิดมาต้องเท่าเทียมกัน ต้องมีศักดิ์ศรีจึงนำไปสู่ความคิดว่าการเมืองเป็นเรื่องสำคัญที่จะทำให้เรื่องนี้เป็นไปได้ (นภา ธรรมทรงศนะ, ๒๕๕๗)

ฉะนั้น การเข้าใจตนเองจึงเป็นฐานของการเข้าใจสิ่งภายนอก การปฏิบัติตนและการเลือกบางอย่าง ไม่เลือกบางอย่าง และที่สำคัญการจะพัฒนาตนเองให้เป็นนายเหนือตนได้จำเป็นต้องสร้างการรู้ตัวเองให้เกิดขึ้น

๒. ขั้นตอนการดำเนินกิจกรรม

๑) พระวิทยากรที่นำกิจกรรมหน้าเวทีอธิบายและชี้แจงเกี่ยวกับกิจกรรม “สายน้ำแห่งชีวิต” ให้ผู้เข้าอบรมทราบและเข้าใจ หลังจากนั้นก็แจกกิจกรรม ให้ลงกลุ่มพร้อมแจกอุปกรณ์ทำกิจกรรมให้ทุกกลุ่ม (๕ นาที)

๒) ผู้เข้าอบรมแต่ลงกลุ่ม และพระวิทยากรแจ้งให้ทุกคนในกลุ่ม นั่งวงกลม พร้อมกราบผู้มีพรรษาสูงสุดในกลุ่ม และพระวิทยากรกล่าวทักทายสมาชิกในกลุ่มสร้างความเป็นกันเอง และอธิบายกิจกรรม “สายน้ำแห่งชีวิต” ให้สมาชิกในกลุ่มเข้าใจ พร้อมแจกกระดาษและอุปกรณ์ในการทำกิจกรรม ( ๕ นาที)

๓) ทุกคนนกลุ่มลงมือวาดภาพสายน้ำแห่งชีวิตของตนเอง กล่าวคือเล่าเรื่องชีวิตของตนผ่านสายน้ำตั้งแต่อดีตถึงปัจจุบัน ความเป็นมาของชีวิตตนเอง ซึ่งนอกจากสายน้ำแล้วในภาพก็จะมีองค์ประกอบต่าง ๆ เช่น ต้นไม้ ภูเขา ก้อนหิน เมฆ ฯ เป็นต้น ต้องเล่าให้ได้ว่าเกี่ยวข้องกับชีวิตของเราได้อย่างไร (๒๐ นาที)

๔) เมื่อทุกคนวาดภาพสายน้ำแห่งชีวิตของตนเองเสร็จ พระวิทยาในกลุ่มนำเข้าสู่การแลกเปลี่ยนเรียนรู้ร่วมกัน โดยทำข้อตกลงในกลุ่มร่วมกันจะเล่าคนละประมาณกี่นาที ใครจะเล่าก่อน หรือจะเริ่มจากใคร แล้วก็ให้ทุกคนได้เล่าสายน้ำแห่งชีวิตของตนเองให้ครบทุกคน (๕๐นาที)

๕) เมื่อสมาชิกทุกคนในกลุ่มพูดสายน้ำแห่งชีวิตครบทุกคนแล้ว พระวิทยากรในกลุ่มนำเข้าสู่การถอดบทเรียนร่วมกันโดยให้สมาชิกในกลุ่มช่วยกันแลกเปลี่ยนว่าการทำกิจกรรมครั้งนี้ได้แง่คิดอะไร และรู้สึกอย่างไร และพระวิทยากรประจำกลุ่มสรุปปิดท้าย (๑๕ นาที)

๓. บรรยากาศการดำเนินกิจกรรม

        บรรยากาศการดำเนินกิจกรรมในกลุ่มระหว่างพระวิทยากระประจำกลุ่มและสมาชิกในกลุ่ม แบ่งออกเป็นหลายช่วงด้วยกันดังนี้

        ช่วงที่หนึ่ง พระวิทยากรได้อธิบายถึงเงื่อนไข และแนวทางการดำเนินกิจกรรมสายน้ำแห่งชีวิต โดยอธิบายว่าต่อไปนี้พวกเราจะมาร่วมแลกเปลี่ยนเรียนรู้ไปพร้อม ๆ กัน ผ่านกิจกรรมสายน้ำแห่งชีวิต ถ้าเปรียบชีวิตเราเหมือนสายน้ำสายหนึ่ง แม่น้ำสายนี้มันไหลมาจากไหน ปัจจุบันมันไหลอยู่อย่างไร และอนาคตมันจะไหลไปอย่างไร ให้ทุกคนได้วาดภาพชีวิตของตนเองตั้งแต่อดีตถึงปัจจุบัน ได้เล่าเรื่องราวชีวิตผ่านสายน้ำ มีกระดาษให้ ๑ แผ่น พร้อมสีเทียน ๑ กล่อง ให้ใช้ด้วยกัน

        ช่วงที่สอง ขณะที่ผู้เข้าอบรมหรือสมาชิกในกลุ่มได้ลงมือวาดภาพ ทุกคนก็ตั้งใจ และอยู่กับตนเอง ทุกคนก็ได้จินตนาการชีวิตตนเองผ่านสายน้ำ นอกจากสายน้ำแล้วทุกคนก็มีองค์ประกอบชีวิตอื่น ๆ เช่น ต้นไม้ ก้อนหิน สะพาน ภูเขา ท้องฟ้า พระอาทิตย์  ปลาลอยในน้ำ เป็นต้น

        ช่วงที่สาม หลังจากที่ทุกคนได้วาดสายน้ำแห่งชีวิตของตนเสร็จแล้ว พระวิทยากรก็เริ่มด้วยคำพูดว่า ต่อจากนี้ไปถือว่าเป็นช่วงเวลาที่มีค่ามากที่สุด ช่วงหนึ่งของชีวิตเพราะกระดาษที่ท่านถืออยู่ในมือนั้น มันคือชีวิตของเราทั้งชีวิต และสิ่งที่จะทรงคุณค่ายิ่งกว่านั้นก็คือการที่เราได้มาแลกเปลี่ยน เรียนรู้ ประสบการณ์ชีวิตของทุกคนไปพร้อมกัน เปิดใจ พูดคุยด้วยความจริงใจ และตั้งใจฟัง 

        ผู้เข้าอบรมหรือสมาชิกในกลุ่มก็เริ่มพูดคุยสายน้ำแห่งชีวิตของตนทีละคนไปเรื่อย ๆ จนครบทุกคนในกลุ่ม ซึ่งระหว่างที่ทุกคนได้เล่าสายน้ำแห่งชีวิตของตนนั้น อารมณ์ของผู้เล่าก็เหมือนได้ปลดปล่อย ได้ผ่อนคลาย เพราะได้พูดในสิ่งที่ไม่สบายใจ หรือสิ่งที่คาใจ อยู่ในใจ บางคนก็มีอารมณ์เศร้า เพราะได้ไปพูดในเรื่องที่ผิดพลาดของตนไม่ว่าจะเป็นเรื่องการใช้ชีวิต ครอบครัว เพื่อน ความรัก เป็นต้น  

        ช่วงสุดท้าย เมื่อเล่าจบพระวิทยากรในกลุ่มก็ได้ย้อนถามทุกคนว่าเราได้เล่าสายน้ำแห่งชีวิตของตน และได้ฟังคนอื่นด้วยทุกคนรู้สึกอย่างไรบ้าง และสมาชิกในกลุ่มทุกคนก็ช่วยกันสะท้อนและแสดงความคิดคิดเห็น หลังจากนั้น พระวิทยากรประจำก็ได้สรุปกิจกรรม

๔. ความรู้สึกของผู้เข้าร่วมกิจกรรม

        เมื่อผู้เข้าอบรมเข้าร่วมกิจกรรม “สายน้ำแห่งชีวิต” ก็จะมีความรู้สึก หรือได้มุมองแง่คิดจากการดำเนินกิจกรรมต่าง ๆ โดยการสัมภาษณ์ผู้เข้าร่วมกิจกรรม ดังนี้

        ๑) ได้เห็นมุมองของชีวิตที่หลากหลาย เพราะนอกจากจะได้เล่าเรื่องของตนเองแล้ว ยังได้ฟังเรื่องเล่าชีวิตของคนอื่น ๆ ในกลุ่ม ซึ่งจะเห็นว่าแม้บางครั้งชีวิตเราจะพบเจออุปสรรคปัญหามากมาย ทุกข์เหลือเกิน คิดว่าในโลกนี้คงมีเราคนเดียวที่โชคร้ายที่สุดต้องมาเจอเรื่องแบบนี้ แต่วันนี้เมื่อได้ฟังเรื่องเล่าชีวิตของเพื่อน ๆ ในกลุ่มทำให้รู้ว่าความทุกข์ หรืออุปสรรคปัญหาที่ถาโถมเข้ามาในชีวิตไม่ใช่มีแต่เราเพียงคนเดียวเท่านั้น ซึ่งคนอื่นเขาก็ต้องพบเจอเช่นเราเหมือนกัน กิจกรรมนี้จึงทำให้เราได้เข้าใจชีวิต และเห็นความเป็นจริงของชีวิต

๒) เมื่อได้เข้าร่วมกิจกรรมแล้วสิ่งที่เห็นได้เด่นชัดที่สุดคือทำให้เราได้เรียนรู้อยู่ ๒ ประการ ดังนี้

หนึ่ง ทำให้เราได้เรียนรู้ใจของเรา

เพราะเราได้ถ่ายทอดชีวิตของเราตั้งแต่อดีต ปัจจุบัน และอนาคต ผ่านสายน้ำ ผ่านรูปภาพ ให้เราได้ทบชวนชีวิตของเรา ใจของเรา ที่ผ่านมาพบเจอ และได้เรียนรู้มีบทเรียนอะไรบ้าง เมื่อได้เรียนรู้อดีตแล้ว นำมาสู่การเรียนรู้ปัจจุบัน นำบทเรียนในอดีตมาใช้ปัจจุบัน ทบทวนเรียนรู้หน้าที่ในปัจจุบันของเรา ซึ่งจะนำไปสู่อนาคต เพราะอนาคตจะเป็นอย่างไร อยู่ที่การกระทำของเราในปัจจุบัน พร้อม ๆ กับการวางแนวทางในการดำเนินชีวิตของเราในอนาคตไปด้วย

สอง ทำให้เราได้เรียนรู้จากคนอื่น

กล่าวคือ นอกจากเราจะได้เรียนรู้ใจของตนเองได้อย่างลึกซึ้ง ยังเป็นโอกาสดีที่เราได้รู้ชีวิตของคนอื่นไปด้วย ทำให้เห็นความเป็นไปของชีวิตคนอื่นทั้งยังได้นำบทเรียนชีวิตของเพื่อนสมาชิกในกลุ่มที่หลากหลายนำมาปรับใช้กับตัวเราได้

๓) การได้ทำกิจกรรมกลุ่มสัมพันธ์ “สายน้ำแห่งชีวิต” โดยส่วนตัวแล้ว รู้สึกดีใจ ประทับใจ และภูมิใจ รู้สึกดีกับชีวิตอย่างบอกไม่ถูก เพราะช่วงเวลาที่จะได้อยู่กับตนเองเช่นนี้หายากมาก โดยเฉพาะการจะได้มาร่วมแลกเปลี่ยนเรียนรู้กับสมาชิกเพื่อ ๆ ในกลุ่มที่หลากหลายแบบนี้ยิ่งยากกว่าเดิมอีก นอกจากนั้นแล้วยังทำให้เราได้เห็นความแตกต่างชีวิตชีวิตอันหลากหลายของสมาชิกในกลุ่มที่ทำกิจกรรมด้วยกัน และสิ่งที่สำคัญที่สุดที่เกิดขึ้นกับทุกคนคือไม่ว่าอะไรจะเกิดขึ้นกับชีวิตจะเลวร้ายขนาดไหน แต่ชีวิตของทุกคนต้องดำเนินต่อไป

        ๔) เป็นการถ่ายทอดความคิดของตนเองออกมาให้ผู้อื่นได้รับฟัง และเปลี่ยนกันในกลุ่ม เป็นความคิดของชีวิตตั้งแต่เกิดจนถึงปัจจุบัน โดยเฉพาะได้ถ่ายทอดวิธีคิดของการแก้ปัญหา หรือวิธีคิดกับการรับกับอุปสรรคปัญหาที่เข้ามาในชีวิต และที่สำคัญเมื่อเราร่วมกิจกรรมสายน้ำแห่งชีวิตก็จะทำให้เราชัดเจนในการดำเนินชีวิต กล่าวคือ ทำให้เราได้รู้ว่าชีวิตของเราควรดำเนินหรือเดินไปในทางไหน

๕. สรุปและข้อเสนอแนะ

       ๑) สรุป

        กิจกรรมสายน้ำแห่งชีวิตมุ่งหมายเพื่อให้ผู้เข้าอบรมได้เข้าใจตนและผู้อื่น พร้อม ๆ กับการทบทวนชีวิตของตนตั้งแต่อดีตถึงปัจจุบัน ตลอดถึงการแลกเปลี่ยนเรียน ประสบการณ์ต่าง ๆ ของชีวิตระหว่างตนเองกับผู้เข้าอบรม เพื่อให้เกิดกระบวนการเรียนรู้อย่างมีส่วนร่วม อันจะส่งผลให้นำบทเรียนของชีวิตของคนอื่นมาปรับใช้ในการดำเนินชีวิตของตนเองได้อีกด้วย และสายน้ำแห่งชีวิตจึงเป็นกระบวนการที่ต้องหมั่นทบทวนตนเองและเรียนรู้ คนอื่น เข้าใจตน เข้าใจคนอื่น ก็จะส่งผลให้สำเร็จทุกอย่างได้

กิจกรรมสายน้ำแห่งชีวิตยังเป็นเป็นกิจกรรมเพื่อให้ผู้เข้าอบรมเรียนรู้ ฝึกทักษะการฟัง การจะเป็นพระวิทยากร หรือเป็นพระภิกษุ นำธรรมะไปเยียวยาใจให้กับผู้อื่นได้ ต้องเป็นผู้ฟังให้มากกว่าที่ได้ยิน เพราะการที่จะไปสื่อสารธรรมะให้กับคนภายนอก หรือผู้ที่ทุกข์ตรอมใจ ต้องการธรรมะโอสถ ถ้าเราไม่เรียนรู้ที่จะฟังเขาเหล่านั้น เราก็ไม่สามารถบอกสิ่งที่เขาต้องการหรือข้อธรรมที่จะเยี่ยวยาใจได้ตรงใจเขาได้ แม้บางครั้งเราต้องการที่จะบอกตามใจของเรา แต่จะเชื่อได้อย่างไรว่าสิ่งที่เราแนะนำนั้นมันเป็นสิ่งที่เขาต้องการหรือช่วยคลายทุกข์ให้เขาได้

        ดังนั้น สายน้ำแห่งชีวิตของเราไม่ว่าจะไหลไปทางไหนก็ตาม ถ้าเราใช้สติปัญญาประคับประคองสายน้ำหรือชีวิตของเราให้อยู่ในล่องลอย ให้น้ำไหลอยู่ในคูในคลอง เราก็จะเป็นประโยชน์ต่อมวลมหาชน

แต่ถ้าสายน้ำสายนี้หรือชีวิตของเราออกนอกล่องนอกลอย ขาดสติปัญญาไม่สามารถควบคุมทิศทางการไหลของตนเองได้ เช่น วู่วาม อารมณ์ร้อน ตัดสินใจผิดพลาด ก็เหมือนน้ำที่เชี่ยวกลาดก็จะส่งผลให้เราทำร้ายคนอื่นได้

หรือทำร้ายทุกสิ่งที่ขวางหน้า ถึงกระนั้นก็ตามเราควรให้สายน้ำแห่งชีวิตของเรา เป็นสายน้ำที่ไหลไปที่ไหนก็ให้เกิดแต่ความร่มเย็น ชุ่มช่ำ แก่ประมวลประชาราษฎร์ แต่ไม่ควรเป็นสายน้ำที่ไหนไปที่ไหนก็เกิดน้ำท่วม หรือทำลายชีวิต และเป็นโทษแค่ผู้คนที่อยู่ใกล้

        ๒) ข้อเสนอแนะ

        การดำเนินกิจกรรมสายน้ำแห่งชีวิตซึ่งเป็นกระบวนการกลุ่มสัมพันธ์ อาศัยกิจกรรมเป็นตัวขับเคลื่อนกระบวนการให้ผู้เข้าอบรมได้เรียนรู้แลกเปลี่ยนไปด้วยกัน ในการถอดองค์ความรู้กิจกรรมดังกล่าวนี้ ผู้ถอดบทเรียนจึงมีข้อเสนอแนะสำหรับการทำกิจกรรมในครั้งต่อไปดังนี้

        ๑. จำนวนผู้เข้าอบรมของแต่ละกลุ่มที่จะดำเนินกิจกรรมสายน้ำแห่งชีวิต สมาชิกจำนวนกลุ่มควรอยู่ระหว่าง ๑๐-๑๕ คน และเวลาลงกลุ่มทำกิจกรรมควรอยู่ระหว่างหนึ่งชั่วโมงครึ่งถึงสองชั่วโมง

        ๒. ผู้นำกิจกรรมกระบวนหรือพระวิทยากรประจำกลุ่มเวลาลงกลุ่มทำกิจกรรมควรบริหารเวลาให้ลงตัวจะให้วาดภาพเวลาเท่าไหร่ จะเหลือเวลาพูดเท่าไหร่ เพราะกิจกรรมนี้ควรให้ได้พูดทุกคน ควรบริหารจัดการเรื่องเวลาให้ลงตัว

        ๓. ระหว่างดำเนินกิจกรรมจะพบปัญหาอยู่ ๒ ประการซึ่งพระวิทยากรประจำกลุ่มต้องปรับหรือละลายทัศนคติของผู้เข้าอบรมในประเด็นดังนี้

        ประการที่หนึ่ง ผู้เข้าอบรมไม่กล้าวาดภาพ เพราะคิดว่ากลัวภาพออกมาไม่สวย วาดภาพไปแล้วไม่สวย  พระวิทยากรประจำกลุ่มต้องพูดเพื่อให้ผู้เข้าอบรมว่าภาพสวยไม่สวยไม่สำคัญ เพราะสิ่งที่สื่อออกมา หรือวาดเป็นภาพออกมา คือสิ่งที่ทรงคุณค่าที่สุดเพราะนั้นคือชีวิตของเรา

        ประการที่สอง ไม่กล้าพูด หรือเล่าชีวิตของตนเอง เพราะใจยังไม่เปิด หรือไม่อยากให้คนอื่น รู้เรื่องราวชีวิตของตนเอง พระวิทยากรประจำกลุ่มต้องพยายามพูดหรืออธิบายให้ทุกคนในกลุ่มเห็นว่าการที่จะได้มาอยู่รวมกันในกลุ่มถือว่าเป็นความโชคดีของเราที่จะได้มาแลกเปลี่ยน เรียนรู้ ประสบการณ์ของกันและกัน ดังนั้นเวลาตรงนี้จึงเป็นช่วงเวลาที่ดีที่สุดสำหรับชีวิตของเรา

        ๔. การดำเนินกิจกรรมพระวิทยากรต้องมีเป้าประสงค์เพื่อให้ผู้เข้าอบรมได้เรียนรู้ตนเอง และคนอื่น ผ่านกิจกรรมกระบวนการสายน้ำแห่งชีวิตให้มากที่สุดเท่าที่เขาจะเรียนรู้ได้ ไม่ใช่เพื่อให้เขาร้องเศร้า หรือร้องไห้ ในการเล่าเรื่องของตนเอง ปล่อยให้ทุกอย่างเป็นไปตามธรรมชาติ

เอกสารอ้างอิง : นภา ธรรมทรงศนะ. (๒๕๕๗). บันทึกการเรียนรู้ Authentic Leadership. กรุงเทพมหานคร : มหาวิทยาลัยมหิดล. / โสรีย์ โพธิแก้ว. (๒๕๕๗). จากจิตวิทยาสู่พุทธธรรม. พิมพ์ครั้งที่ ๒. นครปฐม : ศูนย์จิตตปัญญาศึกษา มหาวิทยาลัยมหิดล, ๒๕๕๗.

ชุดความรู้จากกิจกรรม “สายน้ำแห่งชีวิต” โดยพระใบฏีกาคทาวุธ คเวสกธมฺโม แนวคิด โดย พระมหาขวัญชัย กิตฺติเมธี สถาบันพัฒนาพระวิทยากร สำนักงานส่งเสริมคุณธรรม จริยธรรม และความมั่นคงแห่งสถาบันชาติ พระศาสนา พระมหากษัตริย์ วัดสระเกศ

The post ชุดความรู้จากกิจกรรม “สายน้ำแห่งชีวิต” โดยพระใบฏีกาคทาวุธ คเวสกธมฺโม แนวคิด โดย พระมหาขวัญชัย กิตฺติเมธี appeared first on Manasikul Online.

เขียนจดหมายถึงพระพุทธเจ้า

เรื่องที่อยากเล่าให้พระพุทธเจ้าฟัง ตอนที่ ๙

เรื่อง “คิดถึงบ้านเกิด”

โดย พระใบฎีกาคทาวุธ คเวสกธมฺโม

           ก่อนจะเขียนจดหมายฉบับนี้เพื่อเล่าถวายให้พระพุทธองค์ได้ฟัง ทำให้อาตมาระลึกถึงเหตุการณ์ที่พระพุทธองค์ทรงเสด็จกลับกรุงกบิลพัสดุ์บ้านเมืองของพระองค์เองเพื่อโปรดพระญาติ

           เช่นเดียวกันกับอาจารย์พระมหาไกรวรรณ์ ชินทตฺติโย ป.ธ.๙ (ขณะเป็นสามเณร),ดร. เมื่อเห็นกระบวนการอบรมของกลุ่มเพื่อชีวิตดีงามได้ผลค่อนข้างดี ก็อยากจะนำสิ่งดีงามไปให้กับเด็ก ๆ หรือเยาวชนที่ โรงเรียนหนองห้างพิทยา  ตำบลหนองห้าง  อำเภอกุฉินารายณ์  จังหวัดกาฬสินธุ์ ซึ่งเป็นบ้านเกิดของท่านเอง

           พระอาจารย์เคยเล่าให้อาตมาฟังว่าส่วนหนึ่งที่พระอาจารย์อุปสมบวชอยู่ในบวรพระศาสนาจนได้เป็นเปรียญธรรม ๙  ประโยค ขณะเป็นสามเณร ได้รับพระราชทานพระมหากรุณาธิคุณโปรดเกล้าฯ ให้อุปสมบทเป็น “นาคหลวง” ณ วัดพระศรีรัตนศาสดาราม ก็เพราะ “ท่านเคยได้รับโอกาสรับพระธรรมจากครูบาอาจารย์ที่ท่านมาจัดบวชสามเณรภาคฤดูร้อน”

           ในสมัยที่ท่านเป็นสามเณร ท่านจึงมีความปรารถนาอยากจะให้รุ่นน้อง ๆ ในหมู่บ้านของท่านได้รับโอกาสเข้าอบรมเหมือนที่ท่านเคยได้รับตอนบวชเป็นสามเณรภาคฤดูร้อน  ท่านจึงได้ชวนเพื่อน ๆ มาจัดอบรมนักเรียนระดับประถม และมัธยมที่บ้านเกิดของตนเอง

         เมื่อประมาณ ปี พ.ศ.๒๕๔๖ – ๒๕๔๗ พระอาจารย์จึงมีโอกาสจะได้กลับไปทำค่ายอบรมที่บ้านเกิดของพระอาจารย์อีกครั้ง โดยท่านได้เล่าให้ฟังว่า

           หลังจากที่ได้มาร่วมงานค่ายกับกลุ่มเพื่อชีวิตดีงาม รู้สึกว่ากระบวนการน่าสนใจ และทำให้ความเข้มข้นในการรับรู้ธรรมะเกิดขึ้นแก่นักเรียนที่เข้ารับการอบรมค่อนข้างมาก และได้ไปจัดในสถานที่ทั่ว ๆ ไปในหลาย ๆ จังหวัด จึงคิดว่าอยากให้ลูกหลานบ้านเกิดของตนเองได้รับสิ่งดี ๆ เหล่านี้บ้าง

         จึงได้ชักชวนเพื่อน ๆ ที่ทำงานด้วยกันในกลุ่มเพื่อชีวิตดีงาม มาช่วยอบรมบ้าง ก็ได้รับคำตอบรับอย่างดี และร่วมใจกันทำหน้าที่อย่างเต็มที่ ไม่เกี่ยงงอน แม้กระทั่งอาจารย์พระมหานภันต์ สนฺติภทฺโท ป.ธ.๙ จะเกิดอาพาธขึ้น ณ ตอนนั้น แต่ท่านก็ไม่เคยเกี่ยงงอนที่จะลงไปบรรยายที่เวทีกลางอย่างเต็มที่ รู้สึกประทับใจกับทุก ๆ รูปที่มาช่วยงาน

         และตั้งใจไว้ว่า ถ้าเพื่อน ๆ รูปอื่นใดมีงานที่ไหน ต้องการให้ไปช่วย แม้จะติดภารกิจ ก็จะพยายามไปช่วยให้ได้ จึงเป็นที่มาของความผูกพันในพระวิทยากรแต่ละรูปตั้งแต่วันนั้นมาจนกระทั่งถึงวันนี้ แม้ตอนนี้ จะแยกย้ายไปตามวิถีทางของแต่ละรูป แต่ก็ยังระลึกถึงกันเหมือนเดิม เหมือนกลอนที่ว่า

              “…แม้ทางเดินอาจเปลี่ยนไป แต่จุดหมายจุดเดียวกัน

      เพื่อชีวิตดีงาม อยู่อย่างนั้น และมีทุกคนเป็นคนสำคัญ เสมอไป”

           (เนื้อหาบางส่วนของบทกลอนประจำกลุ่มเพื่อชีวิตดีงาม ประพันธ์โดย พระมหานภันต์ สนฺติภทฺโท)

           พระอาจารย์หนึ่งในกลุ่มเพื่อชีวิตดีงามที่ได้ไปช่วยสานฝันของอาจารย์พระมหาไกรวรรณ์ ชินทตฺติโย ด้วยการสร้างค่ายธรรมะให้กับคนในบ้านเกิดของท่านได้สำเร็จ เล่าให้อาตมาฟังว่า งบประมาณ หรือค่าใช้จ่ายต่าง ๆ ที่จัดดำเนินงาน เป็นเงินที่เก็บเล็กผสมน้อยจากที่โยมทำบุญร้อยบาท สองร้อยบาท ของท่านเองทั้งหมด

           หลังจากนั้นมีการพูดแซวเล่นขำ ๆ ว่าค่าใช้จ่ายทุกอย่างในการสร้างค่ายธรรมะท่านหาเงินมาเองหมด ออกให้หมดทุกอย่าง แต่ค่าพาหนะของคณะพระวิทยากรที่ไปช่วยงานไปกลับกรุงเทพมหานคร-กาฬสินธุ์ ให้แต่ละท่านออกเองหมด ฮา ๆ

           อาตมาเป็นรุ่น ๓ ที่ได้เข้ามาร่วมอุดมการณ์ในกลุ่มเพื่อชีวิตดีงาม จึงไม่แปลกใจว่าหัวใจของกลุ่มเพื่อชีวิตดีงามที่ถูกปลูกฝังให้กับเหล่าพี่น้องที่มาร่วมเดินในอุดมการณ์เดียวกันคือความเป็น “หัวใจจิตอาสา” และ “การเสียสละ” เพราะมีรุ่นพี่ได้วางแนวทาง และทำเป็นแบบอย่างเอาไว้

           โดยเฉพาะเรื่องการเสียสละ อาจารย์พระครูสิริวิหารการ ผู้ช่วยเจ้าอาวาสวัดสระเกศ, ที่ปรึกษากลุ่มเพื่อชีวิตดีงาม ในขณะนั้น ได้กล่าวให้โอวาทกับคณะพระวิทยากรกลุ่มเพื่อชีวิตดีงามว่า “การทำงานเพื่อส่วนรวม ต้องเสียสละเวลา เสียสละกำลังกาย เสียสละกำลังทรัพย์ เสียสละกำลังสติปัญญา และที่สำคัญต้องเสียสละความรู้สึก”

           การสร้างค่ายธรรมะที่บ้านเกิดของท่านจึงเป็นการทำงานด้วยจิตอาสาและความเสียสละของพระหนุ่มเณรน้อยในยุคนั้น  และค่ายธรรมะนี้ เสมือนเป็นการ “สร้างพระให้เกิดขึ้นในใจคน” สืบเนื่องจากสิ่งดีงามของค่ายธรรมะ ท่านได้ต่อยอดความดี ด้วยการ “สร้างพระให้เกิดขึ้นในใจของชุมชน” คือ สร้างพระอุโบสถ ณ วัดบ้านเกิด เป็นการพัฒนาทั้งทางจิตใจและวัตถุควบคู่กันไปอีกด้วย

(โปรดติดตามตอนต่อไป)

เขียนจดหมายถึงพระพุทธเจ้า …เรื่องที่อยากเล่าให้พระพุทธเจ้าฟัง ตอนที่ ๙ เรื่อง “คิดถึงบ้านเกิด” โดย พระใบฎีกาคทาวุธ คเวสกธมฺโม จากคอลัมน์ เขียนจดหมายถึงพระพุทธเจ้า หน้าพระไตรสรณคมน์ นสพ.คมชัดลึก วันพฤหัสบดีที่ ๒ มกราคม พ.ศ.๒๕๖๒

The post เขียนจดหมายถึงพระพุทธเจ้า …เรื่องที่อยากเล่าให้พระพุทธเจ้าฟัง ตอนที่ ๙ เรื่อง “คิดถึงบ้านเกิด” โดย พระใบฎีกาคทาวุธ คเวสกธมฺโม appeared first on Manasikul Online.

บทความพิเศษ ตอนที่ ๑๓

“ศาลจะอำนวยความยุติธรรมให้กับคณะสงฆ์ได้อย่างไร หากไม่เข้าใจบริบทการทำงานขององค์กรสงฆ์ ?

“โดย พระใบฎีกาคทาวุธ คเวสกธมฺโม

อาตมาได้เห็นมีการเผยแพร่ “นโยบายประธานศาลฏีกา” เป็นเรื่องที่คณะสงฆ์ควรอนุโมทนาโดยพร้อมเพียงกันเป็นอย่างยิ่ง เพราะหวังว่านโยบายนี้น่าจะเป็นแสงสว่างให้กับคณะสงฆ์ที่ต้องเผชิญกับชะตากรรมอยู่ตอนนี้ ในข้อที่ ๑.๒ มีอยู่ว่า

          “กำหนดวิธีปฏิบัติที่เหมาะสมต่อผู้ต้องหา จำเลย เหยื่ออาชญากรรม ผู้เสียหาย ตลดจนกลุ่มผู้เปราะบางในสังคม ทุกขั้นตอนของกระบวนการทางศาล”

          ในส่วนเนื้อหาของบทความนี้จะได้กล่าวอยู่ใน ๒ ประเด็น คือ การดำเนินคดีกับกลุ่มผู้เปราะบางในสังคม และบุคคลที่เข้ามาเกี่ยวข้องในกระบวนการยุติธรรมกับการดำเนินคดีพระสงฆ์ ควรมีองค์ความรู้เกี่ยวกับจารีต และวัฒนธรรมการทำงานขององค์กรสงฆ์ ดังนี้

        ประเด็นที่หนึ่ง “การดำเนินคดีกับกลุ่มผู้เปราะบางในสังคม” ซึ่งเรื่องศาสนาก็เป็นเรื่องเปาะบาง จึงสอนกันในสังคมไทยมาตลอดว่า เรื่องศาสนาเป็นเรื่องละเอียดอ่อน และพระพุทธศาสนาในสังคมไทยถือว่าเป็นสถาบันหนึ่งที่สำคัญต่อประเทศชาติบ้านเมืองมาตั้งแต่โบราณกาลจวบจนปัจจุบัน

          และพระสงฆ์ที่ถูกดำเนินคดีอยู่ตอนนี้เป็นอดีตมหาเถรสมาคม ที่เป็นองค์กรปกครองสูงสุดของคณะสงฆ์ ตามพระราชบัญัติคณะสงฆ์ พ.ศ. ๒๕๐๕ ก็ต้องยิ่งเพิ่มความระมัดระวังสูงขึ้นไปอีก นั่นหมายความว่า “ยิ่งเป็นจุดเปราะบางสูง”

          เหตุที่ต้องถูกดําเนินคดีนั้นตามกระแสของสังคมที่เล่าลือกันว่าเป็นคดีการเมืองบ้าง เป็นการกลั่นแกล้งคณะสงฆ์บ้าง เพราะเป็นผู้มีอิทธิพลในคณะสงฆ์ ซึ่งข่าวลือในเรื่องนี้อาตมาไม่ขอก้าวล่วง แต่ควรใช้สติปัญญา พิจารณาใคร่ครวญสิ่งนั้นด้วยเหตุผลและความเป็นจริงว่ามีความเป็นไปได้หรือไม่

        ตัวอย่างเช่น พระเดชพระคุณพระพรหมสิทธิ (ธงชัย สุขญาโข) เจ้าอาวาสวัดสระเกศ และกรรมการมหาเถรสมาคม ประธานสำนักงานกำกับดูแลพระธรรมทูตไปต่างประเทศ, ประธานดำเนินงานสำนักงานส่งเสริมคุณธรรม จริยธรรม ฯ ในขณะนั้น รับผิดชอบดูงานเผยแผ่พระพุทธศาสนาตามมติมหาเถรสมาคมทั้งในและต่างประเทศ เป็นที่ศรัทธา เคารพ และรู้จักของชาวพุทธทั่วโลก

          และท่านยังเป็นตัวแทนคณะสงฆ์ไทยโดยได้รับมอบหมายจากมหาเถรสมาคม ในฐานะคณะสงฆ์ฝ่ายเถรวาทเดินทางไปเจริญศาสนสัมพันธ์กับนักบวชฝ่ายมหายานในสาธารณรัฐประชาชนจีน และเดินทางไปเจริญศาสนสัมพันธ์และสร้างความร่วมมือในการยกระดับพระพุทธศาสนาในพื้นที่ล้านช้าง-ลุ่มน้ำโขง จำนวน ๖ ประเทศ ได้แก่ จีน ไทย เวียดนาม ลาว กัมพูชา พม่า

          ทั้งยังเดินทางไปเจริญศาสนสัมพันธ์ในยุโรป เช่น เดินทางเข้าพบคณะผู้บริหารระดับสูงของมหาวิทยาลัยลีดส์ (University of Leeds)  เพื่อทำความร่วมมือกันกำหนดให้มีตำแหน่งศาสตราจารย์อาคันตุกะ “อุปเสโณ” และจัดตั้งศูนย์วัฒนธรรมไทย เพื่อส่งเสริมความร่วมมือระดับนานาชาติระหว่างคณะสงฆ์ไทย ในการเรียนการสอน การบริหารวิชาการ และการวิจัย ด้านพระพุทธศาสนา ภาษา และวัฒนธรรม ในมหาวิทยาลัยลีสด์ (University of Leeds) 

          หรือเดินทางไปเจริญศาสนสัมพันธ์กับบาทหลวงเดนนิส มิลลิเนอร์ บาทหลวงแห่ง Church of England ณ วิหารเซ็นพอล์ โบสถ์ประจำพระราชวังของพระเจ้าแฮนรี่ที่ ๘ แห่งสหราชอาณาจักร และยังเป็นเป็นสถานที่ประกอบศาสนกิจของสมเด็จพระราชินีแห่งอังกฤษ บาทหลวงท่านนี้ยังเป็นที่ปรึกษาด้านศาสนาของสมเด็จพระราชินีแห่งสหราชอาณาจักร และยังได้เดินทางเข้าพบสมเด็จพระสันตะปาปาฟรานซิส แห่งคริสจักร เพื่อสร้างศาสนสัมพันธ์ระหว่างพระพุทธศาสนากับคริสต์ศาสนา 

และขณะถูกออกหมายจับ ก็เป็นช่วงเวลาที่มหาเถรสมาคมมอบหมายให้เป็นผู้แทนคณะสงฆ์ไทยนำพระคัมภีร์โบราณที่แปลเสร็จแล้วไปมอบคืนสมเด็จพระสันตะปาปาฟรานซิส แห่งคริสต์ศาสนา ณ วาติกัน กรุงโรม

          อนึ่ง เป็นครั้งแรกที่ราชวงศ์อังกฤษเสด็จวัดไทยในต่างประเทศ เจ้าชายโกสเตอร์ (His royal Highness The Duke of Gloucester) แห่งราชวงศ์อังกฤษ เสด็จมายังวัดสันติวงศาราม เปิดอาคารปฏิบัติธรรม เพื่อเปิดศูนย์การเรียนรู้พระพุทธศาสนาในสหราชอาณาจักร และมีคุณเจนนี่ ลอยน์ตั้น (ผู้แทนพระองค์สมเด็จพระราชินีอลิซาเบธที่ ๒) พร้อมทั้งประชาชนชาวไทยและอังกฤษนับพันคนรอรับเสร็จ

          ที่น่าสนใจคือ พระองค์อยากมาดูลูกนิมิตด้วยว่า เป็นอย่างไร ทำไม ทำให้คนเป็นพระได้  หมายความว่า เวลาบวชพระต้องบวชภายในเขตสีมา โดยมีพระเดชพระคุณพระพรหมสิทธิ เป็นประธานฝ่ายสงฆ์และสนทนาธรรมด้วย พระองค์ทรงสนใจในพระพุทธศาสนา และปฏิบัติพระองค์ต่อพระสงฆ์ตามธรรมเนียมปฏิบัติของชาวพุทธในครั้งนั้น

          และที่สำคัญเมื่อปี พ.ศ.๒๕๖๑ ที่ประชุมสมาพันธ์สันติภาพสากลที่ประเทศสวีเดน และ ๑๕ องค์กรเพื่อสันติภาพจากทั่วโลกได้มีมติถวายรางวัลสันติภาพสาขาความสัมพันธ์ด้านศาสนาระดับนานาชาติ แก่ พระเดชพระคุณพระพรหมสิทธิ

        โดยที่ประชุมเห็นว่า “พระเดชพระคุณพระพรหมสิทธิ  ได้เดินทางไปฏิบัติศาสกิจในต่างประเทศเป็นระยะเวลายาวนานไม่น้อยกว่า ๔๐ ปี สร้างความสัมพันธ์กับศาสนาต่าง ๆ ทั้งในเอเชีย ยุโรป อเมริกา และในโอเซียเนีย ดังนั้นการถวายรางวัลในครั้งนี้ จึงเป็นการประกาศยกย่องพระพุทธศาสนา และคณะสงฆ์ไทย และเป็นเกียรติประวัติแก่ประเทศไทยเป็นอย่างยิ่ง”

        “แต่ท่านไม่สามารถเดินทางไปรับรางวัลสันติภาพโลกได้ เนื่องจากถูกจับกุมและถูกสั่งฟ้องในข้อหาใช้เงินงบประมาณรัฐผิดวัตถุประสงค์ โดยคณะกรรมการสันติภาพโลกได้จัดพิธีมอบรางวัลต่อหน้าเก้าอี้ที่มีป้ายชื่อท่านตามกำหนดการเดิม ณ  อาคารที่เป็นที่มอบรางวัลโนเบล”

          นี้เป็นเพียงตัวอย่างบางส่วนเท่านั้น เพื่อชี้ให้เห็นว่าพระเดชพระคุณพระพรหมสิทธิ ในขณะนั้นที่เดินตามรอยและสานงานต่อจากพระอุปัชฌาย์คือ ท่านเจ้าประคุณสมเด็จพระพุฒาจารย์ (เกี่ยว อุปเสโณ) ประธานคณะผู้ปฏิบัติหน้าที่สมเด็จพระสังฆราช ที่เป็นคณะสงฆ์ไทยคณะแรกเดินทางไปเผยแผ่พระพุทธศาสนาในต่างประเทศ  จึงถือว่าสิ่งที่เกิดขึ้นกับองค์กรสงฆ์ตอนนี้เป็นเรื่องที่เปราะบางในสังคมไทย และสังคมโลกมาก เพราะกระทบต่อจิตใจของชาวพุทธทั้งในไทยและทั่วโลก

        เรื่องที่เกิดขึ้นนี้แน่นอนว่า เป็นจุดเปราะบางทางศรัทธา หากไม่ระมัดระวังอาจส่งผลกระทบต่อความเชื่อมั่นของชาวพุทธในระดับนานาชาติ และ อาจจะทําให้ต่างประเทศมองภาพลักษ์กระบวนการยุติธรรมของไทยไปในทางที่ไม่ดีก็ได้ ชาวพุทธทั่วโลกและในต่างประเทศก็ทราบดีว่าสถานการณ์ในประเทศไทยตอนนี้กําลังเกิดอะไรขึ้น จึงจับตามองการดําเนินคดีกับ พระสงฆ์ไทยในตอนนี้อย่างใกล้ชิด

          และพระสงฆ์อีกรูปที่สังคมไทยให้ความเคารพและศรัทธาเป็นอย่างมากที่ถูกดําเนินคดีตอนนี้ คือ พระเดชพระคุณพระพรหมดิลก (เอื้อน หาสธมฺโม) เจ้าอาวาสวัดสามพระยา กรรมการมหาเถรสมาคม ในขณะนั้น

          สําหรับวัดสามพระยาในวงการศึกษาของคณะสงฆ์ เมื่อได้ยินชื่อวัดนี้ก็จะเข้าใจเป็น อันหนึ่งอันเดียวกันว่า “วัดสามพระยา เป็นศูนย์การเรียนการสอนเปรียญธรรม ๙ ประโยคของคณะสงฆ์ไทย” คือ มหาเถรสมาคมใช้วัดสามพระยาเป็นที่บ่มเพาะทางปัญญา หรือศูนย์กลางการศึกษาบาลีของคณะสงฆ์ไทย มาตั้งแต่อดีตจนถึงปัจจุบัน เป็นแหล่งผลิตบุคลากรด้านการศึกษาให้กับคณะสงฆ์ เรียกว่า “ไม่มีมหาเถรสมาคมรูปใดที่เป็นประโยค ๙ จะไม่ผ่านการศึกษาบาลีจากวัดสามพระยา”

          “และการที่พระเดชพระคุณต้องถูกดําเนินคดีในครั้งนี้ การศึกษาบาลี เพื่อเป็นปรียญธรรม ๙ ประโยค ของคณะสงฆ์ไทยแทบจะล่มสลาย”

          วัดสามพระยา นอกจากจะเป็นศูนย์กลางการศึกษาบาลีแล้ว “ยังเป็นที่สอนพระอุปัชฌาย์ให้กับคณะสงฆ์ไทย” ซึ่งพระสงฆ์ที่เป็นพระอุปัชฌาย์บวชให้กับลูกหลานเราทั่วประเทศทุกวันนี้ ล้วนผ่านการฝึกอบรมจากวัดสามพระยามาทั้งสิ้น

          นี่คือ ข้อมูลที่ต้องรู้ โดยเฉพาะพระสังฆาธิการที่เป็นเจ้าอาวาสทั้งหมดในเขตภาคกลาง ล้วนผ่านการอบรมไปจากวัดสามพระยา จึงจะเป็นเจ้าอาวาสได้ เรียกว่า “เป็นวัดสอนพระให้เป็นเจ้าอาวาส”

          ยังไม่จำต้องกล่าวถึงอีกรูปหนึ่ง คือ พระเดชพระคุณพระพรหมเมธี (จำนงค์ ธมฺมจารี) ผู้ช่วยเจ้าอาวาส วัดสัมพันธวงศาราม วรวิหาร ซึ่งคณะสงฆ์และชาวพุทธต่างก็รู้อยู่ในใจดีว่ามีบทบาทที่สำคัญอย่างไรต่อคณะสงฆ์และพระพุทธศาสนา

          การดำเนินคดีกับมหาเถรสมาคมทั้ง ๓ รูป จึงเป็นความเปราะบางที่สร้างแรงสั่นสะเทือนต่อพระพุทธ ศาสนาจนถึงรากฐานเพราะมีผลกระทบต่อพระพุทธศาสนาที่ไม่ใช่แต่เฉพาะในประเทศไทย แต่ยังรวมถึงวงการพระพุทธศาสนาทั่วโลกด้วย

          ทั้งนี้ เหตุแห่งการที่พระเดชพระคุณพระพรหมสิทธิ และพระเดชพระคุณพระพรหมดิลก ในขณะนั้น ที่ต้องถูกดำเนินคดี และติดคุก เพียงเพราะธรรมกับโลกเข้าใจไม่ตรงกันดังที่ได้อธิบายมาแล้วในหลายตอนที่ผ่านมา

          แต่มันส่งผลกระทบต่อพระพุทธศาสนาในสังคมไทยอย่างใหญ่หลวง เพราะงานทั้ง ๓ ด้านที่พระเดชพระคุณทั้ง ๒ เป็นหัวใจสำคัญในการขับเคลื่อน คือ งานเผยแผ่ทั้งในและต่างประเทศ, ศูนย์กลางการศึกษาบาลี เปรียญธรรม ๙ ประโยค, และการฝึกอบรมพระอุปัชฌาย์ของคณะสงฆ์ไทย  “ถ้าขาดงานทั้ง ๓ ด้านนี้ไปพระพุทธศาสนาในสังคมไทยก็แทบจะเป็นอัมพาตแล้ว”

        ดังนั้น กระบวนการยุติธรรมทุกขั้นตอนควรให้ความสำคัญกับเรื่องนี้ เพราะเป็นเรื่องละเอียดอ่อนและเปราะบางทางสังคม และควรกำหนดวิธีปฏิบัติที่เหมาะสม ทุกขั้นตอนของกระบวนการทางศาล    

        นี่คือ จุดอ่อนไหวด้านศาสนาที่กระบวนการยุติธรรมจะต้องคำนึงถึง ตามที่ท่านประธานศาลฎีกาให้นโยบายไว้ หากไม่ระมัดระวังในการปฏิบัติก็จะกลายเป็นว่า กระบวนการยุติธรรมมีส่วนที่ทำให้เกิดความเสื่อมของพระศาสนาเสียเอง

        ประเด็นที่สอง ศาลจะอำนวยความยุติธรรมให้กับสงฆ์ได้อย่างไร หากไม่เข้าใจบริบทการทำงานขององค์กรสงฆ์ ? กล่าวคือ เป็นประเด็นต่อเนื่องจากบทความก่อนหน้านี้ว่าด้วยเรื่อง “เจ้าพนักงานตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา ๑๕๗ กับเจ้าพนักงานที่เป็นเจ้าอาวาส บริบทของความรับผิดชอบและหน้าที่ต่างกัน”

          บทความเรื่องดังกล่าวนี้ชี้ให้เห็นว่าบริบท วัฒนธรรม จารีต การทำงานของฝ่ายศาสนจักร จะต่างไปจากของฝ่ายอาณาจักร หากนำเอาระบบของข้าราชการ หรือนิติวิธีที่บังคับใช้กับฝ่ายอาณาจักร มาใช้กับฝ่ายศาสนจักรโดยไม่คำนึงถึงบริบท วัฒนธรรม และจารีตการทำงานของสงฆ์ จะเกิดความเสียหายต่อคณะสงฆ์อย่างใหญ่หลวงซึ่งอาตมาได้อธิบายให้เห็นภาพชัดแล้วในบทความเรื่องดังกล่าวนี้

          แม้ตอนนี้ประเทศไทยยังไม่มีศาลสงฆ์ที่เป็นศาลเฉพาะทาง (เหมือนศาลทหาร, ศาลภาษี, ศาลแรงงาน, ศาลทรัพย์สินทางปัญญาและการค้าระหว่างประเทศ, ศาลเยาวชนและครอบครัวฯ) ที่ตัดสินคดีเกี่ยวกับพระสงฆ์ และพระพุทธศาสนา ผู้ที่จะมาทำหน้าตัดสินคดีนอกจากจะมีความรู้ทางด้านกฎหมาย ยังต้องมีความรู้ทางด้านพระธรรมวินัย หรือเข้าใจบริบท จารีตการปฏิบัติของคณะสงฆ์เป็นอย่างดี หรือมีพระวินัยธรเข้าไปร่วมเป็นองค์คณะในการพิจารณาตัดสินด้วย

        อนึ่ง การที่มีฆราวาสกับพระสงฆ์เป็นองค์คณะร่วมกันเพื่อพิจารณาคดีของสงฆ์ มันมีมาตั้งแต่สมัยพระพุทธเจ้า และพระองค์ทรงวางแนวทางนี้ไว้เป็นบรรทัดฐานแล้ว

        “ครั้งพุทธกาลพระเทวทัตกล่าวหาว่าภิกษุณีกระทำความผิดเพราะตั้งครรภ์มีสัมพันธ์ชู้สาวกับพระภิกษุ ต้องปาราชิกขาดจากความเป็นภิกษุณี

          ภิกษุณีจึงมาขอเป็นธรรมกับพระพุทธองค์ว่าตนไม่ได้กระทำความผิด พระองค์จึงตั้งผู้มีความเชี่ยวชาญในพระวินัยคือพระอุบาลีเป็นผู้สอบสวน และตั้งนางวิสาขาและอนาถบิณฑิกเศรษฐีเข้ามาร่วมเป็นองค์คณะในการสอบสวน”

        เหตุที่ต้องตั้งนางวิสาขาและอนาถบิณฑิกเศรษฐี เพราะเห็นว่าการตั้งครรภ์เป็นเรื่องที่สตรีหรือฆราวาสด้วยกันจะมีความเข้าใจ และเชี่ยวชาญในเรื่องนี้ และสามารถตรวจสอบข้อเท็จจริงได้สะดวกกว่า เพราะผู้ถูกกล่าวหาเป็นผู้หญิง

        การที่จะมีพระวินัยธร หรือพระสงฆ์ที่เชี่ยวชาญด้านพระธรรมวินัย และเข้าใจจารีต วัฒนธรรม การทำงานขององค์กรสงฆ์เข้าไปร่วมเป็นองค์คณะพิจารณาคดีสามารถกระทำได้ เพราะองค์คณะตัดสินคดีข้อพิพาททางพระพุทธศาสนาที่ฆราวาสกับพระสงฆ์เป็นองค์คณะร่วมกันมีมาตั้งแต่สมัยพุทธกาลแล้ว

          นี่คือหนทางเดียวที่จะเป็นการสร้างความยุติธรรมให้กับคณะสงฆ์ได้ เพราะจะเป็นการพิจารณาเหตุและผลตามตามความเป็นจริงทั้งทางอาณาจักร และศาสนจักร จึงจะอำนวยความยุติธรรมให้เกิดขึ้นได้ ไม่ใช่ทำอย่างที่ทำกันอยู่ตอนนี้คือเอาระบบอาณาจักรมาตัดสินระบบของศาสนจักร โดยไม่คำนึงถึงพระวินัย จารีต และวัฒนธรรมการทำงานขององค์กรสงฆ์

          เอาละ !! สิ่งที่อาตมากล่าวไปนั้นมันก็เหมือนเป็นความฝัน และไม่มีอยู่จริง แต่สิ่งที่มีอยู่จริงตอนนี้คือ องค์คณะผู้พิพากษาที่จะทําหน้าที่ในการพิจารณาคดีของคณะสงฆ์

        ด้วยความเคารพต่อศาล อาตมามีความเห็นว่าองค์คณะผู้พิพากษาที่ท่านจะทําหน้าที่พิจารณาคดีของสงฆ์ ควรมีองค์ความรู้และเข้าใจในบริบทจารีตการทํางานของคณะสงฆ์เป็นอย่างดีด้วย เช่น

          มีความรู้ ความเข้าใจ และแนวทางจารีตปฏิบัติการทำงานขององค์กรสงฆ์ ในงานทั้ง ๖ ตามพระราชบัญ ญัติคณะสงฆ์ พ.ศ. ๒๕๐๕ แก้ไขเพิ่มเติม พ.ศ. ๒๕๓๕ มาตรา ๑๕ ตรี (๑) และ (๓) และข้อ ๕ แห่งกฎมหาเถรสมาคม ฉบับที่ ๒๓ (พ.ศ.๒๕๔๑) ว่าด้วยระเบียบการปกครองคณะสงฆ์ งาน ๖ ด้าน คือ ๑) การรักษาความเรียบร้อยดีงาม  ๒) การศาสนศึกษา ๓) การศึกษาสงเคราะห์ ๔) การเผยแผ่พระพุทธศาสนา ๕) การสาธารณูปการ และ ๖) การสาธารณสงเคราะห์

          หรือมีความรู้ ความเข้าใจ จารีต แนวทางปฏิบัติการทำงานในตำแหน่งหน้าที่ของคณะสงฆ์ในตำแหน่งต่าง ๆ เช่น ประธานคณะผู้ปฏิบัติหน้าที่สมเด็จพระสังฆราช, ประธานกรรมการมหาเถรสมาคม, กรรมการมหาเถรสมาคม, เจ้าคณะหน, เจ้าคณะภาค, เจ้าคณะจังหวัด, เจ้าคณะอำเภอ, เจ้าคณะตำบล, เจ้าอาวาส หรือพระสังฆาธิการ ฯ เป็นต้น ตลอดถึงบริบทของสำนักงาน และหน่วยงานต่าง ๆ ในการทำงานขององค์กรสงฆ์ด้วย

          เหตุที่องค์คณะผู้พิพากษาต้องเข้าใจสภาพสังคมวิทยาขององค์กรสงฆ์ ก็เพราะงบอุดหนุนที่คณะสงฆ์ได้รับมาจากสำนักงานพระพุทธศาสนาแห่งชาติ ได้นำมาดำเนินงานการคณะสงฆ์ ๖ ด้านของคณะสงฆ์ และวิธีการหรือกระบวนการทำเนินงานก็เป็นไปตามจารีต และวัฒนธรรมขององค์กรสงฆ์ที่ทำร่วมกับรัฐมาแต่อดีตจนถึงปัจจุบัน

        ถ้าหากไม่เข้าใจบริบทเหล่านี้ แต่ได้นำเอาระบบการทำงานของข้าราชการ เจ้าหน้า เจ้าพนักงานของรัฐหรือบริบทการทำงานในอาณาจักร มาเป็นเครื่องมือ หรือนิติวิธีในการพิจารณาคดี ก็ยากที่จะให้ความเป็นธรรมแก่คณะสงฆ์ได้ เพราะบริบทการทำงานทางโลก(อาณาจักร) กับการทำงานทางธรรม(ศาสนจักร) มันมีความแตกต่างกันอยู่

          ด้วยความเคารพต่อศาล อาตมามีความเห็นว่าองค์คณะผู้พิพากษาที่จะทําหน้าที่พิจารณาคดี ของสงฆ์ ควรมีองค์ความรู้ และเข้าใจในบริบท จารีตการทํางานของคณะสงฆ์ หรือใครก็ตามที่ศาลจะมอบหมายให้มาพิจารณาคดีพระสงฆ์ ควรต้องมีความรู้เรื่องของพระสงฆ์ เรื่องคณะสงฆ์ด้วย เพื่อนำมาเป็นองค์ประกอบในการใช้ดุลพินิจพิจารณาคดี จึงจะเป็นธรรมกับคณะสงฆ์ เพราะหลักการที่คณะสงฆ์ถือปฏัติมาแต่โบราณกาลมามีอยู่ ๓ ประการ คือ พระธรรมวินัย จารีต และกฎหมายบ้านเมือง

          ทั้งนี้ ที่กล่าวมาใน ๒ ประเด็นนั้นคือ การดำเนินคดีกับอดีตกรรมการมหาเถรสมาคมซึ่งเป็นกลุ่มผู้เปราะบางในสังคม และศาลจะอำนวยความยุติธรรมให้กับคณะสงฆ์ไม่ได้เลย หากศาลไม่เข้าใจบริบท หรือสภาพสังคมวิทยาการทำงานขององค์กรสงฆ์

          และเรื่องนี้ถือว่าเป็นเรื่องที่อันตรายต่อพระสงฆ์มาก แม้ไม่ได้เจตนาจะทำร้าย แต่ด้วยความไม่เข้าใจสงฆ์ ก็กลายเป็นว่า ทำร้ายสงฆ์เพราะความไม่รู้ อาตมาเห็นจาก “นโยบายประธานศาลฎีกา” จึงเชื่อว่าท่านประธานศาลฏีกาจะให้ความสำคัญกับเรื่องนี้แน่นอน

        อย่างไรก็ตาม ท้ายที่สุดนี้อาตมาอยากฝากเป็นทิฏฐานุคติว่า “ความยุติธรรม” เป็นเรื่องใหญ่ที่สุดของมนุษย์ ความยุติธรรมเป็นบ่อเกิดของสุขภาวะทางสังคม  สังคมที่ขาดความยุติธรรมจะขาดความสงบสุข เพราะ “ตราบใดที่เราขาดความยุติธรรม เราก็ไม่สามารถมีศานติสุขได้”

          แม้แต่พระราชปรารภของพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว พระองค์ทรงให้ความสำคัญกับความยุติธรรมเป็นอย่างยิ่ง ดังได้ปรากฏในหิรัญบัฏตอนหนึ่งว่า 

          “การยุติธรรมอันเดียวเป็นการที่สำคัญยิ่งใหญ่ เป็นหลักเป็นประธานการชำระ ตัดสินความทุกโรงศาล เป็นเครื่องประกอบรักษาให้ความยุติธรรมเป็นไป ถ้าวัดได้ดีขึ้นเพียงใด ประโยชน์ความสุขของราษฎร ก็จะเจริญยิ่งขึ้นเท่านั้น…”

(ขอบคุณภาพจาก เพจ “สำนักงานกำกับดูแลพระธรรมทูตไปต่างประเทศ วัดสระเกศ” และเพจ “สำนักเรียนวัดสามพระยา”)

บทความพิเศษ ตอนที่ ๑๓

ศาลจะอำนวยความยุติธรรมให้กับคณะสงฆ์ได้อย่างไร

หากไม่เข้าใจบริบทการทำงานขององค์กรสงฆ์ ?

โดย พระใบฎีกาคทาวุธ คเวสกธมฺโม

The post บทความพิเศษ ตอนที่ ๑๓ “ศาลจะอำนวยความยุติธรรมให้กับคณะสงฆ์ได้อย่างไร หากไม่เข้าใจบริบทการทำงานขององค์กรสงฆ์ ?” โดย พระใบฎีกาคทาวุธ คเวสกธมฺโม appeared first on Manasikul Online.

จาริกธรรมสกอตแลนด์ ตอนที่ ๑๗

นักศึกษาไทยในสกอตแลนด์เข้าวัดช่วยงานบุญกฐิน

โดย พระใบฎีกาคทาวุธ คเวสกธมฺโม

เพื่อให้เห็นความสำคัญของการแบ่งปัน และความสุขจากการเกื้อกูลกันและกัน และเห็นความสำคัญของวัดกับพระพุทธศาสนา ตลอดถึงความเป็นกัลยาณมิตรของนักศึกษาไทยในสกอตแลนด์ จาริกธรรมสกอตแลนด์ฉบับนี้ขอเล่าเรื่องนักศึกษากับงานบุญกฐินในสกอตแลนด์

ท่านอาจารย์พระครูสิริธรรมประทีป เจ้าอาวาสวัดพุทธาราม ลีดส์ อุปเสณมหาเถรานุสรณ์ เมืองลีดส์ประเทศสหราชอาณาจักร หัวหน้าพระธรรมทูตในสกอตแลนด์ เคยเล่าให้ฟังว่า “วัดธรรมปทีป” เมืองเอดินบะระ เป็นวัดไทยที่เก่าแก่ที่สุดในสกอตแลนด์ ๑๕ ปีแล้ว ซึ่งพระอาจารย์ท่านอยู่ในสมัยรุ่นบุกเบิกสร้างวัดนี้มาเช่นกัน และท่านยังเป็นผู้ดำเนินการก่อตั้ง “วัดไทยพุทธาราม” เมืองอเบอดีน

​ท่านเล่าต่ออีกว่า วัดธรรมปทีป เมืองเอดินบะระ และวัดไทยพุทธาราม เมืองอเบอดีน สองวัดนี้เสมือนเป็นพี่น้องกัน เป็นวัดพี่เมืองน้อง เพราะผู้ที่ได้เสียสละร่วมกันสร้างทั้งสองวัดนี้ล้วนเป็นญาติธรรมคนไทยในสหราชอาณาจักร และพุทธศาสนิกชนที่มีจิตศรัทธาด้วยกันทั้งนั้น สองวัดนี้จึงเป็นสัญลักษณ์ของความสามัคคีของคนไทยในสกอตแลนด์ก็ว่าได้

ดังเช่น อาณกร วุฒิวิมล (อาร์ม) นักศึกษาปริญญาตรี (4th years undergrad BSc Actuarial Science  Heriot-Watt University ) เป็นหนึ่งในนักศึกษาที่อาตมาได้สนทนาด้วยเล่าว่าการที่มาช่วยงานกฐินนี้มาความหมายกับเขามาก   

           “ผมรู้สึกว่า การที่เราอยู่ต่างประเทศ มันมีอะไรหลายๆ อย่างที่ไม่เหมือนบ้านเรา ทั้งภาษา ทั้งวัฒนธรรมต่างๆ แล้วผมเป็นเด็กที่โตมากับอะไรแบบไทยๆ ที่ทุกวันพระ แม่จะต้องขนทุกคนในบ้านไปวัดกันในตอนเช้าเพื่อไปทำบุญ มันเลยเป็นความเคยชินของเราที่รู้สึกว่าการทำบุญ การเข้าวัด มันเป็นกิจกรรมแบบบ้านๆ ที่เราคุ้นชิน

           “แล้วพอมาอยู่ต่างแดน การได้เข้าวัด หรือช่วยงานของวัด มันก็เป็นอะไรที่เราทำแล้วรู้สึกได้บุญ ได้ทำบุญในแบบที่เราคุ้นเคยอย่างไทยๆ อีกอย่าง”

“ได้พบเจอพี่ ป้า น้า อา เพื่อนๆ ใหม่ๆ

เหมือนเป็นงานรวมญาติ ที่สนุกมากๆ เลยครับ”

สำหรับ ชญาภา กานดิศยากุล (เพชร) นักศึกษาปริญญาโท สาขากฎหมายการค้าระหว่างประเทศ มหาวิทยาลัยดันดี สหราชอาณาจักร เล่าว่า จริงๆ ตอนที่อยู่ในเมืองไทยเธอโชคดีมากๆ ที่ครอบครัวปลูกฝังให้เลื่อมใสในพระพุทธศาสนา ทุกๆ งานพิธีสำคัญทางพระพุทธศาสนาจะไม่พลาดเลย คุณแม่ชอบบอกว่า ที่เที่ยวปกติของบ้านเราคือไปวัด พอมาเรียนที่ต่างประเทศ ในใจก็อยากไปวัด อยากร่วมทำบุญเหมือนกัน

           “เพราะเชื่อว่านี่คือโอกาสที่จะได้รำลึกถึงบรรยากาศ กลิ่นอายแบบไทยๆ  และก็เป็นเช่นนั้นจริงๆ ตอนแรกที่มาถึงคือ อึ้งมาก มีทั้งเพลงไทย อาหารไทย พระสงฆ์ไทย ได้เจอคนร่วมชาติเดียวกัน ทักทายคุยกันอย่างสนิทใจ เหมือนรู้จักกันมานานแสนนาน รู้สึกเหมือนมันตื้นตัน ขนาดไม่ได้จากบ้านเกิดมานาน แต่ทำให้รู้เลยว่าคิดถึงและรักเมืองไทยขนาดไหน

“กิจกรรมนี้นอกจากจะมาเติมเต็มความระลึกถึงแผ่นดินเกิด

ด้วยความงดงามแบบไทยๆ แล้ว

ยังทำให้ตระหนักว่า

สิ่งที่เป็นสรณะในทุกๆ ยามคือ พระพุทธศาสนา”

“ใครว่าพิธีกรรมทางศาสนานั้นเป็นเรื่องน่าเบื่อ… ไม่จริงเลย เพราะนี่คืออัตลักษณ์ของความเป็นไทย เป็นสรณะ คือความอบอุ่น มั่นคง ไม่ว่าจะอยู่ที่ไหน เวลาใด ถ้ามีโอกาสอีกก็อยากจะมาร่วมงานเช่นนี้ในทุกๆ ปีเลย”

           ส่วน เอกชัย คำศรี (เอก) นักศึกษาปริญญาเอก 2nd PhD student in Chemistry  University of Edinburgh นักศึกษาอีกท่านหนึ่งเล่าถึงความรู้สึกในการมาช่วยงานกฐินและเป็นลูกศิษย์พระ

           “นี่นับเป็นครั้งแรกของผมที่ได้ร่วมงานกับคนไทยในต่างประเทศ และเป็นครั้งแรกที่ได้ร่วมกิจกรรมทางพระพุทธศาสนา ก่อนที่จะมาร่วมงานไม่คิดว่าจะได้เจอกับความน่าประทับใจมากมายขนาดนี้

“ทุกคนมาช่วยงานอย่างเต็มที่ทั้งก่อนเตรียมงานและในวันงาน

ได้เห็นความร่วมมือของคนไทยในสกอตแลนด์ “

           “ผมไม่รู้สึกเหงาเลย แม้ผมจะมาที่นี่ตามลำพัง ทุกคนให้ความห่วงใยและใส่ใจเปรียบเสมือนญาติ บรรยากาศภายในงานก็เป็นไปด้วยความสนุกสนานและอบอุ่น  อาหารในโรงทานก็อร่อยมาก ทำให้ผมนึกถึงงานบุญที่เมืองไทย งานทำบุญทอดกฐินฯ นี้แม้จัดแค่ ๑ วัน แต่งานนี้ให้อะไรมากมายเกินความคาดหวังของผม

           “ผมได้รู้จักพระอาจารย์ เพื่อนๆ และพี่ๆ มากมายจากในงานนี้ นอกเหนือจากบุญที่ได้รับแล้ว ความสุข ความสนุกสนาน ความสบายใจ ความรู้สึกเหมือนอยู่เมืองไทยคือ ผลพลอยได้ที่น่าประทับใจที่ผมได้รับ ที่ผมหาที่ไหนไม่ได้นับตั้งแต่ย้ายมาเรียนที่นีเมื่อปีที่แล้ว ผมได้แต่ถามตัวเองว่าเราทำอะไรอยู่เป็นปี เราน่าจะมางานนี้ตั้งแต่ปีที่แล้ว หลังจากจบงานนี้

“ผมก็ได้เฝ้ารอที่จะร่วมงานครั้งต่อไปอีก

และผมจะไม่พลาดโอกาสดีๆ แบบนี้อีกแล้ว”

วรกัลยา นาถพรายพันธุ์ (น้ำผึ้ง) นักศึกษาปริญญาเอก PhD candidate in Accounting and Finance,  School of Business, University of Dundee, UK นักศึกษาไทยอีกคนหนึ่งแสดงความรู้สึกว่า การทอดกฐินถือเป็นประเพณีที่ในแต่ละปีกำหนดให้มีการจัดการทอดกฐินขึ้นภายใน ๑ เดือนหลังจากประเพณีออกพรรษา จึงถือได้ว่าการทำบุญทอดกฐินนั้นเป็นบุญเฉพาะกาลซึ่งก่อให้เกิดอานิสงส์ที่ยิ่งใหญ่แก่ผู้ที่ได้มีส่วนร่วมในการทอดกฐิน

“ในฐานะที่ดิฉันเป็นพุทธศาสนิกชนคนหนึ่ง การที่ได้มีโอกาสชักชวนนักศึกษาไทยที่กำลังศึกษาเล่าเรียนอยู่ในต่างแดนมาร่วมทำบุญกุศลอันยิ่งใหญ่ ไม่เพียงแต่ทำให้ตนเองและผู้อื่นมีจิตใจแช่มชื่นบริสุทธิ์ผ่องใส และมีจิตใจตั้งมั่น มีสมาธิในการศึกษาเล่าเรียนแล้ว ยังได้สร้างความสามัคคีระหว่างคนไทยในต่างแดน อีกทั้ง เป็นการสืบสานพระพุทธศาสนาและรักษาประเพณีที่ดีงามสืบไป”

           สุธณี (ใบตอง) นักศึกษาปริญญาโท  Renewable Energy and Environmental Modelling  University of Dundee เล่าว่า เป็นครั้งแรกที่ได้มาร่วมงานบุญในสถานที่ต่างบ้านต่างเมือง ให้ความรู้สึกแปลกใหม่แต่ยังคงอบอุ่นเหมือนอยู่บ้านเรา ด้วยเพราะพี่น้องชาวไทยที่มาจากหลากหลายพื้นที่รวมกันเป็นหนึ่งในการช่วยจัดงานบุญกฐิน ถึงแม้สถานที่จัดงานค่อนข้างมีพื้นที่อย่างจำกัดแต่ทุกอย่างก็ออกมาดี

“พุทธศาสนิกชนยังสามารถร่วมรำขบวนงานกฐินสามัคคีได้ มีการตักบาตรข้าวสารอาหารแห้ง มีโรงทานจากคนไทยใจบุญทำอาหารไทยมาแจกมากมาย รับประทานจนหายคิดถึงอาหารไทยไปเลย  นอกจากนี้ยังมีการแสดงรำไทยให้ผู้ร่วมงานบุญทั้งชาวไทยและชาวต่างชาติรับชม คนที่มาร่วมงานก็พร้อมใจกันแต่งกายด้วยผ้าไทย เห็นแล้วคิดถึงประเทศไทยบ้านเราจริง ๆ

           “จากการร่วมงานบุญในครั้งนี้ทำให้เห็นว่า

แม้มีอุปสรรคมากมายอย่างไร

หากเราร่วมมือกันก็จะสามารถผ่านไปได้

และการได้ฟังพระธรรมเทศนาจากพระสงฆ์

ทำให้จิตใจสงบมีสติในการใช้ชีวิต

และจัดการกับความเครียดจากการเรียนหนังสือได้มากขึ้น” 

           สุรศักดิ์ บุญเรือง (เบิร์ด) นักศึกษาปริญญาเอกสาขากฎหมายสิ่งแวดล้อม University of Dundee  เล่าว่าปีนี้เป็นปี่ที่สองที่มากับเพื่อนๆ ได้มีโอกาสร่วมงานกฐินสามัคคีของของวัดไทยพุทธาราม เมืองอะเบอร์ดีน โดยเดินทางมาพร้อมๆ กับเพื่อนๆ นักศึกษาไทยที่เรียนอยู่ที่เมืองดันดี

           “ผมตั้งใจมาร่วมงานกฐินเพราะทำให้มีโอกาสการได้ทำบุญพร้อมกับอุทิศส่วนบุญส่วนกุศลให้บรรดาญาติที่ล่วงลับ การได้พูดคุยสอบถามสารทุกข์สุขดิบกับลุง ป้า น้า อา พี่ๆ น้องๆ คนไทยในงานบุญให้ความรู้สึกเหมือนเราอยู่เมืองไทย ซึ่งพลอยทำให้หายคิดถึงบ้านไปด้วย

           “งานปีนี้จัดได้ดีหลายมุมด้วยกัน กิจกรรมแต่ละช่วงเป็นไปตามกำหนดการที่ตั้งไว้ พระอาจารย์ให้ธรรมะได้น่าสนใจเพราะสอดแทรกแง่คิดและมุมขำขันด้วยบางช่วง และพี่ๆ น้องหลายคนก็ประทับใจกับการร่วมงานบุญครั้งนี้กันอย่างมาก”

ในโอกาสต่อไปจะได้นำเสนอเรื่องราวของนักศึกษาไทยในสกอตแลนด์ในมุมต่างๆ เช่น วิถีชีวิตความเป็นอยู่ การศึกษาเล่าเรียน ตลอดถึงที่ได้มาช่วยงานวัด ปฏิบัติธรรม และนำคำสอนขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไปใช้กับชีวิตและการศึกษา

ติดตามจาริกธรรมสกอตแลนด์ในฉบับต่อไปกับความหลากหลายทางวัฒนธรรมและการเรียนรู้ที่มีพระพุทธศาสนาเป็นตัวเชื่อมร้อย

“สัญลักษณ์แห่งความสามัคคี” จาริกธรรมสกอตแลนด์ ตอนที่ ๑๗ “นักศึกษาไทยในสกอตแลนด์เข้าวัดช่วยงานบุญกฐิน”

โดย พระใบฎีกาคทาวุธ คเวสกธมฺโม

จากคอลัมน์ เขียนธรรมสื่อถึงโลก (หน้าธรรมวิจัย นสพ.คมชัดลึก วันอังคารที่ ๑๙ พฤศจิกายน พ.ศ.๒๕๖๒)

The post “สัญลักษณ์แห่งความสามัคคี” จาริกธรรมสกอตแลนด์ ตอนที่ ๑๗ นักศึกษาไทยในสกอตแลนด์เข้าวัดช่วยงานบุญกฐิน โดย พระใบฎีกาคทาวุธ คเวสกธมฺโม appeared first on Manasikul Online.

จาริกธรรมสกอตแลนด์ ตอนที่ ๑๖

“วันปล่อยผี” ถอดรหัสวันฮาโลวีน (Halloween) ถึง “บุญเดือนสิบ”กับความตายที่มนุษย์ทุกคนต้องพบเจอ

โดย พระใบฏีกาคทาวุธ คเวสกธมฺโม

จากคอลัมน์ เขียนธรรมสื่อถึงโลก (หน้าธรรมวิจัย นสพ.คมชัดลึก วันอังคารที่ ๑๒ พฤศจิกายน พ.ศ.๒๕๖๒)

           อาตมาได้ยินชื่อวันฮาโลวีนตั้งแต่สมัยอยู่ไทย ก็ยังไม่เข้าใจว่ามันเป็นวันอะไร แต่ปีนี้มีโอกาสได้มาจริกธรรมในสกอตแลนด์ และเมื่อวันที่ ๓๑ ตุลาคม พ.ศ.๒๕๖๒ ที่ผ่านมาคือวัน “ฮาโลวีน” ขึ้นรถเมล์ เข้าไปตามร้านค้า หรือเข้าไปเดินในเมืองก็เห็นแต่วิญญาณผีเต็มไปหมด ที่ว่าเห็นวิญญาณนี้คือ ผู้คนที่นี้จะแต่งเป็นหน้าผี ที่น่ากลัว เขียนหน้าทาปาก ทำคิ้ว หรือมีการแต่งตัวใส่ชุดให้ดูเหมือนผีร้าย

           พอช่วงกลางคือของวันฮาโลวีน แต่ละครอบครัวก็มีการจัดปาร์ตี้ผี กับครอบครัวของตนเอง หรือบางครอบครัวมีการนัดเพื่อน ๆ ของลูกมารวมเป็นหลาย ๆ ครอบครัว เพื่อจัดปาร์ตี้ให้เด็กๆ ได้สนุกสนาน

           ที่มาของวันฮาโลวีน หลายคนคงสงสัยว่ามันคือวันอะไร ทำไมจึงมีการแต่งเป็นหน้าผี หรือแต่งตัวเป็นวิญญาณผีโดยพร้อมเพียงกันทั้งเมือง เขาทำไปเพื่ออะไร และมีเหตุมาจากอะไร

           ความหมายของวันฮาโลวีน กล่าวโดยสรุปนั้น “วันฮาโลวีน” มีจุดกำเนิดเป็นเทศกาลของชาวเซลท์โบราณ เป็นที่รู้จักกันในชื่อ Samhain ซึ่งมีที่มาจากชาวไอริชโบราณ และให้ถือเอาวันนี้เป็นวันสิ้นสุดของฤดูร้อน หรือชาวบริตอนโบราณก็มีประเพณีแบบนี้เหมือนกัน เรียกชื่อว่า Calan Gaeaf เทศกาล Samhain จัดเทศกาลนี้ขึ้นเพื่อให้รู้ว่าเป็นวันสิ้นสุดของช่วงสว่างแห่งปี เพราะฤดูร้อนจะสว่างนานพระอาทิตย์ตกช้า และเข้าสู่ช่วงมืดของปี คือเข้าสู่ฤดูหนาวจะมืดเร็ว เวลามืดจะนานกว่าสว่าง

           บางกลุ่มยังมีความชื่อว่าวันฮาโลวีน เป็นเทศกาลแห่งความตาย (Festival of the dead) ซึ่งชาวเซลท์โบราณเชื่อว่าเป็นวันที่โลกนี้ และโลกหน้า จะเคลื่อนตัวโคจรอยู่ใกล้กันมากที่สุด เป็นเหตุให้เหล่าวิญญาณ ที่มีทั้งวิญญาณอันตรายเป็นวิญาณที่ไม่ดีจะมาทำร้ายและเอาชีวิตมนุษย์ และวิญญาณที่ดีไม่เป็นอันตราย คือวิญาณบรรพบุรุษหรือคนที่เรารักและเคารพ จะสามารถผ่านเข้ามาในโลกมนุษย์เราได้อย่างอิสระ และที่น่าสนใจคือวิญญาณของบรรพบุรุษหรือบุคคลที่เคารพรักจะพากันต้อนรับเข้าบ้าน ส่วนวิญญาณร้ายก็จะขับไล่ออกไป

         นี้คือสาเหตุที่อาตมาเห็นคนในเมืองพากันแต่งหน้า แต่งตัวเป็นผีไปหมด โดยมีความเชื่อว่าการที่แต่งตัวเป็นผีจะสามารถขับไล่วิญญาณร้ายที่จะมาเอาชีวิตเรา หรือมาทำอันตรายกับเราได้ เพราะใช้วิธีการแฝงตัวเป็นวิญญาณร้ายเองเลย เพื่อจะได้ดูกลมกลืน และพ้นอันตรายจากวิญญาณร้ายเหล่านั้นได้

           อย่างเช่นในสกอตแลนด์เมืองที่อาตมาอยู่ ผู้ชายวัยรุ่นแต่งตัวเป็นผีด้วยการสวมชุดขาว สามหน้ากาก สามผ้าคลุมหน้า หรือทาหน้าเป็นสีดำ  และคนส่วนมากที่แต่งตัวเป็นผี ทำให้เป็นผีร้าย แม่มด ภูตผีปีศาลต่างๆ โดยเลียนแบบผีจากภาพยนตร์ ละครทีวี เป็นต้น เมื่อพูดถึงเรื่องการแต่งตัวเป็นผี หรือวันที่วิญญาณผีสามารถเข้ามาสู่โลกมนุษย์ได้ ทำให้อาตมาคิดถึงความเชื่อในท้องถิ่นภาคอีสานบ้านเกิดอาตมาเอง

           สำหรับการแต่งกายเป็นผี เพื่อไม่ให้ถูกวิญญาณร้ายมาเอาชีวิตหรือทำร้ายเราได้ ในบางท้องถิ่นภาคอีสาน หากตามหมู่บ้านไหนมีคนตายติดต่อกันหลายศพแบบไม่ทราบสาเหตุ หรือตายแบบแปลกๆ บ้าง คนในท้องถิ่นจะมีความชื่อว่าเป็นผีแม่หม้ายมาเอาชีวิต ชาวบ้านก็จะป้องกันผีแม่หม้ายด้วยการทำเป็น “หุ่นฟางปลัดขิก” ให้ยืนอยู่หน้าบ้านทุกหลังคาเรือน เพื่อป้องกันไม่ให้มีแม่หม้ายเข้าไปเอาชีวิตของคนในบ้านหลังนั้นได้

           ส่วนวันฮาโลวีนที่มีความเชื่อว่าเป็นวันที่วิญญาณผีเข้ามาสู่โลกมนุษย์ได้ ที่บ้านเราก็มีแนวคิดเช่นนี้เหมือนกันคือวันขึ้น ๑๕ ค่ำ เดือนสิบ เป็นการทำบุญเดือนสิบ ทางภาคอีสานจะเรียกว่า “บุญข้าวสาก” ภาคกลางเรียกว่า “บุญข้าวสารท” ภาคเหนือเรียกว่า “บุญสลากภัตร” ภาคใต้เรียกว่า “บุญชิงเปรต” ซึ่งถือว่าเป็นงานบุญสำคัญมีที่มาตั้งแต่ครั้งสมัยพุทธกาลเลย

         บุญเดือนสิบนี้อาตมาได้ยินตั้งแต่สมัยเด็กๆ ตามยายไปทำบุญที่วัด ในหมู่บ้านของอาตมาเมื่อถึงบุญข้าวสากทุกหลังคาเรือนจะต้องไปวัด อย่างน้อยหลังคาเรือนละคน

“ในครั้งนั้นยายเล่าให้ฟังว่า…

วันนี้เป็นวันที่ประตูนรกเปิด

วิญญาณที่ไม่มีคนทำบุญอุทิศไปให้

ก็ไม่สามารถไปเกิดได้ หรือไปขึ้นสวรรค์ได้

จึงจะลงมาโลกมนุษย์เพื่อมารับบุญในวันนี้

และเรามาทำบุญเพื่ออุทิศบุญกุศล

ให้บรรพบุรุษผู้ที่ล่วงลับไป

ตลอดถึงเจ้ากรรมนายเวรอีกด้วย”

            ทั้งนี้ ในวันฮาโลวีน ถ้ากล่าวโดยสรุปแล้วก็คือ เป็นความเชื่อเกี่ยวกับความตายของมนุษย์ซึ่งเป็นความจริงที่มนุษย์ทุกคนต้องพบเจอ หลักการทางพระพุทธศาสนาได้กล่าวถึงเหตุแห่งการตายไว้ ๔ ประการด้วยดันดังนี้

           ๑) สิ้นอายุ (อายุกขยะมรณะ) กล่าวคือ ตายเพราะสิ้นอายุขัย เช่น อายุของคนทั่วโลกเฉลี่ยอยู่ที่ ๗๒ ปี สำหรับผู้ชาย ๗๐ ปี และผู้หญิง ๗๕ ปี เมื่อตายตามเกณฑ์อายุนี้ก็ถือว่าตายเพราะสิ้นอายุขัย

           ๒) สิ้นกรรม (กัมมักขยะมรณะ) กล่าวคือ  ตายเพราะสิ้นกรรม เช่น ค่าเฉลี่ยของคนในปัจจุบันอยู่ระหว่าง ๗๐ – ๗๕ ปี แต่มีชีวิต ๑ เดือน, ๑๐ ปี ฯ หรือมีชีวิต อายุ ๙๐ ปี, ๑๐๐ ปี ถึงตายเพราะด้วยอำนาจแห่งกุศลกรรม

           ๓) สิ้นทั้งสอง (อุภยักขยะมรณะ) คือ ตายเพราะสิ้นอายุขัย และสิ้นกรรมพร้อมกัน หมายถึง ดำรงชีวิตอยู่เต็มอายุขัยแล้วประกอบกับสิ้นกรรมลงจึงถึงแก่ความตาย

           ๔) กรรมตัดรอน (อุปัจเฉทกมรณะ) คือ ตายเพราะมีกรรมมาตัดรอน หมายถึง ผู้ที่มีอายุยังไม่ถึงขีดอายุขัย และอำนาจแห่งกรรมยังไม่หมด แต่ตายเพราะอำนาจของอกุศลกรรมที่ได้ทำในปัจจุบันหรืออดีต อกุศลกรรมจึงได้มาตัดรอนให้ตายในขณะที่ยังไม่ถึงเวลา เช่น เกิดอุบัติเหตุ ถูกฆาตกรรม เกิดโรคภัยเจ็บป่วย หรือปฏิบัติตนทุศีล เป็นต้น

           นี้คือเหตุแห่งความตาย ไม่ว่ามนุษย์จะแตกต่างกันเชื้อชาติ ศาสนา เพียงใดก็ตาม แต่สุดท้ายสิ่งที่มนุษย์ทุกคนต้องพบเหมือนกันคือ “ความตาย” มนุษย์ทุกคนมีความตายเป็นเพื่อน เหมือนเงาติดตามตัวไปทุกที่ทุกคนทุกแห่ง ไม่มีใครหลีกหนีความตายไปได้

           เมื่อเป็นเช่นนี้แล้ว อาตมาก็อยากจะชวนทุกท่านถามตนเองว่า “ในช่วงที่เรามีชีวิตอยู่ เราจะทำอะไรก่อนตาย” ระหว่าง “เอาลมหายใจที่เหลืออยู่กอบโกยเอาแต่ลาภ ยศ สรรเสริญ เงินทอง โดยไม่สนใจว่าสิ่งนั้นจะผิดศีลธรรมหรือกฎหมายหรือไม่ ทั้งแก่งแย่งชิงดี ชิงเด่น ฟาดฟันกันด้วยความโกรธ ความโลภ ความหลง ความอิจฉาริษยา”

กับการ “ใช้ลมหายใจที่เหลืออยู่ เพื่อต่อลมหายใจให้อีกหลาย ๆ คนในสังคมให้เขามีลมหายใจต่อไปได้ ทั้งช่วยเหลือสังคม ช่วยเหลือเกื้อกูลซึ่งกันและกัน และใช้ลมหายใจที่เหลืออยู่เพื่อสร้างคุณงาม ความดีฝากไว้ให้กับลูกหลานเรา”

           แต่อาตมาเห็นว่าการได้เกิดมาในชาตินี้คือ เป็นโอกาสทองที่เราจะได้สร้างคุณงาม ความดีให้กับตนเองและผู้อื่น เป็นโอกาสที่เราจะได้สร้างประโยชน์ให้กับสังคม ประเทศชาติ ถ้าเราทำได้เช่นนี้ แม้เราจะตายแต่ก็ไม่เหมือนตาย เพราะคุณงามความดีหรือประโยชน์ที่เราได้ทำไว้กับสังคมและประเทศชาติมันยังคงอยู่

 “ทำดีเพื่อตนอยู่แค่สิ้นลม ทำดีเพื่อสังคมอยู่คู่โลกา”

ท้ายที่สุดนี้ขอฝากคำกล่าวของหลวงพ่อพุทธทาส

ไว้ให้เป็นแง่คิด “เพื่อชีวิตดีงาม” ก่อนตาย

ตายเมื่อตาย ย่อมกลาย ไปเป็นผี           ตายไม่ดี ได้เป็นที่ ผีตายโหง

           ตายทำไม เพียงให้ เขาใส่โลง            ตายโอ่โถง นั้นคือตาย เสียก่อนตาย

                      ตายก่อนตาย มิใช่กลาย ไปเป็นผี         แต่กลายเป็น สิ่งที่ ไม่สูญหาย

           ที่แท้นั้น คือความตาย ที่ไม่ตาย         มีความหมาย ไม่มีใคร ได้เกิดแล

                     คำพูดนี้ ผันผวน ชวนฉงน                 เหมือนเล่นลิ้น ลาวน คนตอแหล

           แต่เป็นความ จริงอัน ไม่ผันแปร         ใครคิดแก้ อรรถได้ สบายเอยฯ

“ตายก่อนตาย” คือ จิตหมดความรู้สึกว่า

ตัวกู-ของกู เสียก่อนแต่ที่ร่างกายจะตาย

เหลืออยู่แต่ สติปัญญา บริสุทธิ์ในชีวิต

นี้เป็นสิ่งที่มีได้แต่เดี๋ยวนี้

ดังนั้น ตายได้เร็วเท่าไร ก็ยิ่งมีกำไรชีวิตเท่านั้น

อ่านมาจนจบแล้ว อาตมาอยากถามอีกครั้งว่า

“ในช่วงที่เรามีชีวิตอยู่

เราจะทำอะไรก่อนตาย” ?

จาริกธรรมสกอตแลนด์ ตอนที่ ๑๖

“วันปล่อยผี” ถอดรหัสวันฮาโลวีน (Halloween) ถึง “บุญเดือนสิบ” กับความตายที่มนุษย์ทุกคนต้องพบเจอ

จากคอลัมน์ เขียนธรรมสื่อถึงโลก

(หน้าธรรมวิจัย นสพ.คมชัดลึก วันอังคารที่ ๑๒ พฤศจิกายน พ.ศ.๒๕๖๒)

โดย พระใบฏีกาคทาวุธ คเวสกธมฺโม

The post จาริกธรรมสกอตแลนด์ ตอนที่ ๑๖ “วันปล่อยผี” ถอดรหัสวันฮาโลวีน (Halloween) ถึง “บุญเดือนสิบ” กับความตายที่มนุษย์ทุกคนต้องพบเจอ โดย พระใบฏีกาคทาวุธ คเวสกธมฺโม appeared first on Manasikul Online.

“สุเมธดาบส”

ต้นแบบของกัลยาณมิตรแห่งสัมมาทิฏฐิ

โดย พระใบฏีกาคทาวุธ คเวสกธมฺโม

กว่าจะถอดบทเรียนออกมาเป็นชุดความรู้จากกิจกรรม “ต้นแบบต้นธรรม” เพื่อนำไปเป็นส่วนหนึ่งของการฝึกอบรมหลักสูตรพระวิทยากรกระบวนธรรม สถาบันพัฒนาพระวิทยากร สำนักงานส่งเสริมคุณธรรม จริยธรรม และความมั่นคงแห่งสถาบันชาติ พระศาสนา พระมหากษัตริย์ วัดสระเกศ ก็ได้ผ่านกระบวนการคิดและนำมาอบรมคณะพระวิทยากรกันก่อนหลายต่อหลายครั้งจนสรุปออกมาเป็นหลักสูตรที่สามารถปรับให้เข้ากับสถานการณ์ได้ทุกรูปแบบ โดยแก่นการเรียนรู้ยังคงอยู่ครบถ้วน ซึ่งแนวความคิดในเรื่องต้นแบบต้นธรรมนี้ โดย พระมหาขวัญชัย กิตฺติเมธี และอาตมาเป็นผู้ถ่ายทอด นำไปฝึกอบรม และนำมาเล่าสู่กันฟัง

ดังเรื่องนี้ ซึ่งเป็นต้นแบบในสมัยพุทธกาลที่อาตมาคิดว่า น่าจะเป็นแรงบันดาลใจให้กับใครอีกหลายคนๆ

เพราะการดำเนินชีวิตต้องการบุคคลที่เป็นต้นแบบ ในทางพระพุทธศาสนาถือว่าบุคคลที่ช่วยแนะนำช่วยเหลือ สั่งสอนชักนำสัมมาทิฏฐิให้แก่ผู้อื่น เรียกว่า กัลยาณมิตร

ดังข้อความในพระไตรปิฎกว่า “ภิกษุทั้งหลาย เมื่อดวงอาทิตย์กำลังจะอุทัย ย่อมมีแสงอรุณขึ้นมาก่อน เป็นบุพนิมิต ฉันใด กัลยาณมิตตตา (ความเป็นผู้มีมิตรดี) ก็เป็นตัวนำ เป็นบุพนิมิตเพื่อความเกิดขึ้นแห่งอริยมรรคมีองค์ ๘ ฉันนั้น

“ ภิกษุผู้มีกัลยาณมิตร (มิตรดี) พึงหวังข้อนี้ได้ว่า จักเจริญอริยมรรคมีองค์ ๘ ทำอริยมรรคมีองค์ ๘ ให้มาก” (มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย, ๒๕๓๙) อานนท์ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ความเป็นผู้มีมิตรดี มีสหายดี มีเพื่อนดี เป็นพรหมจรรย์กึ่งหนึ่ง”

 พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “อย่ากล่าวอย่างนั้น อานนท์ อย่ากล่าวอย่างนั้นอานนท์ ที่จริง ความเป็นผู้มีมิตรดี มีสหายดี มีเพื่อนดี เป็นพรหมจรรย์ทั้งหมด” (มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย,๒๕๓๙)

กัลยาณมิตรจึงถือเป็นบุคคลสำคัญและสามารถเป็นแบบอย่างในการดำเนินชีวิตเราได้  โดยเป็นผู้มีคุณธรรมในฐานะที่ไม่นิ่งเฉย ไม่ทอดธุระ และเสียสละประโยชน์สุขของตนเพื่อยังสังคมให้เกิดประโยชน์สุข

ดังประวัติของพระพุทธเจ้าในครั้งที่เป็นสุเมธดาบส แม้จะสามารถสำเร็จประโยชน์ตนเองได้ แต่ก็ยังก้าวข้ามเพื่อสร้างประโยชน์สุขให้แก่บุคคลอื่นโดยทั่วกัน

        สุเมธดาบสถือว่าเป็นผู้มีอุดมการณ์ในการดำเนินชีวิต กล่าวคือในยุคสมัยพระพุทธเจ้าพระนามว่าทีปังกร สุเมธดาบสบรรลุอภิญญาและใช้เวลาไปกับความสุขอันเกิดจากสมาบัติ ในเวลานั้นพระทีปังกรพุทธเจ้า มีพระขีณาสพสี่แสนห้อมล้อมแล้ว เสด็จจาริกไปตามลำดับเสด็จถึงนครชื่อรัมมกะ เสด็จประทับที่สุทัสนมหาวิหาร

      พวกชาวรัมมกนครได้กล่าวกันว่า “พระพุทธเจ้าทรงพระนามว่าทีปังกร เสด็จจาริกไปโดยลำดับ เสด็จถึงรัมมกนครแล้ว เสด็จประทับอยู่ที่สุทัสนมหาวิหาร” ต่างพากันถือเภสัชมีเนยใสและเนยข้นเป็นต้นนี้ และผ้าเครื่องนุ่งห่ม มือถือของหอมและดอกไม้ หลั่งไหลพากันไปที่นั้น เข้าไปเฝ้าพระศาสดาแล้วถวายบังคม บูชาด้วยของหอมและดอกไม้เป็นต้นแล้วนั่งที่ควรข้างหนึ่ง ฟังพระธรรมเทศนาแล้วทูลนิมนต์เพื่อเสวยในวันรุ่งขึ้นพากัน ลุกจากที่นั่งแล้วหลีกไป 

      ในวันรุ่งขึ้นต่างพากันตระเตรียมมหาทานประดับ ประดานคร ตกแต่งหนทางที่จะเสด็จมาของพระทศพล ในที่มีน้ำเซาะก็เอาดินถมทำพื้นที่ดินให้ราบเสมอ โรยทรายอันมีสีดังแผ่นเงิน โปรยปรายข้าวตอก และดอกไม้ ปักธงชายและธงแผ่นผ้า พร้อมด้วยผ้าย้อมสีต่างๆ ตั้งต้นกล้วยและหม้อน้ำ เต็มด้วยดอกไม้เรียงรายเป็นแถว

      กาลนั้นสุเมธดาบสผ่านมาเห็นชาวบ้านพากันประดับบ้านเรือน จึงถามแล้วทราบเรื่อง โดยสุเมธดาบสคิดว่า แม้เพียงคำประกาศว่าพระพุทธเจ้า ก็หาได้ยากในโลก อย่าว่าไปถึงการอุบัติขึ้นแห่งพระพุทธเจ้าเลย แม้เราก็ควรจะร่วมกับมนุษย์เหล่านั้นตกแต่งทางเพื่อพระทศพลด้วย”

    ท่านจึงกล่าวกะพวกมนุษย์เหล่านั้นว่า “ถ้าพวกท่านตกแต่งทางนี้เพื่อพระพุทธเจ้า ขอจงให้โอกาสส่วนหนึ่งแก่เราบ้าง แม้เราก็จักตกแต่งทางเพื่อพระทศพลพร้อมกับพวกท่าน”  พวกชาวบ้านก็รับปากเพราะทุกคนต่างรู้ว่าสุเมธดาบสมีฤทธิ์ จึงมอบที่ว่างซึ่งมีน้ำเซาะให้แล้วกล่าวว่า “ท่านจงทำที่นี้เถิด” สุเมธดาบสถือเอาปีติในพระพุทธเจ้าจึงคิดว่า “เราสามารถจะตกแต่งที่ว่างนี้ด้วยฤทธิ์ได้ แต่เมื่อเราตกแต่งเช่นนี้ ใจก็จะไม่ยินดีนัก วันนี้เราควรจะกระทำการรับใช้ด้วยกาย” จึงขนดินมาเทลงในที่ว่างนั้น

      เมื่อที่ว่างแห่งนั้น ยังตกแต่งไม่เสร็จเลย พระทศพลทีปังกร มีพระอรหันต์ผู้ได้อภิญญา มีอานุภาพมาก สี่แสนรูปห้อมล้อม เสด็จเยื้องกรายบนพื้นมโนสิลา ด้วยพระพุทธลีลาอันหาที่สุดมิได้ ประดุจราชสีห์เสด็จดำเนินมาสู่ทางที่ตกแต่งประดับประดาแล้วนั้น

     สุเมธดาบสลืมตาทั้งสองขึ้นมองดูพระวรกายของพระทศพลผู้เสด็จดำเนินมาตามทางที่ตกแต่งแล้ว ซึ่งถึงความเลิศด้วยพระรูปโฉม ประดับด้วยพระมหาปุริสลักษณะ สวยงาม แวดวงด้วยแสงสว่างมีประมาณวาหนึ่ง เปล่งพระพุทธรัศมีหนาทึบ ประการออกนาดูประหนึ่งสายฟ้าหลายหลาก ในพื้นท้องฟ้ามีสีดุจแก้วมณี ฉายแสงแปลบปลาบอยู่ไปมาและเป็นคู่ๆ กัน จึงคิดว่า 

“วันนี้เราควรกระทำการบริจาคชีวิตแด่พระทศพล ขอพระผู้มีพระภาคเจ้าอย่าได้ทรงเหยียบเปือกตม แต่จงทรงย่ำหลังของเรา เสด็จพร้อมกับพระขีณาสพสี่แสนเหมือนทรงเหยียบสะพานแก้วมณีเถิด ข้อนั้นจักเป็นไปเพื่อประโยชน์เพื่อความสุขแก่เราตลอดกาลนาน”

จึงแก้ผมออก ลาดหนังเสือ ชฎาและผ้า เปลือกไม้วางลงบนเปือกตม ซึ่งมีสีดำ นอนบนหลังเปือกตมเหมือนสะพานแผ่นแก้วมณี สุเมธดาบสนั้นนอนบนหลังเปือกตมนั้นแล ลืมตาทั้งสองเห็นพระพุทธสิริของพระทศพลทีปังกรจึงคิดว่า

“ถ้าเราพึงต้องการ ก็พึงเผากิเลสทั้งปวงหมดแล้วเป็นพระสงฆ์นวกะเข้าไปสู่รัมมกะนครได้ แต่เราไม่มีกิจด้วยการเผากิเลสด้วยเพศที่ใครไม่รู้จักแล้วบรรลุนิพพาน ถ้ากระไรเราพึงเป็นดังพระทศพลทีปังกรบรรลุพระอภิสัมโพธิญาณอย่างสูงยิ่งแล้วขึ้นสู่ธรรมนาวา ให้มหาชนข้ามสงสารสาครได้แล้วปรินิพพานภายหลัง ข้อนี้สมควรแก่เรา”

ต่อจากนั้นกระทำความปรารถนาอย่างยิ่งใหญ่เพื่อความเป็นพระพุทธเจ้าแล้วนอนลง

        ฝ่ายพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงพระนามว่าทีปังกรเสด็จมาประทับยืนที่เบื้องศีรษะของสุเมธดาบส ทรงลืมพระเนตรทั้งสองอันสมบูรณ์ ทอดพระเนตรเห็นสุเมธดาบสนอนบนหลังเปือกตมทรงดำริว่า

“ดาบสนี้กระทำความปรารถนาอย่างยิ่งใหญ่เพื่อความเป็นพระพุทธเจ้า ความปรารถนาของเขาจักสำเร็จหรือไม่หนอ”

ทรงส่งพระอนาคตังสญาณใคร่ครวญอยู่ ทรงทราบว่า

“ล่วงสี่อสงไขยยิ่งด้วยแสนกัปนับแต่นี้ เขาจักได้เป็นพระพุทธเจ้านามว่าโคดม” ยังประทับยืนอยู่นั่นแหละทรงพยากรณ์แล้วด้วยตรัสกับเหล่าพระภิกษุว่า “ดาบสนี้กระทำความปรารถนายิ่งใหญ่ เพื่อความเป็นพระพุทธเจ้า นอนแล้วความปรารถนาของเขาจักสำเร็จ ในที่สุดแห่งสี่อสงไขยยิ่งด้วยแสนกัปนับแต่นี้ เขาจักได้เป็นพระพุทธเจ้านามว่าโคดม”  

         สุเมธดาบสได้บังเกิดโสมนัสว่า “ความปรารถนาของเราจักสำเร็จ” พอทำการตกลงใจจะเป็นพระพุทธเจ้า เหล่าบารมีธรรมก็ปรากฎตามมานับต่อแต่นั้นในการดำเนินไปตลอดอสงไขยยิ่งด้วยแสนกัป

         การที่สุเมธดาบสได้ต้นแบบที่ดีจึงเป็นที่มาของการได้เป็นพระพุทธเจ้าที่เราได้ทราบมาในปัจจุบัน

“สุเมธดาบส”

ต้นแบบของกัลยาณมิตรแห่งสัมมาทิฏฐิ

โดย พระใบฏีกาคทาวุธ คเวสกธมฺโม

จากคอลัมน์ หมายเหตุพระไตรสรณคมน์ (หน้าพระไตรสรณคมน์ นสพ.คมชัดลึก วันพฤหัสบดีที่ ๒๔ ตุลาคม พ.ศ.๒๕๖๒)

The post “สุเมธดาบส” ต้นแบบของกัลยาณมิตรแห่งสัมมาทิฏฐิ โดย พระใบฏีกาคทาวุธ คเวสกธมฺโม appeared first on Manasikul Online.