ท้าวสักกเทวราช ทรงถวายอนุศาสน์พระเจ้าเนมิราชว่า “การประพฤติพรหมจรรย์  มีผลมากกว่าทานอย่างแน่นอน แต่ถึงอย่างนั้น พระองค์ก็อย่าได้ประมาทในธรรมทั้งสอง  จงทรงบริจาคทาน และจงทรงรักษาศีลด้วย” ครั้นตรัสเช่นนี้แล้ว ก็เสด็จกลับวิมานของพระองค์

” เขาจะเป็นคนที่มีความอดทนเข้มแข็ง และกล้าแกร่ง  แม้ในยามเผชิญช่วงเวลาแห่งความยากลำบากของชีวิต   

“การบวชในพระพุทธศาสนา เป็นการเจริญรอยตามแบบอย่างองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า  แม้พระองค์ทรงเป็นโอรสกษัตริย์ แต่พระองค์กลับเสียสละทุกอย่างออกบวช เพื่อแสวงหาหนทางที่จะนำไปสู่ความหลุดพ้นจากความทุกข์  ในที่สุดก็ได้ตรัสรู้ตามที่ทรงประสงค์

“พระองค์อาศัยพระมหากรุณาอันยิ่งใหญ่ ออกเทศนาสั่งสอนผู้คนให้รู้ความเป็นจริงของชีวิต และวิธีการที่จะนำไปสู่การแก้ไขปัญหาของชีวิต สูงสุดจนถึงความดับทุกข์อย่างสิ้นเชิง  มีผู้ศรัทธาเลื่อมใสขอบวชตามพระพุทธองค์เป็นจำนวนมาก  แม้ผู้ที่บวชในปัจจุบัน  ก็ชื่อว่า บวชตามองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า 

“ในทางพระพุทธศาสนา แสดงเรื่องการบวชไว้ว่า  เป็นสิ่งที่ให้สำเร็จประโยชน์ได้อย่างสมบูรณ์ ซึ่งเกี่ยวเนื่องกับการประพฤติปฏิบัติด้วยกาย  วาจา  ใจโดยตรง” ญาณวชิระ พระราชกิจจาภรณ์ (เทอด ญาณวชิโร)

“โครงการบรรพชาสามเณรพุทธศากยบุตร  สร้างมหาบารมีทศชาติ  ปณิธานมหาบุรุษไม่เปลี่ยนแปลง  เพื่อน้อมถวายเป็นพระราชกุศลแด่สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง“ ปีที่ ๒

เพื่อเป็นการเผยแผ่พระพุทธศาสนา มีการอนุรักษ์ สืบสาน พุทธประเพณีศิลปะวัฒนธรรมอันดีงาม และเป็นการศึกษาเรียนรู้ ๑๐ ปณิธานพระมหาบุรุษ จากหนังสือ ทศชาติ ปณิธานมหาบุรุษไม่เปลี่ยนแปลง ฉบับ ญาณวชิระ

อีกทั้งเป็นการอบรมเรียนรู้ทั้งภาคปริยัติและปฏิบัติเพื่อส่งเสริมการพัฒนาจิต ด้วยหลักธรรมทางพระพุทธศาสนา เพื่อให้เกิดการเรียนรู้ที่ถูกต้อง โดยยึดหลักไตรสิกขา อันมีพระรัตนตรัยเป็นสรณะ

ซึ่งเป็นโครงการต่อเนื่องจากปีที่แล้ว โดยมีระยะเวลาดำเนินโครงการ ตั้งแต่วันที่ ๒๖ เดือนมีนาคม ถึงวันที่ ๒๐ เดือนเมษายน พุทธศักราช ๒๕๖๙

ผู้รับผิดชอบโครงการ พระมหาสิทธิชัย  สิทธิญาโณ  พระเจ้าหน้าที่ฝ่ายประชาสัมพันธ์ (IT) วัดสระเกศ  ราชวรมหาวิหาร  กรุงเทพมหานครฯ  ประธานโครงการ  และ พุทธสถานฮ่องธรรม ฮ่องคำอิสาน ตำบลทุ่งไชย อำเภออุทุมพรพิสัย จังหวัดศรีสะเกษ อุปถัมภ์โครงการโดย มูลนิธิบุญพระศาสนาสงเคราะห์

และมีที่ปรึกษาโครงการ ดังนี้

        ๑ คณะสงฆ์จังหวัดศรีสะเกษ

        ๒ คณะสงฆ์อำเภออุทุมพรพิสัย

        ๓ คณะสงฆ์วัดสระเกศ ราชวรมหาวิหาร

        ๔ สำนักงานพระพุทธศาสนาจังหวัดศรีสะเกษ

        ๕ สภาวัฒนธรรมจังหวัดศรีสะเกษ /วัฒนธรรมจังหวัดศรีสะเกษ

เส้นทางจาริกธุดงค์ เส้นทางแห่งการสร้างบารมี โครงการบรรพชาสามเณรพุทธศากยบุตร ทศชาติ ปณิธานมหาบุรุษไม่เปลี่ยนแปลง ถวายเป็นพระราชกุศลแด่สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง

คลิกอ่าน ทศชาติ ปณิธานมหาบุรุษไม่เปลี่ยนแปลง ฉบับ ญาณวชิระ

  ไม่มีความสำเร็จใด

 ที่ไม่ผ่านการพิสูจน์

 ไม่มีการเสียสละใด

 ที่ไม่แลกมาด้วยหยาดเหงื่อและหยดน้ำตา

 ไม่มีชัยชนะใด

 ที่ไม่ใช้ความเพียรพยายาม ฯ ”

        “ญาณวชิระ”

      พระราชกิจจาภรณ์

ผู้ช่วยเจ้าอาวาสวัดสระเกศ

พระเนมิราช

พระมหากษัตริย์ผู้ทรงธรรม

พระมหากษัตริย์องค์สุดท้ายในตระกูลท่านที่ออกบวชมาทุกพระองค์

ในยุคสมัยของพระองค์ครองราชบังลังก์นั้น นรกแทบจะว่างเปล่า เพราะทุกคนบริจาคทาน รักษาศีล บำเพ็ญจิตตภาวนาตามรอยพระองค์ท่านจนกระทั่งออกบวช…

“สิ่งที่ได้มาเพราะผู้อื่นให้

เปรียบเหมือนยานพาหนะหรือเงินทองที่ยืมเขามา

เราไม่ปรารถนาสิ่งของที่ผู้อื่นให้

บุญที่เราทำด้วยตัวของเราเอง

ย่อมเป็นทรัพย์ที่จะติดตามเราตลอดไป”

เนมิราช เป็นชาดกที่พระพุทธเจ้าตรัสเล่าถึงเรื่องราวในอดีตชาติของพระองค์ เมื่อครั้งพระองค์เกิดเป็นพระเจ้าเนมิราช ครองราชสมบัติในกรุงมิถิลานคร ทรงมีปณิธานที่จะบําเพ็ญ “อธิษฐานบารมี” ได้อธิษฐานใจ ที่จะปกครองแผ่นดินโดยธรรม สั่งสอนอาณาประชาราษฎร์ ให้ตั้งอยู่ในธรรม ให้บ้านเมืองร่มเย็นเป็นสุข แม้เหล่าเทพทั้งหลาย จะเชื้อเชิญพระองค์ในทิพยสมบัติ ก็ไม่ปรารถนา  อธิษฐานใจ ที่จะทําบุญกุศลด้วยพระองค์เอง

เนมิราชชาดก ปรากฏอยู่ในพระไตรปิฎก ขุททกนิกาย ชาดก มหานิบาต และอรรถกถา  ขุททกนิกาย ชาดก มหานิบาต

ขณะตรัสเล่าเรื่องเนมิราชนั้น พระพุทธองค์ ประทับอยู่ที่พระราชอุทยานอัมพวันของพระเจ้ามฆเทวราช  ทรงอาศัยกรุงมิถิลานคร  แคว้นวิเทหะ นั้นเอง สําหรับบิณฑบาต

ในเวลาเย็นวันหนึ่ง พระพุทธองค์พร้อมด้วยหมู่พระภิกษุสงฆ์เป็นจํานวนมาก เสด็จจาริกผ่านไปในพระราชอุทยานอัมพวันนั้น พระพุทธองค์ทอดพระเนตรภูมิประเทศแห่งหนึ่ง เป็นสถานที่ร่มรื่น  เย็นสบาย ทรงประสงค์จะตรัสเล่าเรื่องในอดีตชาติของพระองค์ ให้หมู่พระภิกษุสงฆ์ฟัง จึงทรงแย้มพระโอษฐ์

พระอานนท์เถระ ทูลถามถึงเหตุที่ทรงแย้มพระโอษฐ์ จึงตรัสว่า “อานนท์ ภูมิประเทศนี้ เราเคยอาศัยเจริญฌาน เมื่อครั้งเกิดเป็นพระเจ้ามฆเทวราช” แล้วทรงทอดพระสุรเสียงนิ่งโดยดุษฎีอยู่ครู่หนึ่ง  หมู่พระภิกษุสงฆ์กราบทูลวิงวอนให้พระองค์ตรัสเล่าเรื่องพระเจ้ามฆเทวราชให้ฟัง จึงประทับนั่งบนอาสนะสําหรับพระพุทธเจ้า ที่พระภิกษุสงฆ์ปูเตรียมไว้ เริ่มตรัสเล่าเรื่องราวอดีตชาติ ของพระองค์ เมื่อครั้งเกิดเป็นพระเจ้ามฆเทวราช

ปฐมบรมราชวงศ์นักบวช

ในอดีตชาติ มีพระมหากษัตริย์พระนามว่า “มฆเทวราช” ครองราชสมบัติในกรุงมิถิลานคร  แคว้นวิเทหรัฐ พระองค์ทรงอยู่ในวัยเยาว์ เล่นสนุกสนานเพลิดเพลินอย่างพระราชกุมาร อยู่ประมาณ ๘๔,๐๐๐ ปี หลังจากนั้น จึงได้รับการอภิเษกเป็นสมเด็จพระมหาอุปราช อีกราว ๘๔,๐๐๐ ปี เมื่อพระบิดาสิ้นพระชนม์ จึงได้ขึ้นครองราชย์ เสวยราชสมบัติเป็นเวลา ๘๔,๐๐๐ ปี ครั้นขึ้นครองราชสมบัติ  ทรงรับสั่งพนักงานภูษามาลาไว้ว่า เมื่อใดก็ตามที่เห็นผมบนศีรษะของพระองค์หงอก  ให้บอกพระเจ้ามฆเทวราชทรงปกครองแผ่นดินด้วยทศพิธราชธรรมเสมอมา  

ครั้นกาลต่อมา  เจ้าพนักงานภูษามาลาเห็นผมหงอกบนพระเศียรของพระองค์แล้วจึงกราบทูลให้ทรงทราบ  พระองค์รับสั่งให้ถอนด้วยแหนบทองคํา วางไว้ในพระหัตถ์  ทรงทอดพระเนตรเห็นผมหงอกแล้ว  เหมือนเห็นความตายปรากฏอยู่ที่พระนลาฏ ทรงดําริว่า ถึงเวลาที่จะต้องบวชแล้ว  จึงพระราชทานบ้านส่วย ให้เจ้าพนักงานภูษามาลา  แล้วตรัสเรียกพระโอรสองค์โตมา  ตรัสมอบราชสมบัติว่า “ลูก จงรับราชสมบัติ ปกครองบ้านเมือง พ่อจะบวช” พระโอรสทูลถามถึงเหตุที่ทรงผนวช  พระองค์จึงตรัสว่า “ผมหงอกบนศีรษะของพ่อ เป็นเทวทูตมาปรากฏ บ่งบอกให้รู้ว่า พ่อแก่แล้ว จึงเป็นเวลาที่พ่อ จะต้องบวช”

พระองค์ทรงอภิเษกพระโอรสไว้ในราชสมบัติ ตรัสสอนว่า “แม้ตัวลูกเอง เมื่อเห็นผมหงอก  อย่างนี้แล้ว ก็จงบวช” แล้วเสด็จออกจากพระนคร ทรงผนวชเป็นฤๅษี ในพระราชอุทยานอัมพวันนั่นเอง เจริญพรหมวิหาร ๔ ตลอด ๘๔,๐๐๐ ปี ก็สิ้นพระชนม์ ไปเกิดในพรหมโลก

แม้พระมหากษัตริย์ ผู้เป็นพระราชโอรสของพระเจ้ามฆเทวราชพระองค์ต่อ ๆ มา ก็ปฏิบัติตามวงศ์ของปฐมบรมมหากษัตริยาธิราช สืบต่อมายาวนานเกือบ ๘๔,๐๐๐ พระองค์ พระมหากษัตริย์ทุกพระองค์ ทอดพระเนตรเห็นเส้นผมบนพระเศียรหงอกแล้ว ก็ทรงผนวช ในพระราชอุทยานอัมพวัน แห่งนี้ เจริญพรหมวิหาร ๔ ครั้นสิ้นพระชนม์ ก็ไปเกิดในพรหมโลก

กำเนิดพระเนมิราช

บรรดาพระมหากษัตริย์ ที่สืบต่อกันมา เกือบ ๘๔,๐๐๐ พระองค์นั้น พระเจ้ามฆเทวราช  ที่ทรงเป็นต้นราชวงศ์กษัตริย์นักบวช ซึ่งได้ไปเกิดในพรหมโลก ก่อนกษัตริย์ทุกพระองค์ ทรงตรวจดูวงศ์ของพระองค์ ทราบว่า ราชวงศ์ของพระองค์ สืบทอดการออกบวชมายาวนานถึง ๘๓,๙๙๘ พระองค์  ก็ทรงยินดี ทรงพิจารณาต่อไปว่า  จากนี้ไป ราชวงศ์กษัตริย์นักบวช จะยังมีผู้สืบทอดอยู่อีกหรือไม่ หรือว่า จะขาดสูญราชวงศ์แล้ว ก็ทรงทราบว่า กษัตริย์พระองค์นี้ เป็นองค์สุดท้าย จะสิ้นสุดราชวงศ์นักบวช ลงแต่เพียงเท่านี้ ทรงคิดว่า ตัวพระองค์เองควรจะสืบต่อราชวงศ์ของพระองค์ จึงจุติจากพรหมโลก ลงมาถือปฏิสนธิในครรภ์แห่งพระอัครมเหสีของพระราชาในกรุงมิถิลานคร  เป็นพระมหากษัตริย์ลำดับที่ ๘๓,๙๙๙ แห่งราชวงศ์นักบวช

เมื่อพระกุมารประสูติ  พระราชาตรัสเรียกพราหมณ์มาทํานายลักษณะ พวกพราหมณ์ตรวจดูลักษณะแล้ว กราบทูลให้ทรงทราบว่า พระราชกุมารผู้สืบราชวงศ์นักบวชมาประสูติแล้ว หลังจากพระกุมารพระองค์นี้ จะไม่มีพระมหากษัตริย์พระองค์ใดจากราชวงศ์นี้ ออกบวชอีกต่อไป

พระราชาสดับดังนั้น ทรงดําริว่า พระโอรสพระองค์นี้ เกิดมาเพื่อสืบราชวงศ์ ดุจล้อรถนํารถให้เคลื่อนไป  จึงขนานนามว่า “เนมิกุมาร” แปลว่า “พระกุมารผู้เกิดมาเพื่อสืบต่อราชวงศ์”

พระเนมิกุมาร มีอุปนิสัยน้อมไปในการบริจาคทาน รักษาศีล และถืออุโบสถกรรม ตั้งแต่ยังทรงพระเยาว์ ครั้นอยู่ต่อมา พระชนกทอดพระเนตรเห็นเส้นผมบนพระเศียรหงอก ก็พระราชทานบ้านส่วย แก่เจ้าพนักงานภูษามาลา มอบราชสมบัติแก่พระราชโอรส แล้วทรงผนวช ในพระราชอุทยานอัมพวัน  ตามโบราณราชประเพณีนั่นเอง ครั้นสิ้นพระชนม์แล้ว ได้ไปเกิดในพรหมโลก

เมื่อพระเจ้าเนมิราช ครองราชสมบัติในกรุงมิถิลานคร พระองค์อธิษฐานใจที่จะปกครองแผ่นดินโดยธรรม  สั่งสอนอาณาประชาราษฎร์ของพระองค์ ให้ตั้งอยู่ในธรรม พระองค์โปรดให้สร้างโรงทาน  ๕ แห่ง คือ ที่ประตูพระนคร ๔ แห่ง ส่วนโรงทานอีก ๑ แห่ง ให้ตั้งตรงกลางพระนคร  ทรงมีพระราชอัธยาศัยน้อมไปในการให้ทาน  พระราชทานทรัพย์ที่โรงทาน แห่งละ ๑๐๐,๐๐๐ กหาปณะ  รวมเป็นทรัพย์ที่บริจาคในแต่ละวัน ถึง ๕๐๐,๐๐๐ กหาปณะ ทรงรักษาศีล ๕ เป็นประจํา สมาทานรักษาอุโบสถศีล ทุกวันพระอุโบสถ ทรงนําอาณาประชาราษฎร์ ให้ทาน แสดงธรรมสั่งสอน ให้ประชาชน ทราบทางที่จะไปเกิดในสวรรค์ กระตุ้นเตือนให้กลัวนรก ประชาชนฟังพระบรมราโชวาท ของพระองค์แล้ว ประพฤติธรรม ให้ทาน เป็นต้น

ตั้งแต่นั้นมา บ้านเมืองก็ร่มเย็น เป็นสุข ประชาชน ที่ทําตามพระบรมราโชวาทของพระเจ้าเนมิราช ครั้นสิ้นชีวิต ก็ไปบังเกิดในสวรรค์  ขณะนั้นสวรรค์เต็มไปด้วยเหล่าเทวดา ส่วนนรก เงียบเหงา เหมือนว่างเปล่า

กาลนั้น หมู่เทวดาในสวรรค์ชั้นดาวดึงส์ ประชุมกันที่เทวสภา ชื่อ “สุธรรมา” ต่างสรรเสริญพระโพธิสัตว์ว่า “พระเจ้าเนมิราช เป็นพระอาจารย์ของพวกเรา เพราะอาศัยพระองค์แนะนําสั่งสอน พวกเรา จึงได้เสวยทิพยสมบัติในสวรรค์”

แม้ในโลกมนุษย์ มหาชนก็สรรเสริญคุณของพระโพธิสัตว์เช่นกัน เสียงเล่าขานสรรเสริญพระเนมิราชแผ่ไพศาลไป เหมือนน้ำมันที่เทราดลงกลางมหาสมุทรลอยฟ่องกระจายแผ่ไพศาลไปทั่วท้องน้ำ

เมื่อพระเจ้าเนมิราช ทรงบริจาคทานอยู่ พระองค์ก็เกิดความสงสัยในทานว่า ระหว่างการให้ทาน  กับการประพฤติพรหมจรรย์ อย่างไหน มีอานิสงส์มากกว่ากัน

พระเจ้าเนมิราช ทรงสมาทานอุโบสถศีล ในวันอุโบสถขึ้น ๑๕ ค่ำ ทรงเปลื้องเครื่องทรงของพระราชาออกหมด  บรรทมบนที่นอน ปูลาดที่พื้น หลับไปตลอดสองยาม ตื่นบรรทมในเวลาใกล้รุ่งสาง ทรงคู้บัลลังก์นั่งขัดสมาธิ ดำริว่า พระองค์ให้ทานเป็นจํานวนมากแก่มหาชน ทั้งศีล ก็รักษา  ระหว่างการให้ทาน กับการประพฤติพรหมจรรย์ อะไร มีอานิสงส์มากกว่ากัน ทรงพิจารณาอยู่ก็ไม่สามารถตัดความสงสัยได้

ขณะนั้น พิภพแห่งท้าวสักกเทวราชเกิดรุ่มร้อน บัณฑุกัมพลศิลาอาสน์ก็แข็งกระด้าง  ท้าวสักกะทรงพิจารณาถึงสาเหตุ ก็ทราบว่า พระเจ้าเนมิราชกําลังเกิดความสงสัยในอานิสงส์ของการให้ทาน และการประพฤติพรหมจรรย์ว่า อย่างไหน มีอานิสงส์มากกว่ากัน ทรงประสงค์จะทําให้พระเจ้าเนมิราชคลายความสงสัย จึงเสด็จมาตามลําพังเพียงพระองค์เดียว  ทําให้พระราชนิเวศน์ส่องสว่างไปทั่ว แล้วเสด็จเข้าสู่ห้องบรรทมของพระเจ้าเนมิราช แผ่รัศมีสว่างรุ่งเรือง สถิตอยู่ในอากาศ พระเจ้าเนมิราช เห็นเช่นนั้น เกิดพระโลมชาติชูชัน ขนพองสยองเกล้า เพราะไม่เคยเห็นแสงสว่างเจิดจรัสเช่นนี้มาก่อน ตรัสถามว่า “ท่านเป็นใคร เป็นเทวดา เป็นคนธรรพ์ หรือเป็นท้าวสักกะจอมเทพ เราไม่เคยเห็นรัศมีสุกสว่างเช่นนี้มาก่อนเลย”

ท้าวสักกะทราบว่า พระเจ้าเนมิราชขนลุกชูชัน จึงปลอบให้เบาพระทัย บอกให้ทราบว่า  พระองค์ คือ ท้าวสักกเทวราช แล้วเชิญให้ถามปัญหาที่สงสัย พระเจ้าเนมิราช ได้โอกาส จึงตรัสถามอานิสงส์ของการให้ทาน และการประพฤติพรหมจรรย์ อย่างไหน มีผลานิสงส์มากกว่ากัน

ท้าวสักกะ ตรัสว่า“คนจะเกิดในขัตติยราชสกุลได้ ต้องเคยประพฤติพรหมจรรย์ขั้นต่ำ จะเกิดเป็นเทวดาได้  ต้องประพฤติพรหมจรรย์ขั้นกลาง  และจะบริสุทธิ์ได้ ต้องประพฤติพรหมจรรย์ขั้นสูงสุด  พรหมจรรย์ ไม่ใช่ว่าใคร ๆ จะได้มาด้วยการประกอบพิธีสวดอ้อนวอน  ผู้สละเหย้าเรือน ออกบวชบําเพ็ญตบะธรรม จึงจะได้ไปบังเกิดในพรหมโลก การประพฤติพรหมจรรย์มีผลมากกว่าการให้ทาน ดังนี้”

เพื่อจะแสดงให้เห็นว่า การประพฤติพรหมจรรย์  มีอานิสงส์มากกว่าการให้ทาน  ท้าวสักกเทวราชจึงทรงยกตัวอย่างพระราชาในอดีตมาแสดง แม้ทรงบริจาคทานเป็นอันมาก  แต่ก็ไม่สามารถไปเกิดได้สูงไปกว่าสวรรค์ชั้นกามาวจร^๑ ได้ ทรงตรัสว่า “ในกาลก่อน  พระเจ้าทุทีปราช ครองราชสมบัติในกรุงพาราณสี ทรงบริจาคทานมากมาย ครั้นสิ้นพระชนม์แล้ว  ได้ไปเกิดในสวรรค์ชั้นกามาวจรเท่านั้น

ส่วนพระราชาเหล่านี้ คือ พระเจ้าสาครราช พระเจ้าเสลราช พระเจ้ามุจลินทราช  พระเจ้าภคีรสราช พระเจ้าอุสินนราช พระเจ้าอัตถกราช  พระเจ้าอัสสถราช  พระเจ้าปุถุทธนราช  ก็ไม่สามารถไปเกิดได้สูงกว่ากามาวจรไปได้เช่นกัน คนที่อยู่ตัวคนเดียว ไร้เพื่อน ไม่มีความเบิกบานใจ  ไม่ได้ปีติจากความวิเวก ถึงเขาจะมีทรัพย์สมบัติมากมาย เทียบเท่าพระอินทร์ ก็ยังชื่อว่า  เป็นคนเข็ญใจอยู่นั่นเอง เพราะต้องอาศัยผู้อื่น จึงได้ความสุข”

ครั้นยกตัวอย่างพระราชาในอดีตดังนี้แล้ว ท้าวสักกเทวราช ได้ยกตัวอย่างฤๅษี ผู้ประพฤติพรหมจรรย์ ครั้นตายไปแล้ว ได้ไปเกิดในพรหมโลกว่า

ล้อมกรอบ อธิบายเรื่องเกี่ยวกับสวรรค์ ๑ สวรรค์ มี ๖ ชั้น คือ ๑. ชั้นจาตุมหาราชิกา ๒. ชั้นดาวดึงส์ ๓. ชั้นดุสิต ๔. ชั้นยามา ๕. ชั้นนิมมานรดี  ๖. ชั้นปรนิมมิตวสวัตดี เรียกว่า “สวรรค์ชั้นกามาวจร” เพราะยังเป็นสวรรค์ที่ข้องเกี่ยวอยู่ในกาม มีรัก โลภ โกรธ หลง อยู่มาก  สูงขึ้นไปจากนี้ เป็นพรหมโลก มี ๒๐ ชั้น ผู้ที่จะไปเกิดในพรหมโลก ต้องประพฤติพรหมจรรย์อย่างสูง จนได้สมาธิขั้นฌาน เรียกว่า “พรหมโลก” เป็นสิ่งปรารถนาของเหล่าเทพ

“เหล่าฤๅษีทั้งหลาย มี ยามหนุฤๅษี  โสมยาคฤๅษี  มโนชฤๅษี สมุททฤๅษี มาฆฤๅษี ภรตฤๅษี กาลปุรักขิตฤๅษี อังคีรสฤๅษี กัสสปฤๅษี กีสวัจฉฤๅษี และอกัตติฤๅษี เป็นต้น ต่างสละเหย้าเรือน        ออกบวช บําเพ็ญตบะธรรม จึงสามารถก้าวข้ามสวรรค์ชั้นกามาวจร ไปเกิดในพรหมโลกได้  ท่านเหล่านี้ อาศัยอยู่ที่บริเวณแม่น้ำสีทา อันกว้างใหญ่ ในป่าหิมวันต์“

ท้าวสักกเทวราช เมื่อจะพรรณนาอานิสงส์การประพฤติพรหมจรรย์ของเหล่าฤๅษี  ให้พระเจ้าเนมิราชเกิดความเลื่อมใส จึงตรัสต่อไปว่า “แม่น้ำสีทา ไหลมาตามซอกเขาสุวรรณบรรพต  เป็นแม่น้ำที่ใสมาก แม้แต่เรือก็ข้ามได้ยาก ขนาดขนหางนกยูงตกลงไป ก็จมลงถึงพื้น แม่น้ำนี้ จึงมีชื่อว่า “สีทา”

ที่ฝั่งแม่น้ำมีเขาสุวรรณบรรพตเปล่งแสงเรืองรอง มีสีเหมือนเปลวเพลิงลุกไหม้ โชติช่วงสุกสว่าง อยู่ตลอดเวลา มีต้นกฤษณางอกงามส่งกลิ่นหอม มีภูเขาน้อยใหญ่ ทอดเทือกสลับซับซ้อน ผืนป่า งอกงาม ปกคลุมไปด้วยแมกไม้นานาพันธุ์ ผลิดอกออกผล งามสล้าง มีฤๅษีรุ่นเก่าแก่ประมาณหมื่นรูป อาศัยอยู่ที่ภูเขาแห่งนั้น

หม่อมฉัน เป็นผู้ประเสริฐสุดด้วยการให้ทาน ด้วยการสํารวมระวัง และการฝึกหัดตนเอง  อุปัฏฐากฤๅษีเหล่านั้น ผู้มีวัตรปฏิบัติงดงาม ไม่คลุกคลีด้วยหมู่คณะ ปลีกตนอยู่ผู้เดียว มีจิตเป็นสมาธิ มั่นคง

หม่อมฉัน น้อมนมัสการหมู่ฤๅษีเหล่านั้น ผู้ปฏิบัติตรง ถึงแม้จะมีชาติตระกูลหรือไม่ก็ตาม   สัตว์ทั้งหลาย มีกรรมเป็นเผ่าพันธุ์ แม้เป็นคนในวรรณะ หากไม่มีธรรม ก็ต้องตกนรก ผู้อยู่ในวรรณะทั้งหลาย มีความบริสุทธิ์ ก็เพราะการประพฤติธรรม

ฤๅษีเหล่านั้นทั้งหมด ล้วนได้บรรลุโลกิยอภิญญา ๕ และสมาบัติ ๘ บางรูป ไปภิกษาจาร  ถึงอุตตรกุรุทวีป บางรูป นําผลชมพู่ใหญ่มาฉัน บางรูป นําผลไม้หลากชนิด ในป่าหิมวันต์มาฉัน บางรูป ไปภิกษาจารที่นครต่าง ๆ ในชมพูทวีป แม้เช่นนั้น ก็ไม่มีท่านใด ยึดติดในรส ฤๅษีเหล่านั้น ใช้เวลาให้หมดไปกับความสุขที่เกิดจากฌาน

อยู่มาวันหนึ่ง  มีฤๅษีรูปหนึ่ง  เหาะมาบิณฑบาตที่กรุงพาราณสีทางอากาศ  ท่านนุ่งห่มเรียบร้อย  มีสายตาทอดลง เดินมาจนถึงประตูเรือนปุโรหิต  ปุโรหิตเห็นแล้ว  เกิดความเลื่อมใสในความสงบของท่าน  จึงนิมนต์ให้มาฉันที่บ้าน ตั้งใจอุปัฏฐากอยู่สองสามวัน เมื่อเกิดความคุ้นเคยกันแล้ว  จึงเรียนถามถึงที่อยู่ของท่านฤๅษีบอกให้ทราบ  จึงถามต่อไปว่า  อยู่รูปเดียว หรืออยู่กันหลายรูป ปุโรหิตจึงทราบว่า ที่ภูเขาแห่งนั้น มีฤๅษีอยู่กันนับหมื่น ล้วนแต่ทรงอภิญญา ๕ และ สมาบัติ ๘ ทั้งนั้น

ปุโรหิต เกิดศรัทธา จิตน้อมไปในการออกบวช จึงขอให้ฤๅษีพาไปบวชในที่นั้นด้วย ฤๅษีกล่าวว่า ไม่สามารถบวชให้ข้าราชบริพารชั้นผู้ใหญ่ได้ ปุโรหิตจึงบอกว่า จะกราบทูลขอ  พระบรมราชานุญาต วันรุ่งขึ้น ปุโรหิตเข้าเฝ้าพระราชา กราบทูลขอพระบรมราชานุญาตออกบวช พระราชาตรัสถามถึงสาเหตุที่จะบวช ปุโรหิตกราบทูลว่า เห็นโทษในการครองเรือน และเห็นอานิสงส์ในเนกขัมมะ จึงต้องการบวช พระราชาจึงทรงอนุญาต แต่เมื่อบวชแล้ว ขอให้หาโอกาส มาเยี่ยมพระองค์บ้าง ปุโรหิตรับพระบรมราชโองการแล้ว ถวายบังคม กลับเรือน สอนบุตรภรรยา มอบสมบัติให้ ถือบริขารนักบวช นั่งคอยฤๅษีมารับ

ฝ่ายฤๅษี เหาะมาทางอากาศ รับปุโรหิตไปบวชในป่าหิมวันต์ ครั้นบวชแล้ว ให้ฤๅษีปุโรหิต  ผู้บวชใหม่ พักอาศัยอยู่ในป่าแห่งนั้น นําภัตตาหารมาให้บริโภค แล้วบอกกสิณบริกรรม ฤๅษีปุโรหิต บวชได้ไม่นาน ก็บําเพ็ญสมณธรรม จนบรรลุอภิญญา ๕ และสมาบัติ ๘ จากนั้น ก็สามารถเที่ยวบิณฑบาตมาฉันได้ ด้วยตนเอง

ครั้นกาลต่อมา ฤๅษีปุโรหิต คิดถึงคําพระราชาว่า ให้หาโอกาสไปเยี่ยมพระองค์บ้าง จึงกราบลาฤๅษีทั้งหลาย เหาะไปกรุงพาราณสี เที่ยวบิณฑบาต ไปจนถึงประตูพระราชวัง พระเจ้ากรุงพาราณสี ทอดพระเนตรเห็น ก็จําได้ว่า เป็นปุโรหิตผู้เป็นอาจารย์ของพระองค์ จึงนิมนต์เข้าไปในพระราชนิเวศน์  ตรัสถามถึงที่อยู่ ฤๅษีปุโรหิตทูลตอบว่า อยู่ทางทิศเหนือ ใกล้ฝั่งแม่น้ำสีทา  ในระหว่างภูเขา สุวรรณบรรพต ในป่าหิมวันต์ พระราชาตรัสถามว่า ท่านอยู่ที่นั้น รูปเดียว หรือ  มีฤๅษีอื่น ๆ อยู่ด้วย  ฤๅษีผู้เป็นอาจารย์ทูลให้ทรงทราบว่า ในป่าแห่งนั้น มีฤๅษีอยู่นับหมื่นรูป และท่านเหล่านั้น ล้วนทรงอภิญญา ๕ และสมาบัติ ๘

พระราชา ทรงสดับคุณสมบัติเหล่าฤๅษี มีพระประสงค์จะถวายอาหารแก่ฤๅษีทั้งหมด จึงแจ้งความประสงค์ให้ฤๅษีปุโรหิตทราบ ฤๅษีทูลว่า ท่านเหล่านั้น ไม่ยินดีในรส  จึงไม่อาจนําท่านมาที่นี้ได้ ฤๅษีปุโรหิต จึงทูลแนะนําพระราชาว่า หากมีพระประสงค์จะถวายทาน  แก่ฤๅษีทุกรูป พระองค์ต้องเสด็จออกจากพระนคร ไปประทับแรมอยู่ใกล้ฝั่งแม่น้ำสีทา จึงจะมีโอกาส ได้ถวายทานแก่ฤๅษีเหล่านั้น

ด้วยแรงศรัทธา  พระราชาจึงเสด็จออกจากพระนคร พร้อมด้วยจาตุรงคเสนา ไปจนสุดชายแดน พระราชอาณาเขตของพระองค์

ฤๅษีปุโรหิต นําพระราชาไปถึงฝั่งแม่น้ำสีทานที โปรดให้ตั้งค่ายประทับแรมที่ริมฝั่งแม่น้ำ  ทูลเตือนพระราชาไม่ให้ประมาท แล้วเหาะไปที่อยู่ของตน และเหาะกลับมาในวันรุ่งขึ้น พระราชา            ถวายอาหารฤๅษีผู้เป็นอาจารย์ ด้วยความเคารพแล้ว ตรัสว่า วันรุ่งขึ้น พระองค์จะมีโอกาสได้ถวายอาหารแก่ฤๅษีหมื่นรูปในป่าแห่งนี้หรือไม่ ฤๅษีปุโรหิตรับพระราชดํารัสแล้ว กลับไปแจ้งให้ฤๅษีทั้งหลายทราบว่า พระเจ้าพาราณสี เสด็จมาประทับอยู่ที่ฝั่งแม่น้ำสีทานที มีพระราชประสงค์จะถวายอาหารแก่เหล่าฤๅษีทั้งหลาย จึงขอให้ไปยังค่ายหลวง รับภิกษาเพื่ออนุเคราะห์พระองค์  ฤๅษีเหล่านั้น จึงเหาะลงมาที่ใกล้ค่ายหลวง

พระราชา เสด็จต้อนรับฤๅษีเหล่านั้น แล้วอาราธนาให้เข้าไปในค่ายหลวง นิมนต์ให้นั่งบนอาสนะ ทรงเลี้ยงดูหมู่ฤๅษี ให้อิ่มหนําด้วยอาหารที่จัดเตรียมไว้อย่างดี ทรงเกิดความเลื่อมใสในอิริยาบถของฤๅษีเหล่านั้น จึงนิมนต์ให้ฉันในวันรุ่งขึ้นอีก ทรงถวายทานแก่ฤๅษีหมื่นรูป  โดยทํานองนี้ ตลอดหมื่นปี โปรดให้สร้างนครในสถานที่นั้น ให้ประชาชนประกอบเกษตรกรรม

มหาบพิตร ! พระเจ้ากรุงพาราณสีในกาลนั้น มิใช่ใครอื่น คือ หม่อมฉันนี่เอง  หม่อมฉันเป็นผู้ประเสริฐด้วยทาน เพราะว่า ครั้งนั้น ได้บริจาคทานมาก แต่ก็ไม่สามารถ ไปบังเกิดในพรหมโลกได้  แต่ฤๅษีทั้งหมด รับทานที่หม่อมฉันบริจาค ก้าวล่วงสวรรค์ชั้นกามาวจร ไปบังเกิดในพรหมโลก

“การประพฤติพรหมจรรย์ มีผลานิสงส์มากกว่าการให้ทาน ขอพระองค์ทรงทราบ ตามที่กล่าวมานั้นเถิด”

ท้าวสักกเทวราช ทรงถวายอนุศาสน์พระเจ้าเนมิราชว่า “การประพฤติพรหมจรรย์  มีผลมากกว่าทานอย่างแน่นอน แต่ถึงอย่างนั้น พระองค์ก็อย่าได้ประมาทในธรรมทั้งสอง  จงทรงบริจาคทาน และจงทรงรักษาศีลด้วย” ครั้นตรัสเช่นนี้แล้ว ก็เสด็จกลับวิมานของพระองค์

ครั้งนั้น หมู่เทพยดาในสวรรค์ชั้นดาวดึงส์ได้ทูลถามท้าวสักกะว่า “พระองค์ หายไปไหนมา”  ท้าวสักกะ ตรัสตอบว่า “พระเจ้าเนมิราช ราชาแห่งกรุงมิถิลานคร เกิดความสงสัยว่า ระหว่างการให้ทาน กับการประพฤติพรหมจรรย์ สิ่งไหน มีอานิสงส์มากกว่ากัน เราจึงไปแก้ปัญหาให้พระองค์ สิ้นสงสัย” แล้วท้าวสักกะ ก็ได้ตรัสคุณของพระเจ้าเนมิราชอย่างมากมาย ให้หมู่เทวดาฟัง

หมู่เทวดา ได้ฟังท้าวสักกะตรัสดังนี้ ต้องการเห็นพระเจ้าเนมิราช  จึงร้องขอให้ท้าวสักกะทูลเชิญพระเจ้าเนมิราช เสด็จมาสวรรค์ว่า “พระเจ้าเนมิราช เป็นพระอาจารย์ของพวกข้าพเจ้า  พวกข้าพเจ้า ได้ฟังโอวาทของพระองค์ อาศัยพระองค์ จึงได้ทิพยสมบัตินี้ ข้าพเจ้าทั้งหลาย ต้องการ เห็นพระราชาแห่งมิถิลานคร”

ท้าวสักกะ จึงมีบัญชาให้มาตลีเทพบุตร เทพสารถีเทียมรถเวชยันต์ไปกรุงมิถิลานคร  เชิญเสด็จพระเจ้าเนมิราชขึ้นยานทิพย์นําเสด็จสู่สวรรค์

ชั่วขณะ ที่ท้าวสักกะตรัสอยู่กับเทวดาทั้งหลาย แล้วตรัสเรียกมาตลีเทพบุตร มาตรัสสั่ง และมาตลีเทพสารถีกําลังเทียมเวชยันตราชรถอยู่นั้น เวลาในโลกมนุษย์ ได้ผ่านไปแล้วหนึ่งเดือน

วันนั้น เป็นวันเพ็ญอุโบสถ พระเจ้าเนมิราชทรงรักษาอุโบสถศีล ทรงเปิดสีหบัญชรด้านทิศตะวันออก ประทับนั่งอยู่ในพระตําหนัก แวดล้อมด้วยหมู่อํามาตย์ ทรงพิจารณาศีลอยู่  เวชยันตราชรถปรากฏขึ้นเคียงคู่กับพระจันทร์วันเพ็ญทรงกลดอยู่กลางผืนฟ้า

ประชาชนที่กินอาหารเย็นเสร็จแล้ว ออกมานั่งพูดคุยสนทนากันอยู่ที่ชานเรือนของตนด้วยความสนุกสนานเพลิดเพลิน  ต่างชี้ชวนกันให้ชมดวงจันทร์ พลันนั้น ก็เห็นแสงสว่างเจิดจรัส  ปรากฏคู่ดวงจันทร์ จึงทักว่า “วันนี้ พระจันทร์ขึ้นสองดวง วันนี้ พระจันทร์ขึ้นสองดวง”

ครั้นแล้ว ดวงจันทร์อีกดวงหนึ่ง ก็กลับกลายเป็นราชรถปรากฏแก่ประชาชน ซึ่งกําลังนั่งสนทนาชี้ชวนกันอยู่ว่า “นั้นไม่ใช่ดวงจันทร์ แต่เป็นราชรถ” ราชรถที่ปรากฏนั้น เคลื่อนที่ด้วยความเร็ว ราวกับเทียมด้วยม้าสินธพพันตัว มีมาตลีเทพบุตรเป็นสารถี  

ประชาชนสงสัยว่า  ยานทิพย์นี้ มารับใคร ต่างเห็นว่า “ราชรถนี้ ไม่ได้มาเพื่อใครอื่น นอกจากพระราชาของพวกเรา  พระองค์ทรงเป็นพระธรรมิกมหาราชผู้ทรงธรรม ราชรถนี้ เหมาะสมกับพระราชาของพวกเราโดยแท้” ต่างก็เกิดความร่าเริงยินดี เกิดพิศวงขนพองสยองเกล้าไปตามกัน

ขณะประชาชนกําลังกล่าวกันอย่างนี้ มาตลีเทพบุตรได้ขับราชรถเคลื่อนมาอย่างรวดเร็ว  จอดราชรถที่สีหบัญชร  จัดแจงเตรียมที่ประทับพร้อมกับเชิญพระเจ้าเนมิราชเสด็จขึ้นว่า “ขอเชิญเสด็จมาประทับบนราชรถนี้เถิด หมู่เทพในสวรรค์ชั้นดาวดึงส์ พร้อมด้วยพระอินทร์ ปรารถนาที่จะเห็นพระองค์ จึงประชุมคอยเฝ้าอยู่ ณ เทวสภาสุธรรมา”

พระเจ้าเนมิราชทรงทราบว่า มาตลีเทพบุตรจะนําพระองค์ไปเทวโลกซึ่งพระองค์ไม่เคยเห็นมาก่อน  จึงตรัสเรียกนางใน  และอาณาประชาราษฎร์มารับสั่งว่า  พระองค์ไปไม่นานก็จะกลับ  จงทำบุญ  ให้ทาน  อย่าได้ประมาท  แล้วเสด็จขึ้นราชรถทิพย์

ท่องแดนนรก

เมื่อพระเจ้าเนมิราชเสด็จขึ้นประทับบนเวชยันตราชรถแล้ว แม้ท้าวสักกะ  มิได้สั่งไว้ว่า  จะให้นําเสด็จไปทางไหน  แต่เพราะความเป็นทูตพิเศษจากสวรรค์  มาตลีเทพสารถีจึงได้ทูลถาม  พระเจ้าเนมิราชว่า“พระองค์ จะให้นําเสด็จผ่านไปทางไหนก่อน ระหว่างสถานที่อยู่ของเหล่าสัตว์  ผู้ทําบาป กับที่อยู่ของเหล่าสัตว์ผู้ทําบุญ”

พระเจ้าเนมิราชยังไม่เคยเห็นสถานที่ทั้งสองแห่ง จึงประสงค์จะให้เทพสารถีของพระอินทร์  นําดูทั้งนรกและสวรรค์ มาตลีเทพบุตรทูลว่า ไม่สามารถนําเสด็จผ่านเส้นทางทั้งสองแห่งในเวลาเดียวกันได้  จึงให้พระเจ้าเนมิราชเลือกทางใดทางหนึ่งก่อน พระราชาดําริว่า  ถึงอย่างไร  พระองค์ก็จะไปเทวโลกอยู่แล้ว จึงควรดูนรกซึ่งเป็นที่อยู่ของเหล่าสัตว์ผู้ทําบาปก่อน ค่อยผ่านไปทางสวรรค์ทีหลัง

นรกขุมที่ ๑ นรกแม่น้ำเวตรณีนที

มาตลีเทพบุตรจึงขับราชรถนําพระเจ้าเนมิราชผ่านไปทางนรก ชี้ให้ดูแม่น้ำซึ่งข้ามได้แสนยาก  ชื่อว่า “เวตรณี” เต็มไปด้วยน้ำกรด แสบร้อน เดือดพล่านเหมือนเปลวเพลิง  ซึ่งปรากฏขึ้นตามฤดู  ด้วยผลแห่งกรรมของสัตว์นั้น พวกนายนิรยบาลถือศัตราวุธ มีดาบ มีด โตมร หอก และไม้ค้อน ซึ่งมีเปลวไฟลุกโชติช่วง ไล่ต้อนสัตว์นรก ให้ตกลงไปในแม่น้ำ สัตว์นรกเหล่านั้น ถูกไล่ตี  ทนความเจ็บปวดไม่ได้ ก็วิ่งหนีพลัดตกลงไปในแม่น้ำเวตรณี ทนทุกข์ทรมานอยู่ในแม่น้ำนั้น  

ในแม่น้ำเวตรณีนั้น เต็มไปด้วยพันธุ์ไม้เลื้อยที่มีหนามแหลมคมเท่าใบหอก ห้อยย้อยระโยงระยางไปทั่ว มีเปลวไฟร้อนแรงโชติช่วงติดอยู่ที่ปลายแหลม สัตว์นรกเหล่านั้น ต้องทนทุกข์ทรมานอยู่ในแม่น้ำเวตรณีหลายพันปี ถูกเถาวัลย์มีหนามแหลมคมกริบเลื้อยรัดขาดเป็นท่อน ๆ  มีหลาวเหล็กประมาณเท่าลําตาลเปลวไฟลุกโชนผุดขึ้นใต้เถาวัลย์เหล่านั้น  สัตว์นรกถูกทรมานอยู่ที่เถาวัลย์นั้น เป็นเวลายาวนาน ครั้นพลัดจากเถาวัลย์ ก็ตกไปเสียบอยู่ที่ปลายหลาว  ร่างกายถูกหลาวแทงติดตรึงไหม้อยู่ที่ปลายหลาวนั้น เหมือนปลาถูกเสียบย่างไฟ  เมื่อหลาวเหล็กลุกเป็นไฟ  สัตว์นรกทั้งหลาย ก็ลุกเป็นไฟตามไปด้วย ใต้หลาวเหล็ก ยังมีใบบัวเหล็กแหลมคม ดุจมีดโกนลุกเป็นไฟ อยู่ผิวน้ำ เมื่อสัตว์นรกเหล่านั้น พลัดจากหลาวก็ตกลงไปในใบบัวเหล็ก ได้รับความเจ็บปวดทุกขเวทนา  ส่งเสียงโอดครวญอยู่นานแสนนาน

ครั้นตกลงไปในน้ำกรด แม่น้ำก็ลุกเป็นไฟ แผดเผาสัตว์นรกทั้งหลายให้ลุกเป็นไฟ ตามไปด้วย  แม้ควันก็คละคลุ้งขึ้น ส่วนภายใต้พื้นน้ำนั้น  ก็เต็มไปด้วยเครื่องประหารอันคมกริบ ดักอยู่ สัตว์นรกเหล่านั้น  ได้รับความเจ็บปวดทุกข์ทรมาน จึงดิ้นรนทุรนทุรายมุดหนีลงไปในน้ำ ก็กลับถูกเครื่องประหาร อันคมกริบนั้น ตัดขาดเป็นท่อน ๆ เมื่อไม่สามารถอดกลั้นความทุกข์ทรมานได้ ก็ร้องไห้ โอดครวญ  โหยหวน สยดสยอง ด้วยความเจ็บปวด น่าสะพรึงกลัว ถูกกระแสน้ำพัดลอยไปลอยมา

ส่วนพวกนายนิรยบาล ที่ยืนอยู่ริมฝั่งแม่น้ำ ก็ยิงด้วยลูกศร ใช้มีด โตมร หอก แทงสัตว์นรกเหล่านั้น  เหมือนแทงปลา สัตว์นรกก็ร้องลั่นด้วยความเจ็บปวดทุกขเวทนาแสนสาหัส ต่างส่งเสียงร้องโหยหวน ดังสนั่นไม่ขาดสาย

ครั้นแล้ว พวกนายนิรยบาล ก็เอาเบ็ดเหล็กลุกโชนด้วยเปลวไฟ เกี่ยวสัตว์นรกเหล่านั้นลากขึ้นมา ให้นอนหงายบนแผ่นดินเหล็กร้อน เอาก้อนเหล็กที่ติดไฟลุกโพลงยัดใส่ปากของพวกสัตว์นรก

พระเจ้าเนมิราช ทอดพระเนตรเห็นเหล่าสัตว์ถูกทรมานในแม่น้ำเวตรณีก็สะดุ้งกลัว  ตรัสถามมาตลีเทพบุตรว่า สัตว์เหล่านี้ ได้ทํากรรมอะไรไว้ จึงถูกทรมานเช่นนี้ มาตลีเทพสารถี กราบทูลถึงวิบากกรรมของสัตว์นรกทั้งหลายว่า “เมื่อครั้งเกิดเป็นมนุษย์ สัตว์เหล่านี้ เป็นผู้มีอํานาจเหนือคนอื่น  แล้วใช้อํานาจในทางมิชอบ เบียดเบียนผู้ที่อ่อนแอกว่า ให้ได้รับความลําบากทุกข์ทรมาน  เขาได้ทํากรรมหยาบช้าเช่นนี้ จึงตกลงในนรกเวตรณีนที”

นรกขุมที่ ๒ นรกสุนัขร้าย

มาตลีเทพสารถีขับราชรถเคลื่อนต่อไปข้างหน้า ชี้ให้พระเจ้าเนมิราชดูฝูงสุนัข มีฝูงสุนัขแดง  ฝูงสุนัขดํา ฝูงสุนัขเหลือง ตัวโตเท่าช้าง ฝูงแร้ง และฝูงกาปากเหล็ก เป็นต้น กําลังยื้อแย่ง ฉีกกินสัตว์นรกอยู่ พระราชาเกิดความสะดุ้งกลัว แล้วตรัสถามว่า สัตว์เหล่านี้ ได้ทํากรรมอะไรไว้  จึงถูกฝูงสัตว์ดุร้าย ถูกฝูงกาปากเหล็ก รุมฉีกกินเนื้อเช่นนี้

มาตลีเทพสารถี ได้กราบทูลว่า “สัตว์เหล่านี้ เมื่อครั้งเกิดเป็นมนุษย์ มีความตระหนี่ถี่เหนียว  คอยห้ามผู้อื่นบริจาคทาน ทําบาปกรรมหยาบช้ามาก ชอบด่าพระภิกษุสงฆ์ สามเณร และ สมณพราหมณ์ผู้มีศีล จึงถูกฝูงกาปากเหล็กรุมจิกกิน สุนัขเหล่านั้น ตัวโตเท่าช้าง วิ่งไล่สัตว์นรกเหมือนไล่เนื้อ กัดเนื้อแหว่งเป็นชิ้น ๆ ครั้นสัตว์นรกล้มลงบนแผ่นดินเหล็กที่มีเปลวเพลิงลุกไหม้ สุนัขนั้นใช้ขาหน้าทั้งสองเหยียบอกไว้ แล้วฉีกกินเนื้อสัตว์นรกซึ่งร้องลั่น ตะเกียกตะกายหนีเหลือแต่กระดูก

ส่วนฝูงแร้ง มีจะงอยปากเป็นเหล็ก ตัวใหญ่เท่าดุมเกวียนบรรทุกสินค้า แร้งเหล่านั้น  จิกกระดูกด้วยจะงอยปากอันคมเหมือนปลายทวน เจาะกินเยื่อในกระดูก ฝูงกามีจะงอยปากเป็นเหล็ก น่ากลัวยิ่ง ก็รุมจิกกินสัตว์นรกที่มันเห็นเช่นกัน”

นรกขุมที่ ๓ นรกแผ่นดินเหล็กร้อนแรง

จากนั้น มาตลีเทพบุตรขับราชรถต่อไปข้างหน้า ชี้ให้พระเจ้าเนมิราชทอดพระเนตรดูสัตว์นรกที่กําลังเดินเหยียบแผ่นดินเหล็กร้อนแรง ถูกเปลวไฟแผดเผา พวกนายนิรยบาล ตีด้วยกระบองเหล็ก เท่าลําตาล สัตว์นรกล้มลงนอนร้องโหยหวนครวญครางอยู่ จากนั้น นายนิรยบาล ก็ทุบด้วยกระบองเหล็ก จนร่างกายแหลกละเอียด

พระเจ้าเนมิราช ตรัสถามถึงกรรมของสัตว์นรกเหล่านั้น มาตลีเทพบุตร กราบทูลให้ทราบว่า “สัตว์นรกเหล่านี้ เมื่อครั้งเกิดเป็นมนุษย์ ชอบเบียดเบียนทําร้ายชายหญิงผู้มีธรรม เป็นคนหยาบช้า  จึงต้องประสบทุกข์ทรมานเช่นนี้”

นรกขุมที่ ๔ นรกหลุมถ่านเพลิง

มาตลีเทพสารถี ขับราชรถต่อไปข้างหน้า ชี้ให้พระเจ้าเนมิราชทอดพระเนตรดูนายนิรยบาล กําลังแทงสัตว์นรกด้วยอาวุธที่มีเปลวไฟลุกโชนร้อนแรง ไล่ต้อนให้สัตว์นรกเหล่านั้น ตกลงไปในหลุมถ่านเพลิง เมื่อสัตว์นรกเหล่านั้น จมอยู่ในหลุมถ่านเพลิงสูงถึงเอว นายนิรยบาล  ก็เอาตะแกรงเหล็ก ตักถ่านเพลิง โปรยลงบนศีรษะ สัตว์นรกเหล่านั้น ถูกถ่านเพลิงแผดเผา ก็ร้องไห้ครวญคราง อย่างทุกข์ทรมาน ดิ้นรน ตะเกียกตะกาย ลนลานหนี

พระเจ้าเนมิราช ทอดพระเนตรเห็นดังนั้น จึงตรัสถามถึงสาเหตุว่า ทําไมสัตว์พวกนี้  จึงถูกนายนิรยบาลไล่ต้อนทรมานเหมือนคนต้อนโคที่ไม่ยอมเข้าคอกเช่นนั้น

มาตลีเทพบุตร ได้กราบทูลผลกรรมของสัตว์นรกเหล่านั้นว่า“สัตว์นรกเหล่านี้ สร้างหนี้สินไว้ ติดสินบนหัวหน้า ทั้งยังสร้างพยานเท็จขึ้นมา คดโกงทรัพย์สินของประชาชน ทั้งสร้างหนี้สินโดยรวม ให้แก่ประชาชนอีกด้วย เพราะกรรมหยาบช้านั้น จึงต้องมาทนทุกข์ทรมาน ร้องไห้ดิ้นรนอยู่ในหลุมถ่านเพลิงนี้”

นรกขุมที่ ๕ นรกกระทะทองแดง

มาตลีเทพบุตร ขับราชรถต่อไปข้างหน้า เหล่าสัตว์นรก ถูกนายนิรยบาลหน้าตาดุร้ายน่ากลัว  จับเท้าโยนไปในหม้อกระทะทองแดง ที่กําลังเดือดพล่าน พระเจ้าเนมิราช ทอดพระเนตรเห็น จึงตรัสถามว่า สัตว์นรกเหล่านี้ ทํากรรมอะไรไว้ จึงตกในนรกโลหกุมภีนี้ มาตลีเทพสารถี  กราบทูลถึงวิบากกรรมของสัตว์เหล่านี้ว่า “เมื่อครั้งเกิดเป็นมนุษย์ พวกเขาเบียดเบียน อาฆาต ด่าทอพระภิกษุสงฆ์ หรือพราหมณ์ผู้มีศีล ได้ทำกรรมหยาบช้า จึงตกนรกโลหกุมภีนรกนี้”

นรกขุมที่ ๖ นรกโซ่ทองแดง

มาตลีเทพสารถี ขับราชรถต่อไปข้างหน้า พระเจ้าเนมิราช ทอดพระเนตรเห็นนายนิรยบาล  เอาโซ่ทองแดงที่มีเปลวไฟลุกไหม้ ผูกคอสัตว์นรกผลักให้คว่ำหน้าลง ดึงให้รัดคอ แล้วลากลงไปแช่ในหม้อน้ำร้อนที่กําลังเดือดพล่าน แล้วดึงขึ้นมาทุบตี ตัดหัวโยนทิ้งไป จึงตรัสถามว่า  สัตว์เหล่านั้น ได้กระทํากรรมอะไรไว้

มาตลีเทพบุตร กราบทูลวิบากกรรม ที่สัตว์นรกทั้งหลายทําไว้ว่า “เมื่อครั้งเกิดเป็นมนุษย์  สัตว์เหล่านี้ ก่อกรรมทําเข็ญด้วยการวางแร้ว วางบ่วงดักจับนก เพราะบาปกรรมหยาบช้า ที่สัตว์นรกนั้นกระทําไว้ จึงถูกตัดศีรษะ ทิ้งให้นอนอยู่เช่นนี้”

นรกขุมที่ ๗ นรกแม่น้ำกลายเป็นแกลบ

มาตลีเทพบุตร ขับราชรถต่อไป ผ่านสถานที่ร่มรื่นสวยงาม พระเจ้าเนมิราช ทอดพระเนตรเห็นแม่น้ำสายใหญ่ มีน้ำใสเย็นน่าดื่มกิน ไหลเอื่อยเรื่อยรินอยู่ตามปกติ ณ ดินแดนแห่งนี้ สัตว์นรกถูกความร้อนของไฟนรกแผดเผา ทนความหิวกระหายไม่ได้ จึงเดินย่ำแผ่นเหล็กร้อนแรง  มีเปลวไฟลุกไหม้โชติช่วงลงแม่น้ำ ด้วยหวังจะดื่มกินดับความหิวกระหาย เมื่อถึงริมฝั่ง ทันใดนั้น แม่น้ำก็กลับกลายเป็นเปลวไฟลุกไหม้ น้ำใสเย็นที่น่าดื่มกินก็กลายเป็นแกลบ ใบไม้กลายเป็นเปลวไฟลุกไหม้ไปทั่ว สัตว์นรกทนความกระหายไม่ได้ จึงเคี้ยวกินแกลบและใบไม้ที่เปลวไฟลุกไหม้ แทนการดื่มน้ำ  แกลบและใบไม้นั้น ก็แผดเผาลําไส้ไหลออกทางทวาร สัตว์นรกไม่สามารถทนทุกข์ทรมานได้  ต่างประคองแขนยืนร้องไห้คร่ำครวญด้วยความเจ็บปวดทุกข์ทรมาน

พระเจ้าเนมิราช ตรัสถามว่า “แม่น้ำนี้ มีน้ำมาก มีตลิ่งราบเรียบ มีท่าน้ำใสสะอาด ไหลเอื่อยเรื่อยริน ตลอดเวลา สัตว์นรกเหล่านั้น เร่าร้อนเพราะไฟนรก ครั้นจะดื่มน้ำในแม่น้ำนั้น น้ำก็กลายเป็นแกลบไป สัตว์นรกเหล่านั้น ได้ทําบาปอะไรไว้ จึงถูกทรมานด้วยความกระหายเช่นนี้”

มาตลีเทพสารถี กราบทูลวิบากกรรมของสัตว์นรกทั้งหลายว่า “เมื่อครั้งเกิดเป็นมนุษย์  สัตว์เหล่านี้ประกอบอาชีพค้าขายไม่สุจริต ขายข้าวเปลือกผสมข้าวลีบและแกลบให้ลูกค้า บางครั้งก็เอาใบไม้บ้าง แกลบบ้าง ทรายและดิน เป็นต้น ผสมกัน เวลาเสนอขายสินค้า ก็บอกว่า  จะให้ข้าวเปลือกที่มีคุณภาพดี ครั้นรับเงินจากผู้ซื้อแล้ว กลับให้ข้าวเปลือกที่ไม่ได้คุณภาพตามที่ตกลงกันไว้  เมื่อตกนรก ด้วยผลแห่งกรรมนั้น จึงทําให้น้ำกลายเป็นแกลบไป”

นรกขุมที่ ๘ นรกหลาวเหล็ก

มาตลีเทพบุตร ขับราชรถต่อไป พระเจ้าเนมิราชทอดพระเนตรเห็นนายนิรยบาลไล่ต้อนสัตว์นรกแล้วล้อมไว้  เหมือนนายพรานไล่ต้อนล้อมฝูงกวางในป่า  แล้วแทงสีข้างของสัตว์นรกเหล่านั้นด้วยอาวุธชนิดต่าง ๆ เป็นแผลเหวอะหวะ เหมือนคนเอาเหล็กแหลมแทงใบไม้แห้ง จึงตรัสถามมาตลีเทพบุตรว่า “นายนิรยบาลเอาลูกศร หอก โตมร แทงสัตว์นรกผู้ร้องไห้อยู่ เพราะทําบาปกรรมอะไรไว้ จึงถูกฆ่าด้วยหอก นอนเกลื่อนกลาดอยู่เช่นนี้”

มาตลีเทพบุตร กราบทูลว่า “เมื่อครั้งเกิดเป็นมนุษย์ สัตว์นรกเหล่านี้ ไม่ประกอบอาชีพอะไร  ไม่มีหลักแหล่ง เป็นคนจรจัด เลี้ยงชีวิตด้วยการลักขโมยสิ่งของคนอื่น ไม่ว่าจะเป็นข้าวเปลือก  ทรัพย์สิน เงิน ทอง แพะ แกะ กระบือ และสัตว์เลี้ยงอื่น ๆ มาเลี้ยงชีวิตตน ได้ทําบาปกรรมชั่วช้า  จึงถูกฆ่าด้วยหอก นอนดิ้นรนทรมานอยู่”

นรกขุมที่ ๙ นรกทุบตี

มาตลีเทพบุตร ขับราชรถต่อไป พระเจ้าเนมิราช เห็นนายนิรยบาลผูกคอสัตว์นรกพวกหนึ่งไว้ ด้วยเชือกเหล็กร้อนลุกเป็นไฟ แล้วลากดึงมากระชากให้ล้มลงบนแผ่นดินที่มีเปลวไฟลุกไหม้ ตามทุบตี สับ ฟัน ด้วยอาวุธต่าง ๆ จึงตรัสถามว่า “เหล่าสัตว์นรก ถูกนายนิรยบาลผูกคอด้วยเชือกเหล็กที่มีเปลวไฟร้อนแรง ลากดึงมา กระชากให้ล้มลงบนแผ่นดินที่มีเปลวไฟ ลุกไหม้ ทุบตี สับ ฟัน  ด้วยอาวุธต่าง ๆ สัตว์นรกเหล่านี้ ถูกนายนิรยบาลผูกคอไว้ เพราะเหตุอะไร

อีกพวกหนึ่ง  ถูกนายนิรยบาลเฉือนออกเป็นชิ้น ๆ นอนอยู่ สัตว์นรกเหล่านี้ ทําบาปอะไรไว้ จึงถูกเฉือนให้นอน ดิ้นรนทรมานอยู่”

มาตลีเทพบุตร กราบทูลว่า “สัตว์นรกเหล่านี้ เมื่อครั้งเกิดเป็นมนุษย์ เคยเป็นเจ้าของโรงฆ่าสัตว์ ได้ฆ่ากระบือ แพะ และแกะ แล้ว วางขายตามท้องตลาด จึงถูกตัดเป็นท่อน ๆ นอนดิ้นรนทรมานอยู่”

นรกขุมที่ ๑๐ นรกอุจจาระปัสสาวะ

มาตลีเทพสารถี ขับราชรถต่อไป ห้วงน้ำเบื้องหน้าเป็นห้วงน้ำอุจจาระและปัสสาวะเหล็กเน่าเหม็น  กลิ่นฟุ้งกระจาย  พระเจ้าเนมิราชทอดพระเนตรเห็นสัตว์นรกกินอุจจาระและปัสสาวะของตน  จึงตรัสถามมาตลีเทพบุตรว่า “สัตว์นรกเหล่านี้ หิวโหย ไม่อาจอดกลั้นความหิวได้ จึงเคี้ยวกินอุจจาระและปัสสาวะที่เดือดพล่าน ควันฟุ้งลอยอบอวลด้วยเปลวไฟร้อนแรง โหมไหม้ สัตว์นรกเหล่านี้ ทํากรรมอะไรไว้ จึงกินอุจจาระและปัสสาวะของตนเป็นอาหาร”

มาตลีเทพบุตร ทูลว่า “เมื่อครั้งเกิดเป็นมนุษย์ สัตว์นรกเหล่านี้ เป็นอันธพาล เกเร  เกรี้ยวกราด โวยวาย สร้างความเดือดร้อนให้แก่สังคม เบียดเบียนเพื่อนบ้าน มิตรสหาย ให้ได้รับความลําบากอยู่ตลอด จึงต้องเกิดมากินอุจจาระและปัสสาวะของตน”

นรกขุมที่ ๑๑ นรกน้ำเลือดน้ำหนอง

มาตลีเทพบุตร ขับราชรถผ่านไปทางนรกอื่นอีก ห้วงน้ำใหญ่เบื้องหน้า เต็มไปด้วยน้ำเลือดและน้ำหนอง เน่าเหม็นขื่นคาวกลิ่นฟุ้งกระจาย พระเจ้าเนมิราชทอดพระเนตรเห็นสัตว์นรกเหล่านี้ถูกความหิวแผดเผา ไม่สามารถอดกลั้นความหิวได้ จึงดื่มกินน้ำเลือดและน้ำหนองสกปรก ได้ตรัสถามว่า “สายน้ำนี้ เต็มไปด้วยน้ำเลือดและน้ำหนอง มีกลิ่นเหม็น ไม่สะอาด เน่าฟุ้ง สัตว์นรก ถูกไฟนรก แผดเผา เร่าร้อน หิวกระหาย จึงดื่มกินน้ำเลือดและน้ำหนองจากห้วงน้ำนั้น สัตว์นรกเหล่านี้ ได้ทําบาปอะไรไว้ จึงดื่มกินน้ำเลือดและน้ำหนองเป็นอาหาร”

มาตลีเทพสารถี กราบทูลว่า “เมื่อครั้งเกิดเป็นมนุษย์ สัตว์นรกเหล่านี้ ทํากรรมหยาบช้า  ได้ฆ่าบิดามารดา และพระอรหันต์ ชื่อว่า ต้องปาราชิกในชีวิตคฤหัสถ์ จึงดื่มกินน้ำเลือดและน้ำหนองเป็นอาหาร”

นรกขุมที่ ๑๒ นรกเบ็ด

มาตลีเทพสารถี ขับราชรถต่อไป พระเจ้าเนมิราชเห็นนายนิรยบาลเอาเบ็ดเหล็กโตเท่าต้นตาล  มีเปลวไฟลุกไหม้ เกี่ยวลิ้นสัตว์นรกลากมา กระชากให้ล้มลงบนแผ่นเหล็กร้อน มีเปลวไฟลุกไหม้ จับให้นอนหงาย แล้วเอาตะขอเหล็กสับหนัง เหมือนสับหนังโค สัตว์นรก เหล่านั้น ดิ้นรน กระเสือกกระสนหนี เหมือนปลาดิ้นอยู่บนบก ทนทุกข์ทรมานไม่ได้ จึงร้องไห้ คร่ำครวญ โอดโอยน้ำลายไหลออกมา พระเจ้าเนมิราช ตรัสถามมาตลีเทพบุตรว่า “ดูลิ้นของสัตว์นรกที่ถูกเบ็ดเกี่ยว และถูกแล่หนังแผ่ออก ดิ้นรน กระเสือกกระสน ร้องไห้ น้ำลายไหล เหมือนปลาถูกโยนขึ้นไปบนบก ดิ้นรนอยู่ สัตว์นรกเหล่านี้ ทําบาปกรรมอะไรไว้ จึงกลืนกินเบ็ดนอนดิ้นรนอยู่”

มาตลีเทพบุตร ทูลว่า “เมื่อครั้งเกิดเป็นมนุษย์ เขาอยู่ในตําแหน่งที่มีอํานาจในการตีราคาประกวดประมูลงาน ได้ตีค่าสิ่งของให้น้อยกว่าราคาที่เป็นจริง ทํากรรมด้วยการโก่งราคาสินค้า  เพราะถูกล่อด้วยความโลภในเหยื่อคือทรัพย์ เหมือนคนเสียบเหยื่อล่อปลาให้ติดเบ็ด คนโกง  ถูกกรรมของตนหุ้มห่อไว้ ไม่มีใครสามารถช่วยป้องกันสัตว์นรกจากกรรมที่คดโกงผู้อื่นได้ จึงต้อง                   กลืนกินเบ็ดนอนอยู่”

นรกขุมที่ ๑๓ นรกภูเขาเพลิง

มาตลีเทพบุตร ขับราชรถต่อไป พระเจ้าเนมิราชทอดพระเนตรเห็นหญิงนรก ซึ่งยืนอยู่ในหลุมถ่านเพลิงใหญ่ ที่มีเปลวไฟลุกโหมโชติช่วง ถูกนายนิรยบาลแทงด้วยอาวุธต่าง ๆ เหมือนคนเลี้ยงโค แทงฝูงโคที่ไม่เข้าคอก นายนิรยบาลจับที่ขาหญิงนรกเหล่านั้น แล้วโยนลงไปในหลุมถ่านเพลิง ด้วยพละกําลังมหาศาล พระเจ้าเนมิราช ตรัสถามว่า “หญิงนรกเหล่านี้  มีร่างกายเต็มไปด้วยบาดแผล น่าเกลียด น่ากลัว มีแมลงวันตอม เปรอะเปื้อนด้วยเลือดและหนอง บางคนไม่มีหัว ยืนประคองแขน ร้องไห้ บางคนจมอยู่ในพื้นถึงเอว ภูเขาไฟกลิ้งมาจากสี่ทิศ บดทับ  หญิงนรกเหล่านั้น แหลกละเอียด ภูเขากลิ้งทับหญิงเหล่านั้น ทั้งที่จมอยู่ในแผ่นดินถึงเอวอย่างนี้ ภูเขาเหล็กลุกโพลงตั้งขึ้นทางทิศตะวันออก กลิ้งมาเสียงดังสนั่นหวั่นไหวคํารามดุจสายฟ้า บดร่างหญิงนรก ให้แหลกละเอียด

“เมื่อภูเขาลูกนั้นกลิ้งไป หยุดอยู่ทางข้างทิศตะวันตก  ร่างของหญิงนรกเหล่านั้น ก็ปรากฏขึ้นอีก แล้วภูเขาไฟ ก็เคลื่อนเข้ามาบดทับอีก หญิงนรกเหล่านั้น ทนทุกข์ทรมานไม่ได้ จึงประคองแขนร้องไห้ อย่างน่าเวทนา ภูเขาสองลูก ปรากฏขึ้น บดร่างของหญิงนรกเหล่านั้น เลือดไหลออก เหมือนหีบอ้อย บางครั้งภูเขาปรากฏสามลูก บางครั้งสี่ลูก  บดขยี้ร่างของหญิงนรกเหล่านั้น หญิงนรกเหล่านั้นทําบาปกรรมอะไรไว้ จึงต้องมาจมอยู่ในภูเขาไฟนี้”

มาตลีเทพสารถี กราบทูลว่า “เมื่อครั้งเกิดเป็นมนุษย์ หญิงนรกเหล่านั้น เป็นสตรีไม่ทําหน้าที่การงานอะไร ประพฤติตัวไม่ดี เป็นหญิงนักเลง นอกใจสามี มีจิตยินดีในชายอื่น คบหาชายอื่นเพราะราคะ  จึงถูกภูเขาไฟลุกโพลงกลิ้งมาจากทิศทั้งสี่ บดขยี้ให้แหลกละเอียด”

นรกขุมที่ ๑๔ นรกหลุมเพลิง

มาตลีเทพบุตร ขับราชรถต่อไป  พระเจ้าเนมิราชทอดพระเนตรเห็นสัตว์นรกนั้น  ยืนร้องโอดครวญอยู่ในบ่อใหญ่ เต็มไปด้วยถ่านเพลิง โหมไหม้ สัตว์นรกเหล่านั้น ถูกนายนิรยบาลไล่ต้อน  แทงด้วยอาวุธต่าง ๆ ให้ตกลงไปในหลุมถ่านเพลิง เหมือนนายโคบาลต้อนแทงฝูงโคที่ไม่เข้าคอก   ต่อจากนั้น นายนิรยบาล จับขาสัตว์นรกเหล่านั้น โยนลงไปในหลุมเพลิงใหญ่ จึงตรัสถามถึงสาเหตุนายนิรยบาลทั้งหลาย จับสัตว์นรกเหล่านี้โยนลงไปในนรก

มาตลีเทพสารถี กราบทูลพระราชาว่า “เมื่อครั้งเกิดเป็นมนุษย์ เขาได้ทํากรรมชั่ว เป็นชู้กับภรรยาของชายอื่น  จึงมาตกนรก รับทุกข์ทรมานในนรกยาวนาน ไม่มีใครสามารถป้องกันกรรมของเขาได้”

นรกขุมที่ ๑๕ นรกหมกไหม้

ครั้นมาตลีเทพบุตร กราบทูลอย่างนี้แล้ว ได้ขับราชรถต่อไปข้างหน้า พระเจ้าเนมิราชได้ทอดพระเนตรเห็นสัตว์นรกที่หมกไหม้ในหลุมถ่านเพลิงขนาดใหญ่ สัตว์นรกเหล่านั้น มีรูปร่างหน้าตาพิลึกแตกต่างกันไป พระเจ้าเนมิราช ตรัสถามถึงสัตว์นรกที่มีรูปร่างพิลึกต่าง ๆ ประสบทุกข์ทรมาน แสนสาหัสอย่างยิ่งเช่นนี้

มาตลีเทพบุตร กราบทูลให้ทราบว่า “เมื่อครั้งเกิดเป็นมนุษย์ สัตว์นรกเหล่านี้ เป็นพวกมิจฉาทิฏฐิ ทํากรรมที่เกิดจากความเห็นผิด ยังชักชวนผู้อื่นให้เห็นผิดเช่นนั้นด้วย เพราะสัตว์นรกเหล่านั้น เป็นผู้มีมิจฉาทิฏฐิ จึงต้องเสวยทุกขเวทนาอันกล้าแข็ง เผ็ดร้อน ประมาณยิ่งอยู่อย่างนี้”

ขณะที่มาตลีเทพสารถีกําลังกราบทูลถึงนรกหมกไหม้ ก็เป็นเวลาเดียวกันกับที่หมู่เทวดาในเทวโลกนั่งประชุมกันในเทวสภาชื่อ “สุธรรมา” ต่างรอคอยการเสด็จมาของพระเจ้าเนมิราช

ท้าวสักกเทวราชทรงใคร่ครวญดูว่า ทําไม มาตลีเทพบุตรจึงได้ชักช้านัก ก็ทราบว่า  มาตลีเทพบุตรกําลังนําพระเจ้าเนมิราชเที่ยวชมนรก เพื่อแสดงความเป็นทูตพิเศษของตน

ท้าวสักกะ ทรงหวั่นเกรงว่า อายุของพระเจ้าเนมิราช มีอยู่น้อยนิดมาก  หากเทียบกับเวลาในสวรรค์จะหมดสิ้นไป  ก่อนที่มาตลีเทพบุตรจะนําพระเจ้าเนมิราชชมนรกได้ครบ ทุกแห่ง^๒  ครั้นทรงดําริดังนี้แล้ว จึงส่งเทพบุตรตนหนึ่ง ซึ่งมีความเร็วมาก ไปแจ้งให้มาตลีเทพบุตรรีบเชิญเสด็จพระเจ้าเนมิราชมาโดยเร็ว มาตลีเทพบุตรทราบแล้ว จึงแสดงนรกทั้งหมด ให้ปรากฏพร้อมกันทีเดียว ทั้ง ๔ ทิศ

ล้อมกรอบ ๒ เนื่องจากอายุของมนุษย์ในโลก สั้นมาก เมื่อเทียบกับอายุของนรกและสวรรค์ ๑๐๐ ปี ในเมืองมนุษย์ เป็น ๑ วัน  ในสวรรค์ชั้นดาวดึงส์ ท้าวสักกะ ทราบความข้อนี้ จึงเกรงว่า หากมาตลีเทพบุตร มัวนําพระเจ้าเนมิราช เที่ยวดูนรกชักช้าอยู่  ก็จะทําให้พระเจ้าเนมิราช หมดอายุในโลกมนุษย์ ไม่สามารถกลับไปโลกมนุษย์ได้อีก

ท่องแดนสวรรค์

เมื่อมาตลีเทพบุตร ได้นําเสด็จพระเจ้าเนมิราชชมนรกทั้งหมด ครั้นแล้ว จึงรีบนําเสด็จขึ้นไปวิมานของท้าวสักกเทวราช ตามคําเร่งเร้าของเทพบุตรตนนั้น

วิมานแก้วมณี ๕ ยอด

มาตลีเทพบุตรขับราชรถมุ่งตรงไปยังเทวโลกอย่างรีบเร่ง พระเจ้าเนมิราชทอดพระเนตร  เห็นวิมานของเทพธิดานามว่า “พีรณี” มียอด ๕ ยอด ล้วนทําด้วยแก้วมณี มีขนาดใหญ่ถึง ๑๒ โยชน์ ประดับตกแต่งอย่างงดงาม มีอุทยานและสระโบกขรณีน่ารื่นรมย์ มีต้นกัลปพฤกษ์ล้อมรอบ  พระองค์ทอดพระเนตรเห็นเทพธิดานั่งอยู่ภายในปราสาท  แวดล้อมด้วยหมู่เทพอัปสรพันนาง  เปิดหน้าต่างแก้วมณีมองดูภายนอก จึงตรัสถามมาตลีเทพบุตรว่า “เทพธิดานั้น ทําบุญอะไรไว้  จึงได้มาเกิดในสวรรค์ เพลิดเพลินอยู่ในวิมาน”

มาตลีเทพบุตร กราบทูลพระราชาว่า “เทพธิดา ที่พระองค์ทรงหมายถึงนั้น ชื่อ “พีรณี”  เมื่อครั้งเกิดเป็นมนุษย์ เป็นนางทาสในเรือนของพราหมณ์คนหนึ่ง นางรู้ว่า ผู้ที่มาเป็นแขกในเรือนของนาย คือ พระภิกษุ จึงนิมนต์ให้นั่ง มีความยินดีที่ได้เห็นพระภิกษุนั้น เหมือนมารดาเห็นบุตรผู้จากไปนาน  ได้มีโอกาสกลับบ้าน นางดูแลพระภิกษุนั้น ด้วยความเคารพ บางครั้งได้ถวายสิ่งของ   ของตน แม้เล็กน้อย เป็นผู้สํารวมระวัง คอยจัดแจงทาน จึงมาบันเทิงอยู่ในวิมานนี้

คราวนั้น เป็นยุคสมัยของพระพุทธเจ้าพระนามว่า กัสสปะ พราหมณ์ผู้เป็นนาย  ต้องการถวายสลากภัตแด่พระภิกษุสงฆ์ จึงสั่งภรรยาให้ช่วยจัดเตรียมสลากภัต ๘ ที่ แต่ละที่ ให้มีราคา ๑ กหาปณะ สําหรับพระภิกษุแต่ละรูป แต่ภรรยาตลอดจนบุตรธิดา ต่างก็ปฏิเสธ ไม่ยอมจัดเตรียม พราหมณ์จึงถามสาวใช้ว่า ทําได้หรือไม่ นางรับว่า ทําได้ แล้ว จัดแจงข้าวต้ม ของขบเคี้ยว และภัตตาหาร เป็นต้น ด้วยความเคารพ ได้ทันเวลาที่พระภิกษุมาถึง นิมนต์ให้นั่งบนอาสนะที่ปูเตรียมไว้ เอาดอกไม้สดมาประดับตกแต่งไว้หน้าบ้าน สาวใช้นั้น เพลิดเพลินยินดีตลอดเวลาที่ได้จัดเตรียมของถวาย ดูแลพระภิกษุด้วยความเคารพ ได้ถวายอะไร ๆ ซึ่งเป็นของของตน  ด้วยผลบุญนั้น จึงได้มาเกิดบนสวรรค์”

วิมานทองทั้ง ๗

ครั้นกล่าวอย่างนี้แล้ว มาตลีเทพสารถี ได้ขับราชรถผ่านไปทางวิมานทองทั้ง ๗ ของเทพบุตร  ชื่อ “โสณทินนะ” พระเจ้าเนมิราช ทอดพระเนตรเห็นวิมานและสิริสมบัติของโสณทินนเทพบุตรนั้น  จึงตรัสถามถึงบุญกุศลที่เทพบุตรนั้นได้ทําไว้

มาตลีเทพสารถี กราบทูลว่า “เทพบุตรนี้ เป็นคหบดี ชื่อ โสณทินนะ บริจาคเงินสร้างวิหาร  ทั้ง ๗ หลัง ถวายพระภิกษุสงฆ์ ได้ปฏิบัติบํารุงพระภิกษุสงฆ์ด้วยความเคารพ ทั้งถวายผ้านุ่ง ผ้าห่ม  ภัตตาหาร เสนาสนะ และเครื่องประทีป รักษาอุโบสถศีล ในวันพระ ๑๔ ค่ำ ๑๕ ค่ำ และ ๘ ค่ำ  สํารวมในศีลตลอดเวลา จึงมาเกิดในสวรรค์ บันเทิงอยู่ในวิมานนี้”

วิมานแก้วผลึก

ครั้นกล่าวถึงกุศลกรรมของโสณทินนเทพบุตร อย่างนี้แล้ว มาตลีเทพบุตร ก็ขับราชรถ ผ่านไปทางวิมานแก้วผลึก วิมานแก้วผลึกนั้น สูง ๒๕ โยชน์ ประกอบด้วยเสาทําด้วยแก้ว ๗  ประการ  หลายร้อยต้น ประดับด้วยยอดหลายร้อยยอด มีกระดิ่งห้อยเป็นแถวรายรอบส่งเสียงดังไพเราะ  มีธงสีทองและสีเงิน โบกสะบัดปลิวไสว มีอุทยานและหมู่ไม้ ดารดาษด้วยบุปผชาตินานาชนิด  ประกอบด้วยสระโบกขรณีน่ายินดี มีป่าที่น่ารื่นรมย์ เต็มไปด้วยเทพอัปสรผู้ชํานาญในการฟ้อนรําขับร้อง และประโคมดนตรี

พระเจ้าเนมิราช ทอดพระเนตรเห็นวิมานแก้วผลึกนั้น มีพระหฤทัยยินดี ตรัสถามถึงบุญกุศลที่เทพอัปสรเหล่านั้นทําไว้ว่า “วิมานอันบุญญานุภาพตกแต่งดีแล้วนี้ เกลื่อนไปด้วยหมู่อัปสร  ผู้ประเสริฐ รุ่งเรืองด้วยปลียอด บริบูรณ์ด้วยข้าวและน้ำ งดงามด้วยการฟ้อนรํา ขับร้อง มีแสงสว่าง ส่องออกมาจากแก้วผลึก เรารู้สึกปลื้มใจที่ได้มาเห็นเทพอัปสรเหล่านี้ ได้ทํากุศลอะไรไว้ จึงได้มาเกิดในวิมานนี้”

มาตลีเทพบุตร กราบทูลว่า “เมื่อครั้งเกิดเป็นมนุษย์ เทพอัปสรเหล่านี้ เป็นผู้มีศีล ชอบให้ทาน มีจิตเลื่อมใส เป็นคนมีสัจจะ ไม่ประมาทในการรักษาอุโบสถศีล เป็นผู้สํารวมระวัง และยินดีในการจัดแจงทาน จึงมาบันเทิงอยู่ในวิมานนี้”

วิมานแก้วต่าง ๆ

จากนั้น มาตลีเทพบุตร ขับราชรถต่อไป แสดงวิมานแก้วมณีต่าง ๆ แด่พระเจ้าเนมิราช  วิมานแก้วเหล่านั้น ประดิษฐานอยู่ในสถานที่ราบเรียบ เปล่งรัศมีดุจภูเขาแก้วมณี กึกก้อง บันลือลั่นด้วยการฟ้อนรํา ขับร้อง และประโคมดนตรี เกลื่อนไปด้วยเทพบุตรเป็นอันมาก  วิมานแก้วผลึกนั้น ประดับด้วยยอดมิใช่น้อย วิมานบางแห่ง ประดับด้วยแก้วไพฑูรย์ บางแห่ง ประดับด้วยทอง มีวนอุทยานปกคลุมไปด้วยบุปผชาตินานาพันธุ์ แวดล้อมไปด้วยแม่น้ำใสสะอาด เจื้อยแจ้วไปด้วยฝูงวิหคส่งเสียงร้อง มีหมู่เทพอัปสรแวดล้อม เป็นสถานที่อยู่ของเทพบุตรผู้มีบุญ

พระเจ้าเนมิราช ทอดพระเนตรเห็นเช่นนั้น จึงตรัสถามถึงกุศลกรรมของเทพบุตรเหล่านั้น  

มาตลีเทพสารถี กราบทูลว่า “เมื่อครั้งเกิดเป็นมนุษย์ เทพบุตรเหล่านี้ เป็นผู้มีศีล ได้ก่อสร้างสวนดอกไม้ บ่อน้ำ สระน้ำ และสะพาน ได้ปฏิบัติพระอรหันต์ ด้วยความเคารพ ได้ถวายจีวร บิณฑบาต ยารักษาโรค และเสนาสนะ แด่ท่านผู้บำเพ็ญตน ด้วยจิตเลื่อมใส ได้รักษาอุโบสถศีลในวันพระ ๑๔ ค่ำ ๑๕ ค่ำ และ ๘ ค่ำ เป็นผู้สํารวมในศีลตลอดเวลา ยินดีในการให้ทาน จึงมาเกิดในสวรรค์ บันเทิงอยู่ในวิมานนี้”

วิมานสาวกพระกัสสปพุทธเจ้า

ในขณะที่มาตลีเทพสารถีนําพระเจ้าเนมิราชชมวิมานบนสวรรค์อยู่นั้น ท้าวสักกเทวราช ดําริว่า มาตลีเทพบุตร ชักช้าเกินไป จึงส่งเทพบุตรผู้ว่องไว ไปเตือนให้ทราบอีก มาตลีเทพบุตร คิดว่า ตนชักช้าไม่ได้แล้ว จึงแสดงวิมานเทพเป็นอันมาก พร้อมกันทีเดียว พระเจ้าเนมิราช ตรัสถามถึงกรรมของเหล่าเทพบุตรผู้เสวยทิพยสมบัติในวิมานนั้น ๆ

มาตลีเทพบุตร กราบทูลให้ทราบว่า “ในกาลก่อน เทพบุตรทั้งหมด เป็นสาวกของพระสัมมาสัมพุทธเจ้า มีศรัทธาตั้งมั่นในพระสัทธรรม ได้ปฏิบัติตามคําสั่งสอนของพระศาสดา เทพบุตรเหล่านั้น บวชในพระศาสนาของพระกัสสปพุทธเจ้า เป็นผู้มีศีล บริสุทธิ์ บําเพ็ญสมณธรรม  จนได้บรรลุโสดาปัตติผล แต่ไม่สามารถบรรลุธรรมได้เป็นพระอรหันต์ ครั้นสิ้นชีวิตแล้ว ได้มาเกิดในวิมานทองเหล่านี้ สถานที่เหล่านั้น เป็นที่สถิตของสาวกพระกัสสปพุทธเจ้า ขอเชิญพระองค์ทอดพระเนตรเถิด”

ภูเขาสัตตบริภัณฑ์ วิมานท้าวจตุโลกบาล

ครั้นมาตลีเทพบุตร นําพระเจ้าเนมิราช ชมวิมานที่ปรากฏอยู่ในอากาศอย่างนี้แล้ว จึงเสด็จตรงไปยังที่อยู่ของท้าวสักกเทวราช แม้เร่งรีบเช่นนั้น ก็ยังมีความอุตสาหะ อุตส่าห์ชี้ให้พระเจ้าเนมิราช ดูภูเขาสัตตบริภัณฑ์ ซึ่งทอดเทือกโอบล้อมภูเขาสิเนรุ พระเจ้าเนมิราช ประทับอยู่บนยานทิพย์  เทียมด้วยม้าสินธพหนึ่งพันตัว เสด็จไป ทรงเห็นหมู่ภูเขาในระหว่างนทีสีทันดร จึงตรัสถามเทพทูตมาตลี ว่า “ภูเขาเหล่านั้น ชื่ออะไร”

มาตลีเทพบุตร ขับราชรถมุ่งหน้าไป พลางกราบทูลว่า “ภูเขาเหล่านี้ ตั้งเรียงราย เป็นปราการธรรมชาติ ๗ ชั้น คือ ภูเขา “สุทัสสน์” อยู่นอกสุด ถัดจากภูเขาสุทัสสน์นั้นไป  คือ ภูเขา “กรวิก”   ภูเขากรวิกนั้น สูงกว่าภูเขาสุทัสสน์ มีทะเลนทีสีทันดร^๓ คั่นอยู่ในระหว่าง ภูเขาทั้ง ๒ ลูกนี้ ถัดจาก ภูเขากรวิกเข้ามา คือ ภูเขา “อิสินธร” ภูเขาอิสินธรนั้น สูงกว่าภูเขากรวิก มีทะเลนทีสีทันดร คั่นอยู่ระหว่าง ๒ ภูเขานั้น ถัดจากภูเขาอิสินธร คือ ภูเขา “ยุคันธร” ภูเขายุคันธรนั้น สูงกว่าภูเขาอิสินธร  มีทะเลนทีสีทันดร คั่นอยู่ระหว่างภูเขา ๒ ลูกนั้น

ถัดจากภูเขายุคันธร คือ ภูเขา “เนมินธร” ภูเขาเนมินธรนั้น สูงกว่าภูเขายุคันธร มีทะเลนทีสีทันดร คั่นอยู่ระหว่าง ๒ ภูเขานั้น ถัดจากภูเขาเนมินธร คือ  ภูเขา “วินตกะ” ภูเขาวินตกะนั้น สูงกว่าภูเขาเนมินธร มีทะเลนทีสีทันดร คั่นอยู่ระหว่าง ๒ ภูเขานั้น ถัดจากภูเขาวินตกะ คือ ภูเขา “อัสสกัณณะ” ภูเขาอัสสกัณณะนั้น สูงกว่าภูเขาวินตกะ  มีทะเลนทีสีทันดร คั่นอยู่ระหว่าง ๒ ภูเขานั้นเช่นกัน ภูเขาทั้ง ๒ เหล่านั้น สูงขึ้นไปโดยลําดับ  มีทะเลนทีสีทันดร คั่นอยู่ระหว่างภูเขาแต่ละลูก ดุจขั้นบันได ขอเชิญพระองค์ ทอดพระเนตรภูเขาเหล่านี้ ซึ่งเป็นที่อยู่ของท้าวจาตุมหาราช เทวดาผู้รักษาโลก ประจําทิศทั้ง ๔ บางครั้งเรียกว่า  “ท้าวจตุโลกบาล” ท้าวธตรฐประจําทิศตะวันออก ท้าววิรุฬหก ประจําทิศใต้ ท้าววิรูปักษ์ ประจําทิศตะวันตก ท้าวกุเวร ประจําทิศเหนือ”

ล้อมกรอบ ๓ นทีสีทันดร เป็นแม่น้ำที่ขั้นอยู่ระหว่างภพดาวดึงส์

จิตตกูฏ ประตูสู่สวรรค์ชั้นดาวดึงส์

มาตลีเทพบุตร แสดงเทวโลกชั้นจาตุมหาราช แด่พระเจ้าเนมิราชอย่างนี้แล้ว ได้ขับราชรถต่อไป ชี้ให้ดูรูปเหมือนพระอินทร์^๔ ซึ่งประดิษฐานอยู่ที่ซุ้มประตู “จิตตกูฏ” บนสวรรค์ชั้นดาวดึงส์    พระเจ้าเนมิราช ทอดพระเนตรเห็นแล้ว ตรัสถามว่า “ประตูนี้ ชื่ออะไร”

มาตลีเทพสารถี กราบทูลว่า “ประตูนี้ เขาเรียกว่า “จิตตกูฏ” เป็นทางเสด็จเข้าออกของท้าวสักกเทวราช เป็นประตูเทพนคร ซึ่งตั้งอยู่บนยอดเขาสิเนรุ สลักเสลาด้วยรูปจิตรกรรมต่าง ๆ  รุ่งเรือง วิจิตร บรรจง ด้วยรูปเหมือนท้าวสักกเทวราช คอยรักษาเทพนคร ประหนึ่งเสือโคร่งรักษาป่า” ครั้นทูลอย่างนี้แล้ว มาตลีเทพสารถี ได้ทูลเชิญเสด็จพระเจ้าเนมิราช เสด็จเข้าสู่เทพนคร

สู่เทวสมาคม

พระเจ้าเนมิราช ประทับอยู่บนยานทิพย์ ทอดพระเนตรเทวสภา ชื่อ “สุธรรมา” ตรัสถาม  มาตลีเทพสารถีว่า สถานที่พระองค์ประทับอยู่นี้ ชื่ออะไร มาตลีเทพสารถี กราบทูลว่า “วิมานนี้ เป็นเทวสภา ชื่อว่า “สุธรรมา” รุ่งเรืองด้วยแก้วไพฑูรย์ งามวิจิตร ถูกเนรมิตขึ้นด้วยบุญญานุภาพ  มีเสา ๘ เหลี่ยม ทําด้วยแก้วไพฑูรย์ทุกต้น เป็นสถานที่เหล่าเทพชั้นดาวดึงส์ทั้งหมด มีพระอินทร์เป็นประมุข มาประชุมกันคิดประโยชน์ของเทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย

ฝ่ายเทวดาทั้งหลาย นั่งคอยการเสด็จมาของพระเจ้าเนมิราช ครั้นทราบว่า พระเจ้าเนมิราช  เสด็จมาแล้ว ต่างก็ถือของหอม ธูปเทียน เครื่องอบ และดอกไม้ทิพย์ ไปคอยอยู่ที่ทางจะเสด็จเข้ามา  ตั้งแต่ซุ้มประตูจิตตกูฏ บูชาพระโพธิสัตว์ด้วยของหอม และดอกไม้นานาพันธุ์ ห้อมล้อม นําเสด็จเข้าสู่สุธรรมาเทวสภา

พระเจ้าเนมิราช เสด็จลงจากราชรถ เข้าสู่เทวสภา เทวดาทั้งหลายในที่นั้น เชิญเสด็จให้ประทับนั่งบนทิพยอาสน์

ล้อมกรอบ ๔ รูปเหมือนพระอินทร์นี้ ท้าวสักกะ เนรมิตไว้ เมื่อคราวทําสงครามกับท้าวเวปจิตติ เพื่อเป็นขวัญและกําลังใจให้เทพนักรบ ข้อความดังกล่าว ปรากฏอยู่ใน “ธชัคคสูตร สังยุตตนิกาย สคาถวรรค และอรรถกถา ธชัคคสูตร”

เทวดาทั้งหลาย เห็นพระเจ้าเนมิราชเสด็จมาถึง ต่างก็แซ่ซ้องสาธุการต้อนรับด้วยความยินดี ว่า  “ข้าแต่มหาราชเจ้า พระองค์เสด็จมาดีแล้ว เสด็จมาไกล ก็เหมือนใกล้ พระองค์ผู้แสวงหาคุณอันยิ่งใหญ่  ขอเชิญประทับนั่งใกล้กับท้าวสักกเทวราชเถิด”

ส่วนท้าวสักกเทวราช ทรงยินดี กล่าวสรรเสริญพระเจ้าเนมิราช เชิญชวนให้ประทับอยู่บนสวรรค์ชั้นดาวดึงส์ ท่ามกลางหมู่เทวดา ด้วยการอยู่อันเป็นทิพย์

พระเจ้าเนมิราช ตรัสห้ามว่า “สิ่งที่ได้มาเพราะผู้อื่นให้ เปรียบเหมือนยานพาหนะ หรือ เงินทอง ที่ยืมเขามา เราไม่ปรารถนาสิ่งของที่ผู้อื่นให้ บุญทั้งหลายที่เราทําเอง ย่อมเป็นทรัพย์ที่จะติดตามเรา ตลอดไป เราจะกลับไปทํากุศลให้มากในโลกมนุษย์ ด้วยการบริจาคทาน  การประพฤติธรรมสม่ำเสมอ การสํารวมระวัง และการฝึกอินทรีย์ ซึ่งทําไว้แล้ว จะมีความสุข และไม่เดือดร้อนในภายหลัง” พระโพธิสัตว์ ประทับอยู่สวรรค์ชั้นดาวดึงส์ ๗ วัน ตามการนับในโลกมนุษย์ ทรงแสดงธรรมด้วยพระสุรเสียงไพเราะ แก่เทวดาทั้งหลาย ทําให้หมู่เทพ ต่างเกิดความยินดีปรีดา

ครั้นแล้ว ทรงสรรเสริญมาตลีเทพสารถีว่า “มาตลีเทพบุตร มีอุปการะแก่เรามาก ได้นําชมสถานที่อยู่ของทวยเทพ ผู้มีกรรมดี และสถานที่อยู่ของสัตว์นรก ผู้มีกรรมหยาบช้า”

พระเจ้าเนมิราช ปรารถนาจะกลับไปโลกมนุษย์ ท้าวสักกเทวราช จึงรับสั่งมาตลีเทพบุตร ให้นําพระเจ้าเนมิราช เสด็จกลับสู่กรุงมิถิลานคร มาตลีเทพสารถี ได้จัดเตรียมราชรถ รอรับเสด็จกลับ แล้ว ขับไปถึงกรุงมิถิลานครทางทิศใต้

มหาชน เห็นยานทิพย์ ก็ยินดีว่า พระราชาของเรา เสด็จกลับมาแล้ว มาตลีเทพสารถี ทําประทักษิณกรุงมิถิลานคร แล้วนําพระโพธิสัตว์ เสด็จลงที่สีหบัญชรเหมือนเดิม แล้วทูลลากลับวิมาน

ส่วนมหาชน ได้แวดล้อมพระราชา ทูลถามถึงเทวโลกว่า เป็นอย่างไร พระเจ้าเนมิราช  ตรัสเล่าถึงสมบัติของเหล่าเทวดา และสมบัติของท้าวสักกเทวราช ให้ประชาชนฟัง แล้วทรงแสดงธรรมแก่อาณาประชาราษฎร์ว่า “แม้พวกท่านทั้งหลาย จงทําบุญ มีการให้ทาน เป็นต้น ก็จะบังเกิดในเทวโลกเช่นกัน”

ครั้นกาลต่อมา เมื่อนายภูษามาลา กราบทูลให้ทราบว่า มีพระเกศาหงอกแล้ว จึงทรงให้ถอนพระเกศาหงอก ด้วยแหนบทองคำ วางในพระหัตถ์ ทอดพระเนตรเห็นพระเกศาหงอกนั้น แล้ว  ทรงสลดพระทัย ได้พระราชทานบ้านส่วย แก่นายภูษามาลา มีพระราชประสงค์จะทรงผนวชจึงมอบราชสมบัติ แก่พระราชโอรส

พระราชโอรส ทูลถามว่า “พระองค์จะทรงผนวช เพราะเหตุไร” พระเจ้าเนมิราช จึงตรัสบอกเหตุผล เหมือนพระราชาพระองค์ก่อน ๆ ทรงผนวชแล้ว ประทับอยู่ ณ พระราชอุทยานอัมพวันนั้น  นั่นเอง เจริญพรหมวิหาร ๔ จนได้บรรลุฌาน มีฌานไม่เสื่อม ได้ไปบังเกิดในพรหมโลก

กลับชาติมาเกิดสมัยพุทธกาล

ครั้นพระพุทธองค์ ตรัสเล่าเรื่องในอดีตชาติของพระองค์ ให้ภิกษุทั้งหลายฟังแล้ว ได้ตรัสสรุปว่า

“ภิกษุทั้งหลาย มิใช่แต่ในบัดนี้เท่านั้น ที่ตถาคต ออกมหาภิเนษกรมณ์ แม้ในอดีตชาติ ตถาคต ก็ออกมหาภิเนษกรมณ์เหมือนกัน” ครั้นตรัสดังนี้แล้ว ทรงแสดงอริยสัจ ๔ ประชุมสรุปชาดกว่า“ท้าวสักกเทวราชในครั้งนั้น กลับชาติมาเกิดเป็นภิกษุ ชื่อ “อนุรุทธะ” ในชาตินี้  มาตลีเทพสารถี กลับชาติมาเกิดเป็นภิกษุ ชื่อ “อานนท์” กษัตริย์ ๘๔,๐๐๐ องค์ เป็นพุทธบริษัท  ส่วนพระเจ้าเนมิราช  คือ เราผู้สัมมาสัมพุทธเจ้านี่เอง”

พระมหาติ่ง มหิสฺสโร,ดร. ประธานสงฆ์พุทธสถานฮ่องธรรม  ฮ่องคำอีสาน นำสามเณรพุทธศากยบุตร ฮ่องธรรม ฮ่องคำอีสาน จุดเทียนถวายพระพร เพื่อเฉลิมพระเกียรติแด่ พระบาทสมเด็จพระปรเมนทรรามาธิบดีศรีสินทรมหาวชิราลงกรณ  พระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ ๑๐ เนื่องในพระราชพิธีมหามงคลเฉลิมพระชนมพรรษา ๖ รอบ ตามมติมหาเถรสมาคม ในการประชุมมหาเถรสมาคม ครั้งที่ ๘ /๒๕๖๗ คราวประชุมเมื่อวันที่ ๒๐ เดือนมีนาคม พุทธศักราช ๒๕๖๗ และเฉลิมพระเกียรติแด่พระบรมวงศานุวงศ์ทุกพระองค์ และเพื่อน้อมถวายเป็นพระราชกุศลแด่ สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง ณ พระธาตุเกษแก้ว พระเจดีย์บรรจุพระอัฐิธาตุ พระโพธิญาณเถร (หลวงปู่ชา สุภัทโท) วัดป่าหนองหวาย จังหวัดศรีสะเกษ ซึ่งเป็นวัดบ้านเกิดพระเทพวชิรญาณ (หลวงปู่เลี่ยม ฐิตธัมโม) เจ้าอาวาสวัดหนองป่าพง จังหวัดอุบลราชธานี

(๖) “ท่องสามแดนโลกธาตุ : รหัสธรรมพระเนมิราช“ จาก ทศชาติ ปณิธานมหาบุรุษไม่เปลี่ยนแปลง ถึง ลูกผู้ชายต้องบวช” สามเณรพุทธศากยบุตร จาริกธุดงค์ถวายเป็นพระราชกุศลแด่ สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง ณ พุทธสถานฮ่องธรรม  ฮ่องคำอีสาน จังหวัดศรีสะเกษ

The post (๖) “ท่องสามแดนโลกธาตุ : รหัสธรรมพระเนมิราช“ จาก ทศชาติ ปณิธานมหาบุรุษไม่เปลี่ยนแปลง ถึง ลูกผู้ชายต้องบวช” สามเณรพุทธศากยบุตร จาริกธุดงค์ถวายเป็นพระราชกุศลแด่ สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง ณ พุทธสถานฮ่องธรรม  ฮ่องคำอีสาน จังหวัดศรีสะเกษ appeared first on Manasikul Online.

คือ ปณิธาน คือ งานอันศักดิ์สิทธิ์

คือ ชีวิตที่อุทิศถวายแด่พระพุทธศาสนา…

๗ ธันวาคม พุทธศักราช ๒๕๖๘

น้อมรำลึก ๔ ปี แห่งการคืนสู่ธรรมชาติ ท่านแม่ชีศันสนีย์ เสถียรสุต

ผู้ก่อตั้ง เสถียรธรรมสถาน ชุมชนแห่งการเรียนรู้ที่จะอยู่ร่วมกันอย่างศานติ

“หัวใจของการทำความดีคือ ทำความดีโดยไม่ติดดี

ยึดดี ถือดี อวดดี ทะนงดี หวงดี มั่วดี เมาดี หลงดี เกินดี

เราต้องทำดีแล้วไปให้ถึงที่สุดของดี นั่นคือการปล่อยดี

แล้วเราจะมีอิสรภาพจากทุกข์ทั้งปวง”

แม่ชีศันสนีย์ เสถียรสุต

จากคำนำ …

‘ชีวิต’ คือหนึ่งฤดูกาล… ที่ต้องอาศัย ดิน น้ำ ลม ไฟ

มีกระแสแห่งการพึ่งพิงอิงอาศัย เพื่อรักษา ‘ใจ’ ให้รู้ตื่น และเบิกบาน

เมื่อได้ ‘ชีวิต’ ฝึกเจริญสติอารักขาจิต และทำงานด้วยทุนของชีวิต คือ จิตที่ไม่ขุ่นมัว

ไม่เพลินชอบ เพลินชัง เพราะทั้งชอบและชังเป็นอนิจจังทั้งคู่

ชีวิตจึงเป็นอิสระและกรุณาผู้อื่นได้ ด้วย ‘กรุณาแห่งหัวใจ’

‘กรุณาแห่งหัวใจ’ คือ กว่า ๒๑ ปี ที่ ‘ใจ’ ซึ่งเปี่ยมไปด้วย ‘กรุณา’ ของผู้คนมากมาย

ได้ร่วมกันสร้างให้เสถียรธรรมสถานรับใช้พระธรรม

ด้วยการรับใช้มวลมนุษยชาติตามพุทธประสงค์ที่พระพุทธองค์ทรงวางรากฐานไว้ว่า…

การปฏิบัติบูชาถือเป็นการบูชาอันสูงสุด

และในบรรดางานที่พระพุทธองค์ทรงนับว่าเป็นพุทธประสงค์ประการสำคัญที่สุด

ก็คือการได้ช่วยเหลือสรรพชีวิตรอดพ้นจากความทุกข์

เรา…ผู้เป็นธิดาของพระพุทธเจ้า

จะขอดำเนินตามรอยทางที่พระพุทธองค์ทรงวางไว้

เฉกเช่นที่ได้ปฏิบัติเสมอมา …

ด้วย ‘กรุณาแห่งหัวใจ’

ธรรมสวัสดี

แม่ชีศันสนีย์ เสถียรสุต

จาก …แผ่นดินนี้ มีตำนาน ถึง เสถียรธรรมสถาน

ชุมชนแห่งการเรียนรู้ เพื่อการอยู่ร่วมกันอย่างสันติ

ในบทแรก “แผ่นดินนี้ มีตำนาน” พิกุล วิภาสประทีป ผู้เขียนหนังสือ “A Noble Mission กรุณาแห่งหัวใจ : แม่ชีศันสนีย์ เสถียรสุต” เริ่มต้นเล่าเรื่องตอนหนึ่งว่า

ด้วยความกตัญญูในหัวใจของผู้หญิงคนหนึ่ง… ผืนแผ่นดินที่เคยร้อนแรงเป็นดินแดงสุดลูกหูลูกตาที่แม้ต้นหญ้าสักต้นยังปฎิเสธที่ผุดขึ้นมามีชีวิต กลายกลับเป็นป่าปลูกมือที่เขียวสดดังหยดน้ำใสอยู่ท่ามกลางป่าคอนกรีตอันวุ่นวายสับสน

ประตูบานใหญ่ของชุมชนแห่งการเรียนรู้ที่จะอยู่ร่วมกันอย่างศานตินี้แห่งนี้ไม่เคยปิด

บ้านหลังนี้เปิดกว้างเสมอสำหรับทุกคนที่จะเข้ามาร่วมเรียนรู้ พัฒนาชีวิต เพื่อความอยู่เย็นเป็นสุข พ้นทุกข์ร่วมกัน

ทว่ากว่าจะถึงวันนี้ แผ่นดินนี้…มีตำนาน ให้เล่าขานถึงความเป็นมา

ที่แน่นอนว่า…ตลอดเส้นทางมิได้มีกลีบดอกไม้หอมโรยนำทางให้ก้าวเดิน

หากเพราะมี…

ความกตัญญูต่อพระธรรม…เป็นหลักใจ

การทำงานเพื่อช่วยเหลือมวลมนุษยชาติ…เป็นหลักการ

และ…ขอให้โลกนี้มีธรรมเป็นมารดา…เป็นหลักชัย

ทุกปัญหาและอุปสรรคจะเป็นเพียงความหอมหวานที่ยิ้มรับและต้องผ่านให้ได้

หมุนทวนเข็มนาฬิกาย้อนเวลาไปเกือบ ๒๑ ปี ปลายเดือนพฤศจิกายน ๒๕๒๙ เมื่อ แม่ชีศันสนีย์ เสถียรสุด บวชครบเจ็ดพรรษา พระครูภาวนาภิธาน หรือ พระครูเส็ง เจ้าอาวาสวัดศิริพงษ์ธรรมนิมิต ได้ปรารภกับแม่ชีศันสนีย์ว่าอยากให้พิจารณาซื้อที่ดินซึ่งอยู่ใกล้ ๆ กับวัดไว้

“ก็หลวงพ่อสอนว่า ‘สมบัติเป็นทุกข์’ แล้วทำไมหลวงพ่อแนะนำให้ซื้อที่ล่ะเจ้าคะ”

“ถ้ามีปัญญา สมบัติก็ไม่เป็นทุกข์” คือคำตอบสั้น ๆ ของหลวงพ่อ

ด้วยคำแนะนำและความเมตตาเป็นธุระจัดการของหลวงพ่อ ในที่สุดแม่ชีศันสนีย์ก็ซื้อที่ ๘ ไร่แรกโดยไม่มีเหตุผล

หลังจากนั้นไม่นาน หลวงพ่อก็มรณภาพ

“เราไม่ทราบว่าหลวงพ่อทราบล่วงหน้าหรือไม่ว่าหลวงพ่อจะสิ้น ได้สงสัยว่าทำไมท่านจึงได้ให้เราพิจารณาซื้อที่ตรงนี้ ดังนั้น การซื้อที่ตรงนี้ก็มาจากความมั่นใจในครูบาอาจารย์ เป็นความ ‘กตัญญู’ ที่เชื่อว่าครูบาอาจารย์ไม่แนะนำผิด เพราะเราเคารพในคำแนะนำของหลวงพ่อในทุกเรื่องเสมอมา ตลอดเกือบ ๗ ปีที่อยู่กับท่าน

“ท่านทำให้เราเห็นว่า… ท่านสอนอย่างไร ท่านทำอย่างนั้น ท่านสอนให้เป็นคนใจเย็น ให้เป็นคนไม่ร้อน ท่านก็แสดงความเป็นคนไม่ร้อนให้เราเห็น ท่านสอนให้เราเป็นคนอดทน ท่านก็เป็นคนที่อดทน พูดน้อย แต่ประพฤติตนให้เห็นว่า ท่านเป็นคนที่มีความสุขกับการทำงานหนัก เพราะฉะนั้น จึงมั่นใจว่าที่ท่านให้เราพิจารณาซื้อที่ดินตรงนี้ เป็นอุบายของท่านอาจารย์

“แต่หลังจากซื้อที่ไม่นาน หลวงพ่อก็มรณภาพ เราเริ่มคิดแล้วว่า หลวงพ่อต้องมีเหตุผลอะไรบางอย่างที่หลวงพ่อทราบแล้วเราไม่ทราบ หลวงพ่อคงเป็นห่วงว่าถ้าหลวงพ่อไม่อยู่ เราจะอยู่วัดไหน อยู่อย่างไร หรือเราจะสึกออกไป เพราะเป็นเรื่องลำบากเหมือนกันสำหรับผู้หญิงที่จะอยู่วัด

“ตอนนั้นเราเศร้าใจที่หลวงพ่อท่านมรณภาพ เพราะยังไม่ได้แข็งแรงมากพอที่จะมองการจากพรากอย่างยไม่ทุกข์ เราเดินออกมายังผืนดินที่ว่างเปล่า มีเพียงต้นก้ามปูใหญ่ขนาดสองคนโอบ ๑ ต้น เรายืนพักอยู่ใต้ต้นไม้ มองไปรอบ ๆ รู้สึกว่าอยู่ใต้ต้นไม้แล้วเย็นสบายดี

“ในเวลานั้น เรานึกถึงหลวงพ่อ เพราะท่านมักจะชวนเราปลูกต้นไม้ในวัด ทำให้เรารู้สึกผูกพันกับต้นไม้ นึกถึงความเย็นกายเย็นใจที่เคยปลูกต้นไม้กับหลวงพ่อทุกวัน เราจึงตัดสินใจที่จะเริ่มต้นทำงานด้วยการปลูกต้นไม้ เพราะนั่นเป็นสิ่งที่ทำให้หลวงพ่อยังคงอยู่ในการทำงานของเรา”

ไม่นาน ราวเดือนมกราคม พุทธศักราช ๒๕๓๐ การปรับพื้นที่ให้สูงขึ้นอีกราว ๒ เมตรเพื่อให้เท่ากับระดับความสูงของถนนวัชรพลก็เกิดขึ้นด้วยกำลังคนเพียงหยิบมือเดียว แต่การกระทำดังกล่าว กลับทำให้ต้นก้ามปูดำเนินชีวิตอยู่ไม่ได้ เพราะรากขาดอากาศหายใจ ต้องยืนต้นตาย ท่ามกลางการดูแลแก้ไขและเยียวยาในทุกวิถีทาง

“ความตายของต้นก้ามปูเป็นครูที่ยิ่งใหญ่

ที่ทำให้เราตระหนักว่า ก่อนที่จะไปช่วยเหลือหรือพัฒนา

เราควรศึกษาเรียนรู้ธรรมชาติเดิมให้ดีเสียก่อน”

ทว่าการจากไปของต้นก้ามปู ต้นไม้ต้นแรก ก็เป็นการจากที่ยังคงอยู่ในความทรงจำ ด้วยว่าจากนั้น หนึ่งต้นที่จากไปทำให้ได้เรียนรู้กลายเป็นประสบการณ์ในการทำงานครั้งต่อ ๆ มา การอยู่ได้อย่างงดงามของอีกมากมายหลายต้น จึงคือความกตัญญูและความกรุณา ที่ต้นไม้ต้นหนึ่งจะพึงทิ้งไว้ ในขณะที่รูปธรรมก็มีให้เห็นอยู่เมื่อเชื่อวัน เพราะกิ่งก้านสาขาของมัน ถูกนำมาทำเป็นฐานรองรับธรรมาสน์ในธรรมศาลาที่มีอายุเท่ากับสถานที่แห่งนี้…

๗ ธันวาคม พุทธศักราช ๒๕๖๘ น้อมรำลึก ๔ ปี แห่งการคืนสู่ธรรมชาติ ท่านแม่ชี ศันสนีย์ เสถียรสุต ชวนอ่านหนังสือ “A Noble Mission กรุณาแห่งหัวใจ” เล่มนี้ที่คิดถึง…

คิดถึง … ท่านแม่ชีศันสนีย์ เสถียรสุต

คิดถึง…สมคิด ชัยจิตวนิช ช่างภาพ

และคิดถึง …พี่ปุ้ย พิกุล วิภาสประทีป นักเขียน ผู้เขียนหนังสือเล่มนี้

กราบแทบเท้าสรีรสังขารท่านแม่ชีศันสนีย์ เสถียรสุต จากหัวใจ …

The post ๗ ธันวาคม พุทธศักราช ๒๕๖๘ น้อมรำลึก ๔ ปี แห่งการคืนสู่ธรรมชาติ “ท่านแม่ชี ศันสนีย์ เสถียรสุต” ชวนอ่านหนังสือ “A Noble Mission กรุณาแห่งหัวใจ” เล่มนี้ที่คิดถึง… appeared first on Manasikul Online.

สุดทางจงกรม : สมาธิเบื้องต้นสำหรับลงมือปฏิบัติ (มหาสติปัฏฐาน ๔) บทที่ ๒๗ ว่าด้วยเรื่องรูป ประพันธ์โดย พระราชกิจจาภรณ์ (พระมหาเทอด ญาณวชิโร) “ญาณวชิระ”

บทที่ ๒๗ ว่าด้วยเรื่องรูป

รูปภายใน รูปภายนอก รูปหยาบ รูปละเอียด รูปประณีต

รูปในที่ใกล้ รูปในที่ไกล รูปอดีต รูปอนาคต รูปปัจจุบัน

รูปใดบ้างที่เกิดขึ้นภายใน?  

รูปที่เกิดขึ้นจากความนึกคิด รูปที่จินตนาการขึ้นมา รูปที่จิตสังขารปรุงแต่งขึ้น เรียกว่า “รูปภายใน” รูปนั้นก็จะถึงความสิ้นไปภายในความคิด ภายในจินตนาการนั่นเอง 

จิตคิดรูปขึ้นมาในจิตก็ดับไปในจิตนั่งเอง

ส่วนรูปใดที่ตามองเห็น รูปนั้น ชื่อว่า “รูปภายนอก” ถึงรูปภายนอกนั้นก็จะดับไปที่ภายนอกนั่นเอง เห็นที่ไหนก็ดับไปที่นั่น เพราะรูปเกิดตามธรรมชาติก็เกิดดับไปเองตามธรรมชาติ เราจะเห็นหรือไม่เห็นก็ตาม รูปก็จะเกิดดับอยู่อย่างนั้น เพียงแต่เราไปประจวบเห็นเข้าแล้วหน่วงไว้ด้วยตัณหาและอุปาทานเท่านั้น

แต่ถ้าเห็นแล้วเรายึดรูปนั้นไว้ จิตจะทำหน้าที่สังขารต่อ แล้วจินตนาการปรุงแต่งเป็นชอบหรือชังต่อไป  รูปนั้นก็จะถูกหน่วงให้มาเกิดดับอยู่ในจิตของเรา จำนวนนับครั้งไม่ถ้วน ทั้งๆ ที่เป็นการเห็นรูปภายนอก และเป็นการเห็นเพียงขณะจิตเดียว แต่เมื่อมองดูด้วยราคะคือ ความชอบ หรือมองดูด้วยโทสะคือความชัง รูปนั้นก็จะถูกยึดไว้ ถูกหน่วงไว้ กลายเป็นภาพที่ถูกนำกลับมาฉายซ้ำในจิต วนเวียนกลับไปกลับมา ซ้ำแล้วซ้ำเล่า ทำให้รูปนั้นมาเกิดดับอยู่ในจิตนับครั้งไม่ถ้วน ตามการเกิดดับของจิต ยิ่งมองด้วยความรัก ความชัง มากเท่าไหร่ ความเข้มข้นหนาแน่นของการฉายซ้ำ ๆ รูปนั้นก็ยิ่งจะมีมากขึ้นตามไปด้วย

รูปหยาบ รูปละเอียด รูปประณีต รูปในที่ใกล้ รูปในที่ไกล รูปในอดีต รูปในอนาคตและรูปปัจจุบันก็เช่นเดียวกัน เกิดที่ไหนก็ดับไปที่นั่น เกิดในอดีตก็ดับไปแล้วในอดีต ไม่มาดับในอนาคต หรือไม่มาดับในปัจจุบัน ที่เกิดในอดีตก็ดับไปแล้วในอดีต ที่เกิดในปัจจุบันก็จะดับไปในปัจจุบัน และที่จะเกิดขึ้นในอนาคตก็จะดับไปในอนาคตเช่นกัน

สุดทางจงกรม :
สมาธิเบื้องต้นสำหรับลงมือปฏิบัติ (มหาสติปัฏฐาน ๔)
บทที่ ๒๗ ว่าด้วยเรื่องรูป
ประพันธ์โดย พระราชกิจจาภรณ์ (พระมหาเทอด ญาณวชิโร) “ญาณวชิระ”

The post สุดทางจงกรม : สมาธิเบื้องต้นสำหรับลงมือปฏิบัติ (มหาสติปัฏฐาน ๔) บทที่ ๒๗ ว่าด้วยเรื่องรูป ประพันธ์โดย พระราชกิจจาภรณ์ (พระมหาเทอด ญาณวชิโร) “ญาณวชิระ” appeared first on Manasikul Online.

“พ่อเล่าถึงความทุกข์ยากช่วงสร้างเนื้อสร้างตัวว่า พ่อไม่มีความรู้ทางหาอยู่หากินด้านใด นอกจากหากินกับบุ่งกับท่า รับจ้างเลื่อยไม้  หาปลา เผาถ่านขาย ไม้แก่นหล่อน (*ไม้แก่นหล่อน คือ ไม้ยืนต้นแห้งตาย) มีที่ไหน ใครให้ พ่อก็ไปตัดเผาถ่านขาย …

“การเผาถ่านขายจึงกลายเป็นอาชีพหลักในการสร้างรายได้อย่างหนึ่งของคนเผาถ่านในยุคของพ่อ”

ญาณวชิระ

ชรัง อนตีโต : เมื่อความชรามาเยือน ๑๓ “เรื่องของพ่อ เรื่องของคนเผาถ่าน” ผู้เขียน ญาณวชิระ (พระมหาเทอด ญาณวชิโร,วงศ์ชะอุ่ม) อดีต พระราชกิจจาภรณ์

๑๓  เรื่องของพ่อ เรื่องของคนเผาถ่าน

ในยุคที่ไม่มีเตาแก๊ส ไม่มีเครื่องใช้ไฟฟ้าหุงหาอาหาร ถ่าน คือ สิ่งจำเป็นอย่างหนึ่ง โดยเฉพาะคนที่มีบ้านอยู่ในเมือง ไม่มีป่าให้หาไม้ทำฟืนหุงหาอาหาร  จึงต้องซื้อถ่านไว้ใช้ตามตลาด และในครัวเรือน

ส่วนจะซื้อวันเวลาไหนก็ขึ้นอยู่กับว่า บ้านนั้นถ่านหมดครัวเมื่อไหร่  บางเจ้าใช้ไม้ดีเผาถ่าน ทำให้ถ่านไม่มีขี้เถ้า ไม่มีควัน ใช้ถ่านน้อย แต่ให้ไฟแรง ก็ถูกผูกขาดซื้อเป็นเจ้าประจำ

การเผาถ่านขายจึงกลายเป็นอาชีพหลักในการสร้างรายได้อย่างหนึ่งของคนเผาถ่านในยุคของพ่อ

พ่อเล่าถึงความทุกข์ยากช่วงสร้างเนื้อสร้างตัวว่า

พ่อไม่มีความรู้ทางหาอยู่หากินด้านใด นอกจากหากินกับบุ่งกับท่า รับจ้างเลื่อยไม้  หาปลา เผาถ่านขาย ไม้แก่นหล่อน (*ไม้แก่นหล่อน คือ ไม้ยืนต้นแห้งตาย) มีที่ไหน ใครให้ พ่อก็ไปตัดเผาถ่านขาย

สมัยนั้น ไม้แก่นหล่อน  ปีกไม้  ปลายไม้  ไม้ยืนต้นตายตามหัวไร่ปลายนา ให้กันฟรี  ไม่ต้องซื้อขาย แค่บอกกล่าวกัน ใครมีแรงก็ไปตัดเอา

ไม้หัวลิง ไม้พี้  ไม้เปือย (*ไม้เปือย  หรือ ไม้สามพันตา) ขึ้นตามฟากบุ่ง ฟากฮ่อง มีอยู่ตรงไหน พ่อก็ไปตัดเผาถ่าน หาเงินซื้อข้าวเลี้ยงลูก

พ่อบอกว่าที่ฟากบุ่ง เวลาอุ่มพี้ถูกฝนแตกใบใหม่ จะเป็นพุ่มดกหนาเขียวชอุ่มงามตามาก มองดูแล้วสบายใจ ร่มก็ทึบเย็นดี  ต้องเอาลูกเล็ก ๆ ผูกเปลนอนไว้ใต้อุ่มพี้ (*อุ่มพี้ คือ พุ่มไม้ที่ขึ้นอยู่ริมน้ำตามทามฟากบุ่ง) แล้วพ่อกับแม่ก็ช่วยกันตัดไม้เผาถ่าน 

ตอนแรกตัดไม้หัวลิง ไม้พี้เผาถ่านกองเล็ก ๆ ก่อน ต้องหาบน้ำจากบุ่ง จากชลประทานมารดให้ถ่านมอดทันขาย เผาเสร็จก็ขนใส่เรือข้ามฟากบุ่งมา ให้แม่หาบไปขายในเมือง

แม่หาบถ่านไปเดินขายที่ตลาดบ้านดู่ ตลาดคิวตะการ หาบละ ๒๕ – ๓๐ บาท ร้องถามขาย “เอาถ่านบ่ เอาถ่านบ่” ไปตามร้านค้าต่าง ๆ คนบ้านกระโสบเห็นเข้าก็ล้อว่า พ่อให้แม่หาบถ่านขาย พ่อก็รู้สึกอายที่ให้แม่หาบถ่านขายจึงคิดหาลายใหม่* (*ลาย คือ วิธี รูปแบบ)  เห็นเขาขายกระสอบป่านอยู่ในตลาดจึงไปซื้อกระสอบป่านมา แล้วเผาถ่านฮ่าย*ใส่กระสอบป่าน (*ฮ่าย คือ เท,กรอก,บรรจุ) ให้แม่ไปเดินถามขายตามตลาดว่ามีใครต้องการถ่านบ้าง  ถ้ามีใครต้องการ แม่ก็จะกลับมาบอก พ่อจึงแบกไปส่ง บางคนต้องการเป็นหาบก็แบ่งออกใส่หาบไปส่ง

สมัยนั้น ถ่านกระสอบละ ๔๐ บาท  ถ้าแยกขายเป็นหาบก็หาบละ ๒๕ – ๓๐ บาท ขึ้นอยู่กับชนิดของไม้ ทุกวันนี้ ไม้ทำถ่านหายาก ถ่านกระสอบหนึ่งไม้รวมก็ราคาราว ๑๗๐ บาท ถ้าไม้ดีหน่อยก็ร่วม ๒๐๐ บาท

“เผาถ่านให้แม่เพิ่นหาบไปขายนำเมืองนำนา พวกหมู่คนบ้านกระโสบว่าให้ ว่าให้เมียหาบถ่านขาย เจ้าของกะคึดอาย เลยหาลายใหม่”

บางที เผาถ่านเสร็จก็ขนกระสอบถ่านขึ้นเกวียนแก่มาไว้ใต้ถุนบ้าน พ่อใหญ่เล็ด(*คือ ตา พ่อของแม่) ไปไหนมาไหนก็ช่วยบอกขายให้ตามหมู่บ้านต่าง ๆ เพราะพ่อใหญ่เล็ดเป็นคนกว้างขวาง  คบคนต่างถิ่น เป็นพ่อค้าวัวพ่อค้าควาย  ไปมาหลายที่ รู้จักคนมาก ไปทางไหนก็บอกขายถ่านให้ลูก ถ้ามีใครต้องการถ่าน พ่อใหญ่เล็ดก็จะมาบอก

พ่อเล่าว่า คราวหนึ่งพ่อใหญ่เล็ดบอกว่าพวกตีพร้าอยากได้ถ่านไม้แดง ไม้กะยอม* (*ไม้กะยอม คือ ไม้พะยอม) เพราะให้ถ่านกล้า ไฟแรง ใช้เผาเหล็กตีมีด ตีพร้าดี พ่อกับแม่ก็ไปตัดไม้แดงที่ดงบะเฮนเผาถ่านให้ บางที คนตีพร้าหาเงินค่าถ่านไม่ทัน ก็ให้พ่อใหญ่เล็ดเอาพร้ามาขายแทน

บางที ด้วยความเร่งรีบอยากขายหาเงินซื้อข้าวกิโล ถ่านมอดไม่ทันแม่ต้องเอาเสียมซัวะ*ถ่านออกจากเตา (*ซัวะ คือ สับให้แหว่ง) แล้วตักน้ำมาดับ ให้ทันขายตามที่เขาต้องการ

พ่อบอกว่า เวลาดูเตาถ่านว่าไม้เป็นถ่านหรือยัง ให้ดูแปวไฟ*ที่เจาะไว้เป็นช่วง ๆ เพื่อให้เตาถ่านมีอากาศ (*แปว คือ รู หรือปล่องไฟ หรือปล่องที่เจาะไว้ระบายอากาศ) ถ้าควันออกมาจากแปวเตาถ่านยังดำ แสดงว่าไม้ยังไหม้ไม่หมด ถ้าแปวไหนมีไฟสีอมเขียวออกมา แสดงว่า ไม้เป็นถ่านหมดแล้ว ต้องค่อย ๆ ไล่ปิดแปวนั้นไปเรื่อย  ๆ ปล่อยให้ไฟหม*ระอุอยู่ข้างใน(*หม คือ โหม,ระอุ)  แล้วดับไปเองจะได้เป็นถ่านงาม ถ้าไม่ปิดแปวเตาถ่าน ไฟจะไหม้ไม้หมดจนกลายเป็นขี้เถ้า แทนที่จะได้ถ่านก็จะเหลือแต่ขี้เถ้า

แต่ต้องระวัง บางทีไฟไหม้ถ่านหมอยู่ข้างใน หลายคนนึกว่าเตาถ่านมอดแล้วหลงขึ้นเหยียบไม่ระมัดระวัง เตาถ่านหลู*ถูกไฟเตาถ่านลวกมานักต่อนักแล้ว (*หลู,หลุ คือ หยุบ ถล่มลง หรือ ทะลุ แต่ในบางบริบท คำว่า หลู ใช้ในความหมายว่า ขยัน)

พ่อบอกว่า หลังแม่ใหญ่*ตายเพราะคลอดลูกคนเล็ก(*คือ ยาย แม่ของแม่)  ถึงแม้พ่อใหญ่เล็ดจะมีครอบครัวใหม่กับแม่ใหญ่มี  ทั้งพ่อใหญ่เล็ดและแม่ใหญ่มี ต่างคนต่างก็มีลูกติดมาด้วยกันทั้งสองฝ่าย แล้วก็มามีน้าน้อย น้าปุ้ม เพิ่มอีกสองคน น้าปุ้มเป็นลูกสาวคนเล็ก พ่อใหญ่เล็ดรักมาก อยากให้เรียนหนังสือ

“อีปุ้มเป็นลูกสาวหล้า พ่อเถ้าเลาฮักหลาย บ่อยากให้เฮ็ดหยัง ตักน้ำตักในกะบ่ให้เฮ็ดนำหมู่ อยากให้เฮียนหนังสือ พอพ่อเถ้ามาตาย มันเลยหนีลงไปกรุงเทพกรุงไท ฮอดสู่มื้อนี้ จังว่า มันบ่ได้หยังนำเขาพอปานใด๋”

ตอนนั้นน้องของแม่หลายคนก็ยังเล็กมาก พ่อใหญ่เล็ดมีภาระต้องดูแลหลายทาง ถึงอย่างนั้นพ่อใหญ่เล็ดก็คอยเป็นห่วงเป็นใย ถามไถ่ถึงความเป็นอยู่ตลอด

แต่พ่อก็มีมานะของลูกเขย  ถึงทุกข์ยากก็ไม่เคยเอ่ยปากหยิบยืมเงินจากพ่อใหญ่เล็ดเลย

ตอนพ่อใหญ่เล็ดตาย พ่อกำลังยามมองอยู่บุ่ง ครูบายังเล็ก ๆ ยังไม่เรียนหนังสือ นั่งหัวเรือไปยามมองด้วย พ่อใหญ่พันตามายืนเรียกที่ท่าซาละวันว่า “เกิน พ่อเถ้ามึงตาย ให้ขึ้นเมือบ้าน จำได้ว่า ลูกสองคนยังน้อย ๆ แล่นตามหลังขึ้นเมือบ้าน ครูบากะคือสิยังบ่ทันได้เฮียนหนังสือ”

“บ่เฮ็ดกะบ่มีปลาแดกอยู่ไห บ่ทำกะมีถ่านอยู่เตา บ่สร้างบ่แปลงกะบ่มีข้าวอยู่เล้า”

พ่อไม่มีความรู้ทางหาอยู่หากินด้านใด นอกจากหากินกับบุ่งกับท่า รับจ้างเลื่อยไม้  หาปลา  เผาถ่านขาย  ไม้แก่นหล่อนมีที่ไหน ใครให้ พ่อก็ไปตัดเผาถ่าน สู้ทุกข์สู้ยาก เรือและเลื่อยจึงเป็นเหมือนชีวิตของพ่อ

“บ่เฮ็ดกะบ่มีปลาแดกอยู่ไห บ่ทำกะบ่มีถ่านอยู่เตา  บ่สร้างบ่แปลงกะบ่มีข้าวอยู่เล้า” (คำเว้าอีพ่อ)

ชรัง อนตีโต : เมื่อความชรามาเยือน ๑๓ “เรื่องของพ่อ เรื่องของคนเผาถ่าน” ผู้เขียน ญาณวชิระ (พระมหาเทอด ญาณวชิโร,วงศ์ชะอุ่ม) อดีต พระราชกิจจาภรณ์

ดื่มอรรถรสแห่งชีวิต

“แพรว COFFEE” พิกัด บุ่งสะพัง

ความสดชื่นจากเมล็ดกาแฟคั่วธรรมชาติจากถ่านไม้

สัมผัสรสชาติเครื่องดื่มหลากเมนูที่ปรุงด้วยหัวใจ

The post ชรัง อนตีโต : เมื่อความชรามาเยือน ๑๓ “เรื่องของพ่อ เรื่องของคนเผาถ่าน” ผู้เขียน ญาณวชิระ (พระมหาเทอด ญาณวชิโร,วงศ์ชะอุ่ม) อดีต พระราชกิจจาภรณ์ appeared first on Manasikul Online.

จากโครงการบรรพชาสามเณรพุทธศากยบุตร “ฮ่องธรรม ฮ่องคำอิสาน” ฝึกฝนกาย พัฒนาจิตใจ สร้างบุญบารมี ซึ่งเป็นการบรรพชาสามเณรฤดูร้อน ระหว่างวันที่ ๓๑ มีนาคม – ๑๙ เมษายน พุทธศักราช ๒๕๖๗ ณ พุทธสถานฮ่องธรรม ตำบลทุ่งไชย อำเภออุทุมพรพิสัย จังหวัดศรีสะเกษ จัดโดย พระมหาติ่ง มหิสฺสโร,ดร. ประธานสงฆ์ / ประธานมูลนิธิบุญพระศาสนาสงเคราะห์, พระมหาสิทธิชัย สิทฺธิญาโณ วัดสระเกศ ราชวรมหาวิหาร และ พระบุรินทร์ ฐานสมฺปนฺโน สำนักสงฆ์ พุทธสถานฮ่องธรรม อีสาน

เป็นการเรียนรู้เพื่อเพิ่มทักษะแห่งการใช้ชีวิตในกระแสของความสงบ จุดเริ่มต้นที่ดีคือการ ควบคุมจิตใจของตนเองให้เป็นกุศล ไม่เบียดเบียนใคร ไม่คิดห่มเหงใคร และสิ่งสำคัญ ไม่ลดทอนความตั้งใจของใคร ตั้งมั่นในความเพียร สิ่งเหล่านี้เรียกว่า “สร้างบุญ สร้างบารมี ฮ่มธรรม ฮ่องคำอิสาน”

วันนี้วันพระ วันพุธที่ ๑๕ พฤษภาคม พุทธศักราช ๒๕๖๗ ขึ้น ๘ ค่ำ เดือน ๖

ศึกษา “สังคหวัตถุ ๔ ประการ”

ธรรมะเพื่อการสงเคราะห์โลก เกื้อกูลกัน ฉันพี่น้อง

พระพุทธเจ้าตรัสว่า…

ดูกรภิกษุทั้งหลาย สังคหวัตถุ ๔ ประการนี้ เป็นไฉน คือ ทาน การให้ ๑ เปยยวัชชะ ความเป็นผู้มีวาจาน่ารัก ๑ อัตถจริยา ความประพฤติประโยชน์ ๑ สมานัตตา ความเป็นผู้มีตนเสมอ ๑

ดูกรภิกษุทั้งหลาย สังคหวัตถุ ๔ ประการนี้แล ฯ คือ การให้ ๑ ความเป็นผู้มีวาจาน่ารัก ๑ ความประพฤติประโยชน์ในโลกนี้ ๑ ความเป็นผู้มีตนสม่ำเสมอในธรรมนั้นๆ ตามสมควร ๑ ธรรมเหล่านั้นแล เป็นเครื่องสงเคราะห์โลก ประดุจสลักเพลาควบคุมรถที่แล่นไปอยู่ไว้ได้ ฉะนั้น ถ้าธรรมเครื่องสงเคราะห์เหล่านี้ ไม่พึงมีไซร้มารดาหรือบิดา ไม่พึงได้ความนับถือหรือบูชา เพราะเหตุแห่งบุตร ก็เพราะเหตุที่บัณฑิตพิจารณาเห็นธรรมเครื่องสงเคราะห์เหล่านี้ ฉะนั้น พวกเขาจึงถึงความเป็นใหญ่ และเป็นที่น่าสรรเสริญ ฯ (จาก พระไตรปิฎกเล่มที่ ๒๑ พระสุตตันตปิฎกเล่มที่ ๑๓ อังคุตตรนิกาย จตุกกนิบาต สังคหวัตถุ ๔ ประการ)

เนื้อหาของสังคหวัตถุ ๔ ประการนี้มุ่งให้เราเกื้อกูลกันประดุจพ่อแเม่ พี่น้อง ญาติมิตร เพื่อให้สังคมอยู่เย็นเป็นสุขนั่นเอง

เมื่อวันที่ ๑๒ พฤษภาคม พุทธศักราช ๒๕๖๗ ที่ผ่านมา

พระอาจารย์มหาติ่ง มหิสโร ดร.ประธานมูลนิธิบุญพระศาสนาสงเคราะห์ นายณัฐพงษ์ ชมภู คณะกรรมการมูลนิธิฯ อาจารย์ศรีจันทร์ วีสี ศิลปินจิตอาสามูลนิธิฯ และน้องจุ๋ม ชลธาร พรมมาก ศิลปินค่ายฮ่องคำอีสานสตูดิโอ ลงพื้นที่ดูแล นายจ่อย บ้านด่านเม่น ตำบลช่องเม็ก อำเภอสิรินธร จังหวัดอุบลราชธานี อย่างต่อเนื่อง ซึ่งนายจ่อย เป็นผู้ป่วยที่ได้รับการขอความอนุเคราะห์ผ่าน อาจารย์ศรีจันทร์ วีสี มาก่อนหน้านี้

นายจ่อย บ้านด่านเม่น เป็นเสาหลักของบ้าน ที่ตอนนี้ป่วยติดเตียง เนื่องจากตกนั่งร้านหลังหัก ออกจากโรงพยาบาลแล้วเดินไม่ได้ ครอบครัวอยู่ในภาวะยากลำบาก มีลูกสาวสองคนต้องดูแล แต่ไม่สามารถช่วยเหลือตัวเองได้ จึงขอความช่วยเหลือมายังอาจารย์ศรีจันทร์ วีสี ได้ประสานต่อมายังมูลนิธิฯ จึงได้ลงพื้นที่มาติดตามเคส และได้มอบสิ่งของและปัจจัยช่วยเหลือเบื้องต้น และจะดำเนินการช่วยเหลือต่อไป

อุปถัมภ์โดย มูลนิธิบุญพระศาสนาสงเคราะห์ , ฮ่องคำอิสาน, พุทธสถานฮ่องธรรม ,บริษัทพีเจคอนสตรัคชั่นประเทศไทยจำกัด  และบริษัทเคเอ็นคอร์ปอเรชั่นจำกัด

วันนี้วันพระ ศึกษา “สังคหวัตถุ ๔ ประการ” ธรรมะเพื่อการสงเคราะห์โลก เกื้อกูลกัน ฉันพี่น้อง

The post วันนี้วันพระ ศึกษา “สังคหวัตถุ ๔ ประการ” ธรรมะเพื่อการสงเคราะห์โลก เกื้อกูลกัน ฉันพี่น้อง appeared first on Manasikul Online.

บันทึกไว้ในความทรงจำ…วันที่ ๖ พฤษภาคม พุทธศักราช ๒๕๕๙

ฯพณฯอำพล เสนาณรงค์ องคมนตรี ผู้แทนพระองค์อัญเชิญพวงมาลาของพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร รัชกาลที่ ๙ และ สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง และพระบรมวงศานุวงศ์ พระราชทานวางหน้าหีบศพพระราชทานแก่ ศาสตราจารย์อุบาสิกาคุณรัญจวน อินทรกำแหง เมื่อเวลา ๑๗.๒๕ น. วันที่ ๖ พฤษภาคม ๒๕๕๙ ณ วัดสระเกศ ราชวรวิหาร กรุงเทพมหานคร  นับเป็นเกียรติยศแก่ผู้วายชนม์ วงศ์ตระกูล และศิษยานุศิษย์ทุกๆคนเป็นอย่างยิ่ง เหล่าข้าพระพุทธเจ้าทั้งหลายจักสำนึกในพระมหากรุณาธิคุณครั้งนี้ไว้ตลอดไป (กราบขอบพระคุณเพจ ธรรมาศรมธรรมมาตา)

อาจาริยบูชา ๘ ปี แห่งการละขันธ์ ( ๒ พฤษภาคม ๒๕๕๙ – ๒๕๖๗) ๑๐๓ ปี ชาตกาล ศาสตราจารย์อุบาสิกาคุณรัญจวน อินทรกำแหง (๒๘ พฤษภาคม ๒๔๖๔ – ๒๕๖๗)

จากรายงานพิเศษ นิตยสารเนชั่นสุดสัปดาห์ ปีที่ ๒๔ ฉบับที่ ๑๒๔๙ วันที่ ๖ พฤษภาคม พุทธศักราช ๒๕๕๙ เขียนโดย มนสิกุล โอวาทเภสัชช์ และภาพถ่ายโดย สมคิด ชัยจิตวนิช

ไปแล้วด้วยดี

แม่ทัพธรรมหญิง

อุบาสิกา คุณรัญจวน อินทรกำแหง

  “ขอขอบพระคุณและอนุโมทนาในกุศลจิต ที่ทุกท่านได้แสดงกตเวทิตาร่วมแสดงความอาลัยถึงคุณแม่รัญจวนที่เคารพอย่างสูง…เราควรร่วมแสดงความยินดีและภาคภูมิใจเป็นอย่างยิ่ง  เพราะท่านไปอย่างมีสติสัมปชัญญะครบถ้วนบริบูรณ์ อาจหาญสมเป็นแม่ทัพธรรมหญิงท่านหนึ่งในพระศาสนาขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

  “คำพูดสุดท้ายที่ท่านกล่าวย้ำซ้ำหลายรอบด้วยระดับเสียงที่แผ่วลงๆ เป็นลำดับ มีอยู่ประโยคเดียวอย่างมั่นคงจนถึงนาทีสุดท้ายคือ…เห็นพระพุทธเจ้า เห็นพระธรรมเจ้า เห็นพระสังฆเจ้า เป็นการจบที่สงบ  สบายและสง่างามที่สุด ในเวลา ๑๕.๒๐ น. วันจันทร์ที่ ๒ พฤษภาคม พุทธศักราช ๒๕๕๙ ณ โรงพยาบาลศิริราช ”

ข้อความของ ศิษย์ผู้ดูแลจนถึงนาทีสุดท้าย มากว่า ๒๗ ปี ที่ไม่ประสงค์เอ่ยนาม บอกกล่าวถึงวาระสุดท้ายแห่งชีวิตของอุบาสิกา คุณรัญจวน อินทรกำแหง ให้เราได้ทราบว่า เมื่อการปฏิบัติจริง ผลย่อมจริง

ศิษย์ผู้ดูแลอย่างใกล้ชิดยังกล่าวอีกว่า ประหนึ่งเป็นการทิ้งทวน เป็นการให้ของขวัญตอบแทนลูกศิษย์ทุกคนที่ดูแลว่า ให้มั่นใจนะ สิ่งที่แม่ปฏิบัติมาเป็นอย่างนี้เอง

“เราสัมผัสได้ตรงนั้น คือท่านรู้ว่า ท่านกำลังจะไป ท่านชัดเจน แล้วท่านก็กำหนดเลยว่าเห็นพระพุทธเจ้า เห็นพระธรรมเจ้า เห็นพระสังฆเจ้า เสียงท่านมั่นคง เต็มกำลังของสังขารที่มี ท่านกล่าวอย่างนี้ถึงสามชุด แล้วเสียงก็ค่อยๆ แผ่วลง ตามกำลังที่ลดลง จนเหลือปากที่บริกรรมนิดๆ แล้วก็เงียบไป อย่างกระจ่างแจ้งและสง่างาม

“เป็นบุญตาจริงๆ ที่ได้ดูแลท่านมาจนถึงวาระสุดท้ายของชีวิต ก็เลยอยากจะบอกกล่าวเป็นกำลังใจให้ลูกศิษย์ท่านทั่วประเทศ และทุกคนที่ก้าวสู่หนทางธรรมนี้ว่า เมื่อปฏิบัติอย่างถึงที่สุดแล้วจะได้ใช้อย่างแน่นอน เพราะคำสอนที่คุณแม่ให้ทั้งชีวิตเป็นประโยชน์อนันตกาล สำหรับคนรุ่นต่อๆ ไปด้วย “

จากนั้นเมื่อวันที่ ๓ พฤษภาคม พุทธศักราช ๒๕๕๙ ที่ผ่านมา มีพิธีรดน้ำสรีระสังขารอุบาสิกา คุณรัญจวน ที่ศาลาใหญ่ วัดสระเกศ ราชวรมหาวิหาร เวลา ๑๗.๐๐ น. แล้วในเวลา ๑๘.๓๐ น. พระอาจารย์ชยสาโร ปัจจุบัน พระธรรมพัชรญาณมุนี (ฌอน ชยสาโร) แสดงธรรม ก่อนการสวดพระอภิธรรมในเวลา ๑๙.๐๐ น. ซึ่งการสวดพระอภิธรรมมีไปจนถึงวันที่ ๖ พฤษภาคม พุทธศักราช ๒๕๕๙ โดยมีแสดงธรรมเทศนาก่อนสวดพระอภิธรรมทั้งสามวัน เว้นวันที่ ๕ พฤษภาคม เป็นวันฉัตรมงคล (ในรัชกาลที่ ๙ ปีพุทธศักราช ๒๕๕๙) งดสวดอภิธรรม และวันเสาร์ที่ ๗ พฤษภาคม เวลา ๑๓.๓๐ น. พระอาจารย์สุธรรม สุธัมโม ปัจจุบัน พระราชวชิรธรรมาจารย์ เจ้าอาวาสวัดป่าหนองไผ่ จังหหววัดสกลนคร และเจ้าอาวาสวัดป่าบ้านตาด จังหวัดอุดรธานี แสดงธรรม  เวลา ๑๔.๐๐ น.

พระราชทานเพลิงศพ วันที่ ๑๒ พฤษภาคม พุทธศักราช ๒๕๕๙ เวลา ๐๗.๓๐ น. พิธีบังสุกุล ณ วัดป่าหนองไผ่ จังหวัด สกลนคร เวลา ๑๐.๐๐ น. และลอยอังคาร ณ แม่น้ำโขง จังหวัดนครพนมในเวลาต่อมา

อุบาสิกาแพทย์หญิง เสริมทรัพย์ ดำรงรัตน์ หนึ่งในผู้ร่วมก่อตั้งธรรมาศรมธรรมมาตา เพื่อเป็นอาศรมสำหรับสตรีผู้สละโลก อุทิศชีวิตแด่พระธรรม สวนโมกขพลาราม ตามดำริของท่านอาจารย์พุทธทาส ซึ่งมีการจัดคอร์สอบรมอานาปานสติภาวนาสำหรับลูกผู้หญิงในโครงการ “ฝึกอบรมตนเพื่อความมีชีวิตพรหมจรรย์ที่หมดจดงดงาม”มากว่า ๒๐ ปีแล้ว กล่าวถึงการสานต่อโครงการธรรมมาตาในครั้งกระโน้นว่า ท่านอาจารย์ธรรมทาส น้องชายของท่านอาจารย์พุทธทาส ขอให้ท่านอาจารย์รัญจวน ดำเนินงานเกี่ยวกับธรรมมาตาต่อหลังจากท่านอาจารย์พุทธทาสมรณภาพ ท่านจึงเสมือนเป็นแม่ทัพธรรมของธรรมมาตาที่สำคัญในการสร้างหลักสูตรการสอน ที่จะทำให้ลูกผู้หญิงผู้เข้าอบรมได้ฝึกปฏิบัติอย่างเต็มที่เป็นเวลา ๓-๔ เดือนในแต่ละปี

“ที่ผ่านมา ถึงแม้เมื่อท่านอายุมาก สุขภาพถดถอยตามอายุขัย ท่านก็ยังเมตตา เป็นห่วง ให้คำแนะนำ มาโดยตลอด ลูกศิษย์จากธรรมมาตาทุกคนมากราบสรีระท่านด้วยความซาบซึ้งในความเมตตา ห่วงใยเสมอมา ท่านทำหน้าที่ครูอย่างสมบูรณ์จนวาระสุดท้ายของชีวิตที่ได้พบท่านเมื่อวันที่ ๒ พฤษภาคม พุทธศักราช ๒๕๕๙ ท่านก็ไม่ได้กล่าวอะไรนอกจากบอกว่า จะไปละนะ “

เป็นความงดงามจริงๆ ของท่านอาจารย์รัญจวนที่ทำให้ดู อยู่ให้เห็น เย็นให้สัมผัสมาตลอดอายุของท่านจนถึงเวลานาทีสุดท้ายแห่งชีวิตในวัย ๙๔ ปี กับสติสัมปชัญญะที่บริบูรณ์พร้อม

แม่ชีศันสนีย์ เสถียรสุต ผู้ก่อตั้งเสถียรธรรมสถาน อีกหนึ่งในลูกศิษย์ของท่านอาจารย์รัญจวน ได้จัดทำนิทรรศการ ระลึกถึงคุณแม่รัญจวนในวันพระราชทานเพลิงศพ ๗ พฤษภาคม พุทธศักราช ๒๕๕๙ และนำไปจัดที่เสถียรธรรมสถานต่อจนถึงช่วงวันเกิดของท่านอาจารย์รัญจวน คือวันที่ ๒๘ พฤษภาคม พุทธศักราช ๒๕๕๙ ด้วยการนำเรื่องราวที่ท่านอาจารย์รัญจวนได้เกื้อกูลทางธรรมให้กับเสถียรธรรมสถานมาโดยตลอด

“เรานั่งอ่านจดหมายของคุณแม่รัญจวนแล้วซาบซึ้ง คุณแม่เขียนถึงเราขึ้นต้นว่า ลูกตุ๊กที่รัก และลงท้ายว่า ด้วยความระลึกถึงเสมอ… จากแม่ ทุกครั้ง ท่านกล่าวถึงวันสตรีสากล กล่าวถึงเรื่องสถานะแม่ชีไทย ที่เราเคยทำงานด้วยกัน ตลอดเวลาที่ได้ทำงานกับท่านตั้งแต่ปีพ.ศ. ๒๕๓๒ – ๒๕๓๓ ได้เรียนรู้ความอาจหาญของคุณแม่ และได้สัมผัสกับความเย็นอย่างสม่ำเสมอ ทำให้พบว่า เมื่อประพฤติธรรม ธรรมะย่อมคุ้มครอง คือ ท่านไม่ได้เป็นคนมีธรรม แต่เป็นคนที่ประพฤติอยู่ตลอดเวลา …การที่เราได้ทำงานกับคุณแม่รัญจวนที่ท่านให้การเกื้อกูล กับเสถียรธรรมสถาน เป็นอะไรที่หมดสงสัย “

จึงขอยกคำกล่าวของศิษย์ผู้ใกล้ชิดที่ได้อยู่กับท่านอาจารย์รัญจวนในช่วงเวลาสุดท้ายของชีวิตอีกสักนิดว่า ดังนั้น ในช่วงเวลานี้ เราไม่ควรเสียใจกับการจากไปของท่าน แต่ควรจะทำจิตให้เบิกบานด้วยธรรม

“เพราะท่านได้พิสูจน์ให้เราเห็นอย่างประจักษ์แจ้งว่า ท่านสามารถอยู่กับเวทนากันแรงกล้าได้ และผ่านสิ่งเหล่านี้ไปอย่างงดงาม ธรรมะที่ประพฤติมาตลอดชีวิตเป็นจริงทำได้จริง ”

ผู้อาจหาญทางโลกและทางธรรม

      ศาสตรจารย์อุบาสิกาคุณรัญจวน อินทรกำแหง เกิดเมื่อบ่ายวันเสาร์ที่ ๒๘ พฤษภาคม พุทธศักราช ๒๔๖๔ ที่บ้านคุณยาย สมัยก่อนคือ ตำบลบางรัก อำเภอบางรัก จังหวัดพระนคร

เริ่มรับราชการเป็นครูโรงเรียนมัธยม ต่อมาเป็นศึกษานิเทศก์ฝ่ายห้องสมุด เลขานุการกรมวิสามัญศึกษา และผู้อำนวยการกองการสัมพันธ์ต่างประเทศ กระทรวงศึกษาธิการ ในขณะเดียวกันก็เป็นอาจารย์สถาบันการศึกษาหลายแห่ง อาทิ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ โรงเรียนเสนาธิการกองทัพอากาศ และวิทยาลัยการทัพอากาศ เป็นต้น

นอกจากนี้ยังเป็นที่ปรึกษาในการจัดตั้งภาควิชาบรรณารักษ์ศาสตร์ และสำนักหอสมุดกลาง มหาวิทยาลัยรามคำแหง นายกสมาคมห้องสมุดแห่งประเทศไทย ๓ สมัย กรรมการมูลนิธิการศึกษาไทย-อเมริกัน เลขาธิการคณะกรรมการแห่งชาติว่าด้วยการศึกษาวิทยาศาสตร์และวัฒนธรรมแห่งสหประชาชาติ (ยูเนสโก)

ในปี พ.ศ. ๒๕๑๒ ได้รับพระมหากรุณาธิคุณโปรดเกล้าพระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์ตติยจุลจอมเกล้า ต่อมาในปี พ.ศ. ๒๕๒๔ ได้รับพระราชทานปริญญาบัตรปรัชญาดุษฎีบัณฑิตกิตติมศักดิ์ สาขา วิชาบรรณารักษ์ศาสตร์ คณะมนุษยศาสตร์ มหาวิทยาลัยรามคำแหง

เส้นทางการปฏิบัติธรรม

ท่านเริ่มต้นชีวิตการเป็นครู ตั้งแต่อายุ ๑๙ ปี ทำงานอยู่ในแวดวงการศึกษามาโดยตลอด จนเมื่อได้สัมผัสชัดด้วยใจในสิ่งที่เรียกกันว่า “ความทุกข์” จึงได้สลัดชีวิตทางโลกเข้าสู่ชีวิตของผู้ประพฤติธรรมภายใต้การอบรมของท่านพระอาจารย์ชา สุภัทโท แห่งวัดหนองป่าพงจังหวัดอุบลราชธานี

 เมื่อหลวงพ่อท่านพระอาจารย์ชาอาพาธหนัก ไม่สามารถจะสอนและอบรมธรรมต่อไปได้ จึงได้ไปมอบตนเป็นศิษย์ของท่านอาจารย์พุทธทาสภิกษุแห่งสวนโมกขพลาราม อำเภอไชยา จังหวัดสุราษฎร์ธานี ตั้งแต่ พุทธศักราช ๒๕๒๕ และได้อยู่ศึกษาปฏิบัติธรรม ณ สวนโมกขพลาราม จนกระทั่งท่านอาจารย์พุทธทาสภิกขุล่วงลับไป

ณ สวนโมกข์นี้ นอกจากการศึกษาและปฏิบัติธรรมในส่วนตนแล้ว ยังได้เป็นกำลังสำคัญผู้หนึ่งในการอบรมอานาปานสติภาวนา ทั้งแก่ชาวไทยและชาวต่างประเทศ ตามที่สวนโมกข์ได้จัดเป็นประจำทุกเดือน

และในช่วงเวลาระหว่างนั้นจัดรายการ “ธรรมสนทนา” ทางสถานีวิทยุโทรทัศน์ ช่อง ๑๑ ตั้งแต่พุทธศักราช ๒๕๓๐ เป็นรายการที่ได้รับความนิยมจากผู้ชมทุกระดับ

และได้รับการสนองตอบจากผู้ชมว่า “พูดธรรมะเข้าใจง่าย แต่ก็ถึงแก่นของพระธรรม”

ศาสตรจารย์อุบาสิกา คุณรัญจวน มีหลักในการเผยแผ่ธรรมะว่า ต้องให้ผู้ฟังได้มีความรู้และความเข้าใจที่ถูกต้องถึงหัวใจคำสอนของพระพุทธศาสนา จึงจะสามารถนำมาปฏิบัติจนเกิดความสุขสงบเย็นที่แท้จริงได้

นอกจากนี้ยังมีงานเขียนที่ได้รับความนิยมหลายเรื่อง เช่น ภาพชีวิตจากนวนิยาย ,วรรณกรรมวิจารณ์, ลอยธรรมะมาลัย, สวนโมกข์ทำไม? ทำไมสวนโมกข์? ,เป็นต้น และในรูปแบบของวรรณกรรมธรรมะเล่มเล็ก เรียบเรียงจากธรรมบรรยายในที่ต่างๆ ได้พิมพ์แจกเป็นธรรมทานแล้วมากกว่า ๒๐ เรื่อง

เมื่อปีพุทธศักราช ๒๕๓๗ ได้รับรางวัลวรรณกรรมไทยชมเชยของมูลนิธิธนาคารกรุงเทพ จากเรื่อง “สวนโมกข์ทำไม? ทำไมสวนโมกข์?”

ปี ๒๕๔๒ ได้รับรางวัลจากคณะกรรมการกองทุนศึกษาเพื่อสันติภาพ พระธรรมปิฎก (ป.อ. ปยุตโต) และการประกาศเชิดชูเกียรติว่า “เป็นบุคคลที่มีผลงานดีเด่น ในด้านการสร้างสันติภาพและสันติสุขในสังคมไทย” เป็นบุคคลแรกที่ได้รับรางวัลนี้ ปี ๒๕๔๔ ได้รับรางวัล “ผู้ใช้ภาษาไทยดีเด่นผ่านสื่อวิทยุโทรทัศน์” จากรายการธรรมสนทนาทางสถานีโทรทัศน์ ช่อง ๑๑ เนื่องในวันภาษาไทยแห่งชาติ

ปี ๒๕๔๖ ได้รับรางวัล “นราธิป” อันเป็นรางวัลวรรณกรรมดีเด่น สำหรับนักเขียนอาวุโส จากสมาคมนักเขียนแห่งประเทศไทย

และปี -๕๔๘ ได้รับการยกย่องเป็น International Outstanding Woman in Buddhism จากองค์การสหประชาชาติ เนื่องในวันสตรีสากลแห่งโลก

ก่อนล่วงลับที่โรงพยาบาลศิริราช เมื่อราวห้าโมงเย็นวันที่ ๒ พฤษภาคม พุทธศักราช ๒๕๕๙ เวลา ๑๕.๒๐ น. ท่านพำนักปฏิบัติธรรมอยู่ที่วัดป่าหนองไผ่ ตำบลดงมะไฟ อำเภอเมือง จังหวัดสกลนคร ซึ่งมีพระอาจารย์สุธรรม สุธัมโม เป็นเจ้าอาวาส

(เพียงพร : คัดทานจากหนังสือ ห้าสิบปีสวนโมกข์ ท่านอาจารย์รัญจวน อินทรกำแหง แจกเป็นธรรมทานในการอบรมมาตาภาวนา ที่สวนโมกข์กรุงเทพฯ สวนรถไฟ จตุจักร)

อาจาริยบูชา ๘ ปี แห่งการละขันธ์ ( ๒ พฤษภาคม ๒๕๕๙ – ๒๕๖๗) ๑๐๓ ปี ชาตกาล ศาสตราจารย์อุบาสิกาคุณรัญจวน อินทรกำแหง (๒๘ พฤษภาคม ๒๔๖๔ – ๒๕๖๗)

The post อาจาริยบูชา ๘ ปี แห่งการละขันธ์ ( ๒ พฤษภาคม ๒๕๕๙ – ๒๕๖๗) ๑๐๓ ปี ชาตกาล ศาสตราจารย์อุบาสิกาคุณรัญจวน อินทรกำแหง (๒๘ พฤษภาคม ๒๔๖๔ – ๒๕๖๗) appeared first on Manasikul Online.

เส้นทางศึกษาธรรมเพื่อเตรียมพร้อม “ตกกระไดพลอยกระโจน”

ของ มนสิกุล โอวาทเภสัชช์

ช่วงต้นเดือน และปลายเดือนกุมภาพันธ์ พุทธศักราช ๒๕๖๗ ฉันเดินทางไปปฏิบัติธรรมที่ “ธรรมาศรมธรรมมาตา” สวนโมกขพลาราม อำเภอไชยา จังหวัดสุราษฎร์ธานี ช่วงสั้นๆ และไปเจอหนังสือเล่มนี้ที่ห้องสมุดธรรมาศรมธรรมมาตา จากนั้น ความทรงจำก็ค่อยๆ ปรากฏขึ้น

พอกลับมาบ้าน ก็มาดูที่ตู้หนังสือของตัวเอง มีอยู่สามเล่ม จำได้ว่า ตอนที่หนังสือเล่มนี้ตีพิมพ์ครั้งแรกในปีพุทธศักราช ๒๕๔๙ ฉันซื้อถวายวัดและแจกเพื่อนๆ หลายเล่มด้วยความปีติที่มี “ตัวเรา” อยู่ในหนังสือเล่มนี้ด้วย “หนึ่งในร้อย” เชียวนะ ฉันบอกกับตัวเอง แม้ยังละ “ตัวตน” ไม่ได้ แต่ก็ขอให้ตัวตนนี้ได้ทำประโยชน์ต่อสังคมและพระพุทธศาสนาต่อไป ถึงเป็นคนเล็กๆ ธรรมดาๆ ที่เคยเป็นนักข่าวมาสามสิบปี ที่สนใจในการเผยแผ่พระพุทธศาสนาในทุกๆ มุมมองที่ทำได้ก็ขอทำหน้าที่ต่อไปเรื่อยๆ เป็นธรรมทานจนกว่าลมหายใจสุดท้ายแห่งชีวิตมาเยือน เพราะไม่คิดว่าในที่สุด นิตยสารเนชั่นสุดสัปดาห์ ที่ฉันเคยทำงานด้วยความรัก ก็มาปิดตัวลงในปีพุทธศักราช ๒๕๖๐ ก็ตั้งใจว่าจะภาวนาไปให้ถึงที่สุดแห่งทุกข์ในชาตินี้ มาเป็นอนาคาริกา หายใจจนกว่าจะมีสติแและตายจากไป…

ก็เลยขอคัดเนื้อหาที่คุณศศิวิมล ช่วงยันยง จากสำนักพิมพ์สุขภาพใจ ในครั้งกระโน้นมาสัมภาษณ์ฉัน เมื่อตอนเป็นผู้ช่วยบรรณาธิการข่าว เนชั่นสุดสัดาห์ มาลงสักหน่อยหนึ่ง เพื่อเป็นกำลังใจให้ตัวเอง ( หากเราไม่ให้กำลังใจตัวเอง จะไปหากำลังใจจากไหนล่ะ) ดังนี้ …

เนื้อหาส่วนหนึ่งมีอยู่ว่า…
หากใครเป็นแฟนประจำของนิตยสาร เนชั่นสุดสัปดาห์ (ในอดีต) ย่อมจะต้องคุ้นเคยเป็นอย่างดีกับชื่อ มนสิกุล โอวาทเภสัชช์ หนึ่งในกองบรรณาธิการ เจ้าของหลายๆ คอลัมน์ อาทิ “ลมหายใจสีเขียว” นามปากกา “กานพลู” , “ปักกลดกลางป่ากระดาษ” นามปากกา “หมอนไม้” ซึ่งคอลัมน์แรก มีเนื้อหาว่าด้วยสุขภาพกาย-ใจ และอีกคอลัมน์ เป็นมุมมองการรเดินทางด้านในของชีวิต และนำบทสัมภาษณ์พระเถระ ครูบาอาจารย์สอนธรรม และการท่องเที่ยวทางธรรม ตลอดจนการไปปฏิบัติธรรรมที่วัดต่างๆ แล้วมาเผยแพร่ในบทสัมภาษณ์และรายงานพิเศษ เป็นต้น เรียกได้ว่า เป็นการงานแห่งความรักในการเผยแผ่ธรรมะแทบจะทุกลมหายใจเข้า-ออกเลยจริงๆ

วันหนึ่ง มนสิกุล เกิดคำถามกับชีวิต และได้ออกค้นหาคำตอบด้วยการจูงมือคุณแม่ไปปฎิบัติธรรมใน “โครงการฝึกอบรมตนเพื่อความมีชีวิตพรหมจรรย์ที่หมดจดงดงาม” ณ ธรรมาศรมธรรมมาตา สวนโมกขพลาราม อำเภอไชยา จังหวัดสุราษฎร์ธานี เป็นเวลา ๔ เดือน โดยการลาการทำงานแบบไม่รับเงินเดือน

จากวันแรกที่ไปสวนโมกขพลารามจนถึงวันนี้ ทำให้เธอเกิดพัฒนาการในการเรียนรู้ธรรมะจากบทบาทของผู้มาเยือน ชื่นชมธรรมชาติ อ่านหนังสือ จนที่สุดได้กลายเป็นผู้ปฏิบัติธรรมที่ทำงานถ่ายทอดเรื่องราวอันนำไปสู่ความสมดุลกายใจให้แก่ผู้อ่านในวงกว้าง ในนิตยสาร “เนชั่นสุดสัปดาห์” (ขณะนั้นปีพุทธศักราช ๒๕๔๙) ด้วยความเข้าใจในชีวิตมากขึ้น จากการนำธรรมะมาปรับใช้ในชีวิตประจำวัน แต่ความทุกข์ภายในใจลึกๆ ก็ยังไม่ได้รับการเยียวยา มันคืออะไรนะ ทุกข์ลึกๆ นี้

ในครั้งแรกของการไปสวนโมกข์ตั้งแต่เข้ามหาวิทยาลัยศรีนครรินทรวิโรฒ ประสานมิตร ( มศว ประสานมิตร ปี ๑ รุ่นพี่ที่คณะมนุษยศาสตร์ วิชาเอกศิลปะ (ปัจจุบันคือ คณะศิลปกรรมศาสตร์ ) พาไปรับน้องที่สวนโมกข์ ก็ให้ตื่นเต้นว่า วัดที่นี่มีโบสถ์เป็นธรรมชาติ เราเดินไปก็เจอธรรมะคือต้นไม้จะมีธรรมะคำสอนอยู่ทั่วไป ไม่ต้องนั่งฟังตลอดเวลาก็ได้ เราเลยเดินเที่ยว ได้สัมผัสธรรมชาติ ตอนนั้นอาจารย์ก็ให้ไปฟังท่านพุทธทาสบรรยายตอนเช้า ประมาณตี ๔ ทำวัตรเช้า ประมาณตี ๕ ฟังธรรม แต่นั่งหลับตลอดเลย ตอนนั้นมันง่วง แล้วเราก็ยังไม่รู้อะไร มาตอนนี้รู้สึกเสียดายมาก

หลังจากนั้นก็ไปอีกเรื่อย ๆ จนกระทั่งทุกวันนี้ผ่านมาประมาณ ๒๐ ปีแล้วยังไปอยู่เรื่อยๆ ตอนแรกๆ ก็คือไปเที่ยวเกาะพะงัน ถ้าขาไปไม่แวะสวนโมกข์ ขากลับเราต้องแวะ ไปเที่ยวแล้วแวะวัด คือไปกราบพระนั่นแหละ ดูโรงมหสพทางวิญญาณ ซึ่งเป็นงานศิลปะ เราได้เข้าไปดูภาพพุทธประวัติ ส่วนใหญ่แล้วจะแวะซื้อหนังสือก่อนกลับ

งานของท่านพุทธทาสเล่มแรกที่ได้อ่านแล้วรู้สึกชอบมากเลย ก็คือชอบภาพจาก หนังสือ”ภาพพุทธประวัติจากหินสลักยุคก่อนมีพระพุทธรูปในประเทศอินเดีย พุทธศักราช ๓๐๐ ถึง ๗๐๐” เป็นภาพก่อนที่จะมีการปั้นออกมาเป็นพระพุทธรูป ข้างในจะเป็นภาพความว่างทั้งหมด เวลาท่านเล่าถึงพระพุทธเจ้า ภาพจะแสดงออกเป็นดอกบัว เป็นสัญลักษณ์ทั้งหมด ทำให้เราเห็นตามว่า สมัยก่อนที่จะปั้นพระพุทธรูป คนโบราณไม่ผูกติดกับรูปเคารพ พระพุทธรูปมามีภายหลัง เพื่อให้เรามีสิ่งยึดเหนี่ยวจิตใจแทนองค์พระสัมมาสัมพุทเจ้าในการเข้าถึงพระรัตนตรัย ก็รู้สึกดีนะ ดีมากเลย ที่ชาวพุทธผู้ปฏิบัติธรรมแล้ว ได้รับธรรมะอันเย็นใจแล้ว สงบจิตใจ ลดละเลิกกิเลสแล้ว ก็มาสร้างพระพุทธรูปเพื่อให้คนรุ่นหลังได้มีสิ่งเเคารพบูชาแทนองค์ท่าน

และภาพตัวแทนพระพุทธเจ้าในสมัยก่อนที่จะมีพระพุทธรูป คือ ความว่าง ก็รู้สึกดีเช่นกัน ที่ทำให้เราไม่ยึดติดในรูปเคารพ และกลับมาหาธรรมในตัวเรา

การไปสวนโมกข์ ทำให้รู้สึกว่าธรรมะคือธรรมชาติ เป็นการเชื่อมโยงเราในการสร้างงานศิลปะด้วย เพราะว่าตอนนั้นกำลังเรียนศิลปะและก็พยายามศึกษาตรงนี้ว่าเราจะทำงานศิลปะอย่างไรให้สามารถสื่อสารออกไปได้จากภายในใจออกสู่ภายนอกด้วยสายตาแห่งธรรม

จนป่านนี้ แม้ธรรมะก็ยังไม่ปรากฏในใจ ก็เลยนำหนังสือที่เคยสัมภาษณ์ไว้ มาเป็นกำลังใจตัวเองไปก่อนค่ะ

กำลังใจแห่งชีวิต บันทึกไว้ในความทรงจำ “ร้อยคน ร้อยธรรม ๑๐๐ ปีพุทธทาส” กับ เส้นทางศึกษาธรรมเพื่อเตรียมพร้อมตกกระไดพลอยกระโจนของมนสิกุล โอวาทเภสัชช์

ขอบพระคุณหนังสือ “ร้อยคน ร้อยธรรม ๑๐๐ ปีพุทธทาส” เนื่องในหนึ่งศตวรรษชาตกาลท่านพุทธทาสภิกขุ รวบรวมโดย สุขภาพใจ จัดพิมพ์โดย สำนักพิมพ์สุขภาพใจ บริษัท ตถาตา พับลิเคชั่น จำกัด พิมพ์ครั้งที่ ๑ : มีนาคม พุทธศักราช ๒๕๔๙

The post กำลังใจแห่งชีวิต บันทึกไว้ในความทรงจำ “ร้อยคน ร้อยธรรม ๑๐๐ ปีพุทธทาส” กับ เส้นทางศึกษาธรรมเพื่อเตรียมพร้อมตกกระไดพลอยกระโจนของมนสิกุล โอวาทเภสัชช์ appeared first on Manasikul Online.

คือความสำเร็จของความสามารถในการ

ให้โอกาสแก่ผู้อื่นได้มีความสำเร็จอย่างตนบ้าง”

รัญจวน อินทรกำแหง

ย้อนกลับไปในวันที่ครูคืนสู่ธรรมชาติ…
เมื่อประมาณ ๒๐ กว่าปีที่แล้ว ฉันกับเพื่อนเดินทางไปวัดป่าหนองไผ่ จังหวัดสกลนคร หมายว่าจะได้ไปกราบครูบาอาจารย์ ภายหลังที่ได้ไปเข้าคอร์สอบรมอานาปานสติภาวนาที่สวนโมกข์นานาชาติ จังหวัดสุราษฎร์ธานีมาแล้ว ซึ่งหลังจากคอร์สดังกล่าว คุณเมตตา พานิช ได้พาผู้ปฏิบัติเดินไปชมธรรมาศรมธรรมมาตา อาศรมสำหรับลูกผู้หญิงที่สร้างขึ้นจากดำริท่านอาจารย์พุทธทาส โดยมีอุบาสิกา คุณรัญจวน อินทรกำแหงเป็นหนึ่งในผู้นำดำริของท่านอาจารย์พุทธทาสมาสู่โครงการนำร่องภาคปฏิบัติปีละประมาณ ๔ เดือน สำหรับลูกผู้หญิงในการที่จะเข้ามาหาแนวทางในการฝึกตนบนหนทางพรหมจรรย์อย่างเข้มข้นเพื่อไปสู่ความพ้นทุกข์

ก่อนที่จะไปเข้าคอร์สสี่เดือน ฉันจึงตั้งใจว่าจะไปกราบครูบาอาจารย์ของคำชี้แนะสักหน่อย เมื่อได้ทราบว่าท่านพำนักอยู่ที่วัดป่าหนองไผ่ จึงชวนเพื่อนเดินทางกัน เมื่อไปถึงก็ได้พบกับอาจารย์รัญจวนสมดังใจนึก
ประมาณ ๗ วันที่อยู่ที่นั่น จำได้ว่า หลังอาหารเช้า อาจารย์ให้เราสองคนไปพบ แล้วท่านก็แนะหลักการฝึกอานาปานสติเบื้องต้นให้ โดยการให้มีสติอยู่กับลมหายใจไม่ว่าจะทำอะไรก็ตาม แล้วท่านจะซักว่า เราได้ปฏิบัติไปอย่างไรบ้านในวันที่ผ่านมา

จำได้คร่าวๆ ว่า ท่านถามอะไร ฉันก็ตอบไม่ถูกเลยสักข้อเดียว ตั้งแต่วันแรกจนถึงวันสุดท้าย แถมในช่วงเวลานั้นก็ไม่สบายอีก อาจารย์รัญจวนอุตส่าห์เดินมาหาถึงที่พักของอุบาสิกา และนำยาสมุนไพร พร้อมกับผักสด และผลไม้มาให้กินมากมายก่อนเที่ยงของทุกวัน

ไปคราวนั้น เรายังมีความตั้งใจอยากสัมภาษณ์ท่านอาจารย์มาลงในนิตยสารรายสัปดาห์ และหนังสือพิมพ์ที่ฉันและเพื่อนทำงานอยู่ด้วยในขณะนั้น แต่ท่านอาจารย์ก็ไม่ให้เราสัมภาษณ์ มุ่งให้เราปฏิบัติตั้งใจดูกาย ดูใจของเราเองตลอดช่วงที่อยู่ในวัด

ท่านบอกว่า เวลาในชีวิตไม่มาก จนกระทั่งลากลับ ท่านยังชี้แนะให้เรามาเข้าคอร์สสี่เดือนที่ธรรมาศรมธรรมมาตาด้วย หลังจากนั้นไม่นานนัก ฉันก็ลางานโดยไม่รับเงินเดือนไปเข้าคอร์สดังกล่าวพร้อมกับแม่
เป็นสี่เดือนที่เปลี่ยนชีวิตของฉันเลยก็ว่าได้

เพราะกิจวัตรประจำวันที่เคยทำแบบสมัยโลกๆ ถูกเปลี่ยนไปหมด มาตื่นตีสี่ ไปทำวัตรสวดมนต์ ทำสมาธิ เดินจงกรม ฟังธรรม รับประทานอาหารวันละสองมื้อ วันพระเหลือมื้อเดียว มีผ้าถุงดำกับเสื้อขาวเพียงสามชุด แล้วก็ห้ามพูด หรือที่เรียกว่า ปิดวาจา งดส่งจิตออกนอก แต่ให้ดูความพลุ่งพล่านภายในใจที่มันเกิดขึ้นทุกขณะจิต งดอ่านหนังสือทุกชนิด ยกเว้นหนังสือทำวัตรสวดมนต์ และหนังสือธรรมโฆษณ์ของท่านพุทธทาส ที่ท่านอาจารย์นำมาสอนเพื่อนำหลักปฏิบัติมาใช้ในชีวิตจริง

การที่เคยต้องอ่าน ต้องเขียน ต้องพูดทุกวัน แล้วมาหักดิบแบบห้ามทุกอย่างที่เคยทำนั้นมันช่างทรมานกิเลสอย่างเห็นได้ชัด กว่ากิเลสในใจฉันจะสงบลงล้าง หรือกิเลสมันยอมอยู่แบบสงบๆ ได้บ้างก็ปาเข้าไปเดือนที่ ๔ คือใกล้ปิดคอร์สแล้ว ทำให้ฉันเข้าใจหลักการภาวนาเบื้องต้นว่า อ๋อ เป็นอย่างนี้นี่เอง
หลังจากจบคอร์ส ฉันกับแม่เมื่อมีโอกาสก็กลับไปที่ธรรมาศรมธรรมมาตาเป็นครั้งคราว ทุกปี ในช่วงวันที่ ๒๗ พฤษภาคม ซึ่งเป็นวันคล้ายวันล้ออายุท่านอาจารย์พุทธทาส

จนกระทั่งเมื่อวันที่ ๒ พฤษภาคม พุทธศักราช ๒๕๕๙ เวลา ๑๕.๒๐ น. ท่านอาจารย์รัญจวนในวัย ๙๔ ปี ๑๑ เดือน ก็คืนสู่ธรรมชาติอย่างสงบงาม ทำให้ฉันตระหนักในคำกล่าวของอาจารย์ที่ย้ำเตือนเสมอว่า เวลาในชีวิตไม่มากนัก
หลักการมีอยู่ หนทางมีแล้ว เหลือแต่การเดินของเราเพียงลำพังเท่านั้นเอง

จากคอลัมน์ ปักกลดกลางป่ากระดาษ โดย หมอนไม้ นิตยสารเนชั่นสุดสัปดาห์ ฉบับ ๑๒๕๐ (วันที่ ๑๓ – ๑๙ พฤษภาคม ๒๕๕๙)

The post ธรรมสวัสดีปีใหม่ พุทธศักราช ๒๕๖๗ จากอุบาสิกาคุณรัญจวน อินทรกำแหง appeared first on Manasikul Online.