“หนึ่งธรรมในกำมือ”

เตรียมพระธรรมทูตเชิงปฏิบัติการ กับ การประยุกต์ใช้

โดย พระมหาขวัญชัย กิตฺติเมธี ป.ธ.๙,ดร.

ซึ่งกิจกรรมหนึ่งในนั้นคือ “หนึ่งธรรมในกำมือ”

โดยให้แต่ละรูปแต่ละท่านหาของอะไรก็ได้มาหนึ่งอย่าง

แล้วอธิบายว่าสอนอะไร ภายใน ๓ นาที

โดยสรุปสั้นๆ แต่ละรูปมีคำอธิบาย อาทิ …

 “น้ำ” สามารถแปรไปได้ตามสภาพต่างๆ น้ำที่ใสย่อมเห็นวัตถุต่างๆ ได้ น้ำที่ขุ่นมัวจะไม่สามารถมองอะไรเห็นได้ เหมือนตัวเราต้องปรับตัวเข้าได้กับทุกที่ และทำใจให้ใสเหมือนน้ำเพื่อจะได้เห็นทุกข์ตามความเป็นจริง

“ดิน” สามารถปั้นหรือทำเป็นอะไรก็ได้ แต่เราต้องทำให้ดินนั้นอ่อนนุ่มเสียก่อน ไม่อย่างนั้นก็ทำอะไรไม่ได้ เหมือนตัวเราต้องยอมที่จะเป็นคนที่มีสัมมาคารวะจะได้สอนและแนะนำอะไรจากครูบาอาจารย์ได้ง่าย

“แก้วน้ำ” เพราะคนต่างนานาจิตตัง ถ้าเรามองแก้วน้ำด้านไหนก็เห็นด้านนั้น เปรียบกับมนุษย์ที่แตกต่างกันไป ส่วนมากจะเข้าข้างความคิดของตนเองว่า “ถูก” แต่เราควรเอาใจเขามาใส่ใจเรา เพราะความคิดเราก็อาจไม่ถูกต้องเสมอไป  

“ยางยืด” ชีวิตที่เป็นสุขนั้นจะต้องมีใจที่ยืดหยุ่น ยอมรับความจริงได้ตามธรรมชาติที่เป็น

“ไฟแช็ค” ไฟนั้นสามารถทำลายล้างอะไรก็ได้ และไฟกิเลสก็ต้องกำจัดด้วยธรรมะ

“เหรียญ” เหรียญมีสองด้าน อยู่ที่ใครจะนำด้านไหนมาเสนอ มีสุข มีทุกข์ มีดี มีร้าย มีมืด มีสว่าง มีดี มีชั่ว จึงต้องมีสติ อ่อนและมองทุกอย่างว่ามีสองด้านเสมอ

 “ดอกบัว” ดอกบัวเมื่อเกิดขึ้นอยู่ในโคลนตม กว่าจะชูช่อพ้นน้ำได้ต้องผ่านอะไรมามากมายหลายอย่าง

“พลาสติก” เป็นอะไรก็ได้ คือความหลากหลายในธรรมะ ถ้าเราไม่ใช้ประโยชน์ก็กลายเป็นขยะที่กำจัดยาก แต่ถ้าใช้ก็เกิดประโยชน์ และการที่เราให้ความเคารพต่อกันย่อมจะมีประโยชน์และสวยงามเสมอ

 “ก้อนหิน” ก้อนหินนั้นแข็งแรงและแข็งแกร่ง เช่นเดียวกับเราต้องมีจิตใจหนักแน่น เราต้องรักษาร่างกายให้ดีไว้ เมื่อเรามีจิตใจที่แข็งแกร่งก็ยากจะมีอะไรทำลายได้

 “อากาศ” เป็นสิ่งที่ไม่มี หาไม่พบ สำคัญอย่างไม่สำคัญ มีอย่างไม่มี อยู่อย่างสบายได้ทุกที่ แต่เราไม่เคยนึกถึง กระทั่งถูกวิปัสสนาจารย์ให้เรากำหนดลมหายใจ และ เราควรอยู่เหมือนอากาศ ไร้ตัวตน ไม่วุ่นวาย ไม่ขัดแย้ง

“ใบไม้แห้ง” ใบไม้นี้แต่เดิมเป็นสีเขียว ต่อมาก็แห้ง เมื่อกาลเวลาเปลี่ยนไปก็ทำให้ทุกอย่างเปลี่ยนไปตาม วยธมฺมา สงฺขารา สังขารทั้งหลายทั้งปวงมีความเสื่อมไปเป็นธรรมดา อปฺปมาเทน สมฺปาเทถ ท่านทั้งหลายจงทำชีวิตให้สำเร็จด้วยความไม่ประมาท

 “เทียนไข” ชีวิตเหมือนเทียนไข ตอนที่เราเกิดนั้นบริสุทธิ์เหมือนเทียนไข เทียนไขที่จุดแล้วเมื่อเราโตขึ้น แสงเทียนให้แสงสว่างโลก แต่เทียนก็หมดไปและสิ้นสุดลง และดับลงไปในที่สุด

 “เมล็ดข้าว” กว่าจะเป็นเมล็ดข้าวต้องอาศัยน้ำ อากาศ ปุ๋ย และการดูแล เช่นเดียวกับทุกชีวิตที่เกิดและเติบโตโดยอาศัยสิ่งอื่นๆ รอบตัวแม้แต่เมล็ดข้าวที่เราได้กินไป

 “เข็ม” คนเราจะทำอะไรต้องให้แหลมและทะลุทะลวงได้เหมือนเข็ม

 “ดินสอ” ดินสอเกิดมาพร้อมไส้ที่อยู่ภายใน เปรียบแล้วเปลือกด้านนอกคือตัวเรา ไส้ในของดินสอคือพระพุทธศาสนาที่เราต้องรักษาไว้

“เชิงเทียน” เทียนให้แสงสว่าง แต่ต้องอาศัยเชิงเทียนให้เทียนตั้งอยู่ได้ เปรียบเหมือนคนรักษาพระพุทธศาสนาต้องปฏิบัติธรรมจนเข้าใจความเป็นจริงของชีวิต เห็นไตรลักษณ์ จึงสามารถนำพระพุทธศาสนาไปในทางที่ถูกต้อง

 “ลูกแก้ว” ดวงจิตของเราใสเหมือนลูกแก้ว ลูกหญิงชายคือแก้วตาดวงใจของพ่อแม่ พระพุทธศาสนาเป็นแก้ว (รัตนะ) ของชาวพุทธทุกคน เพราะเป็นของสำคัญจึงใสสะอาดและควรค่าแก่การคุ้มครองรักษา

“แผ่นกระดาษ” สามารถบันทึกเรื่องต่างๆ ได้เพราะชีวิตต้องถูกบันทึกไว้ในที่ใดที่หนึ่ง และแผ่นกระดาษที่บันทึกได้นั้นต้องว่างเปล่า เมื่อบันทึกมากเข้าเราก็วุ่นวายกับเรื่องต่างๆ ในชีวิต และกระดาษนั้นก็ไม่ว่างดูวุ่นวายและสับสนขึ้นทุกที ดังนั้นการจะบันทึกอะไรลงบนแผ่นกระดาษให้บันทึกด้วยสติ และปัญญา กระดาษแผ่นนั้นก็จะเป็นประโยชน์กับผู้คนต่อไป ไม่ว่างเปล่า

 “ดอกไม้” มีสีสันสวยงาม น่าสนใจ กลิ่นของดวกไม้จะลอยไปตามลม เช่นเดียวกับกลิ่นของผู้มีศีลจะได้กลิ่นไปไกลทั้งตามลมและทวนลม

 “หนังสือ” ความรู้ที่เราได้รับมาจากพระมุนีผู้สงบบรรยายไว้และถูกบันทึกไว้ในหนังสือ เราก็ต่างดำเนินในทางเดียวกันเมื่อสิ้นสุดจะต้องมีบางอย่างฝากไว้ และหนังสือจะเป็นตัวเราเมื่อเราจากไปแล้ว

 “ต้นไม้” เป็นธรรมชาติ เป็นที่อยู่ของเหล่าสรรพสิ่ง ร่มเย็นสดชื่น ไม่ต่างจากชีวิตของบัณฑิตที่อยู่ที่ใดก็เป็นที่พึ่งพิงให้กับเหล่าสรรพสัตว์เสมอ เหมือนต้นไม้นั้นถ้าใบเยอะก็ให้ร่มเงาได้มาก คนที่อยู่ร่มเย็น หากต้นไม้ไร้ใบก็ไม่ต่างจากคนไร้เพื่อน ไร้ญาติ อยู่ที่ไหนก็ร้อนทุรนทุรายทุกที่

หลังจากจบกิจกรรมนี้สรุปได้ว่า

๑. ธรรมะที่เราหยิบมาคุยส่วนหนึ่งเป็นธรรมชาติจริงๆ ที่สอนธรรมะได้โดยตรง

๒. ธรรมะอีกอันที่เรายกมาเกิดจากการตีความสิ่งรอบตัวที่มนุษย์สร้างขึ้น ซึ่งต้องอาศัยการแยกแยะด้วยปัญญามากขึ้น

และข้อ ๓. สิ่งสำคัญที่เราไม่ได้ยกมาคือ “ตัวเรา” ในฐานะผู้สอนธรรมะจากภายในด้วยการทำตัวเองให้เป็นแหล่งสอนธรรมะ

ดังนั้น สิ่งที่พระธรรมทูตและผู้คนที่ศึกษาปฏิบัติธรรมแล้วจะต้องทำให้เพิ่มพูนต่อไป คือ “ธรรมะในตัวเราเอง” คืออยู่ให้เย็นและเป็นประโยชน์กับผู้อื่นต่อไป นี้คือเป้าประสงค์ของพระพุทธเจ้าในการประกาศสัจธรรมที่แท้จริง

The post “หนึ่งธรรมในกำมือ” พระธรรมทูตเชิงปฏิบัติการ กับ การประยุกต์ใช้ โดยพระมหาขวัญชัย กิตฺติเมธี ป.ธ.๙,ดร. appeared first on Manasikul Online.

พุทธวิธีในการค้นหาศักยภาพ

“สุ จิ ปุ ลิ” ทักษะเพื่อชีวิตดีงาม

โดย พระมหาขวัญชัย กิตฺติเมธี ป.ธ.๙ ดร.

คราวที่แล้วเล่าถึงภาพรวมการทำงานของสำนักงานส่งเสริมคุณธรรม จริยธรรม และความมั่นคงแห่งสถาบันชาติ พระศาสนา พระมหากษัตริย์ เกี่ยวกับการทำงานเผยแผ่พระพุทธศาสนาในหกด้านของพระสงฆ์ ตามมติมหาเถรสมาคม ที่ ๔๑๒/๒๕๕๖ เห็นชอบให้สำนักงานส่งเสริมคุณธรรม จริยธรรม ฯ วัดสระเกศ กรุงเทพมหานคร เป็นหน่วยงานของคณะสงฆ์ในการสนับสนุน  การดำเนินภารกิจด้านการเผยแผ่พระพุทธศาสนาเชิงรุก  โดยได้รับการสนับสนุนงบประมาณการทำงานจากสำนักงานพระพุทธศาสนาแห่งชาติ

ฉบับนี้ขอเล่าเรื่องการถอดบทเรียน หลักสูตร “สุ จิ ปุ ลิ เพื่อชีวิตดีงาม” ซึ่งเป็นหลักสูตรเตรียมพระธรรมทูต สถาบันโพธิคยาวิชชาลัย ๙๘๐ ที่จัดขึ้นที่วัดสุวรรณภูมิพุทธชยันตี ลาดกะบัง ๕๔ ซอย จรเข้น้อยซอย ๘ จังหวัดสมุทรปราการ เมื่อวันที่ ๙-๑๑ มิถุนายน พ.ศ.๒๕๕๙ อันเป็นอีกหลักสูตรหนึ่งของการสร้างพระธรรมทูตเชิงปฏิบัติการที่เป็นส่วนเสริมในการสร้างพระธรรมทูตไปปฏิบัติหน้าที่เผยแผ่พระพุทธศาสนาที่มีอยู่ทั่วโลกในวันนี้ โดยในการอบรมดังกล่าวมี พระวิทยากร  คือ พระมหา ดร.ขวัญชัย กิตฺติเมธี และ พระมหาประสิทธิ์ ญาณปฺปทีโป มีพระผู้เข้าอบรมทั้งหมด ๒๕ รูปจากทั่วประเทศ

สุ จิ ปุ ลิ เป็นเรื่องสำคัญของการใช้ชีวิตไม่ว่าจะเป็นพระหรือฆราวาส เป็นจุดเริ่มต้นสำคัญในการสื่อสารเพื่อให้ตรงกับวัตถุประสงค์ และผลจากการที่เราฝึกฟัง คิด ถาม และเขียน อย่างชัดเจนแล้วจะนำไปสู่การแก้ไขปัญหาทุกข์ของชีวิต และการทำงานสร้างสรรค์ได้ดีขึ้น ในการเรียนการสอน ก็ทำให้ครูกับศิษย์เรียนรู้กันได้มีประสิทธภาพมากขึ้น ตลอดจนการสื่อสารกับใครก็ตามย่อมทำให้เกิดความเข้าใจกัน มิตรภาพก็จักปรากฏไปทุกแห่งหน

และสำหรับพระธรรมทูต นั่นคือ ทักษะในการที่จะช่วยเหลือผู้อื่นให้พ้นทุกข์ ตรงตามทุกข์ที่เขาประสบ โดยแนะแนวทางวิธีที่เขาจะหาหนทางในการแก้ทุกข์ให้ได้ด้วยตนเองด้วยเป็นประเด็นสำคัญ เพราะการพึ่งตนเองที่จะทำให้ตนเองพ้นทุกข์ได้
คือเป้าประสงค์ของพระพุทธองค์และพระพุทธศาสนา

โดยความหมายของสุ จิ ปุ ลิ ก็คือ

๑. สุ ย่อมาจากคำว่า สุตตะ แปลว่า การฟัง

๒. จิ ย่อมาจากคำว่า จินตะ หรือ จินตนา แปลว่า การคิด

๓. ปุ ย่อมาจากคำว่า ปุจฉา แปลว่า การถาม

๔. ลิ ย่อมาจากคำว่า ลิขิต แปลว่า การเขียน

เมื่อทุกท่านสามารถนำทักษะทั้ง ๔ นี้ไปปฏิบัติได้จริง จะทำให้สามารถพึ่งตนได้และช่วยเหลือผู้อื่นได้ และกิจกรรมสามวันนี้ก็เพื่อขุดศักยภาพในการฟัง คิด ถาม และการเขียนที่นอนเนื่องอยู่ในจิตออกมาพัฒนาเพื่อให้ทำงานได้จริง

           กิจกรรมเริ่มตั้งแต่วันที่ ๙ กรกฎาคม พ.ศ.๒๕๕๙ ในภาคเช้า-ภาคบ่าย พระมหาประสิทธ์ เริ่มด้วยการแบ่งกลุ่ม แล้วร่วมกันค้นหาความหมายของ สุ จิ ปุ ลิ และกิจกรรม “หนึ่งคำบันดาลใจ” โดยให้แต่ละรูปหาคำหรือประโยคที่เป็นแรงบันดาลใจแล้วพูดคุยกัน และเขียนบันทึก

ภาคค่ำ พระมหา ดร.ขวัญชัย กิตติเมธี บรรยายเรื่อง “คุณค่าของการทำงานเป็นกลุ่ม” แล้วให้แต่ละกลุ่มเขียนเป้าหมาย และเลือกเป้าหมายที่ทุกคนพึงพอใจ ก่อนจะให้ทุกคนถามคำถามที่จะทำให้ไปไม่ถึงเป้าหมายนั้น และให้โจทย์คำถามจากเรื่องเล่า โดยให้ทุกคนช่วยกันตอบ เพื่อฝึกการฟังกัน การคิดเรื่องใดเรื่องหนึ่งอย่างละเอียดด้วยการถาม และจดบันทึกเรื่องเหล่านั้นไว้

“ถ้าคิดแล้วไม่ได้ทำ เหมือนกับเราไม่เคยได้คิด” คำกล่าวจากพระอาจารย์ผู้เข้าอบรมแบ่งปันประสบการณ์จากกิจกรรม ทำให้ต้องตระหนักว่า เมื่อคิดสิ่งใดจนตกผลึกแล้วก็น่าจะต้องทำดูเพื่อให้เห็นจริง

ต่อมาในวันที่ ๑๐ กรกฎาคม ๒๕๕๙ ภาคเช้า พระมหาประสิทธิ์ ญาณปฺปทีโป กลุ่มเพื่อชีวิตดีงาม สำนักงานส่งเสริมคุณธรรมจริยธรรม และความมั่นคงแห่งสถาบันชาติ พระศาสนา พระมหากษัตริย์ วัดสระเกศ  บรรยายเรื่อง “พุทธวิธีการสอน” ก่อนจะพาทำกิจกรรม “หนึ่งธรรมในกำมือ” ด้วยการให้แต่ละรูปค้นหาสิ่งรอบตัวมาเพื่อสอนธรรม และในภาคบ่าย พระมหาประสิทธ์ก็นำทำกิจกรรม “หนึ่งเป้าหมายหลายวิถี” โดยให้แต่ละรูปเขียนเกี่ยวกับอุปสรรคของตนเอง และเขียนวิธีการแก้ไขอย่างน้อย ๗ วิธี จากนั้นเลือกข้อที่ทำได้เลย ทำได้ไว ทำได้แน่นอน ก่อนจะเขียนเล่าเป็นเรื่อง และเขียนคำแนะนำของกัลยาณมิตรไว้

ข้อคิดที่สะท้อนผ่านพระผู้เข้าอบรมทั้ง ๒๕ รูปสรุปได้ว่า

๑. ทำให้รู้จักตนเองมากขึ้น

๒. เรียนรู้และฟังคนอื่น ช่วยเหลือกัน

พระมหา ดร.ขวัญชัย กิตฺติเมธีสรุปเป็นกระบวนการ “เขียน คิด และฟัง” คือ

๑. ฝึกหัดให้เกิดการคุยกับตนเอง เพราะพระพุทธองค์ก่อนจะทรงตรัสรู้ได้ดำริในใจตลอดถึงเป้าหมายและวิธีการที่พระองค์ปฏิบัติ สุดท้ายนำไปสู่หลักอิทธิบาท ๔

๒. ได้เพิ่มเติมข้อคิดจากกัลยาณมิตร เพราะการคุยกันถึงอุปสรรคของตนและได้แง่คิด เท่ากับสร้างความเชื่อมั่นให้ทั้งสองฝ่าย คือฝ่ายคนพูดก็สบายใจ ฝ่ายคนให้กำลังใจก็เกิดความเชื่อมั่น

๓. ได้วิธีการเขียนเรียงเรียงความคิดทีละประเด็น

ส่วนในภาคค่ำ พระมหาประสิทธ์ ฝึกการเขียนแบบสรุป เริ่มต้นด้วยการบรรยายเรื่องการปรับตัวไปสักพักหนึ่ง พอเล่าเสร็จก็ถามผู้เข้าอบรมว่าได้ข้อสรุปอะไรบ้าง ฝึกการจดประเด็น, สรุปประเด็น, สรุปความ ต้องจดรายละเอียดให้มากที่สุด

จากนั้นให้ผู้เข้าอบรมเล่านิทาน และทุกคนตั้งใจฟังแล้วบันทึกเป็นประเด็นไม่เกิน ๗ ประเด็น รวมไปถึงว่า เรื่องนี้สอนให้รู้อะไร

โดยประเด็นสำคัญก็คือ เราฟังอะไรมาควรแยกแยะระหว่างข้อเท็จจริงกับความคิดเห็น แล้วสรุปเชิงพรรณนาเรื่องที่ได้ฟังมาไม่เกิน ๕ บรรทัด

ในตอนค่ำของกิจกรรมวันที่สอง พระมหา ดร.ขวัญชัย กิตติเมธี สรุปเนื้อหากิจกรรมว่า

๑. การสรุปต้องมีทักษะในการฟังก่อน และถ้าจะต่อยอดต้องมีข้อมูล โดยเฉพาะมีหลักฐานข้อเท็จจริงเพื่อเปรียบเทียบ และสร้างสมมติฐานเมื่อเราศึกษามากขึ้น

๒. ทุกรูปต้องเตรียมตัวให้พร้อม เป็นคนหูไวตาไว และตั้งใจอย่างจริงจัง จึงต้องเตรียมเครื่องมือไปเก็บความรู้ทุกอย่างในอินเดียกลับมา ซึ่งจะเป็นการเดินทางครั้งต่อไป และนำเสนอให้ชัดที่สุด

ต่อมาในวันที่ ๑๑ กรกฎาคม พ.ศ.๒๕๕๙ ฝึกทักษะด้านการเขียนบทความ โดยพระมหาประสิทธ์ ญาณปฺปทีโป โดยเริ่มต้นจากการมีบทเกริ่นนำ เนื้อหา และสรุป โดยข้อคิดที่สะท้อนผ่านผู้อบรมมีมากมาย

สรุปเป็นภาพรวมได้ว่า ทำให้มีประสบการณ์ในการสอนธรรมจริง , ได้ฟังข้อคิดที่เป็นประโยชน์จากทุกคน เพราะการฟังผู้อื่นเท่ากับได้ตรวจสอบตนเอง

The post “สุ จิ ปุ ลิ ” พุทธวิธีเพื่อชีวิตดีงาม เพิ่มศักยภาพพระธรรมทูตเชิงปฏิบัติการ โดย พระมหาขวัญชัย กิตฺติเมธี ป.ธ.๙ ดร. appeared first on Manasikul Online.