บันทึกธรรม สัมมาสมาธิ (บทที่ ๓๙ จบ)

“รู้ความหมายภวังคจิตเข้าใจเรื่องจิตตกภวังค์ “

เขียนโดย พระอาจารย์ญาณวชิระ (เทอด ญาณวชิโร)

รู้ความหมายภวังคจิตเข้าใจเรื่องจิตตกภวังค์

อย่างที่ได้กล่าวมาแล้ว เมื่อเราสนใจที่จะปฏิบัติสมาธิ ก็มักจะได้ยินคำว่า “จิตตกภวังค์” ที่พูดกันในหมู่ผู้ปฏิบัติอยู่บ่อยๆ  

เพื่อไม่ให้เกิดความสับสนในเรื่องนี้ จึงขอพูดไว้พอเป็นหลัก  ที่จริงก็ไม่ได้เกี่ยวข้องอะไรกับการปฏิบัติโดยตรง แต่ก็เป็นเรื่องที่ควรจะรู้ไว้ เพราะเมื่อได้ยินพูดกันถึงคำนี้ ก็จะได้ไม่หลงไปว่า เป็นคำที่วิเศษในทางปฏิบัติ

จะได้เป็นการฟังอย่างเข้าใจในความหมาย ไม่ใช่ฟังอย่างที่ตัณหาและทิฐิเข้าไปอิงอาศัยคิดอยากให้เป็นอย่างที่ใจอยาก

จิตตกภวังค์เป็นแต่เพียงคำที่ใช้สื่อความหมายถึงอาการอย่างหนึ่งที่เกิดขึ้นขณะปฏิบัติสมาธิขณะจิตกำลังดำเนินไปสู่ความสงบก็เกิดอาการสะดุดขึ้นมาอย่างกระทันหัน พูดง่ายๆ ก็เป็นคำที่ครูบาอาจารย์ท่านใช้สื่อสารกับลูกศิษย์ลูกหาในการอธิบายสภาวะอารมณ์ที่เกิดขึ้นในขณะปฏิบัติสมาธิเท่านั้นเอง ไม่ได้เป็นคำที่พิเศษออกไปแต่อย่างใด

แล้วภวังคจิต คือ อะไร

ภวังคจิตเป็นการอธิบายกระบวนการทำงานของจิตตามพระอภิธรรม หมายถึง จิตดั้งเดิม

จิตดั้งเดิมมาจากไหน

ดั้งเดิมตั้งแต่เกิดมาทีแรก ซึ่งมีคำเรียกจิตตั้งแต่เกิดมาทีแรกนี้ว่า “ปฏิสนธิจิต” จากปฏิสนธิจิตก็สืบต่อมาเป็นภวังคจิต แล้วจิตก็สงบนิ่งอยู่ในรูปของภวังคจิตเหมือนคนนอนนิ่ง จนกว่าจะมีอารมณ์อะไรมาทำให้เคลื่อนออกจากภวังค์

จิตแรกที่เกิดนี้มีความเป็นปภัสสร ยังใสอยู่ ยังไม่มีอะไรมากวนให้ขุ่น ยังสะอาดอยู่ เพราะอาสวะกิเลสยังสงบนิ่งอยู่ตามลักษณะเดิมของภวังคจิต

กามราคะ ปฏิฆะ อวิชชาซึ่งเป็นกิเลสละเอียดยังไม่ฟุ้งขึ้นมา จิตก็เลยยังไม่ขุ่น ช่วงนั้นจิตจึงป็นจิตปภัสสร ยังผ่องใสอยู่แต่ก็ไม่ได้หมายความว่าไม่มีกิเลส มีอยู่เพียงแต่กิเลสยังนอนก้น ยังไม่มีอารมณ์อะไรมากวนให้ฟุ้งขึ้นมาปกปิดใจ กิเลสละเอียดที่หมักดองอยู่จะค่อยๆ ฟุ้งขึ้นมาพร้อมๆ กับการเติบโตของอายตนะ คือ ตา หู จมูก ลิ้น กาย ใจ

“อายตนะที่เกิดการสั่นสะเทือน

เพราะรูป เสียง กลิ่น รส สัมผัสนี่แหละ

ไปรบกวนให้อาสวะกิเลส

ที่นอนก้นนิ่งอยู่ให้ค่อยๆ ฟุ้งขึ้นมา”

พระอาจารย์ญาณวชิระ

เป็นกิเลสมูลฐานผสมกันเข้าแล้วพัฒนาต่อไป เราโตขึ้นเท่าไหร่ ก็ฟุ้งมากขึ้นเท่านั้น เมื่ออายตนะเติบโตเต็มที่ก็รับรู้อารมณ์ได้เต็มที่ จำได้หมายรู้สุขทุกข์ ชอบชังได้เต็มที่ ปรุงแต่งจินตนาการได้เต็มที่ อาสวะกิเลสก็ฟุ้งขึ้นมาเต็มที่

จิตจะเคลื่อนออกจากภพของตนเองขึ้นสู่เส้นทางของอายตนะคือ ตา หู จมูก  ลิ้น กาย ใจอย่างต่อเนื่องเป็นกระแส จนกลายเป็นกระแสชีวิต

กามราคะ ปฏิฆะ อวิชชาที่สงบนิ่งอยู่ในภวังคจิต พอถูกสั่นสะเทือนจากตา หู อยู่บ่อยๆ ก็ฟุ้งขึ้นมาปกคลุมใจให้เป็นใจมืดใจบอด พฤติกรรมการแสดงออกของคนจึงเต็มไปด้วย โลภะ โทสะ โมหะ จนกลายเป็นโลภะกล้า ราคะกล้า โทสะกล้า และโมหะ คือ ลุ่มหลงอย่างแรงกล้า

อีกอย่างหนึ่ง จิตที่เป็นตัวจิตเดิมแท้ยังไม่มีอารมณ์ หรือกิเลสจรมาสู่ใจ เรียกว่าภวังคจิตเป็นภพเดิมของจิต ทำหน้าที่ในการดำรงภพชาติไว้ เมื่อเข้าสู่ปฏิสนธิวิญญาณภวังคจิตนี้ก็จะเป็นตัวภพให้กระแสชีวิตดำเนินไปทำให้นามรูปดำรงอยู่ในที่นี้ มุ่งถึงการมีชีวิต

ภวังคจิตก็ดำรงการมีชีวิตอยู่แบบนี้มาตั้งแต่เริ่มปฏิสนธิ เป็นการทำหน้าที่ต่อจากปฏิสนธิจิต เมื่อชีวิตเติบโตขึ้นมาตามลำดับ การรับรู้ก็จะเติบโตขึ้นมาตามลำดับ ตามอารมณ์ที่รับรู้ผ่านวิถีทางตา หู จมูก เป็นต้น

ที่ว่าภวังคจิตเป็นจิตดั้งเดิม มีความเป็นปภัสสรนั้น มุ่งหมายเอาจิตที่ยังไม่มีอารมณ์ ยังเป็นจิตที่ไม่รับอารมณ์ เหมือนคนนอนหลับอยู่ก็ไม่รู้เรื่องอะไร ใครจะทำอะไรก็ไม่รู้ พอตื่นขึ้นมาก็งัวเงีย  ความรู้สึกตัวก็ค่อยๆ เริ่มชัดขึ้นจนรับรู้สิ่งรอบตัว

จิตที่อยู่ในภวังคจิตเมื่อมีการกระทบอารมณ์จึงเคลื่อนออกจากฐานมารับอารมณ์ตามทางของตน ถ้ายังไม่มีอะไรมากระทบก็นิ่งอยู่ กระทบอารมณ์ทางไหนก็เคลื่อนออกมาทางนั้น ทางที่จิตเคลื่อนออกมารับอารมณ์นั่นแหละ เรียกว่า “วิถีจิต” ทางที่จิตออกไปรับอารมณ์ บางครั้งก็เคลื่อนออกมารับอารมณ์ทางตาเรียกว่า “จักขุวิถีวิญญาณ”บางครั้งก็เคลื่อนออกมารับอารมณ์ทางหู เรียกว่า“โสตวิถีวิญญาณ”เป็นต้น

            เข้าใจง่ายๆ ขณะที่จิตยังไม่รับอารมณ์ ยังนิ่งๆ อยู่ในภพเดิมของตน เรียกว่า “ภวังคจิต“

ขณะที่จิตเคลื่อนออกไปรับอารมณ์ เรียกว่า “วิถีจิต”

โดยเรียกอาการที่จิตเคลื่อนออกจากฐานหรือเคลื่อนจากภพของตนไปรับอารมณ์นั้นว่า วิถีจิต เหมือนคนนอนอยู่ในบ้านของตนเองแล้วออกไปทำงานได้หลายเส้นทาง แล้วแต่ว่าวันไหนจะใช้เส้นทางใด

แต่ไม่ว่า จะเป็นภวังคจิต หรือ วิถีจิต ก็จิตอันเดียวนี่แหละ เพียงแต่ทำคนละขณะจิต และเรียกชื่อแตกต่างกันออกไป เหมือนคนไม่ว่าจะนอนอยูในบ้าน หรือขับรถออกไปทำงาน ก็คนคนเดียวกัน แต่ทำคนละหน้าที่ หรือทำคนละครั้ง

เพราะจิตเกิดการสั่นสะเทือนจากการเคลื่อนตัวขึ้นสู่วิถีจิตทางตา หู จมูก ลิ้น กาย ใจ อยู่ตลอด อาสวะกิเลสจึงไม่สงบ ก็ฟุ้งขึ้นมาอยู่ตลอด

 จิต หรือ วิญญาณนี้ โดยปกติจะนิ่งอยู่ในภวังค์ เป็นกระบวนการดำรงอยู่ของกระแสชีวิต และกระแสชีวิตจะดำรงอยู่ก็ด้วยอาหาร คือ อาสวะกิเลสที่กักตุนไว้นอนเนื่องดองอยู่ในจิต บางขณะก็จะออกไปหาอาหาร คือ กามคุณ ๕ จากข้างนอก ได้แก่ รูป เสียง กลิ่น รส การสัมผัส มากักตุนไว้ ผ่านทางตา หู จมูก ลิ้น กาย

จิตเมื่อยังอยู่ในร่างกาย เป็นธาตุรู้ ยังไม่แสดงอาการอะไรออกมาแค่ดำรงความเป็นภพ เป็นชาติ ดำรงกระแสชีวิตไว้เท่านั้น จนกว่าจะมีอะไรมากระทบเข้าทางตา หู จมูก ลิ้น กาย ใจ จิตจึงออกจากภวังค์ไปรู้อารมณ์นั้นตามวิถีของตน ๖ ทาง แล้วแต่ว่า จิตจะใช้เส้นทางไหนก็ขึ้นอยู่กับว่ากระทบกับอารมณ์แบบใด ถ้าเป็นรูปก็ใช้วิถีรู้ทางตา ถ้าเป็นเสียงก็ใช้วิถีรู้ทางหู

จิตทำหน้าที่รู้ รู้ตอนแรกก็เป็นวิญญาณ ๖ คือ รู้ทางตา หู จมูก ลิ้น กาย ใจ ตาเห็นรูป ก็รู้ว่าเป็นรูป หูได้ยินเสียงก็รู้ว่าเป็นเสียง จมูกได้กลิ่นก็รู้ว่าเป็นกลิ่น ลิ้นลิ้มรสก็รู้ว่าเป็นรส

รู้ถัดมาแรงขึ้นมาอีกก็เป็นรู้ผัสสะรู้ว่ามีการกระทบ มีการสัมผัส

รู้ถัดมาก็แรงขึ้นมาอีกเป็นเวทนารู้สึกสุขทุกข์ แม้จะแปลว่าเสวยอารมณ์ แต่แปลตรงตัวก็แปลว่ารู้สึกสุข รู้สึกทุกข์ รู้สึกชอบรู้สึกชัง รู้สึกโกรธ รู้สึกเกลียด

รู้ถัดมาก็รู้แบบสัญญาจำได้หมายรู้ก็เป็นความรู้อีก คือรู้จำได้ว่ากระทบอารมณ์แบบนี้เป็นสุขชอบใจ กระทบอารมณ์แบบนี้เป็นทุกข์ ขัดเคืองใจ

รู้ถัดมาก็เป็นสังขาร คือรู้ปรุงแต่งก็เป็นความรู้อีกเป็นกระบวนการของวิญญาณ แต่เป็นการขึ้นสู่วิถีตามอำนาจอาสวะกิเลสที่หมักดองอยู่ในสันดานจนเกิดความเคยชิน

กระบวนการรู้ของจิตทั้งหมดนี้ จะเกิดขึ้นเร็วมาก ซับซ้อนไขว้กันไปมาระหว่างตา หู จมูก ลิ้น กาย ใจ ยิ่งเกิดขึ้นหลายครั้ง หลายวันเดือนปี หลายภพชาติก็ยิ่งสลับซับซ้อนผูกปมซ้อมปมไขว้กันไปมาจนยากจะแก้ออก

“ด้วยความที่จิตรับอารมณ์

ทั้งที่เป็นกุศลและอกุศล

สลับซับซ้อนผูกปมซ้อนปม

ไขว้กันไปมาเช่นนี้

เวลากรรมเผด็จผล

จึงวิจิตรพิดารเกินที่คนจะเข้าใจ

จนดูเป็นเรื่องน่าอัศจรรย์”

พระอาจารย์ญาณวชิระ

การอธิบายกระบวนการทำงานของจิตตามแบบพระอภิธรรมจะเป็นแบบนี้ เป็นการทำหน้าที่ของจิตตามธรรมชาติ กิเลสก็ดองหมักหมมอยู่ในการทำงานของจิตนี่แหละ จนกลายเป็นความเคยชิน แล้วเราก็หลงไปกับความเคยชินนั้นตลอดสาย

“พระพุทธเจ้าให้ฝึกหัดเปลี่ยนความเคยชิน

จากวิถีหลงไปขึ้นสู่วิถีรู้

ตามทางกรรมฐาน

จิตก็ดิ้นรนไม่อยากไป

ฝึกอย่างไร หัดอย่างไร

ก็ไม่อยากไป

เพราะไม่เคยไปทางนั้น

ให้ไปทางใหม่ก็ไม่อยากไป

ก็ต้องค่อยๆ สอนทางใหม่ให้จิตรู้ทางขึ้นมา

พระอาจารย์ญาณวชิระ

จากเคยชินกับวิถีหลง ก็มาฝึกมาหัดให้ไปทางวิถีรู้

บันทึกธรรม สัมมาสมาธิ (บทที่ ๓๙ จบ) “รู้ความหมายภวังคจิตเข้าใจเรื่องจิตตกภวังค์ “เขียนโดย พระอาจารย์ญาณวชิระ (เทอด ญาณวชิโร)

The post บันทึกธรรม สัมมาสมาธิ (บทที่ ๓๙ จบ) “รู้ความหมายภวังคจิตเข้าใจเรื่องจิตตกภวังค์ “เขียนโดย พระอาจารย์ญาณวชิระ (เทอด ญาณวชิโร) appeared first on Manasikul Online.

บันทึกธรรม สัมมาสมาธิ (บทที่ ๓๘)

“จิตตกภวังค์คืออะไร”

เขียนโดย พระอาจารย์ญาณวชิระ (เทอด ญาณวชิโร)

จิตตกภวังค์คืออะไร

            ทีนี้ก็มาถึงเรื่องจิตตกภวังค์ ผู้ปฏิบัติสมาธิมักจะได้ยินคำนี้อยู่บ่อยๆ ซึ่งครูบาอาจารย์ท่านใช้อธิบายสภาวะจิตขณะดำเนินไปสู่ความสงบ แต่เกิดเผลอสติทำให้วูบดิ่งลงไปอย่างเร็วชั่วขณะ เหมือนลิฟต์ดิ่งลงแบบไม่ชะลอลง บางขณะเหมือนจิตตกวูบลงมาจากที่สูง ชั่วขณะจิตหนึ่งก็สะดุ้งขึ้นมามีอาการเหมือนคนโงกง่วงวูบไปชั่วขณะก็สะดุ้งขึ้นมา

“แต่อย่างไรก็ตาม

ก็อย่าไปใส่ใจว่าจะเป็นอะไร

เพราะแม้จะอธิบายเป็นจิตตกภวังค์ 

หรือโงกง่วง

ก็เป็นเพียงอาการหนึ่งของจิตที่ต้องรู้เท่านั้น”

พระอาจารย์ญาณวชิระ

พอจิตตกลงไป ก็คือไม่รู้ นั่นแหละอวิชชาปรากฏ จะอธิบายให้ดูเป็นคำแปลกขึ้นมาในทางสมาธิ ก็เป็นเพียงอาการของจิตที่เผลอสติจึงปล่อยให้วูบไป ที่นำมาอธิบายไว้ก็เพื่อจะให้รู้ไว้เท่านั้น เมื่อมีการพูดถึงคำนี้ก็จะได้เข้าใจความหมายของภาษาที่ใช้สื่อสารกันในหมู่ผู้ปฏิบัติสมาธิ ไม่ใช่คำที่วิเศษออกไปแต่อย่างไร

“จิตตกภวังค์หรือจิตตก

เพราะโงกง่วง 

ก็คือจิตเผลอสติ”

พระอาจารย์ญาณวชิระ

จิตไม่อยู่กับปัจจุบันขณะ เป็นจิตมีโมหะ มีถีนมิททะ มีอุทธัจจะกุกกุจจะ จึงเผลอสติ รวมความก็คือเป็นจิตมีลักษณะแห่งอวิชชาไม่รู้ปัจจุบันขณะ เพราะไม่ตั้งมั่นในอารมณ์พระกรรมฐาน

อาการของจิตตกภวังค์กับอาการของจิตสัปหงกโงกง่วง จะมีอาการคล้ายๆ กัน คืออาการเผลอเลอลืมสติ แต่ก็มีความต่างกัน คือ เมื่อมีความง่วงเราก็จะรู้สึกว่าง่วงนอนมาก พยายามฝืนความง่วง  พอเผลอสติก็สัปหงกโงกง่วงไป ก็สะดุ้งสุดตัว ส่วนจิตตกภวังค์ เมื่อกำหนดภาวนาไปพอเกิดเบาสบาย เพราะจิตกำลังรวมดวงดำเนินไปสู่ความสงบ เกิดเผลอสติเพราะอารมณ์เบาสบาย ขาดสติกำหนดองค์พระกรรมฐาน ขาดความรู้ตัวทั่วพร้อม ก็วูบลงสู่ภวังค์ชั่วขณะ คือ จิตตกลงสู่ภวังค์แบบขาดสติ  จึงไม่มีสติเป็นเครื่องชะลอลง ก็สะดุ้งกลับขึ้นมา เหมือนเวลาจับเชือกหย่อนของหนักๆ ลง เราก็ค่อยๆ ชะลอลง ถ้าไม่ชะลอลง ปล่อยเชือกเสียก็ร่วงลงที่เดียว

“สติก็หมือนเชือก

ที่คอยชะลอจิตขณะรวมดวงสู่ภวังค์”

พระอาจารย์ญาณวชิระ

จิตตกภวังค์จึงเป็นคำเรียกสภาวะจิตนี้ในหมู่ผู้ปฏิบัติสมาธิ โดยนำคำว่า “ภวังคจิต” ที่ปรากฏอยู่ในคัมภีร์พระอภิธรรม ที่อธิบายกระบวนการทำงานตามธรรมชาติของจิต มาอธิบายสภาวะจิตขณะปฏิบัติสมาธิแล้ววูบไปชั่วขณะ บางทีก็อธิบายว่า จิตตกภวังค์ คือจิตตกลงสู่ภพเดิมของตนเอง หรือจิตดั้งเดิม ภพเดิมของจิตมีธรรมชาติเป็นปภัสสร แต่การที่จิตตกภวังค์เข้าสู่ภพเดิมแบบกระทันหันจะเป็นเพียงชั่ววูบเดียว เพราะเผลอสติจิตจึงร่วงลงสู่ภพเดิม แล้วสะดุ้งขึ้นมา ไม่ใช่การเข้าสู่ภพเดิมแบบมีสติสมบูรณ์ อยู่กับสภาวะปัจจุบันขณะดำเนินไปสู่ความสงบ จิตตกภวังค์จะคล้ายๆ อาการสะดุ้งตื่นจากอาการสัปหงกโงกง่วง วูบหลับไปแล้วสะดุ้งตื่น บางทีก็เหมือนได้นอนตื่นหนึ่ง จิตก็จะมีกำลังขึ้นมา มีความตื่นตัวเหมือนนอนอิ่ม

เพียงแต่จิตตกภวังค์ใช้อธิบายอาการสภาวะจิตขณะปฏิบัติสมาธิแล้วจิตวูบไปเพราะเผลอสติชั่วขณะหนึ่งก็ยกจิตขึ้นมาแล้วกำหนดองค์ภาวนาต่อไป ความต่างกันระหว่างความโงกง่วงกับจิตตกภวังค์ คือ  เมื่อภาวนาไปเกิดความง่วงซึ่งเกิดจากความอ่อนเพลียของร่างกาย ก็จะรู้สึกว่าง่วงเราก็ฝืนใจที่จะปฏิบัติสมาธิต่อ จึงสัปหงกโงกง่วงไป แล้วสะดุ้งทั้งตัว

ส่วนจิตตกภวังค์ ผู้ปฏิบัติอยู่ในอาการเบาสบาย เพราะจิตกำลังรวมดวงดำเนินเข้าสู่ความสงบ ความเบาสบายทำให้เผลอเลอลืมสติขาดการกำหนดรู้สภาวะที่เป็นปัจจุบัน ความรู้สึกเบา เบากายเบาใจ เพราะความสงบทำให้สติอ่อนกำลัง จึงเป็นจิตที่มีลักษณะถูกโมหะเข้าครอบ ถูกถีนมิททะ ถูกอุททัจจะกุกกุจจะเข้าครอบ ทำให้เป็นจิตฟุ้งๆเบลอๆ  เลื่อนลอยอ่อนกำลัง มีความไม่ชัดเจน สติก็ไม่แจ่มชัด สมาธิก็ไม่ชัดเจน มีความคิดปนอยู่ด้วย  แต่ไม่ชัดว่าคิดอะไร  จิตอ่อนกำลังจึงตก เหมือนคนป่วยหนักอ่อนกำลังกำลังจึงตก พยายามที่จะฝืนกำลังกลับขึ้นมา พอฝืนขึ้นมากำลังก็ตกลงไปอีก ถ้าฝืนใจยกกำลังกลับขึ้นมาอยู่เรื่อย กำลังใจก็จะกล้าแข็งขึ้นเรื่อยๆ จนกำลังคงที่ เหมือนคนออกกำลังกายบ่อยกล้ามเนื้อก็แข็งแรง

เมื่อจิตจะเข้าสู่ภพเดิมก็สามารถเข้าแบบชะลอตัวค่อยๆ เข้าไป เป็นการเข้าไปแบบประคองตัว โดยมีสติคอยกำกับ

อาการที่จิตตกวูบเรียกว่า

“จิตตกภวังค์”

พระอาจารย์ญาณวชิระ

แต่ถ้าตกไปแล้ว สามารถชะลอจิตให้เบาผ่านไปได้จนจิตมีกำลัง ก็จะสามารถประคองจิตเข้าสู่ความเป็นเอกภาพ มีความว่างภายในได้ คือจิตกำลังดิ่งอยู่ แต่เผลอสติปล่อยให้ตกวูบลงไปทีเดียว ก็เรียกว่า ขาดสติประคองจิต อาการนี้เป็นอาการของจิตที่เจือด้วยถีนมิททะ อุททัจจะกุกกุจจะ มีความโงกง่วง ฟุ้งๆ เบลอๆ เพราะสติไม่บริบูรณ์

บันทึกธรรม สัมมาสมาธิ (บทที่ ๓๘) “จิตตกภวังค์คืออะไร “เขียนโดย พระอาจารย์ญาณวชิระ (เทอด ญาณวชิโร)

The post บันทึกธรรม สัมมาสมาธิ (บทที่ ๓๘) “จิตตกภวังค์คืออะไร“เขียนโดย พระอาจารย์ญาณวชิระ (เทอด ญาณวชิโร) appeared first on Manasikul Online.

บันทึกธรรม สัมมาสมาธิ (บทที่ ๓๕)

“วิธีแก้นิมิต”

เขียนโดย พระอาจารย์ญาณวชิระ (เทอด ญาณวชิโร)

วิธีแก้นิมิต

นอกจากนั้น ครูบาอาจารย์ท่านสอนวิธีแก้นิมิต หรือวิปัสสนูปกิเลสเอาไว้ ขณะจิตถูกดึงดูดลงสู่ความสงบ เห็นอะไร ได้ยินอะไร แว่วเสียงอะไร ได้กลิ่นอะไร ให้บริกรรมว่า “รู้ๆๆ” “เห็นๆๆ” “ได้ยินๆๆ” หรือ “รู้หนอๆๆ” “เห็นหนอๆๆ”  “ได้ยินหนอๆๆ”

เป็นการเตือนให้จิตมีสติ แล้วกลับไปที่อารมณ์พระกรรมฐานเดิม เหมือนเตือนจิตให้มีสติ จะได้ไม่เกิดอันตรายในการปฏิบัติสมาธิ  คือ ไม่เป็นอันตรายต่อการรวมดวงของจิต

เมื่อกำหนดบริกรรม “รู้ๆๆ” หรือ “รู้หนอๆๆ” แล้วเกิดความรู้สึกตัว ให้ถอยจิตกลับมาตั้งหลักไว้ที่ลมหายใจ ซึ่งเป็นกรรมฐานเดิม หากอาการที่ปรากฏนั้นเป็น “นิมิตใน” ที่จิตสังขารขึ้น หรือจิตปรุงแต่งขึ้น อาการนั้นก็จะหายไป ที่อาการนั้นหายไปก็เพราะจิตพลิกขณะจากการปรุงแต่งเป็นภาพ เป็นเสียง เป็นกลิ่น เป็นแสง หรือเป็นอาการต่างๆ อื่นใด กลับมาอยู่กับลมหายใจ ภาพเสียง  กลิ่น แสงนั้นก็จะหายไป เพราะจิตไม่ได้ปรุงแต่งต่อ แต่ถ้าเป็น “นิมิตนอก” คือนิมิตที่เกิดจากภายนอก อาการนั้น ภาพนั้น เสียงนั้น กลิ่นนั้น จะไม่หายไป เพราะมีผู้เจตนาจะให้รู้สิ่งนั้น หรือจิตละเอียดลงไปรับรู้สิ่งนั้นที่มีอยู่เป็นธรรมดา

ถึงแม้จะเป็นนิมิตนอก

นิมิตใน

ก็รู้เฉยๆ

อย่าให้ความสำคัญอะไร

พระอาจารย์ญาณวชิระ

ถ้าจะดูก็ให้มีสติกำหนดรู้ เพื่อป้องกันไม่ให้นิมิตดึงความสนใจให้ออกนอกทางสมาธิหลงติดตามนิมิตไป ความเนิ่นช้าในการที่จิตจะรวมดวงมีอารมณ์เป็นอันเดียวก็จะเกิดขึ้น

คำว่า “อันตรายเกิดจากนิมิต” หมายถึง อันตรายต่อการรวมดวงของจิต ไม่ใช่อันตรายอย่างอื่น เพราะมัวแต่หลงเพลินอยู่กับนิมิต การทำหน้าที่ในการรวมดวงของจิตก็ไม่เกิดขึ้น

เมื่อหลงในนิมิตแล้ว ความวิปลาศคลาดเคลื่อนจากความจริงก็จะตามมา จะเกิดภาวะอย่างหนึ่ง คือผู้นั้นจะมีลักษณะของทิฏฐิแรงกล้า มีลักษณะของการไม่ยอมรับฟังผู้อื่นอย่างแรงกล้า มีลักษณะของการตอบโต้ทางความคิดอย่างแรงกล้า แม้มีการถอนความยึดถือในรูป แต่ก็ไปยึดถือในความเป็นตัวตนของความเห็น เป็นการยึดในความคิดเห็นและความเชื่อของตนอย่างแรงกล้า ซึ่งก็เป็นอันตรายต่อการพัฒนาปัญญาและความคิด เหมือนจะปล่อยวางสิ่งของ แต่ก็ยึดในความคิดเห็นของตน

บางขณะ เมื่อจิตสงบเยือกเย็น กายเบาใจเบา ปลอดโปร่งเพราะปัสสัทธิ บางทีธรรมะข้อใดข้อหนึ่งผุดขึ้นมา เช่น ความกรุณา ก็สำคัญตนผิด คิดไปว่าได้เป็นพระอริยบุคคลแล้ว จิตจะเกิดความกรุณาอย่างแรงกล้า ใครบอกใครสอนไม่ได้ จนเหมือนคนหัวรั้น เพราะเชื่ออย่างนั้นไปแล้ว ก็อยากบอกอยากสอนครูบาอาจารย์ และบุคคลที่รู้จักมักคุ้น คิดเห็นไปว่า ครูบาอาจารย์ยังไม่ได้เป็นพระอริยบุคคล ก็อยากบอกอยากสอนท่านและสรรพสัตว์ให้พ้นจากทุกข์ เจอใครก็จะเทศน์ก็จะสอน โดยไม่ดูความเหมาะสมของกาละเทศะ เจอช้างม้าวัวควาย ก็จะสอน อยากสอนแม้กระทั่งต้นไม้ เพราะเห็นไปว่าเป็นที่อยู่ของรุกขเทวดา ก็จะสอนให้รู้ธรรมให้พ้นทุกข์

อีกอย่างหนึ่ง มีลักษณะยึดมั่นในความคิดเห็นอย่างแรงกล้า ใครบอกใครสอนใครเห็นแย้งความเชื่อความคิดเห็นไม่ได้ จะแสดงออกให้เห็นถึงอารมณ์โทสะอย่างแรง จะแสดงอาการขัดเคืองต่อต้านอย่างแรง

เมื่อมีใครขัดแย้งความคิดความเห็น ให้ดูเข้ามาที่ใจว่า มีความรู้สึกขัดขืนต่อต้าน ไม่พอใจ ก่อตัวขึ้นมาในใจไหม มีความขัดเคืองฟุ้งขึ้นมาไหม บางทีครูบาอาจารย์แนะนำสั่งสอน ก็เกิดทิฐิขึ้นมาว่า ท่านไม่ได้เป็นพระอริยะ จะมาบอกมาสอนเราทำไม ท่านไม่ได้ปฏิบัติสมาธิ ไม่ได้บรรลุผลของสมาธิ ไม่ควรที่จะมาแนะนำสั่งสอนเรา

นี่ความยึดมั่นในความคิดความเห็นเป็นอย่างนี้ แล้วก็เกิดยึดในทิฐิอย่างใหม่ขึ้นมา ครูบาอาจารย์จะบอกจะสอนไม่ได้ คนอื่นจะแสดงความคิดเห็นที่ไม่ตรงกับความคิดเห็นของตนไม่ได้ ต้องแย้งอย่างแรง ซึ่งลักษณะดังกล่าวนี้จะเป็นลักษณะของจิตที่อยู่ในสมาธินาน ความสงบกดทับกิเลสละเอียดให้จมนิ่งสยบอยู่ ก็เกิดความเข้าใจคลาดเคลื่อนไปว่า บรรลุธรรมแล้ว เมื่อกระทบอารมณ์ภายนอกจึงไหวแรง สติไปไม่ทันอารมณ์

ครูบาอาจารย์จึงสอนว่า

เมื่ออยู่กับความสงบแล้ว

ก็เปลี่ยนอารมณ์

ไปทำงานบ้าง

ไปพบปะผู้คนบ้าง

จิตจะได้กระทบอารมณ์ที่หลากหลาย

พอคนด่าคนว่า

กิเลสละเอียด

ที่ถูกความสงบกดทับไว้

จะได้ฟุ้งขึ้นมาให้เห็น

พอรู้สึกสุขบ้าง ทุกข์บ้าง

ไปตามธรรมดาของโลก

ก็จะได้รู้ว่า

ออ อันที่จริง

ยังเป็นคนธรรมดาอยู่

ไม่ได้วิเศษวิเสโสอะไร

พระอาจารย์ญาณวชิระ

เรื่องนิมิตเป็นสภาวะธรรมอย่างหนึ่งของผู้ปฏิบัติสมาธิ เป็นของเฉพาะตน บางทีเกิดความรู้ทางธรรมขึ้นมา ก็อยากจะพูดอยากจะแสดง แล้วก็จะมีอาการแปลกๆ ไปจากปกติ จนมีลักษณะเหมือนคนหัวรั้น คนที่ไม่เข้าใจว่า เป็นสภาวธรรมอย่างหนึ่งที่เกิดขึ้นกับผู้ปฏิบัติ ก็ไปอธิบายว่า “กรรมฐานแตก” คนก็เลยกลัวกันไปใหญ่ว่า หากนิมิตเกิดแล้วไปหลงนิมิตจะทำให้กรรมฐานแตก เป็นอันตราย เป็นบ้าเป็นหลังไปเพราะฝึกปฏิบัติสมาธิ

นั่นก็อธิบายจากความเห็นไม่ได้อธิบายจากธรรม

ที่จริงคนไม่เข้าใจสภาวะ ไม่เคยประสบสภาวะที่เป็นอาการซึ่งเกิดจากความสงบ เมื่ออธิบายสิ่งที่เป็นสภาวธรรมที่คนทั่วไปไม่เคยประสบ ก็เรียกตามภาษาคนทั่วไปว่า “กรรมฐานแตก”

คือเข้าใจไปคนละทาง ท่านพูดสภาวธรรมด้วยภาษาธรรม แต่คนทั่วไปพูดภาษาโลก ไม่เข้าใจภาษาสภาวธรรมตามนิมิตที่ปรากฏ แต่คนทั่วไปเข้าใจไปตามภาษาโลก พอพูดไปตามภาษาโลกก็ไม่ตรงกัน เมื่อเข้าใจไม่ตรงกัน ก็พูดกันคนละเรื่อง ชี้ไปตามความเห็นของเรา ตามภาษาโลกว่า “พระท่านกรรมฐานแตก” บ้าง  “พระบ้า” บ้าง “พระอุตริ” บ้าง

ที่จริง ขณะนั้นจิตท่านทรงอยู่กับสภาวธรรม ท่านพูดไปตามสภาวธรรม แต่สภาวธรรมนั้นไม่ตรงกับเรา เพราะเราไม่เคยประสบสภาวะ ก็สรุปลงไปว่า ไม่มี ไม่เป็น แต่ผู้ที่ปฏิบัติแล้วเคยผ่านสภาวะเช่นนี้มาก่อน ก็จะเข้าใจและรู้ว่าเป็นสภาวะธรรมดา เพราะสภาวะธรรมดาอย่างนี้เมื่อเกิดขึ้นแล้ว บางทีหลงไป  ก็เกิดความเห็นผิดไปว่า เป็นผู้วิเศษกว่าคนปกติทั่วไป กลายเป็นว่ามีความเป็นผู้วิเศษขึ้นมา ที่จริงไม่ใช่วิเศษ แต่เป็นธรรมดาของการปฏิบัติสมาธิ เมื่อปฏิบัติถึงแล้วก็จะเกิดขึ้นเป็นธรรมดา และก็จะดับไปเป็นธรรมดา เมื่อออกจากสมาธิ จิตกระทบอารมณ์ปกติทั่วไป ถูกใจบ้าง ไม่ถูกใจบ้าง ชอบใจบ้าง ไม่ชอบใจบ้าง ขัดเคืองใจบ้าง ไม่ได้ดั่งใจบ้าง ตามธรรมดาของโลก จิตก็จะย้อนกลับและรู้ว่าสิ่งที่เห็นน่ะไม่จริง เพราะจิตหมุนไปตามอารมณ์ที่เข้ามากระทบในแต่ละวันจะเห็นกิเลสที่ก่อตัวเป็นอารมณ์ความรู้สึกชัดขึ้น

เรื่องของสภาวะธรรมที่เกิดจากความสงบที่เรียกว่านิมิต ที่เห็นน่ะเห็นจริง เพราะรับรู้ได้ทางจิต เป็นการรู้อารมณ์ด้วยใจ เมื่อกระทบธรรมารมณ์ขึ้นที่ใจจริง การรับรู้อารมณ์จึงเป็นการรับรู้จริง การเห็นจึงเป็นการเห็นจริง แต่อารมณ์ที่เห็นนั้นไม่จริง เพราะสิ่งที่เห็นประกอบขึ้นตามเหตุปัจจัย เหตุปัจจัยที่ทำให้นิมิตปรากฏ ก็คือ ความสงบที่เกิดจากความเพียรที่เป็นไปอย่างต่อเนื่อง เมื่อเพียรพยายามไปจนถึงที่เหมาะแก่เหตุปัจจัย นิมิตก็ปรากฏ  เมื่อความสงบคลายออก เหตุปัจจัยไม่พร้อมให้นิมิตดำรงอยู่ นิมิตก็หายไปพร้อมกับจิตที่ถอนออกจากสมาธิ

บันทึกธรรม สัมมาสมาธิ (บทที่ ๓๕) “วิธีแก้นิมิต” เขียนโดย พระอาจารย์ญาณวชิระ (เทอด ญาณวชิโร)

The post บันทึกธรรม สัมมาสมาธิ (บทที่ ๓๕) “วิธีแก้นิมิต” เขียนโดย พระอาจารย์ญาณวชิระ (เทอด ญาณวชิโร) appeared first on Manasikul Online.

สายน้ำย่อมมีวันเปลี่ยนทาง

แต่ปณิธานมหาบุรุษไม่เปลี่ยนแปลง

ทศชาติ : ปณิธานมหาบุรุษไม่เปลี่ยนแปลง (ชาติที่ ๒)

พระมหาชนก : วิริยะบารมี (สุวรรณภูมิ แผ่นดินทอง)

เกิดเป็นคน ควรมีความเพียรพยายามอยู่ร่ำไป

จนกว่าจะประสบความสำเร็จ

นรชนผู้มีปัญญาแม้ประสบทุกข์ ก็ไม่ไร้ซึ่งความหวัง

(ตอนที่ ๘)

“สู่ทางโพธิญาณ”

เขียนโดย พระอาจารย์ญาณวชิระ : พระราชกิจจาภรณ์ (เทอด ญาณวชิโร) ในขณะนั้น

พระมหาชนกเกิดในยุคสมัยที่คนมีอายุ ๑๐,๐๐๐ ปี เสวยราชสมบัติ ๗,๐๐๐ ปี ออกผนวชขณะพระชนมายุเหลืออยู่ประมาณ ๓,๐๐๐ ปี ใช้เวลาตัดสินใจบวชอยู่ ๔ เดือน จึงออกบวช

ตั้งแต่วันที่พระองค์ทอดพระเนตรเห็นต้นมะม่วงที่ประตูพระราชอุทยาน ก็ทรงดำริว่า

“การบวชเป็นบรรพชิต

ประเสริฐกว่าการเป็นพระราชา”

จึงรับสั่งมหาดเล็กเป็นความลับ ให้ซื้อผ้าย้อมน้ำฝาดและบาตรดินมาจากตลาด ให้เรียกเจ้าพนักงานภูษามาลามาปลงผมและหนวด พระราชทานบ้านส่วยเป็นรางวัลแก่พนักงานภูษามาลา แล้วโปรดให้กลับไป

จากนั้น ทรงนุ่งผ้ากาสาวพัสตร์ผืนหนึ่ง ห่มผืนหนึ่ง และพาดผืนหนึ่งที่พระอังสา สวมบาตรดินในถุงคล้องพระอังสา ทรงถือไม้เท้าเสด็จจงกรมกลับไปกลับมาบนปราสาท ตามอย่างลีลาพระปัจเจกพุทธเจ้าตลอดทั้งวัน ทรงเปล่งอุทานว่า

“โอ การบรรพชาเป็นสุข

เป็นสุขอย่างยิ่ง เป็นสุขเหลือเกิน”

ครั้นรุ่งขึ้นอีกวัน ขณะแสงเงินแสงทองจับขอบฟ้า พระองค์ทรงตั้งพระหฤทัยจะเสด็จลงจากปราสาท ซึ่งเป็นเวลาเดียวกับพระนางสีวลีเทวีตรัสเรียกเหล่าสตรีคนสนิททั้ง ๗๐๐ คนมาบอกให้ทราบว่า พระองค์ไม่ได้พบพระราชามากว่า ๔ เดือนแล้ว จึงรับสั่งให้ทุกคนตกแต่งประดับประดาตนเองด้วยเครื่องประดับทุกอย่าง ให้แสดงกิริยาอาการร่าเริงแจ่มใสอย่างสตรี แม้พระเทวีเองก็ทรงประดับตกแต่งพระองค์แล้วเสด็จขึ้นปราสาทพร้อมสตรีเหล่านั้น

ขณะที่พระนางเสด็จไปยังปราสาท ได้เดินสวนทางกับพระราชาซึ่งบวชเป็นบรรพชิตก็จำไม่ได้ ทรงก้มลงกราบเพราะคิดว่าเป็นพระปัจเจกพุทธเจ้ามาถวายโอวาทพระราชา

ขณะที่พระโพธิสัตว์เสด็จลงจากปราสาทนั้น พระเทวีก็เสด็จเข้าไปห้องบรรทม ทอดพระเนตรเห็นพระเกศาสีดำสนิทดุจปีกแมลงภู่ และห่อเครื่องราชาภรณ์วางอยู่บนที่บรรทม ก็ทราบว่าสมณะที่เดินสวนทางลงไปนั้น ไม่ใช่พระปัจเจกพุทธเจ้า แต่เป็นพระราชสวามีของพระองค์เอง จึงเสด็จลงจากปราสาทอย่างรีบเร่งตามไปทันพระราชาที่ท้องสนามหลวง

ครั้นถึงจึงสยายเกศาเรี่ยรายเบื้องพระปฤษฎางค์ พร้อมสตรีเหล่านั้น เอาพระหัตถ์ทั้งสองทุบอกกราบทูลว่า “เพราะเหตุไร พระองค์จึงทรงทำแบบนี้” ทรงร้องไห้คร่ำครวญอย่างน่าสงสารยิ่ง ติดตามพระราชาไปไม่ลดละ แต่ก็ไม่สามารถยับยั้งความตั้งใจอย่างเด็ดเดี่ยวของพระราชา

ครั้งนั้น ชาวพระนครทั้งสิ้นก็เอิกเกริกโกลาหล ชาวเมืองต่างโจษขานกันว่า พระราชาทรงสละราชบัลลังก์ออกผนวช ต่างร้องไห้เสียใจต่อการสละพระราชบัลลังก์ของพระราชา

แม้พระนางสีวลีร้องไห้คร่ำครวญอยู่ก็ไม่สามารถทำให้พระราชาเสด็จกลับได้ จึงให้เรียกเหล่าอำมาตย์มาออกอุบายตรัสสั่งให้จุดไฟเผาเรือนเก่า ศาลาเก่า ข้างหน้าตามทางที่พระราชาจะเสด็จผ่านไป ให้เอาหญ้าและใบไม้มาสุมให้เกิดควันโขมงมากขึ้น ประหนึ่งว่าไฟไหม้กรุงมิถิลาแล้ว เหล่าเสนาอำมาตย์ได้ทำตามพระเทวีรับสั่ง

พระนางสีวลีไปหมอบแทบพระบาทกราบทูลให้ทราบว่า “เปลวไฟโหมลุกไหม้คลังทั้งหลาย แม้อยู่กันคนละฝั่งก็ไหม้ติดกันไปหมด ขอพระองค์โปรดเสด็จกลับไปดับไฟเสียก่อน พระราชทรัพย์อย่าได้วอดวายในเปลวเพลิงเลย ขอพระองค์จงดับไฟนั้นแล้วจึงค่อยเสด็จไปภายหลัง เพราะพระองค์จะถูกครหาว่าเสด็จออกไปโดยไม่เหลียวแลพระนครที่กำลังถูกไฟไหม้ พระองค์จะเสียใจในภายหลัง เพราะความอับอายนั้น มาเถิด พระองค์โปรดสั่งการให้เหล่าอำมาตย์ดับไฟเถิด”

พระโพธิสัตว์ตรัสกับพระนางสีวลีว่า

“เธอพูดอะไรอย่างนั้น

ผู้คนเกิดความกังวล

เพราะไฟเผาผลาญทรัพย์สมบัติ

แต่บัดนี้เราไม่มีทรัพย์สมบัติแล้ว

เรามีชีวิตอยู่สบาย

เมื่อไฟไหม้กรุงมิถิลานคร

จึงไม่ได้ไหม้เราแม้แต่นิดเดียว”

ตรัสแล้วก็เสด็จออกจากพระนครทางประตูทิศเหนือ แม้พระสนมกำนัลทั้งหมดก็ออกตามเสด็จไป

พระนางสีวลีคิดอุบายอีกอย่างหนึ่งได้ จึงตรัสสั่งอำมาตย์ให้ทำเหมือนโจรปล้นฆ่าชาวบ้าน คนทั้งหลายก็ทำเป็นคนถืออาวุธ วิ่งไปมาเหมือนปล้น รดน้ำครั่งที่ร่างกายเหมือนถูกคมหอกคมดาบเลือดแดงฉาน ทุรนทุราายเกลือกกลิ้งโอดครวญบนพื้นดินว่า “ขณะนี้พวกโจรปล้นแผ่นดิน เข่นฆ่าอาณาประชาราษฎร์ของพระองค์” แม้พระเทวีกราบทูลว่า “โจรป่าปล้นแผ่นดินพระองค์ ขอพระองค์จงเสด็จกลับเถิด อย่าให้แผ่นดินนี้พินาศเลย ”

พระมหาชนกสงสัยว่า เมื่อพระองค์อยู่ในพระนครไม่เคยได้ยินว่า มีโจรปล้นแผ่นดิน นี้เห็นจะเป็นอุบายของพระนางสีวลี จึงตรัสว่า

“เราไม่มีความกังวล

มีชีวิตเป็นสุขดี

เมื่อโจรปล้นแว่นแคว้น

พวกโจรไม่ได้ปล้นอะไรๆ ของเราไป

เราจะมีปีติเป็นอาหาร

ให้เวลาผ่านไปด้วยความสุขที่เกิดจากฌาน

เหมือนเทวดาชั้นอาภัสสระ*”

• * สวรรค์มี ๖ ชั้น เป็นที่อยู่ของผู้ที่ยังเกี่ยวข้องกับกามคุณ สูงขึ้นไปกว่านั้นเป็นพรหมโลก มี ๒๐ ชั้น แบ่งเป็นพรหมที่มีรูปร่าง เรียกว่า “รูปพรหม” ๑๖ ชั้น และพรหมที่ไม่มีรูปร่าง เรียกว่า “อรูปพรหม” อีก ๔ ชั้น รวมเป็นพรหมโลก ๒๐ ชั้น ผู้ที่จะไปเกิดในพรหมโลกแต่ละชั้นต้องทำสมาธิจนได้บรรลุฌาน ๔ ขั้นเท่านั้น

แม้เมื่อพระราชาตรัสอย่างนี้แล้ว มหาชนก็ยังคงติดตามพระองค์ไปอย่างไม่ลดละ พระโพธิสัตว์จึงหยุดในระหว่างทางใหญ่ ตรัสถามเหล่าอำมาตย์ว่า

“ราชสมบัติเป็นของใคร”

อำมาตย์ทั้งหลายกราบทูลว่า

“เป็นของพระองค์ ผู้ทรงเป็นพระมหากษัตริย์”

พระมหาชนกจึงตรัสว่า

“ถ้าเช่นนั้น

ท่านทั้งหลายจงลงราชทัณฑ์

แก่ผู้ที่ลบรอยขีดของพระมหากษัตริย์นี้”

แล้วทรงเอาไม้เท้าขีดเส้นบนแผ่นดินขวางทางไว้

ไม่มีใครกล้าลบรอยขีดที่พระราชาขีดไว้ ข้าราชบริพารยืนอยู่ระหว่างรอยขีดต่างคร่ำครวญกันอย่างเหลือเกิน

แม้พระนางสีวลีก็ไม่กล้าลบรอยขีดนั้น ทรงทอดพระเนตรเห็นพระราชาหันหลังกลับเสด็จต่อไป จึงไม่อาจกลั้นโศกอาดูรได้ ทรงทุบพระอุระล้มลงขวางทางใหญ่กลิ้งเกลือกไปมา ทำให้เส้นขีดลบไป ข้าราชบริพารจึงพากันตามเสด็จต่อไปเพราะไม่มีเส้นขีด

พระโพธิสัตว์ทรงมุ่งหน้าเสด็จขึ้นเหนือไปทางภูเขาเขตป่าหิมวันต์ ส่วนพระนางสีวลีก็พาข้าราชบริพาารตามเสด็จไม่ลดละ แม้พระราชาเสด็จไปไกลถึง ๖๐ โยชน์ก็ยังไม่สาามารถทำให้มหาชนกลับได้

กาลนั้น พระนารทะฤาษี ในป่าหิมวันต์ ออกจากฌานเปล่งอุทานว่า ” โอ ความสุข เป็นสุขจริงหนอ” มหาฤาษีนั้นเห็นพระมหาชนกซึ่งเป็นพระราชาออกผนวช แต่มีมหาชน ข้าราชบริพารและพระมเหสีติดตามมาจากพระนคร ซึ่งจะเ็นอันตรายต่อพระองค์ผู้ตั้งใจออกผนวช จึงไปพบพระราชาด้วยฤทธิ์ สถิตอยู่ในอากาศเบื้องหน้าพระราชา กล่าวสอนเพื่อให้เกิดอุตสาหะว่า “สมณะ ใครหนอตามท่านมา เสียงกึกก้องโกลาหลของประชาชนใหญ่ขนาดนี้ เหมือนเล่นกันอยู่ในบ้าน ทำไมประชาชนจึงตามแวดล้อมท่านมากมายขนาดนี้ ”

พระโพธิสัตว์ตรัสว่า

“ประชาชนตามข้าพเจ้า

ซึ่งจากพวกเขามา

ข้าพเจ้าก้าวข้ามสีมา

คือ กิเลสไปแล้ว

ถึงมโนธรรม คือ ฌานของมุนี

ผู้ไม่หลงติดเหย้าเรือน

ที่มีแต่ความเพลิดเพลิน

ท่านก็รู้อยู่ แล้วจะถามทำไม”

มหานารทะฤาษีกล่าวว่า “พระองค์ทรงครองเพศบรรพชิตเพียงร่างกาย ด้วยบริขารและผ้ากาสาวพัสตร์เท่านั้น จะสำคัญว่าข้ามพ้นกิเลสแล้วหาได้ไม่ กรรมคือกิเลส ไม่สามารถข้ามพ้นได้เพียงเพราะบริขารและการนุ่งห่มผ้ากาสาวพัสตร์ เพราะอันตรายคือกิเลสยังมีอยู่มาก”

พระโพธิสัตว์ตรัสว่า

“ข้าพเจ้าไม่ปรารถนากามทั้งหลายในโลกมนุษย์ ไม่ปรารถนากามทั้งหลายแม้ในเทวโลก ข้าพเจ้าท่องเที่ยวไปตามลำพังแล้วอันตรายจะมีแก่ข้าพเจ้าได้อย่างไร”

มหานารทะฤาษีแสดงอันตรายแห่งการบวชแก่พระโพธิสัตว์ว่า “ อันตรายอยู่ที่ตัวเราเอง คือ ความหลับ ความเกียจคร้าน ความง่วงเหงา ความไม่ชอบใจ ความเมาเพราะบริโภคอาาหารมากเกินไป พระองค์มีรูปงามน่าเลื่อมใส มีผิวพรรณดุจทองคำ เมื่อพระองค์ประกาศให้คนทั้งหลายทราบว่า พระองค์ทิ้งราชสมบัติออกผนวช คนทั้งหลายก็จะศรัทธาถวายบินฑบาตมีรสดีทั้งประณีตแก่พระองค์ พระองค์รับมาเต็มบาตรเสวยพอควรแล้วเข้าบรรณศาลา บรรทมบนที่ลาดด้วยใบไม้ หลับกรน รู้สึกตัวบิดขี้เกียจ พลิกกลับไปกลับมา ทรงเหยียดพระหัตถ์และพระบาท ลุกขึ้นจับราวจีวรเกียจคร้านไม่จับไม้กวาดกวาดอาศรม ไม่ตักน้ำดื่ม บรรทมต่ออีก คิดถึงกามารมณ์ ถึงเวลานั้นก็จะไม่พอใจในการบวช ”

พระโพธิสัตว์ตรัสว่า “ท่านผู้เจริญพร่ำสอนข้าพเจ้าดีนักหนา ท่านเป็นใคร”

มหานารทะฤาษีกล่าวว่า “อาตมามีนามว่า ‘นารทะ’ โคตร คือ ‘ กัสสปะ’ อาตมามาหาพระองค์เพราะรู้ว่าการสมาคมกับสัตบุรุษย่อมเป็นประโยชน์ ขอพระองค์ยินดีในบรรพชา พรหมวิหาารธรรมจงเกิดแก่พระองค์ จงบำเพ็ญในศีล ในบริกรรมภาวนา และในฌานให้บริบูรณ์ จงมีความอดทนและความสงบระงับ อย่าถือพระองค์ว่า เป็นกษัตริย์ออกบวช จงลดความถือตัว บำเพ็ญกุศล วิชชา และสมณธรรม แล้วประพฤติพรหมจรรย์ด้วยความเคารพ ” ครั้นนารทะฤาษีถวายโอวาทพระโพธิสัตว์อย่างนี้แล้ว ก็กลับไปที่อยู่ของตน

เมื่อมหานารทะฤาษีไปแล้ว มิคาชินะฤาษีก็มาถวายโอวาทพระโพธิสัตว์เช่นกันว่า ” พระองค์ทิ้งช้าง ม้า และอาณาประชาราษฎร์ออกผนวช ยินดีในบาตร อาณาประชาราษฎร์ มิตร อำมาตย์ และพระประยูรญาติเหล่านั้นทำให้พระองค์ผิดหวังกระมัง จึงทำให้พระองค์ทิ้งอิสริยยศมาชอบใจบาตร”

พระโพธิสัตว์ตอบมิคาชินะฤาษีว่า

“ท่านมิคาชินะ ข้าพเจ้ามิได้มีความขัดแย้งอะไรกับพระประยูรญาติ ทั้งพระประยูรญาติก็มิได้ขัดแย้งกับข้าพเจ้า ข้าพเจ้าเห็นว่า โลกถูกกิเลสย่ำยี ผู้คนต่างตกอยู่ในอำนาจของกิเลส ถูกทำลายและถูกฆ่าไปเพราะกิเลส ดังนั้น จึงได้บวชเป็นภิกษุ ”

มหาฤาษีปรารถนาจะฟังข้อความนั้นต่อไปอีก จึงกล่าวว่า “ใครหนอเป็นศาสดาสั่งสอนพระองค์ คำพูดหมดจดในวัตรปฏิบัติอันจะนำไปสู่การก้าวล่วงทุกข์นี้ใครเป็นผู้สอน ”

พระโพธิสัตว์กล่าวว่า “ถึงแม้ข้าพเจ้าจะมีความเคารพในสมณะหรือพราหมณ์อย่างจริงใจ แต่ก็ไม่เคยถามเกี่ยวกับการบรรพชาเลย ข้าพเจ้าไปอุทยาน ได้เห็นต้นมะม่วง ๒ ต้น ต้นหนึ่งมีผลหอมหวาน อีกต้นหนึ่งไม่มีผล เหล่าชนผู้ต้องการผลมะม่วง พากันยื้อแย่งต้นมะม่วงที่มีผล จนใบร่วงกิ่งฉีกหักกลายเป็นต้นไม้มีใบร่วงโกร๋นน่าสังเวชใจ แต่มะม่วงอีกต้นที่ไม่มีผลกลับมีใบเขียวชอุ่ม แผ่กิ่งก้านสมบูรณ์ เสือเหลืองถูกฆ่าเพราะหนัง ช้างถูกฆ่าเพราะงา คนมีทรัพย์ถูกฆ่าเพราะทรัพย์

“ใครเล่าจะฆ่าผู้ไม่มีเหย้าเรือน

ผู้ไม่เกี่ยวข้องกับตัณหา

มะม่วงต้นหนึ่งมีผล

อีกต้นหนึ่งไม่มีผล

ทั้งสองต้นนั้นเป็นผู้สั่งสอนข้าพเจ้า ”

มิคาชินะฤาษีได้ฟังดังนั้น จึงถวายโอวาทว่า “ขอพระองค์ทรงเป็นผู้ไม่ประมาทเถิด มหาบพิตร” แล้วกลับไปยังที่อยู่ของตน

ทศชาติ : ปณิธานมหาบุรุษไม่เปลี่ยนแปลง (ชาติที่ ๒) พระมหาชนก : วิริยะบารมี (ตอนที่ ๑๒) “สู่ทางโพธิญาณ” เขียนโดย พระอาจารย์ญาณวชิระ : พระราชกิจจาภรณ์ (เทอด ญาณวชิโร) ในขณะนั้น

The post ทศชาติ : ปณิธานมหาบุรุษไม่เปลี่ยนแปลง (ชาติที่ ๒) พระมหาชนก : วิริยะบารมี (ตอนที่ ๘) “สู่ทางโพธิญาณ” เขียนโดย พระอาจารย์ญาณวชิระ : พระราชกิจจาภรณ์ (เทอด ญาณวชิโร) ในขณะนั้น appeared first on Manasikul Online.