“เพราะความเพียร เป็นสิ่งสำคัญอย่างหนึ่ง เป็นพละ เป็นกำลังที่สำคัญ ในการที่จะนำพาเราก้าวข้ามปัญหา อุปสรรคต่างๆ ในชีวิต …   องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า  ได้บำเพ็ญความเพียรอย่างแรงกล้า จึงสามารถก้าวข้ามความทุกข์ได้”

คำสอนของท่านอาจารย์เจ้าคุณพระราชกิจจาภรณ์ (เทอด ญาณวชิโร) ในขณะนั้น ยังคงสอนใจอยู่เสมอ จึงขอนำบทความที่ท่านเมตตาเขียนให้ในนสพ.คมชัดลึก จากคอลัมน์ “ต้นรากเดียวกัน” มาแบ่งปันเป็นกำลังใจให้กันและกันในวันนี้ ในทุกย่างก้าวที่เราพานพบกับอุปสรรคขวากหนามมากมาย ไม่ว่าจะเป็นความไม่เที่ยงธรรม ความอยุติธรรมต่างๆ ที่เกิดขึ้นกับเรา กับพ่อแม่ครูบาอาจารย์ของเราที่เราศรัทธา ฯลฯ ที่อาจทำให้ใจเราหนักหน่วง และอาจท้อแท้ในบางครั้งได้ แต่อย่าให้ใจจมดิ่งอยู่กับสิ่งเหล่านี้นาน ขอเราจงตื่นขึ้นมา สู้กับความรู้สึกท้อแท้นั้น แล้วเดินหน้าต่อไป ด้วยใจที่ตื่นรู้กับกิเลสมารในใจคน รวมทั้งของตนเองด้วย เพื่อที่จะได้ไม่ยึดติดอยู่กับความไม่พอใจที่ว่า ทำไมเราต้องเจอแบบนี้ ไม่เอา ต้องก้าวข้ามความรํู้สึกเหล่านี้ แผ่เมตตาให้กับตนเอง ให้อภัยตนเอง แล้วเดินหน้าต่อไป ดังที่ครูบาอาจารย์ท่านอาจารย์เจ้าคุณเทอด เดินอยู่ข้างหน้า และสอนเราว่า

ต้องเข้าใจโลก ไม่ต้านกระแสโลก แต่ก็ไม่ตามโลก

จากคอลัมน์ ต้นรากเดียวกัน (หน้าธรรมวิจัย นสพ.คมชัดลึก อังคารที่ ๙ พฤษภาคม พ.ศ. ๒๕๖๐) โดย พระราชกิจจาภรณ์ เรื่อง “ก้าวข้ามความทุกข์ด้วย “ความเพียร”

      ด้วยความศรัทธา คือ “พละ” ธรรมข้อแรกที่เป็น “กำลัง” ในพระพุทธศาสนา ที่จะส่งพลังให้เราให้มีกำลังในข้อต่อไป คือ วิริยะ ความเพียรอย่างยิ่งยวดที่จะก้าวข้ามความทุกข์ได้

      ยิ่งสังคมในทุกวันนี้ ส่งผลให้เกิดความทุกข์ได้ง่ายมาก ตั้งแต่ลืมตาตื่นไปจนกระทั่งหลับ เราจะเกาะเกี่ยวความทุกข์ไปตลอดเวลาหรือจะพยายามที่จะให้ความทุกข์โบยบินไปจากใจให้เร็วที่สุด เพื่อที่ว่า ก่อนเข้านอนในแต่ละวันจะได้พบกับความร่มเย็นใจ

       และ วิริยะ คือ ความเพียรนี้เอง ที่ทำให้แม้เราจะเจอปัญหามากเพียงใดก็ตาม  เจออุปสรรคต่างๆ ที่เกิดขึ้นในชีวิตหนักหนาสาหัสอย่างไรก็ตาม  ที่เรียกว่า “ทุกข์ “ บาลีว่า  ชาติปิ ทุกขา  คือ เมื่อมีความเกิด ความทุกข์ก็ตามมา แต่อาศัยว่าเราได้ศึกษาในพระพุทธศาสนา มีความเชื่อมั่นในพระพุทธศาสนา  เราก็มีความสามารถในการนำหลักธรรมทางพระพุทธศาสนา ที่เราได้ศึกษาได้เรียนรู้นี่แหละ มาเป็นน้ำในการชโลมใจให้เรา ทำให้เรามีพละกำลังขึ้นมาในการที่จะแก้ไขปัญหา แก้ไขความทุกข์ให้ผ่านไปได้

       ความทุกข์ดังกล่าวนี้ แม้เกิดขึ้นแล้ว  เพียงแต่เราไม่สามารถที่จะรู้เท่าทัน โดยไม่สามารถที่จะบริกรรมว่าพุทโธ พุทโธ เพื่อให้ความทุกข์ระงับดับลงได้ทันท่วงที แต่ด้วยศรัทธาเชื่อมั่นว่า เราทำความดี เราปฏิบัติในความดี กุศลก็จะคุ้มครองเรา  ก็จะประคับจิตใจเราให้สูงขึ้นๆ โดยลำดับ  แล้วสามารถก้าวข้ามความทุกข์ได้  เราก็สามารถบริกรรมว่า “พรุ่งนี้ก็เช้าแล้ว”

       เมื่อพรุ่งนี้เช้าแล้ว ทุกข์นี้ก็จะดับลง  ถ้าเช้าวันนี้ทุกข์ยังไม่ดับ เราก็ภาวนาต่อไปอีกว่า พรุ่งนี้ก็เช้าแล้ว พรุ่งนี้ก็เช้าแล้ว ทุกข์ก็จะดับลง

โดยการทำดังกล่าวนี้ เรียกว่าเราศรัทธาเชื่อมั่น เป็นหลักธรรมทางพระพุทธศาสนา  

แล้วเราก็นำหลักธรรมดังกล่าวนี้มาประคับประคอง  ยกจิตของเราให้สูงขึ้น  ก้าวข้ามทุกข์ ก้าวข้ามปัญหา  แก้ทุกข์ได้ แล้วมาดำรงอยู่ในความดี บำเพ็ญความดีต่อไป นี้เรียกว่า วิริยะ คือ ความเพียร

       องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า  ได้ใช้ความเพียรอย่างแรงกล้า บำเพ็ญความเพียรอย่างแรงกล้า จึงสามารถก้าวข้ามความทุกข์ได้

       เราท่านทั้งหลาย แม้เจอปัญหา เจออุปสรรค  เจอความทุกข์อย่างไรก็ตาม  ก็เป็นความทุกข์อย่างธรรมดาของชีวิต ก็เป็นปัญหาอย่างธรรมดาของชีวิตที่จะเกิดขึ้นกับเราทุกคน  ทุกผู้ ทุกนาม ปัญหาแตกต่างกันไป  ความทุกข์แตกต่างกันไป  ตามแต่ชีวิตของแต่ละคนที่เกี่ยวข้อง  ไม่ว่าจะเป็นความทุกข์ที่เกิดขึ้นจากหน้าที่การงาน  บุคคลที่เกี่ยวข้อง สามี ภรรยา  บุตรธิดา ข้าทาสบริวาร หรือสังคมที่เราอยู่ร่วม ก็ล้วนแล้วแต่ มีการเกิดขึ้นเป็นธรรมดา  แต่ว่าอาศัยความหนักแน่น  ความเพียร ความพยายาม  ความเชื่อมั่นดังกล่าวนี้  เราก็จะสามารถก้าวข้ามความทุกข์ได้ ด้วยความเพียร

       องค์สมเด็จพระสัมมาสัมมาพุทธเจ้า เป็นตัวอย่างในการบำเพ็ญความเพียรอย่างแรงกล้า 

ไม่ว่าจะเป็นในอดีตชาติของพระองค์ก็ตาม  ไม่ว่าจะเป็นในชาติที่บำเพ็ญการตรัสรู้ก็ตาม  ล้วนแล้วแต่อาศัยความเพียรพยายามอย่างแรงกล้า  จึงสามารถก้าวข้ามความทุกข์ได้  เมื่อพระองค์สามารถก้าวข้ามความทุกข์ได้ พระองค์ก็นำวิธีเหล่านั้นมาชี้ทาง ให้พวกเราชาวพุทธทั้งหลาย  ได้เรียนรู้ ได้ปฏิบัติ ได้ศึกษา และดำเนินตาม

       เพราฉะนั้น ความเพียร จึงเป็นสิ่งสำคัญอย่างหนึ่ง เป็นพละ เป็นกำลังที่สำคัญ ในการที่จะนำพาเราก้าวข้ามปัญหา อุปสรรคต่างๆ ในชีวิต

รำลึกวันวาน…มโนปณิธาน พระราชกิจจาภรณ์ (เทอด ญาณวชิโร) ตอนที่ ๖๐ “ก้าวข้ามความทุกข์ด้วยความเพียร” เรียบเรียงโดย มนสิกุล โอวาทเภสัชช์

บันทึกธรรม สัมมาสมาธิ (ตอนที่ ๒๕)

ทุกข์ก็เพราะเรามีอุปาทานยึดมั่นในขันธ์ ๕

โดย พระราชกิจจาภรณ์ (เทอด ญาณวชิโร) ในขณะนั้น

เมื่อแจกแจงลักษณะตัวทุกข์ออกไปตามที่เราทุกคนล้วนประสบเป็นประจำในแต่ละวันของชีวิตอยู่แล้วก็มีดังนี้

ทุกข์อย่างธรรมดาของคนทั่วไป ทุกข์เพราะไม่ได้ดั่งใจก็เดือดร้อนใจ ทำงานไม่ได้ดั่งใจก็เครียดเป็นทุกข์ เรียนไม่ได้ดังใจก็เครียดเป็นทุกข์ คาดหวังไว้ไม่เป็นไปตามที่คาดหวัง ก็เครียดเป็นทุกข์

ทุกข์อย่างธรรมดาของคนทั่วไป รวมลงในทุกข์แบบโลกธรรม ได้ลาภมา เสื่อมลาภก็เป็นทุกข์ ได้ยศมา เสื่อมยศไปก็เป็นทุกข์ กำลังสุขสบายมีความทุกข์เข้ามาแทรก ก็เป็นทุกข์ อยากได้ยินได้ฟังแต่คำสรรเสริญ พอได้ยินคำนินทา ก็เป็นทุกข์ แม้ทุกข์อย่างธรรมดาของคนทั่วไปแบบนี้ต้องดู “ต้องกำหนดรู้”

ทุกข์ภายในจิตใจ ความไม่สบายใจ ความกังวลใจ ความเครียด ความหวั่นไหว ความหวาดกลัว ความพรั่นพรึง ความกลุ้มอกกลุ้มใจ ความขุ่นมัวใจ ความเศร้าหมองใจ ความซึมเศร้า ความสับสน ความท้อแท้ห่อเหี่ยวสิ้นหวัง ความเบื่อหน่าย น้อยใจ ความเสียใจ ความอิจฉาริษยา ความขัดเคือง คับแค้นใจ ความเกรี้ยวกราด ดุดัน ความก้าวร้าว ความอยากได้อยากมี ความได้แล้วไม่ได้  ได้แล้วเสียไป ได้ของที่ไม่อยากได้ ไม่ได้ของที่อยากได้ ทุกข์เพราะถูกใส่ความให้ได้รับโทษ ทุกข์เพราะโรคภัยไข้เจ็บที่ตามมาจากผลของความทุกข์ใจ

ทุกข์เพราะจิตยึดในขันธ์ คือ รูปร่างหน้าตา ความคิดเห็นความเชื่อ ลัทธิศาสนา ประเทศชนชาติและเผ่าพันธุ์

ทุกข์เพราะมันเป็นทุกข์ของมันเองตามธรรมชาติ

ความเกิดก็เป็นทุกข์ ความแก่ก็เป็นทุกข์ ความเจ็บก็เป็นทุกข์ ความตายก็เป็นทุกข์ เป็นทุกข์เพราะโรคภัย ไข้เจ็บ  กายที่มันมีความเปลี่ยนแปลงไปตามธรรมชาติ  จะยึดหรือไม่ยึดมันก็เปลี่ยนแปลงเป็นทุกข์ของมันเอง เห็นตอนแรกมันยังไม่ชัดเพราะใจมันยังไม่สงบ มันก็มองไม่ชัด แต่พอดูไปๆ มันก็จะค่อยๆ ชัดขึ้น

เมื่อได้มาเห็นทุกข์อย่างนี้แล้วก็จะเกิดความกลัวขึ้นมาอย่างจับใจ เพราะมารู้ว่าหากต้องเกิดแล้วก็จะไม่พ้นจากทุกข์เหล่านี้ไปได้ก็เป็น “ปริญญาตันติ”  คือ ได้มารู้ทุกข์อย่างจังเข้าแล้ว เป็นการรู้ทุกข์ลงไปตรงๆ ด้วยตัวเอง ไม่ได้ดัดแปลงปรุงแต่งทุกข์ไปตามกิเลส

ให้กำหนดรู้จักตัวทุกข์เข้ามาที่กายที่ใจ อย่างนี้

เมื่อทุกข์เกิดเช่นนี้แล้ว ก็ไม่หลบหนีทุกข์ เวลาทุกข์เกิดก็ต้องดูให้แน่ใจเสียก่อนว่า เป็นทุกข์ชนิดไหน แหล่งที่เกิดมาจากแหล่งใด มาจากทุกข์ทางตา ทุกข์ทางหู ทางจมูก ทางลิ้น ทางกาย หรือเป็นทุกข์คิดวนเวียนอยู่ในใจ ทุกข์ออกมาจากข้างในใจเอง หรือทุกข์เก็บมาจากข้างนอก 

ใจมันดิ้นรนอยู่ข้างในใจเอง หรือเก็บเอามาจากข้างนอก  ใจมันดิ้นรนอยู่ข้างใน หรือมันดิ้นรนทะยานอยากจากข้างในไปข้างนอก ก็เฝ้าสังเกตดู ถ้าดิ้นรนอยู่ข้างในก็เป็นเหตุให้ทุกข์เกิด  ถ้าดิ้นรนทะยานอยากไปไขว่คว้าเอาจากข้างนอก ก็เป็นเหตุให้ทุกข์เกิด

ของชอบก็อยากได้ ก็เป็นกามตัณหา เมื่อได้มาก็อยากให้มั่นคงอยู่อย่างนั้น อยากยึดไว้อย่างนั้น ก็เป็นภวตัณหา  ของไม่ชอบก็ปฏิเสธอยากผลักไสออกไป ก็เป็นวิภวตัณหา

ความอยากจึงเป็นรากของทุกข์ทั้งปวง ต้องฝึกให้จิตได้รู้จักทุกข์

ถ้าทุกข์เกิดแล้วให้เฝ้าสังเกตว่ามันเป็นทุกข์ชนิดไหน ทุกข์เกิดจากอะไร ไม่ใช่ทุกข์เกิดแล้วมัวแต่หนี เหมือนคนกลัวผี ก็หลอกตัวเองร่ำไป พอบอกว่าที่นี่ผีดุ ก็จะหนีอย่างเดียว เลยไม่รู้ว่าผีเป็นตัวอย่างไร ความกลัวผีก็ไม่หาย เพราะไม่รู้ความจริง 

คนกลัวทุกข์ก็เช่นเดียวกัน ก็คอยแต่จะหนีทุกข์อย่างเดียว เลยไม่มีโอกาสได้รู้จักตัวทุกข์ ก็แก้ทุกข์ไม่ได้

โปรดติดตาม รำลึกวันวาน…มโนปณิธาน พระราชกิจจาภรณ์ (เทอด ญาณวชิโร) และ บันทึกธรรม สัมมาสมาธิ ตอนต่อไป…

The post รำลึกวันวาน…มโนปณิธาน พระราชกิจจาภรณ์ (เทอด ญาณวชิโร) ตอนที่ ๖๐ “ก้าวข้ามความทุกข์ด้วยความเพียร” appeared first on Manasikul Online.

ด้วยความเคารพบูชาพระรัตนตรัยเป็นที่สุด ผู้เขียนขอกราบอาราธนาน้อมนำคำสอนของท่านอาจารย์เจ้าคุณพระราชกิจจาภรณ์ (เทอด ญาณวชิโร) ในขณะนั้น พ่อแม่ครูอาจารย์ของผู้เขียนมาเป็นพละ เป็นแรงใจในการก้าวไปอย่างมีสติในวันนี้ …

ทุกครั้งที่ผู้เขียนขาดสติ ทำให้เป็นทุกข์มาก ก็ระลึกถึงคำสอนของท่านอาจารย์เจ้าคุณเทอด ในขณะนั้นอยู่เสมอ ท่านสอนว่า “ทุกขสัจจ์คือของขวัญแห่งชีวิต” ท่านว่าอย่าไปกลัวความทุกข์ เพราะเห็นทุกข์จึงเห็นธรรม พระพุทธเจ้าทรงเห็นทุกข์จากความคิด ทุกข์จากการเกิด แก่ เจ็บ และตาย พระองค์ทรงหาหนทางในการออกจากทุกข์ในสังสารวัฏเหล่านี้จนพบ และมอบอริยสัจสี่ประการให้กับมนุษยชาติมากว่า ๒๖๐๐ ปีที่ผู้ในบนโลกใบนี้ได้รับความร่มเย็นจากการมีศีล สมาธิ และปัญญาจนสามารถเห็นสัจธรรมของกายใจตามความเป็นจริงคือ อนิจจัง ทุกขัง อนัตตา…เพราะ พระพุทธศาสนามีความงดงามมาก ดังนั้น ไม่ว่าเมล็ดพันธุ์แห่งพุทธะไปเติบโตอยู่ที่ใด ก็จะนำความร่มเย็นไปที่นั้นต่อไปไม่สิ้นสุด

ผู้เขียนเปิดบันทึกธรรม เมื่อครั้งที่ท่านอาจารย์เจ้าคุณเมตตาเขียนบทความให้เป็นธรรมทานในนสพ.คมชัดลึก คอลัมน์ “ต้นรากเดียวกัน” อยู่ช่วงหนึ่งในปีพ.ศ.๒๕๕๙-๒๕๖๐ ซึ่งเป็นเนื้อหาจากการที่ท่านได้บรรยายธรรมให้นักศึกษาฟังเกี่ยวกับพระพุทธศาสนาเป็นศาสนาประจำชาติมีความสำคัญกับการเติบโตทางจิตใจของเยาวชนไปในทางที่ดีงามอย่างไร จึงขอน้อมนำบทความที่ท่านเขียนมา เป็นกำลังใจในวันนี้

“เติบใหญ่จากจิตใจที่มั่นคง”

จากคอลัมน์ “ต้นรากเดียวกัน”

โดยพระราชกิจจาภรณ์ (เทอด ญาณวชิโร)

นสพ.คมชัดลึก วันอังคารที่ ๒๘ มีนาคม พ.ศ.๒๕๖๐

เมื่อปีที่แล้ว มีโอกาสได้สนทนากับคณะกรรมการบริหารชมรมเด็กและเยาวชนดีเด่น  หลังจากที่มอบหน่อพระศรีมหาโพธิ์ ให้กับพวกเขาแล้ว ได้พูดให้อนุสติเป็นอนุสรณ์ว่า การปลูกต้นโพธิ์ก็คือ เป็นการรำลึกถึงพระพุทธเจ้า และถามพวกเขาว่า ต้นโพธิ์ที่โตได้นั้นเพราะอะไร

         รากโพธิ์ต้องหยั่งลงไปในดิน

        นั่นหมายความว่า ต้นโพธิ์เริ่มจะแข็งแรงแล้ว จากนั้น เมื่อเติบโตขึ้นก็แผ่กิ่งก้านสาขาออกไป สัตว์น้อยใหญ่ก็ได้รับความร่มเย็น เหมือนกับที่พระพุทธเจ้าได้ตรัสรู้ใต้ต้นพระศรีมหาโพธิ์  ต้นโพธิ์ก็ให้ความร่มเย็นแก่พระองค์ตลอดเวลาที่ทรงบำเพ็ญเพียรอันอุกฤษฏ์ ธรรมะที่พระองค์ค้นพบก็ร่มเย็นประดุจต้นโพธิ์ที่หยั่งลงไปในแผ่นดิน และยังนำความร่มเย็นแผ่ขยายออกไปสู่ผู้ที่ได้เข้ามาในร่มเงาของพระพุทธศาสนา หรือร่มธรรมของพระพุทธเจ้าไปทั่วโลกมาจนถึงทุกวันนี้

        ใกล้เข้ามาในประเทศไทย เมื่อรากโพธิ์หยั่งลงไปในแผ่นดินไทย ทำให้พระพุทธศาสนามีความมั่นคง มีความร่มเย็น อย่างเช่นพวกเรานี้ก็ได้ร่มเงาจากพระพุทธศาสนาทำให้เกิดความร่มเย็นใจ สังคมก็ร่มเย็น ประเทศชาติก็ร่มเย็น

        แต่ว่า กาลเวลาเปลี่ยนไป เมื่อต้นโพธิ์เติบโตสูงใหญ่ แผ่กิ่งก้านสาขาให้ความร่มเย็นมาร่วมพันปีนับแต่ครั้งกรุงสุโขทัย ตอนนี้ต้นโพธิ์เริ่มแก่ ไม่ได้แก่ธรรมดา แต่มีกาฝากมาเกาะตามกิ่งก้านสาขา ในเบื้องต้น กาฝากดูดอาหารจากกิ่งโพธิ์ กาฝากก็เริ่มเติบโต  คราวนี้ กิ่งกาฝาก ไม่ได้ดูดอาหารจากกิ่งก้านและลำต้นแค่นั้น แต่กาฝากนั้นได้หยั่งรากลงไปในดินแล้วเช่นกัน  เรียกว่า กิ่งเกาะกิ่ง ก้านเกาะก้าน ลำต้นเกาะลำต้น รากเกาะราก ต้นโพธิ์ก็จะถูกโอบรัดจนยืนต้นตาย

        เพราะฉะนั้น โพธิ์ต้นเก่าใกล้จะตายแล้ว เราต้องช่วยกันปลูกโพธิ์ต้นใหม่ แล้วช่วยกันฟูมฟัก ดูแลรักษาโพธิ์ต้นใหม่ ให้หยั่งรากลงไป ทดแทนต้นเก่า อย่างเช่นพวกเรานักศึกษานี้ จิตแห่งพุทธะของเรากำลังเติบโตขึ้นมาทดแทนคนรุ่นเก่า

        พระพุทธศาสนาในประเทศไทยที่เติบโตมาได้ทุกวันนี้ เพราะกฎหมาย ช่วยคุ้มครองพระพุทธศาสนาไว้ ในอดีต พระมหากษัตริย์ทรงเป็นกฎหมาย ให้ความคุ้มครอง พระพุทธศาสนาจึงเติบโตขึ้นมาได้ในแผ่นดินไทยของเรา

        พระมหากษัตริย์จึงเป็นปราการอันแข็งแกร่งเปรียบเหมือนหินรักษาไข่ ไม่ให้มีอะไรมากระทบพระพุทธศาสนาได้  แต่วันนี้ สังคมเริ่มเปลี่ยนแปลงไป กฎหมายไปอยู่ในมือของราชการบ้านเมือง  และยังไม่ได้ทำการคุ้มครองพระพุทธศาสนาที่จะเป็นรากที่เข้มแข็งหยั่งลงไปในแผ่นดินได้

        เพราะฉะนั้น ถ้าจะให้โพธิ์ต้นใหม่นี้เข้มแข็งได้ ก็ต้องทำอย่างไร จึงจะให้กฎหมายเข้มแข็งขึ้นไปอีก นั่นคือ ให้พระพุทธศาสนาเป็นศาสนาประจำชาติ อยู่ในกฎหมายใหญ่ คือ รัฐธรรมนูญ

        ถ้าวันนี้ กฎหมายที่เข้มแข็งไม่รักษาพระพุทธศาสนา โพธิ์ที่ปลูกใหม่นี้ก็อยู่ไม่ได้ เพราะแผ่นดินนี้ไม่พร้อมที่จะให้โพธิ์ต้นนี้เติบโต พอปลูกลงไป อากาศก็เป็นพิษ ดินก็เป็นพิษ น้ำก็เป็นพิษ แล้วต้นโพธิ์นี้จะเติบโตไหม ถึงโตก็แคระแกรน ไม่สามารถที่จะเจริญงอกงาม ไม่สามารถแผ่กิ่งก้านสาขาออกไป ให้ร่มเงาแก่คนที่มาอาศัย ไม่สามารถเติบโตพอที่จะให้นกกาได้อาศัย

        เราเป็นเยาวชนคนรุ่นใหม่ ที่ใส่ใจพระพุทธศาสนา ห่วงใยพระพุทธศาสนา นั่นก็หมายความว่า เรากำลังทำความมั่นคงสองอย่าง คือ ถาวรวัตถุมั่นคงเพราะแม้เรายังเป็นเยาวชน แต่ก็สร้างพระพุทธปฏิมากร ยังรวมศรัทธาสร้างวิหาร ปรับปรุงสถานที่ต่างๆ ให้มีความร่มรื่น งดงาม แล้วเอาต้นโพธิ์ไปปลูก เรียกว่า วัตถุมั่นคง

        วัตถุมั่นคงก็มาจากจิตใจที่มั่นคง คือมีศรัทธามั่นคงในพระพุทธศาสนาตามบรรพบุรุษของเรา เราจึงทำความมั่นคงให้กับถาวรวัตถุได้ ถ้าศรัทธาเราไม่มั่นคงในพระพุทธศาสนา ไม่รัก ไม่หวงแหนไม่ผูกพัน ไม่ลึกซึ้งกับพระพุทธศาสนา เราก็สร้างถาวรวัตถุไม่ได้

        เพราะฉะนั้น ทฤษฎีใหม่ที่พูดกันว่า ไปสร้างทำไมถาวรวัตถุในพระพุทธศาสนา ถาวรวัตถุไม่ได้ทำให้พระพุทธศาสนามั่นคง จึงไม่จริง เพราะถ้าจิตใจไม่มั่นคงในพระพุทธศาสนา ไม่ลึกซึ้งในพระพุทธศาสนา เราจะไปสร้างพระพุทธรูป สร้างถาวรวัตถุได้หรือ ที่เราเห็นพระพุทธรูปน้อยใหญ่ก็ตาม เจดีย์น้อยใหญ่ก็ตาม วิหารน้อยใหญ่ก็ตาม ก็มาจากการที่เรามีศรัทธามั่นคงจนเป็นอจลศรัทธา แล้ว จึงสร้างได้ หมายความว่า พระพุทธศาสนาบ่มเพาะจนเรามีคุณธรรมในจิตใจสูงส่งเพียงพอที่จะสร้างถาวรวัตถุได้

        ผู้ที่ศรัทธายังไม่มั่นคงในพระพุทธศาสนา ยังหวั่นไหวคลอนแคลนไปตามเหตุการณ์อยู่ จึงไม่สามารถสร้างถาวรวัตถุในพระพุทธศาสนาได้

การสร้างถาวรวัตถุเป็นความละเอียดแห่งจิตที่ลึกซึ้งมาก ที่คนสมัยนี้ จะพากันเลือกเอาแต่แก่น และละทิ้งเปลือกเสีย ดังเช่นต้นโพธิ์ ถ้าไม่มีเมล็ดก่อห่อหุ้ม ก็ไม่สามารถเจริญเติบโตภายในออกมาหยั่งรากลงสู่แผ่นดินได้ และถ้าต้นโพธิ์เติบโตขึ้น โดยปราศจากรากและเปลือกห่อหุ้ม ต้นโพธิ์ก็จะตายเสียตั้งแต่ยังเป็นต้นอ่อน หากเราปฏิเสธอย่างหนึ่ง เพื่อเลือกอย่างหนึ่งให้ดำรงอยู่ สุดท้ายก็จะไม่เหลืออะไรเลย เพราะทุกอย่างเคลื่อนไปด้วยกัน พระพุทธองค์ไม่เคยปฏิเสธเรื่องการสร้างเสนาสนะ เพื่อการปฏิบัติธรรม ไม่เช่นนั้น วัดเวฬุวันคงไม่เกิดขึ้น และอีกหลายๆ วัดเป็นหมื่นเป็นแสน เป็นล้านๆวัด คงไม่เกิดขึ้นเพื่อเป็นสถานที่สัปปายะให้พระสงฆ์ปฏิบัติธรรม และช่วยเหลือผู้คนให้พ้นจากทุกข์ทางใจมาจนถึงทุกวันนี้ ๒๖๐๐ กว่าปีผ่านไปแล้ว

ด้วยความรักในพระพุทธศาสนายิ่งชีพของท่านอาจารย์เจ้าคุณเทอดยิ่งชีวิต ทำให้ผู้เขียนมีต้นแบบของครูบาอาจารย์ผู้เสียสละและอุทิศชีวิตเพื่อธรรม จึงขอน้อมนำปฏิปทา และมโนปณิธานของท่านมาเป็นกำลังใจในการก้าวเดินไปตามรอยธรรมแห่งองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าต่อไปจนลมหายใจสุดท้ายตลอดจนทุกภพชาติจนกว่าจะสิ้นทุกข์ในสังสารวัฏ

รำลึกวันวาน…มโนปณิธาน พระราชกิจจาภรณ์ (เทอด ญาณวชิโร) ตอนที่ ๕๕ “เมล็ดพันธุ์แห่งพุทธะไปเติบโตอยู่ที่ใด ก็จะนำความร่มเย็นไปที่นั้นต่อไปไม่สิ้นสุด” โดย มนสิกุล โอวาทเภสัชช์

บันทึกธรรม “สัมมาสมาธิ” ตอนที่ ๒๐

จิตปัจจุบันเห็นจิตอดีต

พระราชกิจจาภรณ์ (เทอด ญาณวชิโร)

            จิต มโน วิญญาณ มีความหมายเป็นอย่างเดียวกัน คือ ความรู้สึกนึกคิดเป็นกระแสชีวิตที่ไหลไปเป็น ๒ อย่าง คือ อวิชชา ความไม่รู้ และ วิชชา คือ ความรู้ เมื่อไหร่ไม่มีสติเผลอเลอปล่อยให้ความคิดไหลไปตามอำนาจการนำพาของกิเลส ก็เป็นอวิชชา ความไม่รู้ เมื่อไหร่ที่มีสติ ความคิดไหลไปตามทิศทางที่สติระลึกรู้ ก็เป็นวิชชา ความรู้

            แท้จริง จะเป็นวิชชาหรืออวิชชาก็จิตนั่นเอง ที่เป็นผู้รู้หรือผู้ไม่รู้ แต่เป็นคนละขณะความคิด จิตดวงปัจจุบันเห็นจิตดวงอดีตที่ดับไป คือ จิตดวงปัจจุบันมีสติรู้จิตดวงอดีตที่ดับไปว่า ที่คิดไปเมื่อสักครู่เป็นความคิดที่มีความรู้สึกโกรธขัดเคืองไม่พอใจ หรือไม่ เรียกตามการปฏิบัติว่า “รู้ปัจจุบันขณะ” ฝึกให้จิตรู้จิตดวงที่ดับไปอยู่อย่างนี้เนื่องๆ

เมื่อรู้แล้วก็พิจารณาต่อไปอีก ถึงความไม่เที่ยงของจิตดวงที่ชอบเกิดขึ้นแล้วดับไป  ไม่เที่ยง จิตดวงที่ชังเกิดขึ้นแล้วดับไป ไม่เที่ยง เกิดความคิดมาอย่างไร รู้อย่างนั้น พอมีสติรู้ตัวขึ้นมานั่นแหละรู้ปัจจุบันขณะ เช่น นึกขึ้นได้ว่าทำสิ่งนั้นๆ ลงไป นึกขึ้นได้ว่า พูดสิ่งๆ นั้นลงไป และนึกขึ้นได้ว่า คิดสิ่งนั้นๆ ไปนึกขึ้นมาได้ว่า ลืมสิ่งของทิ้งไว้ตรงไหน

            ฝึกให้จิตดวงปัจจุบันเห็นจิตดวงอดีตที่ดับไปอย่างตามติดเช่นนี้ เหมือนเจ้าของควายตามแกะรอยเท้าควายที่ถูกโจรขโมยไป

            ความชอบความชัง ความโกรธ ความขัดเคือง ความไม่พอใจ คือ จิตดวงอดีต จิตที่มีสติระลึกรู้ความชอบ ความชังนั่นคือ จิตดวงปัจจุบัน

ที่จริง จิตปัจจุบันเห็นจิตอดีต ก็เรียกว่า อยู่กับปัจจุบันขณะ

ขณะคิดปรุงแต่ง จินตนาการไปจนสุดความคิดก็เรียกว่า ดับไป เพราะเกิดจิตมีสติระลึกรู้ขึ้นมาตัดให้ขาดตอน จะเปรียบก็เหมือนมีเก้าอี้ตัวเดียว เวลานั่งจะนั่งได้ที่ละคน แม้จะมีคนอยู่กี่คนก็ตาม ก็ขึ้นนั่งได้ที่ละคน  คนหนึ่งขึ้นนั่ง อีกคนหนึ่งก็ต้องลง จิตก็คิดทีละขณะ แม้จะมีความคิดมากมายแค่ไหนก็คิดที่ละขณะ พอความระลึกรู้เกิด ก็หมายความว่า ความไม่รู้ดับ พอความไม่รู้ดับ ก็หมายความว่า ความระลึกรู้เกิด

เมื่ออวิชชาเกิด วิชชาก็ดับ

เมื่อเกิดความเผลอเรอลืมสติ ความมีสติระลึกรู้ก็ดับ

เมื่อความมีสติระลึกรู้เกิด ความเผลอเรอลืมสติก็ดับ

สลับกันเกิดดับอยู่อย่างนี้

            ขณะจิตออกจากความระลึกรู้ไปรับอารมณ์ภายนอกผ่าน ตา หู จมูก ลิ้น กาย ใจ เมื่อรับอารมณ์แล้ว ไม่มีสติตามระลึกรู้ทัน ก็หน่วงอารมณ์นั้นเข้ามาคิดปรุงแต่งจินตนาการเป็นชอบชัง พอใจ ไม่พอใจ ขณะจิตนั้น ก็เป็นเหตุให้ทุกข์เกิด แต่ถ้ารับอารมณ์แล้ว มีสติตามระลึกรู้ทัน ไม่คิดปรุงแต่งจินตนาการต่อไปเป็นชอบชัง พอใจ ไม่พอใจ ขัดเคืองใจ ขณะจิตนั้น ก็ไม่ก่อปัจจัยให้ทุกข์เกิด คือ ไม่ก่อภพ ก็เป็นแต่เพียงรู้ตามหน้าที่ของจิตเท่านั้น รู้แล้วก็จบหน้าที่ลง เพราะจิตมีหน้าที่รับรู้

            คือ จิตมีหน้าที่รู้อารมณ์ แต่เมื่อรู้อารมณ์แล้วไปทำเกินหน้าที่เพราะอำนาจกิเลสชักนำ ก็ปรุงแต่งจินตนาการต่อเป็นชอบ ชัง พอใจ ไม่พอใจ ขัดเคืองใจ จึงเป็นเหตุให้ทุกข์เกิด ภพชาติก็เกิดตรงนี้ตรงที่เกิดความชอบชัง พอใจ ไม่พอใจนี่แหละ

แล้วก็จะเกิดตัณหา เกิดอุปาทานยึดมั่นต่อไป ชอบก็ยึดแบบชอบ ชังก็ยึดแบบชัง พอใจก็ยึดแบบพอใจ ไม่พอใจก็ยึดแบบไม่พอใจ กลายเป็นภพชาติใหญ่พัวพันกันในสังสารวัฏวนเวียนซ้อนทับชุลมุนชุลเกกันอยู่อย่างนี้  เหมือนเซตและสับเซตทางคณิตศาสตร์ที่ซ้อนทับกันอยู่หลายชั้น คนไม่รู้วิธีก็วุ่นวายหาทางแก้โจทย์ไม่เจอ

            ที่รับอารมณ์แล้วเกิดความพอใจ ก็เพราะว่าจิตมีกามราคะแฝงอยู่ในส่วนลึกของจิตใจ หรือรับอารมณ์แล้วเกิดความไม่พอใจ ขัดเคืองใจ เดือดดานใจ ก็เพราะว่าจิตมีปฏิฆะแฝงอยู่ในส่วนลึกของจิตใจ 

อารมณ์บางอย่างมีกำลังอ่อน จิตกระทบแล้วก็แค่ไหวกระเพื่อม เพียงแค่เล็กน้อยแล้วจางหายไปเหมือนระลอกคลื่น แค่รับรู้ตามลักษณะของจิต โดยไม่มีการปรุงแต่งต่อไป 

แต่อารมณ์บางอย่างมีกำลังกล้า จิตกระทบแล้วเกิดการสั่นสะเทือนแรง จะเรียกว่ามีผลกระเทือนต่อจิตใจมากก็ได้ ก็จะคิดปรุงแต่งสืบเนื่องเป็นพอใจ ไม่พอใจ ขัดเคืองใจ  เดือดดาลใจอย่างรุนแรง แล้วก็ผูกใจเจ็บกลายเป็นอาฆาตพยาบาท แล้วก็รบรันพันตูต่อสู้กัน เนื่องจากอารมณ์เหล่านี้มีความละเอียดเหมือนฝุ่นละเอียดแฝงอยู่ในส่วนลึกของจิต เมื่อเกิดการกระทบขึ้นมา ก็จะมีกำลังกล้า เราก็เรียกว่า คนนั้นมีอารมณ์รุนแรง 

บางครั้ง เมื่อต้องเจอเหตุการณ์ที่กระทบต่อความรู้สึกรุนแรง เราจะเห็นความรู้สึกรุนแรงฟุ้งขึ้นมา จนจับอารมณ์ไม่ทัน ก็ปล่อยให้ฟุ้งขึ้นมา อย่ากดทับไว้ ฟุ้งขึ้นมาก็ให้ใช้สติจับจ้องไว้ อย่าให้คลาดจากสติไปได้  เราก็จะได้เรียนรู้อารมณ์ทุกอย่างที่แอบแฝงอยู่ในจิต

เมื่อมีคำพูด มีบุคคล หรือมีเหตุการณ์ที่กระทบความรู้สึกเราแรงๆ แบบไม่รู้เนื้อรู้ตัว ให้เพ่งกลับเข้ามาที่จิตแล้ว  ดูความรู้สึก อย่าเพ่งไปที่คำพูด บุคคล หรือเหตุการณ์ เพราะจะทำให้ไม่ได้รู้ว่า  มีความคิดอะไรฟุ้งขึ้นมาบ้าง

ไม่ว่าจะกระทบอารมณ์อะไรก็ตาม ก็ต้องปล่อยให้จิตได้รับรู้อารมณ์เหล่านี้บ้าง เพื่อให้จิตได้เรียนรู้ เมื่อเกิดขึ้นจะได้จัดการได้ถูก อย่ากดทับไว้ โดยไม่ยอมปล่อยให้ฟุ้งขึ้นมา เดี๋ยวจะคุ้นชินกับอารมณ์เก็บกดจนติดนิสัยเก็บกด ต้องปล่อยให้ฟุ้งขึ้นมา และปล่อยให้จิตได้กระทบกับอารมณ์แรงกล้าเช่นนี้บ้าง เมื่อกระทบแล้วให้ดูกลับเข้ามาที่จิต อย่าส่งใจเพ่งไปที่อารมณ์ที่รับมา แต่ให้ดูกลับเข้ามาที่จิตว่า มีความคิดอะไรฟุ้งติดพ่วงขึ้นมาบ้าง แล้วก็เรียนรู้จะได้บ้าง ไม่ได้บ้าง ก็อย่าตำหนิตัวเอง อย่าบ่น อย่าว่า ให้มองเป็นธรรมดา

บางครั้งก็ทัน บางครั้งก็ไม่ทัน ก็ไม่เป็นไร ให้ทำเรื่อยไป เมื่อของหนักมีการกระทบแรง แรงสั่นสะเทือนก็มาก แผ่นดินไหวแรงมากเท่าไหร่ แรงสั่นสะเทือนก็มากเท่านั้น อารมณ์ก็ไม่ต่างจากวัตถุ หากเกิดการกระทบแรง แรงสั่นสะเทือนทางความคิดก็มาก ทำให้คิดวกวนซ้ำแล้วซ้ำเล่า เราจะระงับ โลภะ โทสะ โมหะได้ก็เพียงชั่วครั้งชั่วคราวเท่านั้น

            ถ้าทำบ่อยๆ ก็จะรู้บ่อยๆ จนกลายเป็นอุปนิสัย เมื่อเกิดความคิดเป็นอวิชชาคือความไม่รู้ วิชชาคือความระลึกรู้ก็จะผุดขึ้นมาตัดให้อวิชชาขาดออกเป็นท่อน ก่อนแต่ที่จะเจริญงอกงามไปไกลจนก่อความเสียหายใหญ่หลวง ต้องฝึกหัดอบรมตัวเองให้คิดอย่างนี้อยู่เรื่อยๆ

โปรดติดตาม บันทึกธรรม “สัมมาสมาธิ” โดย พระราชกิจจาภรณ์ (เทอด ญาณวชิโร) ตอนต่อไป

The post รำลึกวันวาน…มโนปณิธาน พระราชกิจจาภรณ์ (เทอด ญาณวชิโร) ตอนที่ ๕๕ “เมล็ดพันธุ์แห่งพุทธะไปเติบโตอยู่ที่ใด ก็จะนำความร่มเย็นไปที่นั้นต่อไปไม่สิ้นสุด” appeared first on Manasikul Online.

วันนี้วันครู ผู้เขียนขอกราบแทบเท้าคุณแม่ในหัวใจของลูก ที่แม่ให้ชีวิตลูก ดูแลลูกตั้งแต่อยู่ในครรภ์อย่างทะนุถนอม ครั้นเติบโตมา คุณแม่ก็ให้การศึกษากับลูกมาโดยตลอด แม้ลำบากอย่างไร แม่ก็ไม่เคยปริปากบ่น อดทนเลี้ยงลูกจนโตทำงานได้ แม่ก็ยังห่วงลูกๆ ตลอดเวลา ผู้เขียนระลึกถึงคุณแม่แทบทุกลมหายใจเข้าออก

และระลึกถึงคำสอนของท่านอาจารย์เจ้าคุณพระราชกิจจาภรณ์ (เทอด ญาณวชิโร) ในขณะนั้น อยู่เสมอ และน้อมนำมาปฏิบัติทุกวัน ตามรอยท่าน ตามรอยปฏิปทาของท่าน ท่านอุทิศชีวิตเพื่อพระพุทธศาสนา เสียสละทุกอย่างเพื่อธรรมมาโดยตลอด ผู้เขียนจึงรำลึกถึงท่านเสมอ ระลึกถึงคำสอนของท่าน ที่มาจากการปฏิบัติธรรมอย่างอุกฤษฏ์ ตั้งแต่เป็นสามเณรน้อยอายุเพียงสิบสองสิบสามปี ท่านเป็นลูกศิษย์หลวงพ่อมงคลธรรมวัฒน์ (บุญจันทร์ จตฺตสลฺโล) อดีตเจ้าอาวาสวัดปากน้ำ บุ่งสระพัง จังหวัดอุบลราชธานี

ได้ขอหลวงพ่อไปอยู่อุปัฏฐากท่านพระอาจารย์พระมหามังกร  ปัญญาวโร หรือ หลวงตาน้อย ที่วัดป่า เพราะไม่อยากลาสิกขา เนื่องจากโยมพ่อกับโยมแม่อยากให้ไปเรียนหนังสือต่อ แต่ท่านมีความปรารถนาที่จะอยู่ในสมณเพศตั้งแต่วัยเยาว์ เพราะเห็นทุกข์จากการตายของแม่ชีท่านหนึ่งที่หลวงพ่อเล่าให้ฟัง…

ที่วัดป่า กลางป่าใหญ่ใกล้หาดบุ่งสระพัง จังหวัดอุบลราชธานี เวลาครูบาอาจารย์ท่านไม่อยู่ ท่านก็สวดมนต์ทำวัตรเช้า-เย็น ทำกิจวัตรของสงฆ์มิได้ขาดตกบกพร่องในแต่ละวัน อีกทั้งที่วัดป่า ที่บ้านปากน้ำ บุ่งสระพัง ก็เป็นที่ซึ่งพระป่ามาปักกลดปฏิบัติธรรม และสอนธรรมแก่ชาวบ้านในแถบนั้นไม่ได้ขาด ตั้งแต่สมัยหลวงปู่มั่น ภูริทัตโต จนถึงศิษยานุศิษย์ของท่านคือ หลวงปู่เทสก์ เทสรังสี ซึ่งเป็นพระอาจารย์ของพระมหามังกร ปัญญาวโร ก็มาสอนกัมมัฏฐานให้กับพระเณรและชาวบ้านอยู่เสมอ

ท่านอาจารย์เจ้าคุณเทอด เมื่อครั้งเป็นสามเณรเทอด วงศ์ชะอุ่ม ท่านก็ได้รับการมอบหมายให้อุปัฏฐากพระเถระที่เดินทางมาปฏิบัติธรรม สอนธรรมอยู่ตลอด ซึ่งมากันคราวละหลายรูป ท่านเคยเล่าให้ฟังว่า เวลาพระเถระมากันคราวหนึ่ง ก็ภาวนาและแสดงธรรมกันจนถึงเที่ยงคืน ย่ำรุ่งก็มี สถานที่จำวัดของแต่ละท่านก็อยู่บริเวณศาลาทำวัตรสวดมนต์เล็กๆ นี้ และท่านก็ช่วยพระเถระปักกลดทุกครั้ง ที่จำได้คือ หลวงพ่อวัดเทพศิรินทร์ก็มาเป็นประจำ ทำให้วัดป่าริมน้ำมูล ที่บ้านปากน้ำบุ่งสระพังแห่งนี้เป็นที่ฝึกกัมมัฏฐานของพระป่ามาโดยตลอด

ด้วยความกตัญญูต่อพระรัตนตรัยเป็นที่ตั้ง และด้วยรำลึกถึงพระคุณอังยิ่งใหญ่ของพ่อแม่ครูอาจารย์เป็นที่สุด

ผู้เขียนขอน้อมนำบันทึก รายงานพิเศษเรื่อง “ราชวงศ์อังกฤษกับพระพุทธศาสนา” จากนิตยสาร เนชั่นสุดสัปดาห์ ปีที่ ๒๕ ฉบับที่ ๑๒๕๔ วันที่ ๑๐ มิถุนายน พ.ศ.๒๕๕๙ ซึ่งได้สัมภาษณ์ท่านอาจารย์เจ้าคุณเทอดไว้ในครั้งนั้น มาเล่าสู่กันฟังในวันครู วันแห่งความเคารพบูชาครูของมวลมนุษยชาติ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าอย่างสูงสุด ด้วยคำสอนที่สามารถดับทุกข์ในใจของผู้คนบนโลกนี้ได้อย่างดับสนิทไม่มีส่วนเหลือ ด้วยการปฏิบัติตามรอยพระพุทธองค์ สันติในใจย่อมปรากฏ และย่อมทำให้โลกนี้สงบเย็นเป็นผลอย่างต่อเนื่องมาจนถึงทุกวันนี้ ๒๖๐๐ กว่าปี

รำลึกวันวาน…มโนปณิธาน พระราชกิจจาภรณ์ (เทอด ญาณวชิโร) ตอนที่ ๕๓ “ครั้งหนึ่งในชีวิตกับเจ้าชายโกสเตอร์ ซึ่งสนพระทัยในพระพุทธศาสนา”

เมื่อเจ้าชายโกสเตอร์( His royal Highness The Duke of Gloucester ) แห่งราชวงศ์อังกฤษ สนพระทัยที่จะปฏิบัติธรรมในพระพุทธศาสนา เป็นเรื่องที่น่าปีติเป็นอย่างยิ่งที่พระองค์จะนำความสงบเย็นไปสู่สหราชอาณาจักร 

พระราชกิจจาภรณ์ (เทอด ญาณวชิโร) ผู้ช่วยเจ้าอาวาสวัดสระเกศราชวรมหาวิหาร ในขณะนั้น เล่าว่า เดิมทีพระองค์สนพระทัยในทุกศาสนาอยู่แล้ว แต่สำหรับพระพุทธศาสนาพระองค์สนพระทัยเป็นพิเศษก็คือ พระองค์ทรงอ่านหนังสือเกี่ยวกับพระพุทธศาสนาอยู่หลายๆ เรื่อง แล้วมีโยมท่านหนึ่ง คือ คุณเจนนี่ ลอยน์ตั้นซึ่งเป็นที่ปรึกษาสมเด็จพระราชินีอลิซซาเบธที่ ๒ แห่งสหราชอาณาจักร ซึ่งเป็นชาวพุทธที่มาจากมาเลเซีย แล้วโยมท่านนี้ก็ไปศึกษาต่อที่ประเทศอังกฤษ มีความเชี่ยวชาญเรื่องกฎหมาย จนได้เป็นที่ปรึกษาของสมเด็จพระราชินีอลิซซาเบธที่ ๒

“คุณเจนนี่มาปฏิบัติธรรมอยู่ที่วัดสันติวงศาราม เมืองเบอร์มิงแฮม สหราชอาณาจักรจึงคุ้นเคยกับพระธรรมทูตที่นั่น ส่วนในพระราชวัง ก็คุ้นเคยกับเจ้าชายโกสเตอร์ ซึ่งเป็นโอรสของพระเชษฐาของสมเด็จพระราชินีอลิซซาเบธที่ ๒ แล้วก่อนหน้านั้น เจ้าชายโกสเตอร์ไปอ่านเจอหนังสือธรรมะ ก็มีข้อสงสัยว่า

ทำไมการจะเป็นพระ จึงต้องอยู่ในเขตลูกนิมิต

ลูกนิมิตเป็นอย่างไร

จึงทำให้คนธรรมดาเป็นพระได้

“คุณเจนนี่ก็เลยมาถามพระธรรมทูตที่วัดสันติวงศาราม พระธรรมทูตเราก็ตอบว่า ลองทูลเชิญเสด็จท่านมาที่วัดสิ ท่านจะมาไหม คุณเจนนี่ก็บอกว่า จะลองทูลเชิญเสด็จดู แล้วในที่สุดพระธรรมทูตไทยก็ทูลเชิญพระองค์ท่านเสด็จมาเป็นประธานเปิดอาคารปฏิบัติธรรม เพื่อเป็นศูนย์การเรียนรู้พระพุทธศาสนาในสหราชอาณาจักร โดยที่คุณเจนนี่ เป็นผู้แทนพระองค์สมเด็จพระราชินีอลิซาเบธ ที่ ๒ ร่วมถวายการต้อนรับ ในวันที่ ๑๓ เมษายน พ.ศ.๒๕๕๙ ที่ผ่านมา”

วันนั้น พระเดชพระคุณพระพรหมสิทธิ  กรรมการมหาเถรสมาคม ประธานสำนักงานกำกับดูแลพระธรรมทูตไปต่างประเทศ เจ้าอาวาสวัดสระเกศ ราชวรมหาวิหาร เป็นประธานฝ่ายสงฆ์ เปิดอาคารปฏิบัติธรรมที่วัดสันติวงศาราม เมืองเบอร์มิงแฮม สหราชอาณาจักร

ประชาชนชาวไทยในอังกฤษต่างก็ปลาบปลื้มยินดีในการเสด็จมาของพระองค์ นับเป็นครั้งแรกที่ราชวงศ์อังกฤษเสด็จมาวัดไทยในอังกฤษ ทำให้เหมือนชาวไทยอยู่ในประเทศไทย เพราะชาวไทยเทิดทูนสถาบันพระมหากษัตริย์คู่กับสถาบันพระศาสนาเหนือสิ่งอื่นใด สำหรับชาวเมืองเบอร์มิงแฮมต่างมีความยินดี เนื่องจากนานมากแล้วที่เจ้านายชั้นสูงในราชวงศ์อังกฤษไม่ได้เสด็จมายังเมืองเบอร์มิงแฮม

พระองค์ตรัสในพิธีเปิดงานว่า

ทรงดีใจที่ได้มีโอกาสร่วมพิธีกับพระสงฆ์ในพระพุทธศาสนา

“การมาครั้งนี้เหมือนพระองค์ได้ให้รางวัลในวาระพิเศษแก่ตนเอง และรู้สึกยินดีที่ได้เห็นพระสงฆ์ในแผ่นดินอังกฤษ ทรงทราบว่าพระสงฆ์ทำงานในประเทศไทยเพราะรักแผ่นดินไทย และหวังว่า พระสงฆ์จะรักแผ่นดินอังกฤษเหมือนกับที่รักประเทศไทย”

ภายหลังเปิดอาคารเสร็จ พระองค์เสด็จออกไปด้านนอกเพื่อทอดพระเนตรลูกนิมิตที่ทรงเคยสงสัยว่า ทำไมการเป็นพระได้จึงจะต้องมาอยู่ในเขตลูกนิมิต ซึ่งก็คือ

“เพราะเขตพัทธสีมา

สามารถทำการบวชภิกษุสามเณรได้”

ในเวลานั้น พระธรรมทูตยังทูลกับพระองค์ว่า ต่อไปถ้าจะทูลเชิญเสด็จเยือนประเทศไทย เพื่อชมวัดสระเกศฯ พระองค์จะเสด็จไหม เพราะที่วัดสระเกศ มีประวัติอันยาวนานด้านพระพุทธศานา และ ภูเขาทอง เป็นศาสนสถานที่สูงที่สุดในกรุงเทพมหานคร ทรงรับสั่งว่า นั่นคงจะเป็นข่าวที่วิเศษสำหรับพระองค์

และหลังจากที่พระองค์เสด็จกลับพระราชวัง ก็มีจดหมายขอบคุณจากสมเด็จดู๊คอ๊อฟกลอสเตอร์แห่งอังกฤษ (HRH The Duke of Gloucester’s thanking letter) ข้อความในจดหมายตอนหนึ่ง ทรงเปิดเผยว่า

การเสด็จมาวัด เป็นประสบการณ์ที่แสนวิเศษสำหรับพระองค์ ที่ได้ใกล้ชิดพระสงฆ์ ซึ่งจะเป็นความทรงจำที่งดงาม ทรงไม่อยากไปที่อื่น อยากอยู่ร่วมงานกับพระสงฆ์ไปจนจบ เป็นสิ่งพวกเราชาวไทยและพุทธศาสนิกชนปลื้มปีติใจเป็นอย่างยิ่ง พระองค์ท่านชมว่า คนไทยเรียบร้อย น่ารักมากๆ

ความจริงแล้ว ความเลื่อมใสในพระพุทธศาสนาของราชวงศ์อังกฤษ ไม่ได้เริ่มต้น ณ พ.ศ.นี้ ย้อนกลับไปเมื่อวันที่ ๙ ตุลาคม พ.ศ.๒๕๔๖ สมเด็จพระราชินีอลิซซาเบธที่ ๒ แห่งสหราชอาณาจักร พระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์ โอ.บี.อี. แด่พระภาวนาวิเทศ (หลวงพ่อเขมธัมโม) เจ้าอาวาสวัดป่าสันติธรรม เมืองวอรรัค ประเทศอังกฤษ มาแล้ว

หลวงพ่อเขมธัมโม เป็นชาวอังกฤษ และเป็นศิษย์หลวงปู่ชา สุภัทโท วัดหนองป่าพง จังหวัดอุบลราชธานี หลังจากบวชเรียนและได้อยู่ศึกษาปฏิบัติธรรมกับหลวงปู่ชา เป็นเวลา ๕ ปี ก่อนที่หลวงปู่ชาได้รับนิมนต์ไปเผยแผ่พระพุทธศาสนาในประเทศอังกฤษ ท่านก็ได้ติดตามไปช่วยในเรื่องภาษา จนกระทั่งมีเหตุปัจจัยที่ทำให้ท่านได้ก่อตั้งที่พักสงฆ์ในประเทศอังกฤษ และอุทิศชีวิตบำเพ็ญประโยชน์ทางด้านการสอนพระพุทธศาสนาและปฏิบัติธรรมให้แก่นักโทษเป็นเวลากว่า ๒๗ ปี จนได้รับพระราชทานเครื่องอิสริยาภรณ์ จากสมเด็จพระราชินีอลิซซาเบธที่ ๒ ซึ่งเป็นแรงสนับสนุนให้ท่านได้ทำงานช่วยเหลือเพื่อนมนุษย์ที่ตกอยู่กองทุกข์ให้ออกจากทุกข์ได้ง่ายขึ้นในประเทศอังกฤษและทั่วโลก อันเป็นหน้าที่ของพระธรรมทูตทั่วโลกในการทำหน้าที่ช่วยเหลือผู้คนให้เห็นทุกข์และออกจากทุกข์ ตามรอยสมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามาอย่างไม่ขาดตอน

ต่อมาในวันที่ ๕ ธันวาคม พ.ศ.๒๕๔๗ มหาเถรสมาคม โดย สมเด็จพระพุฒาจารย์ (เกี่ยว อุปเสณมหาเถระ) อดีตประธานคณะผู้ปฏิบัติหน้าที่สมเด็จพระสังฆราชได้เสนอขอพระราชทานสมณศักดิ์แก่หลวงพ่อเขมธัมโม เป็นท่านเจ้าคุณพระภาวนาวิเทศ

เพื่อยกย่องคุณงามความดีที่ได้เผยแผ่พุทธธรรมด้วยความวิริยะอุตสาหะ

ซึ่งท่านอาจารย์เจ้าคุณเทอดในขณะนั้น เมตตาเล่าเรื่องนี้ให้ฟัง เพื่อแบ่งปันให้ผู้คนได้ทราบว่า การทำงานของพระสงฆ์และพระธรรมทูตทั่วโลกนั้นมีมากมายในการช่วยเหลือผู้คนให้พ้นจากกองทุกข์ ไม่สามารถวัดได้ด้วยตัวเลขหรือจำนวน แต่วัดได้จากความสงบและสันติธรรมที่เกิดขึ้นจากผู้ที่ได้รับธรรมะและน้อมนำไปปฏิบัติจนเกิดความร่มเย็นแก่จิตใจตนเอง และคนใกล้ชิดในครอบครัว ตลอดจนสังคมก็จะได้รับอานิสงส์แห่งความปลอดภัยทุกด้านจากที่ผู้คนประพฤติศีล สมาธิ และมีปัญญาในการพึ่งตนเอง ดับทุกข์ตนเองในใจได้

ดังที่ เจ้าชายโกสเตอร์( His royal Highness The Duke of Gloucester ) แห่งราชวงศ์อังกฤษ ทรงสนพระทัยที่จะปฏิบัติธรรมในพระพุทธศาสนา เป็นเรื่องที่น่าปีติเป็นอย่างยิ่งที่พระองค์จะนำความสงบเย็นไปสู่สหราชอาณาจักร 

รำลึกวันวาน…มโนปณิธาน พระราชกิจจาภรณ์ (เทอด ญาณวชิโร) ตอนที่ ๕๓ “ครั้งหนึ่งในชีวิตกับเจ้าชายโกสเตอร์ ผู้สนพระทัยในพระพุทธศาสนา ” โดย มนสิกุล โอวาทเภสัชช์

ล้อมกรอบ

บันทึกธรรมสัมมาสมาธิ

โดย พระราชกิจจาภรณ์

(เทอด ญาณวชิโร)

ตอนที่ ๑๘

การรับรู้เป็นหน้าที่ของจิต

ความเดิมจากตอนที่แล้ว…

เวลาเฝ้าสังเกตดูกระแสความคิด  ให้ทำความรู้สึกเหมือนนั่งอยู่ริมตลิ่งเฝ้ามองดูสายน้ำที่กำลังไหลไป อย่างไม่ได้ตั้งใจเพ่งมองจุดใดจุดหนึ่ง น้ำในแม่น้ำไหลไปก็เห็นเป็นกระแสน้ำ บางครั้งก็เห็นระลอกคลื่นกระฉอกบาง ๆ บนพื้นผิวกระแสน้ำ  เพราะถูกลมภายนอกกระทบ แต่ไม่มีอิทธิพลที่จะทำให้กระแสน้ำกระเพื่อมขึ้นมา เพียงแต่ลมทำให้เกิดระลอกคลื่นเล็กน้อยที่พื้นผิวเท่านั้น แต่เมื่อไหร่ก็ตามที่เจอพายุโหมกระหน่ำ หรือเจอแผ่นดินไหว กระแสน้ำก็จะกระเพื่อมปั่นป่วนขึ้นมาอย่างบ้าคลั่ง อาจทำลายทุกอย่างที่ขวางหน้าให้พินาศได้ 

อารมณ์ภายนอกไม่สามารถทำให้จิตที่เข้าถึงความเป็นเอกภาพมีความสมดุลเป็นกลางกระเพื่อมปั่นป่วนขึ้นมาได้ แม้อารมณ์ภายในก็ไม่ก่ออันตราย เพราะอยู่ในสายตาแห่งสติคอยระลึกรู้ อารมณ์ใดเกิดขึ้นก็รู้เฉย ๆ ไม่สำคัญมั่นหมาย แล้วก็จะตัดความคิดให้ขาดตกไปเป็นท่อนๆ   สติในฐานะฝ่ายวิชชา จะคอยตัดความคิดฝ่ายอวิชชาให้ขาดตอนอยู่เสมอ

การรับรู้เป็นหน้าที่ของจิต

จิตคืออะไร?

จิตคือการรับรู้สภาวะใดที่รับรู้ สภาวะนั้นแหละคือจิต  จิตคือความคิด สภาวะใดที่คิด สภาวะนั้นแหละคือจิต สภาวะใดที่ปรุงแต่งจินตนาการ สภาวะนั้นคือจิต ดังนั้น จิตก็คือสภาวะที่เกิดการรับรู้ จดจำ นำมาสู่การคิด ปรุงแต่งจินตนาการ

เมื่ออธิบายแบบภาษาทางธรรมก็ว่า จิตคือสภาวะที่รับรู้อารมณ์ สิ่งที่ทำให้จิตเกิดการรับรู้อารมณ์ขึ้นมาเรียกว่า “เจตสิก” เครื่องประกอบจิต ร่างกายมี ดิน น้ำ ไฟ ลม เป็นส่วนประกอบ แม้จิตก็มีเจตสิกเป็นเครื่องประกอบ ได้แก่ ความรู้สึกสุข ทุกข์ ไม่สุข ไม่ทุกข์ พอใจ ไม่พอใจ ชอบ ชัง ขัดเคือง เรียกว่า “เวทนา” ความจดจำ ความหมายรู้ เรียกว่า “สัญญา” และความคิดปรุงแต่งจินตนาการไปตามความอยาก ความคาดหวัง ความโกรธ เกลียด พยาบาท และความลุ่มหลง หดหู่ ฟุ้งซ่าน เป็นต้น เรียกว่า “สังขาร”

จิตเป็นนามธรรม ไม่มีรูปร่างที่จะจับต้องได้ แต่สามารถรับรู้การมีอยู่ของจิตได้ด้วยความรู้สึก (เวทนา) รู้สึกว่าเป็นสุข รู้สึกว่าเป็นทุกข์ รู้สึกว่าพอใจ ไม่พอใจ รู้สึกว่าชอบ ชัง ขัดเคืองใจ เรารับรู้ว่าจิตมีอยู่ ผ่านความรู้สึกนึกคิดดังกล่าวนี้

เมื่อใดก็ตามที่เกิดความรู้สึกนึกคิด ก็ให้รู้ว่า จิตนั่นเองเป็นผู้คิดเหมือนเห็นใบไม้ไหวก็รู้ว่ามีลมพัด ลมไม่มีรูปร่างที่จะมองเห็นได้ อยากจะรู้ว่ามีลม สายตาก็เพ่งที่ยอดไม้ยอดหญ้าเอาไว้ พอยอดไม้ ยอดหญ้าไหวก็รู้ว่ามีลมพัด จะรู้ว่ามีจิตก็คอยสังเกตการเคลื่อนไหวของร่างกายเอาไว้ พอร่างกายเคลื่อนไหว นั่นแหละจิตไหว

ความรู้สึกนึกคิดนั้น ดำเนินไป ๒ ด้าน คือรู้สึกนึกคิดไปตามอำนาจของกิเลสที่แฝงอยู่ในจิตให้คิดปรุงแต่งไปเช่นนั้น และรู้สึกนึกคิดไปอย่างนั้น ก็เพราะมีเจตนาที่จะคิดอย่างนั้น อันหนึ่ง คิดเพราะกิเลสชักให้คิดไปอย่างนั้น อีกอันหนึ่ง คิดเพราะเรามีเจตนาจะคิดอย่างนั้น

บางครั้งจิตใจก็เลื่อนลอยไปอย่างไร้เหตุผล 

บางครั้งก็นั่งนึกตรึกตรองไปด้วยความตั้งใจ

สรุปแล้ว ความคิดนั่นแหละคือจิต ภาษาไทยเรียกว่าใจ บางทีก็เรียกรวมกันว่า “จิตใจ” แต่พอสมมุติคำขึ้นมาใช้เรียกสภาวะการรับรู้หรือความคิดว่า “จิต” บ้าง “มโน” บ้าง “วิญญาณ” บ้าง ก็มีคำอธิบายตามมาอีกมากมาย แต่ไม่ว่าจะเป็น  จิต มโน วิญญาณ ก็คือคำที่บัญญัติขึ้นมาใช้เรียกแทน “สภาวะการรับรู้” เมื่อเกิดการรับรู้ก็ให้เรียกสิ่งนั้นว่า “จิต” บ้าง “มโน” บ้าง “วิญญาณ” บ้าง แล้วแต่ว่าจะอยู่ในบริบทไหนของคำพูด และสภาวะการรับรู้ที่เรียกว่าจิตนี้ก็รู้ดีบ้าง ไม่ดีบ้าง เพราะกิเลสชักนำให้เป็นอย่างนั้นบ้าง เพราะมีเจตนาที่อยากจะรู้อย่างนั้นบ้าง ตามแต่จะกระทบเข้ากับอารมณ์ใด เมื่ออยากให้จิตคิดไปในทางดี จึงต้องฝึกหัดจิตให้รู้จักคิดดี

(โปรดติดตามตอนต่อไป )

The post รำลึกวันวาน…มโนปณิธาน พระราชกิจจาภรณ์ (เทอด ญาณวชิโร) ตอนที่ ๕๓ ครั้งหนึ่งในชีวิตกับเจ้าชายโกสเตอร์ ซึ่งสนพระทัยในพระพุทธศาสนา appeared first on Manasikul Online.

“นอกจากชีวิตเป็นสิ่งประเสริฐแล้ว ทุกเรื่องราวที่เกิดขึ้นในชีวิตยังเป็นสิ่งประเสริฐด้วย สรุปก็คือ ไม่ว่าอะไรจะเกิดขึ้น ทุกข์ หรือ สุข ให้เรานำสิ่งเหล่านี้มาแปรเปลี่ยนเป็นการศึกษา เป็นการเรียนรู้ เราก็จะผ่านทุกสิ่งที่เกิดขึ้นกับตัวเราไปได้ด้วยปัญญา…” คำสอนของ พระราชกิจจาภรณ์ (เทอด ญาณวชิโร) ในขณะนั้น ปรากฎขึ้นในใจของผู้เขียน ทุกครั้งที่พบกับการเปลี่ยนแปลงในชีวิต กับความทุกข์แสนสาหัสอย่างไร คำสอนอันทรงพลังของท่านก็จะมาสอนใจให้ก้าวเดินต่อไปได้ด้วยลมหายใจที่มีอยู่

อะไรที่เกิดขึ้นก็เป็นสิ่งประเสริฐ

เมื่อวานนี้ตอนค่ำๆ วันที่ ๒ มกราคม พ.ศ.๒๕๖๓ ผู้เขียนเพิ่งได้รับแจ้งจากหัวหน้าเก่าสมัยที่ทำงานอยู่ในกองบรรณาธิการนิตยสาร”เนชั่นสุดสัปดาห์” และ นสพ.คมชัดลึก ว่า ได้เกิดการเปลี่ยนแปลงในหนังสือพิมพ์ต้นปีนี้ คือ ในวันที่ ๖ มกราคม พ.ศ.๒๕๖๓ จะมีการปรับเปลี่ยนและจัดหน้านสพ. ใหม่หมด โดยจะยกหน้านสพ.ที่ผู้เขียนรับผิดชอบอยู่สองหน้าคือ หน้าธรรมวิจัย ทุกวันอังคาร และหน้าพระไตรสรณคมน์ ทุกวันพฤหัสบดี ออกไปจากนสพ.แล้ว

“ด้วยความขอบคุณที่ให้โอกาสอย่างต่อเนื่องมาจนถึงวันนี้และสวัสดีปีใหม่ค่ะ “ ผู้เขียนสนทนาสั้นๆ อีกนิดหน่อยกับอดีตหัวหน้างานที่เคยทำงานด้วยกันมาราว ๒๐ ปีในนิตยสาร “เนชั่นสุดสัปดาห์” จนปิดตัวไปเมื่อปีพ.ศ.๒๕๖๐ …ความเปลี่ยนแปลงเป็นเรื่องธรรมดาก็จริง แต่กับงานที่รักและรับผิดชอบมาด้วยความศรัทธาในพระพุทธศาสนา และศรัทธาในท่านอาจารย์เจ้าคุณเทอด ครูบาอาจารย์ที่ทุ่มเทเสียสละชีวิตเพื่อพระพุทธศาสนา เพื่อธรรม เพื่อพระสงฆ์ และเพื่อผู้อื่นมาโดยตลอด ก็สอนใจว่า ยิ่งกว่าการยอมรับการเปลี่ยนแปลงก็คือ เรียนรู้ให้เกิดปัญญาในทุกสิ่งที่เกิดขึ้นในชีวิต

อย่ายอมพ่ายแพ้แก่โชคชะตา และให้โชคชะตาเป็นหนทางในการสร้างบารมีธรรมในการที่จะเผยแผ่ความเป็นธรรมให้ปรากฏต่อไป “โดยขณะที่เขียนจงทำจิตให้สงบเย็น มีความเบิกบานจากภายใน วางจิตในอุเบกขาธรรม ให้จิตปราศจากความโกรธ ปราศจากความเกลียดชัง และปราศจากความเจ็บปวด ให้มากที่สุด อย่าใส่อารมณ์เข้าไปในบทความ ละคำประชดประชัน เสียดสี เย้ยหยัน แต่จงเขียนออกไปด้วยความเมตตา เป็นบทความที่ปรารถนาดีต่อสังคม ให้องค์ความรู้กับสังคมที่อยู่บนหลักการ ให้สติกับสังคม อธิบายด้วยเหตุ ด้วยผล  ให้สังคมได้ฉุกคิด ทำความรู้สึกเสมือนหลวงปู่ที่มีจิตเมตตาเอื้ออาทร กำลังนั่งสอนเณรน้อยอยู่

สิ่งที่ท่านอาจารย์เจ้าคุณเทอดสอน เกี่ยวกับเรื่องการเขียนนี้อยู่ในกุศลกรรมบถ ๑๐ ทางแห่งกุศลกรรม ทางแห่งความดี ๑๐ ประการ โดยแบ่งออกเป็นทางกายกรรม ๓ คือ เว้นจากการปลงชีวิต, เว้นจากการถือเอาสิ่งของที่เขามิได้ให้โดยการขโมย และ เว้นจากการประพฤติผิดในกาม ส่วน วจีกรรม ๔ การกระทำทางวาจา คือ เว้นจากการพูดเท็จ เว้นจากการพูดส่อเสียด เว้นจากการพูดหยาบ และ เว้นจากการพูดเพ้อเจ้อ สำหรับ มโนกรรม ๓ การกระทำทางใจ ประกอบด้วย ความไม่คิดเพ่งเล็งอยากได้ของเขา ความไม่คิดร้ายผู้อื่น และข้อสุดท้ายคือ สัมมาทิฏฐิ ความเห็นชอบ ถูกต้องตามคลองธรรม

ทั้ง ๑๐ข้อในกุศลกรรมบถ คือหลักในการดำเนินชีวิตไปสู่ความประเสริฐที่ผู้เขียนน้อมนำมาฝึกตน และในข้อที่ว่าด้วยวจีกรรม ๔ และสัมมาทิฐิในข้อสุดท้าย ก็เป็นทางที่ผู้เขียนตระหนักอย่างมากในการเขียน เพื่อเป็นการภาวนาส่วนตน ดูจิตดูใจของตนเองในขณะก่อนเขียน ขณะที่เขียน และหลังจากเขียนเสร็จแล้วก็มาอ่านทวนอีกครั้ง สองครั้ง หรือสามครั้ง จนแน่ใจว่า ไม่มีส่วนไหนที่จะไปกระทบใจใคร แม้แต่กระทบใจตนเอง ก็จะละเว้น

การเปลี่ยนแปลงเกี่ยวกับบทสุดท้ายของการทำสื่อสิ่งพิมพ์ บนหน้าหนังสือพิมพ์ ครั้งนี้ เมื่อให้เวลาทบทวนตนเองก็เป็นที่เข้าใจได้ว่าวันหนึ่งก็ต้องเกิดขึ้น เป็นธรรมดา ซึ่งผู้เขียนก็ยังมีพื้นที่เล็กๆ แห่งนี้ Manasikul.com ที่เป็นที่พักใจ และเป็นสะพานในการเชื่อมต่องานเขียนธรรมะของครูบาอาจารย์ ที่สืบเนื่องจากหนังสือพิมพ์อย่างไม่ขาดตอน เป็นธรรมทาน เป็นของขวัญแห่งชีวิตที่ครูบาอาจารย์มอบให้สำหรับการเรียนรู้พระพุทธศาสนาในมุมที่กว้างออกไป ไร้การเปรียบเทียบ เป็นมิตรกับจิตใจ ไม่ก้าวร้าว ขณะเดียวกันก็นำมาสอนใจตนเอง ให้ก้าวเดินบนเส้นทางสายกลางอันมีอริยมรรคมีองค์แปดเป็นทางดำเนินตามที่พระพุทธองค์ทรงวางไว้ไปจนกว่าจะสุดทางทุกข์ มีครูบาอาจารย์เป็นกำลังใจบนหนทางเดินเดี่ยวนี้

ซึ่งท่านอาจารย์เจ้าคุณเทอด เมตตาสอนว่า บนหนทางแห่งพระพุทธองค์ เป็นทางสายเดี่ยว ไปเพียงผู้เดียว ให้ฝึกตนเป็นช้างป่า ท่องไปผู้เดียวเพียงลำพัง ที่ไม่ว่าอะไรจะเกิดขึ้นก็ตาม แล้วเดินหน้า ฝึกตน และทำในสิ่งที่ตนเองศรัทธาต่อไป มโนปณิธานของท่าน คือ ชีวิตที่ท่านดำเนินอย่างหมดจดงดงาม ผู้เขียนจดไว้ในสมุดบันทึกและน้อมนำมาปฏิบัติอยู่ทุกวัน ดังอีกตอนหนึ่งว่า …

“หลายคนเอาสายตาคนอื่นมาวัดคุณค่าของตัวเองมากเกินไปหากดีก็แล้วไป หากไม่ดีก็ท้อแท้ หากประเมินสายตาผู้อื่นออกมาเป็นด้านลบ คุณค่าที่มีอยู่ในตัวเราจะมีโอกาสได้แสดงออกได้อย่างไร หากมั่นใจว่า สิ่งที่คิด -ทำ เป็นสิ่งที่ดี ที่ถูกธรรมแล้วถือว่า ได้ปฏิบัติตามธรรม แห่งการพ้นทุกข์ตามคำสอนของพระพุทธเจ้า “

แม้ฟรีแลนซ์อย่างผู้เขียนในขณะนี้ ซึ่งเคยทำงานสื่อที่รักยิ่งมาราว ๓๐ ปีแล้วก็ตาม ก็ไม่อาจต่อรองอะไรได้กับองค์กรสื่อที่เคยนทำงานมา กับคำสัญญาว่า หลังจากออกมาแล้วเมื่อเนชั่นสุดสัปดาห์ ปิดตัวลง ก็จะให้เขียนต่อและดูแลสองหน้าธรรมะทุกสัปดาห์ไปต่อจนกว่าหนังสือพิมพ์จะปิดตัว ทุกอย่างก็อนิจจัง ไม่เที่ยง …ผู้เขียนเพียงยอมรับในการเปลี่ยนแปลงนั้น และเดินหน้า ทำในสิ่งที่ตนเองศรัทธาต่อไป เพื่อเป็นการฝึกตนไปจนกว่าจะสุดทางทุกข์

ผู้เขียนเปิดบันทึกพบกับภาพท่านเจ้าคุณอาจารย์เทอด ในขณะนั้น กับคุณยายปราพายรัตน์ นันทวิทยาภรณ์ ผู้ปวารณาถวายที่ดิน อำเภอมวกเหล็ก จังหวัดสระบุรี เพื่อประโยชน์แก่งานเผยแผ่พระพุทธศาสนา แม้ผู้เขียนจะไม่รู้จักท่าน แต่ภาพของท่านก็นำความปีติให้กับผู้เขียน ซึ่งกำลังเดินอยู่บนเส้นทางนี้

ทำให้ระลึกถึงพระพุทธมนต์บทหนึ่ง “ภัทเทกรัตตคาถา” ตอนหนึ่งว่า บุคคลไม่ควรคิดถึงสิ่งที่ล่วงไปแล้วด้วยอาลัย และไม่ควรพะวงถึงสิ่งที่ยังมาไม่ถึง, สิ่งเป็นอดีตก็ละไปแล้ว สิ่งเป็นอนาคตก็ยังไม่มา ผู้ใดเห็นธรรมอันเกิดขึ้นเฉพาะหน้าในที่นั้นๆ อย่างแจ่มแจ้งไม่ง่อนแง่นคลอนแคลน เขาควรพอกพูนอาการเช่นนั้นไว้ , ความเพียรเป็นกิจที่ต้องทำวันนี้ ใครจะรู้ความตายแม้พรุ่งนี้ ….

คุณยายท่านเพิ่งจะกลับคืนสู่ธรรมชาติเมื่อปลายปีที่ผ่านมา ท่านได้ปฏิบัติธรรมอย่างเต็มกำลังในชีวิตและเข้าถึงพระรัตนตรัยแล้ว เราเล่า…จะมาอาลัยกับสิ่งที่ล่วงไปแล้วได้อย่างไร ควรแปรเปลี่ยนเป็นพลังสร้างสรรค์ถวายเป็นพุทธบูชา ธรรมบูชา และสังฆบูชาต่อไปจนลมหายใจสุดท้าย เช่นกัน…

รำลึกวันวาน… มโนปณิธานของท่านอาจารย์เจ้าคุณเทอด เป็นหลักของใจให้ผู้เขียนมาโดยตลอด สามารถก้าวผ่านช่วงเวลาวิกฤติอีกครั้งในชีวิตได้อีกแล้ว…และผู้เขียนก็เชื่อว่า ชีวิตของท่าน ที่อุทิศเพื่อพระพุทธศาสนา มโนปณิธานของท่านที่แจ่มชัด ก็คงเป็นพลังให้กับคนเล็กๆ อีกไม่น้อยที่ปรารถนาจะพ้นทุกข์ บนเส้นทางสายกลางที่พระพุทธองคฺทรงค้นพบ เพื่อเป็นหลักของใจไปจนกว่าจะสิ้นทุกข์ในสังสารวัฏ

ล้อมกรอบ

บันทึกธรรม สัมมาสมาธิ ตอนที่ ๑๖

ลักษณะอาการของจิตที่ไหลไปตามกระแส “ธรรมารมณ์”

โดย พระราชกิจจาภรณ์ (เทอด ญาณวชิโร)

ความเดิมจากตอนที่แล้ว

ความคิดใดที่สติรู้ทัน มีอุเบกขาคอยตัดเข้าสู่ความเป็นกลาง ไม่ทันได้คิดปรุงแต่งสืบเนื่อง ความคิดนั้นก็จะเป็นเพียงความคิดที่เกิดขึ้นแล้วดับไปตามธรรมชาติ เมื่อไม่มีการปรุงแต่งสืบเนื่อง ก็ไม่ตกตะกอนเป็นอนุสัย กลายเป็นเชื้อกลับมาคิดใหม่ เชื้อด้านนอกก็ไม่เข้ามาใหม่ เชื้อด้านในก็ค่อย ๆ ถูกขจัดออก เชื้อที่ทำให้เกิดกระแสชีวิตก็จะค่อย ๆ ลดลงที่ละนิดทีละหน่อย การเกิดดับของความคิดก็สั้นเข้า ก็จะเป็นเพียงกิริยาของจิตที่เกิดขึ้นและดับลงตามธรรมชาติของจิตเท่านั้น

ต่อจากตอนที่แล้ว

อันที่จริง  กระแสชีวิตจะดำเนินไปอย่างต่อเนื่อง จิตต้องใช้เครื่องปรุงแต่งจาก ๒ ส่วน คือ เครื่องปรุงแต่งจากภายนอกเรียกว่า  “อารมณ์ภายนอก” จะเรียกว่า “กามคุณ ๕” ก็ได้ และเครื่องปรุงแต่งจากภายในเรียกว่า “อารมณ์ภายใน”จะเรียกว่า “ธรรมารมณ์” ก็ได้

            ทุกบัลลังก์ของการนั่งสมาธิ เมื่อจิตสงบก้าวเข้าสู่ความสมดุลเป็นกลาง  จะไม่มีการรับอารมณ์จากภายนอกเข้ามาปรุงแต่งสืบต่อ สมาธิที่เจริญดีแล้ว  จะสร้างให้จิตเกิดอุเบกขาคอยตัดการรับรู้เข้าสู่ความว่างภายใน ทุกครั้งที่เกิดการรับรู้อารมณ์ภายนอก อุเบกขาจะคอยตัดการรับรู้เข้าสู่ความว่างภายใน ไม่ปล่อยให้เกิดการนำอารมณ์ภายนอกเข้ามาปรุงแต่งสืบต่อ ซึ่งก็เท่ากับว่า ขณะนั้น จิตไม่มีการเติมเชื้อจากภายนอกเข้ามาปรุงแต่งให้เกิดกระแสชีวิต แต่จิตก็จะดึงเชื้อจากภายในขึ้นมาคิดปรุงแต่งเป็นกระแสชีวิตต่อไป

“เมื่อความคิดเกิดแล้ว

ผู้ปฏิบัติสมาธิก็จะเป็นแต่เพียงผู้รู้

การเกิดและการดับของความคิด”

คือ เป็นแต่เพียงผู้เฝ้าสังเกตการเกิดดับของความคิดเท่านั้น ไม่ปรุงแต่งจินตนาการไปตามความพอใจหรือความไม่พอใจ ซึ่งก็เท่ากับว่า เชื้อโลภะ โทสะ โมหะที่ทำให้เกิดความพอใจหรือไม่พอใจที่สะสมเป็นอนุสัยดองอยู่ในจิต ก็จะลดลงไปตามสัดส่วนของแต่ละบัลลังก์ที่นั่งสมาธิ และเฝ้าสังเกตตามรู้ทันทุกขณะจิต โดยจะเรียกกันในหมู่ผู้ปฏิบัติว่า “รู้ปัจจุบันขณะ” ก็ได้

เหมือนคนหาปลาทำคันกั้นน้ำไว้ ไม่ให้น้ำใหม่ไหลเข้ามา แล้วค่อย ๆ ตักน้ำในคันกั้นน้ำออกไป น้ำใหม่ไม่เข้า น้ำเก่าก็ถูกตักออกไป ในขณะเดียวกันก็คอยสอดส่องระมัดระวังคันกั้นน้ำไม่ให้รั่วซึม หรือไม่ให้คันกั้นน้ำขาดจนน้ำจากนอกคันกั้นน้ำไหลทะลักเข้ามา ในที่สุดน้ำเก่าก็จะหมดไป

การทำสมาธิก็เช่นเดียวกับคนหาปลาทำคันกั้นน้ำ ในขณะฝึกดูลมหายใจก็เหมือนคนหาปลากำลังขุดดินทำคันกั้นน้ำ เมื่อฝึกจนนำจิตเข้าสู่ความว่างภายใน มีความสมดุลเป็นกลาง ก็เหมือนทำคันกั้นอารมณ์จากภายนอกได้แล้ว อุเบกขาจะเป็นเหมือนคันป้องกันไม่ให้อารมณ์จากภายนอกไหลเข้าสู่ภายใน จากนั้น ปัญญาในวิปัสสนาที่เฝ้าสังเกตการเกิดดับของขณะจิต จะพิจารณาเห็นขณะจิตเป็นแค่เพียงการเกิดและการดับ สืบเนื่องติดต่อกันไป เป็นการทำวิชชาให้เกิดเพื่อขับไล่อวิชชา

บางขณะจิตเกิดเป็นความชอบใจ แล้วก็ดับไป บางขณะจิตเกิดเป็นความชังแล้วก็ดับไป บางขณะจิตเกิดเป็นความนิ่ง ๆ เฉย ๆ เป็นกลาง ไม่เป็นทั้งชอบหรือชัง แล้วก็ดับไป ไม่มีการปรุงแต่งสืบเนื่อง เป็นการทอนอารมณ์ภายในออกไป เหมือนคนหาปลาจ้วงตักน้ำภายในคันกั้นออกไป

ขณะอยู่ในบัลลังก์แห่งสมาธิ ประคองจิตเข้าสู่ความเป็นกลาง อาหารใหม่ที่ทำให้เกิดกระแสชีวิตก็ไม่เข้า อาหารเก่าก็ถูกทอนออกไป ในที่สุด  เชื้อกระแสชีวิตที่มีความยึดมั่นถือมั่นอันมีโลภะ โทสะ โมหะเป็นราก เป็นส่วนผสมที่สำคัญ ก็จะค่อย ๆ เบาบางไป ที่มีราคะกล้า ก็จะเบาบางไป ที่มีโทสะกล้า ก็จะเบาบางไป ที่มีโมหะกล้า ก็จะเบาบางไป และที่มีปฏิฆะความขัดเคืองใจ ความขัดเคืองก็จะเบาบางไป

ดังนั้น  กระแสชีวิตเกิดขึ้นอย่างต่อเนื่องเพราะอวิชชานั่นแหละ ทำให้ไม่รู้ ว่า โลภะ โทสะ โมหะ มีตันหาเป็นหัวเชื้อ มีอุปาทานความยึดถือเป็นยางเหนียวเชื่อมผนึกแน่น เป็นเหตุให้เกิดกระแสความคิดดำเนินไป จิตจึงเกิดการปรุงแต่งไปตามความยึดถือในโลภะ โทสะ โมหะ ตามขณะจิตนั้น ๆ แต่เมื่อวิชชาเกิดรู้แล้วว่า กระแสชีวิตเกิดขึ้นเพราะตัณหา คือ ความอยากทำให้เกิดความยึดถืออันมีโลภะ โทสะ โมหะ เป็นราก แม้จะเกิดความพอใจไม่พอใจหมุนไปตาม ก็จะไม่มีการปรุงแต่งสืบเนื่อง จะเป็นแต่เพียงขณะจิตของผู้รู้เกิดขึ้นและดับไป

ในที่สุด ก็จะเห็นว่า เพราะอวิชชาความไม่รู้นี่แหละ จึงหลงคิดปรุงแต่งไปตามโลภะ โทสะ โมหะ …จิตจะคอยอบรมตัวเองให้รู้อยู่อย่างนี้

(โปรดติดตามตอนต่อไป)

รำลึกวันวาน…มโนปณิธาน พระราชกิจจาภรณ์ (เทอด ญาณวชิโร )ตอนที่ ๕๑ ชีวิตเป็นสิ่งประเสริฐ โดย มนสิกุล โอวาทเภสัชช์

The post รำลึกวันวาน…มโนปณิธาน พระราชกิจจาภรณ์ (เทอด ญาณวชิโร )ตอนที่ ๕๑ ชีวิตเป็นสิ่งประเสริฐ appeared first on Manasikul Online.

รำลึกวันวาน …มโนปณิธาน พระราชกิจจาภรณ์ (เทอด ญาณวชิโร)

(ตอนที่ ๔๗) น้ำใจวิญญูชนคนเล็กๆ การศึกษาบาลีและปริยัติสามัญ หัวใจของการรักษาพระเณรไว้ได้ในอนาคต

โดย มนสิกุล โอวาทเภสัชช์

           ผู้เขียนเปิดบันทึกมโนปณิธาน พระราชกิจจาภรณ์ (เทอด ญาณวชิโร) ในขณะนั้น ที่เตรียมไว้ลงนสพ.หน้าธรรมวิจัย นสพ.คมชัดลึก เมื่อวันอังคารที่ ๒๗ มีนาคม พ.ศ.๒๕๖๑ ก็ยิ่งรำลึกถึงท่านในความใส่ใจกับทุกสิ่งทุกอย่างแม้แต่เรื่องเล็กๆ น้อย ๆ ในความเป็นครูบาอาจารย์ และความเป็นกัลยาณมิตรของท่านที่ได้บ่มเพาะจากพ่อแม่ครูอาจารย์ทั้งพระป่า และพระบ้าน โดยมีหลวงพ่อสมเด็จพระพุฒาจารย์ (เกี่ยว อุปเสณมหาเถระ) พระอุปัชฌาย์ของท่านเป็นผู้เป็นแบบอย่างด้วยการทำให้ดูอยู่ให้เห็น เย็นให้สัมผัส ตลอดจนได้สานสร้างแนวทางในการทำงานอย่างเสียสละชีวิตเพื่อพระพุทธศาสนามาโดยตลอด

ดังเรื่องที่ท่านอาจารย์เจ้าคุณเทอด เล่าว่า ตอนที่อาตมาเรียนปริญญาตรี และต่อปริญญาโท ที่มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย พอฉันเพลเสร็จหลังเที่ยง พระเณรจะนัดกันเดินออกมาทางหลังวัดสระเกศ ราชวรมหาวิหาร เพื่อไปมหาวิทยาลัย มีชาวจีนเป็นคนขับรถบรรทุกหกล้อรับจ้างขนไม้คนหนึ่ง ที่เมตตาพระเณรในวัดจะคอยรับส่งพระไปเรียน ถึงเวลาเที่ยงสิบห้านาที ก็จะมาแวะจอดรถรอรับไปส่งที่มหาวิทยาลัยทุกวัน

“เป็นเวลาเนิ่นนานหลายสิบปีที่โยมทำเช่นนี้ แม้ถึงรอบที่เขาจะได้คิวรับจ้างไปส่งไม้ เขาก็จะยอมสละให้รถคันอื่นได้รับไปก่อน เพราะจะต้องไปส่งพระเรียน ส่งพระเสร็จจึงมาต่อคิวใหม่ พระวัดสระเกศก็จะขึ้นรถจีวรอร่ามเหลืองเต็มรถหกล้อ วิ่งออกไปทางราชดำเนินผ่านอนุสาวรีย์ประชาธิปไตย ผ่านสี่แยกคอกวัว อ้อมสนามหลวงเข้าถนนระหว่างมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ไปลงท่าพระจันทร์ พระบางรูปบางองค์แดดร้อนก็เอาจีวรคลุมศีรษะ เพราะรถหกล้อขนไม้ไม่มีหลังคา ชาวบ้านเห็นก็เป็นธรรมดา  เพราะความเกื้อกูลเอื้ออาทรต่อพระเณรของชาวบ้านในยุคนนั้นมีมาก บางองค์ออกมาไม่ทันก็รวมกันจับรถตุ๊กตุ๊กยี่สิบบาทตามไป

“จนเมื่อไม่กี่วันก่อนหลังผ่านไปร่วม ๒๐ ปี อาตมาเกิดนึกถึงโยมขึ้นมา จึงถามคนที่รู้จักว่า โยมหายไปไหน เมื่อทราบว่าป่วยอยู่ เพิ่งออกจากโรงพยาบาลจึงไปเยี่ยมที่บ้าน จึงได้คุยกัน โยมแสดงอาการดีใจได้เล่าถึงความหลังมากมาย แม้ไม่ได้เรียนหนังสือหนังหา แต่โยมก็ภูมิใจที่ได้มีโอกาสส่งพระเณรเรียนจนจบปริญญาตรี ปริญญาโท ปริญญาเอกจำนวนมาก

“โยมเล่าว่า ที่เกิดแรงบันดาลใจเช่นนี้ ก็เพราะเห็นสมเด็จฯ ท่านส่งเสริมให้พระเณรได้เรียนหนังสือ โยมหากินอยู่กับโรงไม้หลังวัด แม้ไม่ได้เรียนหนังสือ ก็ขอให้พระเณรได้เรียน พอทำอะไรได้ก็อยากจะช่วย แต่อาตมาเห็นว่า แม้ว่าโยมไม่ได้เรียนหนังสือ แต่น้ำใจโยมเป็นวิญญูชนจริงๆ โยมเล่าว่า ตลอดเวลาสามสิบสี่สิบกว่าปีที่ผ่านมาโยมใส่บาตรทุกเช้าไม่ได้ขาด แม้ว่าอาจใส่บาตรพระรูปเดิมๆ แต่ถ้านับเป็นจำนวนก็จะได้เป็นแสนรูปแล้ว

” เวลาพระเดินบิณฑบาตผ่านตรงสายไฟที่นกจับเป็นจำนวนมาก เห็นนกขี้ลงมาถูกจีวรพระ โยมก็เอาร่มไปกั้นให้ท่าน และไปรับไปส่งพระเณรเรียนหนังสือ นับเป็นจำนวนรูปจำนวนวันตลอดสามสิบสี่สิบปีก็หลายหมื่นรูป และวันหนึ่งลูกชายของโยมก็สอบเข้าเรียนในจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัยได้ โดยที่โยมเองก็ไม่รู้ว่า นั่นคือมหาวิทยาลัยที่ดีที่สุดของประเทศไทย”

โยมเล่าว่า คงจะเป็นอานิสงส์ที่ขับรถส่งพระเณรเรียนหนังสือ

ท่านเจ้าคุณอาจารย์เล่าให้ฟังเพื่อเชื่อมต่อให้เห็นว่า ความเป็นวิญญูชนไม่เกี่ยวกับการศึกษาเลย ความเป็นวิญญูชนเกิดจากเนื้อแท้ด้านใน แต่ถ้าถามว่า การศึกษามีความจำเป็นไหม โดยเฉพาะการศึกษาปริยัติสามัญของพระเณร เพราะความคาดหวังของฆราวาสญาติโยมตลอดจนพระผู้ใหญ่บางองค์บางท่านก็ต้องการให้พระเณรเรียนบาลีอย่างเดียว แต่ในความเป็นจริง ทำได้หรือไม่อย่างไร

ท่านเมตตาอธิบายว่า ในฐานะที่มีโอกาสเข้ามาสนองงานคณะสงฆ์ในสายการปกครอง เป็นเลขานุการเจ้าคณะภาค ๑๐ และมองในมุมของผู้สังเกตการณ์จากวงใน ที่ลงพื้นที่ในเขตการปกครอง เห็นพระท่านทำงานกันทุกส่วนที่รับผิดชอบ ฝ่ายก่อสร้าง ท่านก็สร้างวัด สร้างเจดีย์สร้างโบสถ์วิหาร ศาลาการเปรียญ ฝ่ายเผยแผ่ ก็สอนก็เทศน์ ออกแบบหลักสูตร จัดปฏิบัติธรรม จัดค่ายต่างๆ ขยายการเผยแผ่ออกไปจนถึงต่างประเทศทั่วโลก ฝ่ายการศึกษาก็จัดการศึกษาแต่ละระบบที่ตัวเองถนัด ไม่ว่าจะเป็นนักธรรม บาลี พระปริยัติธรรมแผนกสามัญ

“โรงเรียนการกุศลของวัดที่ทำการศึกษาเพื่อสงค์เคราะห์ลูกหลานชาวบ้านยากจน ตลอดจนระดับมหาวิทยาลัย และฝ่ายช่วยเหลือสังคม ก็ทำสังคมสงเคราะห์ ฝนตกถนนขาด น้ำท่วม คนเป็นทุกข์เดือดเนื้อร้อนใจที่ไหน ก็ไปช่วยเหลือที่นั่น แต่ละท่านถนัดแบบไหน ก็ทำแบบนั้น กระจายกันอยู่ทั่วประเทศ

           “โดยเฉพาะเรื่องการศึกษา วันนี้การเรียนบาลีโดยตรงเริ่มพบจุดเปลี่ยนแปลง ทุกวัดที่จัดการศึกษาบาลีพบปัญหาเดียวกัน คือ ผู้เรียนไม่มี ต้องอ่อนล้ากับการคอยหาเณรมาเรียนทุกปี เนื่องจากเณรที่จะบวชเรียนก็ไม่มีแล้ว จะหาวิธีแก้กันอย่างไร หรือมีก็น้อยลงมาก และเณรก็ไม่มีความอดทนเหมือนเมื่อก่อน เช่น เรียนร้อยรูปอาจทนเรียนจนสอบได้เปรียญสามสิบรูป อีกเจ็ดสิบรูปต้องลาสิกขาไป ทำให้พระศาสนาสูญเสียบุคลากรไปโดยใช่เหตุ ได้มาหยิบมือหนึ่งแต่เสียไปหอบหนึ่งก็ไม่คุ้มกับการลงแรงจัดการศึกษา เป็นการสูญเสียมหาศาล

“ในขณะที่เด็กคนอื่นเรียนไปตามระบบยังได้ ม.๕ ม.๖ วันนี้ พ่อแม่เด็กถ้าเลือกได้ก็ไม่กล้าเสี่ยงที่จะให้ลูกมาบวชเรียน คิดกันว่า ไม่จำเป็นต้องเลือกเส้นทางการศึกษาแบบพระเณรแล้ว เพราะบ้านเมืองเขาขยายการศึกษาไปทั่วถึงแล้ว ก็ให้เด็กเรียนไปตามระบบ จะมีหลุดเข้ามาวัดบ้างก็น้อย จำนวนพระเณรจึงลดลง ที่หลุดเข้ามาบ้างแต่คณะสงฆ์ก็รักษาเอาไว้ไม่ได้ ซึ่งก็อาจจะไปตรงกับความต้องการของผู้ที่ประสงค์จะลดจำนวนพระเณรลง เพราะเห็นว่า พระเณรมีจำนวนมากเกินความจำเป็น”

ประเด็นนี้ ท่านเจ้าคุณอาจารย์เทอดเมตตาเล่าต่อมาว่า หลวงพ่อสมเด็จฯ บอกว่า โรงเรียนพระปริยัติธรรมแผนกสามัญตอบโจทย์นี้ได้ พอจะแก้ปัญหาได้ และสามารถรักษาจำนวนสามเณรไว้ได้ ค่อยๆ ขัดเกลาคัดกรองขึ้นมา อย่างน้อยพระเณรก็ดำรงสมณเพศอยู่ได้อีกห้าปี หกปี กว่าจะจบ ม. ๖ ในระหว่างนี้ ถ้าจัดการศึกษาให้ดี ให้เรียนบาลีควบคู่ไปด้วย ในระยะเวลาห้าถึงหกปี ก็อาจจะได้ชั้นใดชั้นหนึ่ง หรือสองชั้นสามชั้น ก็คือ เอาคุณภาพจากปริมาณ 

“คำว่า คุณภาพ คือ บาลี ส่วนปริมาณ คือ จำนวนเณรเรียนพระปริยัติธรรมแผนกสามัญ จนกว่าจะจบ ม. ๖ ในระหว่างนี้สามเณรก็เรียนบาลีไปด้วย โอกาสที่จะได้ชั้นใดชั้นหนึ่งก็พอมีความเป็นไปได้ รูปที่ไม่ค่อยไปด้านบาลี ก็ยังได้การศึกษาตามที่กฎหมายบ้านเมืองกำหนด แต่ถ้ามุ่งเรียนบาลีอย่างเดียว โอกาสที่จะเสียเรื่องการศึกษาไปเลยก็มีสูงถึงเจ็ดสิบแปดสิบเปอร์เซ็นต์ การศึกษาของคณะสงฆ์จึงต้องมามองใหม่

“ปัจจุบัน มีโรงเรียนปริยัติสามัญสี่ร้อยกว่าแห่ง มีพระเณรเรียนอยู่ประมาณห้าหกหมื่นรูป เราจะทำอย่างไรกับบุคลากรที่มีอยู่นี้ ซึ่งกำลังลดลงทุกวัน เราเคยดูตัวเลขที่เป็นสถิตินี้ไหม กับบุคลากรที่มีอยู่ในพระพุทธศาสนา เป็นเพราะอะไร พระเณรจึงลดลง”

ท่านเจ้าคุณอาจารย์เชื่อมโยงกลับไปมองที่การศึกษาของชาติที่ทำหน้าที่แทนพระไปแล้วเมื่อกว่าห้าหกสิบปีที่ผ่านมา

“อาจเป็นเพราะการศึกษาทางโลก มีส่วนทำให้พระเณรลดลง แต่ไม่ใช่ปัญหาหลัก  มาดูโรงเรียนปริยัติสามัญดีๆ ที่มีอยู่สองสามร้อยโรงเรียน มีโรงเรียนวัดเล็กๆ แห่งหนึ่ง ไม่มีตำแหน่งทางการปกครองอะไร เป็นเจ้าอาวาสอย่างเดียว แต่สามารถทำการศึกษาพระเณรได้ถึงสองสามร้อยรูป เราก็ไปถอดบทเรียนจากโรงเรียนนี้ออกมาว่า ท่านเป็นวัดเล็กๆ แล้วท่านบริหารจัดการวัดอย่างไร จึงสามารถไปโน้มน้าวเด็กมาบวชเรียนได้ สมมติ นี่คือประเด็นที่หนึ่งที่ตั้งไว้ ท่านใช้วิธีอะไร ไปเชื่อมกับโรงเรียนประถมรอบๆ ว่ามีกี่โรงเรียน หรือไปหาเณรมาอย่างไร ไปบอกพ่อแม่เขาอย่างไร จึงมาเรียนกัน ให้ลูกมาเรียนอยู่กับท่าน

“ประเด็นต่อมาก็คือ เมื่อลูกหลานชาวบ้านมาเรียนกับท่านแล้ว มาอยู่กับท่านแล้ว ใช้ระบบอะไรในการปฏิบัติให้มีระเบียบเรียบร้อย และประเด็นที่สาม เมื่อมาอยู่แล้วอาหารการกิน ท่านเลี้ยงสามเณรอย่างไร จึงอยู่ได้ ระบบการหาทุนหาอย่างไร  สื่อสารอย่างไร จึงมีทุนในการบริหารดูแลได้

“และ ประเด็นที่สี่ วิชาการที่ท่านสอน ท่านทำอย่างไรที่ให้เณรอยู่กับท่าน ได้ความรู้ตามระบบชั้นต่างๆ เรื่องการบริหารท่านทำอย่างไร ก็จะไปตอบโจทย์โรงเรียนพระปริยัติธรรมอื่นๆ ที่โอดครวญว่า ไม่มีเณรแล้ว เมื่อถอดบทเรียนนี้ออกมาก็นำบทเรียนนี้ไปมอบให้กับพระโรงเรียนในเขตที่ต่างดูแลกันอยู่ เพื่อไปแก้ปัญหาว่า ถ้าไม่มีเณรทำอย่างไร ก็ลองปรับใช้วิธีของพระรูปนี้ที่ท่านทำอยู่ ท่านอาจมีสิบวิธีที่จะได้เณรมา หรือท่านมีวิธีอยู่แล้วสองสามวิธีก็นำสองสามวิธีนี้ไปเติม เพื่อเติมเณรมาอยู่ในสำนักของท่าน”

การศึกษาของพระเณรจึงจะสามารถสืบทอดพระพุทธศาสนาไว้ได้ต่อไป โดยรักษาแก่นธรรมและทันต่อโลกที่มีการเปลี่ยนแปลงตลอดเวลาอย่างรวดเร็ว

ล้อมกรอบ

สัมมาสมาธิ ตอนที่  ๑๓

แม้จิตสงบก็สงบอยู่ในความตื่นรู้

โดย พระราชกิจจาภรณ์ (เทอด ญาณวชิโร)

จากตอนที่แล้วอธิบายวิธีการถอนจิตออกจากสมาธิ หลังจากอดทนถึงที่สุดตามเหตุปัจจัย ที่ต้องไปทำภารกิจต่างๆ ต่อในชีวิตประจำวัน ก็อาศัยสมาธิที่นุ่มนวลควรแก่การงานนี้เองอย่างต่อเนื่อง ในความหมายนี้คือ ทำสมาธิจนจิตสงบและแม้จิตสงบก็สงบอยู่ในความตื่นรู้นี่เอง

ในบันทึกธรรม “สัมมาสมาธิ” โดย พระราชกิจจาภรณ์ (เทอด ญาณวชิโร) ฉบับนี้อธิบายต่อมาว่า จิตที่นิ่งราบเรียบในสมาธิ มีความสมดุลเป็นเอกภาพ ดำรงสภาวะความเป็นกลาง นิ่งอยู่ในความตื่นรู้ จะรับรู้ทุกความคิดที่เกิดขึ้นแล้วดับไป แม้จิตจะคิดหรือปรุงแต่งเรื่องใดก็จะอยู่ในการรับรู้ของสติมีสัมปชัญญะรู้ตัวทั่วพร้อม แม้ความคิดแล้วความคิดเล่าจะเกิดขึ้น  แต่ความคิดนั้นก็จะไม่รบกวนความสงบให้กระเพื่อม  หลุดลอยออกไปจากความเป็นกลาง จะมีอุเบกขารักษาความสมดุลเป็นเอกภาพในความเป็นกลางไว้เช่นนั้น

คือ แม้จะเกิดความคิดด้านสุข(สุขเวทนา) ก็ไม่รบกวนให้ความสงบกระเพื่อมหลุดออกจากความเป็นกลาง แม้จะเกิดความคิดด้านทุกข์ (ทุกขเวทนา) ก็ไม่รบกวนให้ใจกระเพื่อมไหวออกจากความสงบหลุดออกจากความเป็นกลาง หรือแม้จะไม่มีความคิดไปทางสุขหรือทุกข์ชอบหรือชัง ก็เฝ้ากำหนดดูรู้อยู่เฉยๆ  ว่า ขณะนี้ใจไม่สุขไม่ทุกข์ แต่เป็นใจเฉยๆ (อทุกขมสุขเวทนา)

         ความคิดที่เกิดขึ้น  ไม่ว่าสุขหรือทุกข์ ชอบหรือชัง  ก็จะเป็นแต่เพียงสิ่งที่เกิดขึ้นแล้วก็ดับไปในจิต ตามธรรมชาติของความคิดเท่านั้น ผู้รู้ก็เป็นแต่เพียงผู้รู้  จะคิดดีหรือคิดไม่ดี ชอบหรือชังก็จะอยู่ในการรับรู้ของสติสัมปชัญญะ เหมือนแม่แม้จะปล่อยให้ลูกออกไปวิ่งเล่น แต่ก็จะให้อยู่ในสายตา คอยระแวดระวังเกรงจะเกิดอันตราย

         จิตที่รักษาความสมดุลเป็นกลางไว้ได้ จะรับรู้เพียงความคิดที่เกิดขึ้นและดับไปเท่านั้น โดยความคิดที่เกิดขึ้น (สังขาร–การปรุงแต่ง) ไม่สามารถดึงจิตให้หลุดออกไปจากความเป็นกลางได้ เช่นเดียวกับขณะที่อยู่กับความสงบ มีความสมดุลเป็นกลาง เสียงจากภายนอกที่เรียกกันว่าอารมณ์ภายนอก ที่เกิดขึ้นรอบตัวก็ไม่สามารถดึงจิตให้ออกไปจากความสงบได้

ไม่ว่าจะเป็นเสียงอะไรต่อเสียงอะไรที่เกิดขึ้นรอบตัว ก็จะเป็นเพียงรับรู้ว่าเป็นเสียง แล้วเสียงนั้นก็จะเลือนหายไป ไม่มีอิทธิพลพอที่จะกระทบจิตให้กระเพื่อมไหวหลุดออกไปจากความสงบได้ และแม้กายจะรับรู้สัมผัสทางกายที่เกิดขึ้นจากลมที่โชยพัดกระทบกาย จะเย็น จะหนาว จะร้อน ก็รับรู้ เพียงว่าเป็นความเย็น ความหนาว ความร้อนที่เกิดจากดิน ฟ้า อากาศ แต่ก็ไม่มีอิทธิพลพอที่จะดึงจิตที่อยู่ในความสงบให้ออกจากความสมดุลเป็นกลางได้ ก็เป็นแต่เพียงสิ่งที่เกิดขึ้นตามธรรมชาติ ดำรงอยู่ตามธรรมชาติ แล้วก็หายไปตามธรรมชาติ ไม่มาหายไปที่จิต

           (โปรดติดตามตอนต่อไปสัปดาห์หน้า)

รำลึกวันวาน…มโนปณิธาน พระราชกิจจาภรณ์ (ตอนที่ ๔๗) “น้ำใจวิญญูชนคนเล็กๆ, การศึกษาบาลีและปริยัติสามัญ หัวใจของการรักษาพระเณรไว้ได้ในอนาคต” โดย มนสิกุล โอวาทเภสัชช์

จากคอลัมน์ มโนปณิธาน (หน้าธรรมวิจัย นสพ.คมชัดลึก วันอังคารที่ ๑๗ ธันวาคม พ.ศ.๒๕๖๒)

The post รำลึกวันวาน…มโนปณิธาน พระราชกิจจาภรณ์ (ตอนที่ ๔๗) “น้ำใจวิญญูชนคนเล็กๆ, การศึกษาบาลีและปริยัติสามัญ หัวใจของการรักษาพระเณรไว้ได้ในอนาคต” appeared first on Manasikul Online.

หลังจากที่สามเณรเทอด วงศ์ชะอุ่ม บวชได้หนึ่งพรรษาก็เรียนนักธรรมชั้นตรี ฝึกท่องบทสวดมนต์และฝึกอ่านอักษรธรรมสำหรับเทศน์ตามประเพณีอีสาน พอเข้าพรรษาที่สอง หลวงพ่อวัดปากน้ำ พระมงคลธรรมวัฒน์(บุญจันทร์ จตฺตสลฺโล) ซึ่งเป็นครูบาอาจารย์ของท่านรูปแรก ต้องการให้ท่านได้เปรียญจึงส่งไปเรียนบาลี แต่มีเหตุต้องให้ย้ายกลับมาหลังออกพรรษา และท่านได้ข่าวว่า โยมพ่อกับโยมแม่ท่านอยากให้สึก ซึ่งในใจขณะนั้นท่านยังไม่อยากสึก เป็นเหตุให้ตัดสินใจไปอยู่กับพระอาจารย์มหามังกร ปญฺญาวโร ตอนที่หลวงพ่อวัดปากน้ำถามว่าใครบ้างที่จะไปอยู่อุปัฏฐากท่านในป่า สามเณรเทอดก็อาสา …

และนั่นคือจุดเปลี่ยนชีวิตอีกครั้งของเณรน้อยกลางป่าใหญ่ ในวัดร้างที่ไม่มีชาวบ้านกล้าล่วงล้ำกล้ำกลายเข้าไปในเวลาต่อมาถึง ๔ ปี

      ณ วัดร้างริมแม่น้ำมูล มีเรื่องราวกรรมฐานมากมาย ที่สามเณรเทอด ได้เรียนรู้จากพระอาจารย์ฺมหามังกร และการอยู่เพียงลำพังเป็นบททดสอบอันวิเศษที่ทำให้ท่านก้าวข้ามความกลัวได้อย่างไร อดใจรอ อีกนิด

แวะพักกับวันวาน…

มโนปณิธาน พระราชกิจจาภรณ์ (ตอนที่ ๕)  วิถีแห่งศรัทธารักษาป่า  

กันก่อน…

        มีเรื่องเล่าขานกันในหมู่ชาวบ้าน ตรงบริเวณปากบุ่งสระพังบรรจบกับแม่น้ำมูล จังหวัดอุบลราชธานี มีพื้นที่ลาดโล่งเตียนจนถึงหาดทราย เป็นท่าที่แม่ทัพนายกองนำช้างม้าศึกลงกินน้ำ  เรื่องเล่าของป่าแห่งนี้มีมากมายหลายสำนวน ตามแต่ผู้เล่าจะปรุงแต่งกันไปจนกลายเป็นตำนานต่างๆ นานา…

เช่น ถึงวันพระจะมีดวงไฟลอยจากวัดป่าเข้าหมู่บ้าน มีไฟพะเนียงพุ่งขึ้นจากดิน เจ้าของย้ายที่ฝังทรัพย์สมบัติใหม่ ฆ้องทองคำใต้พื้นดินดังสะท้อนในคืนวันเพ็ญ และเสียงกระดิ่งช้างม้าศึกดังกึกก้องยามค่ำคืน

          ท่านเจ้าคุณพระราชกิจจาภรณ์ เล่าย้อนไปในวัยเยาว์ให้ฟัง ช่วงที่เป็นสามเณรน้อย ต่อมาว่า  ป่าแห่งนี้เป็นที่ซึ่งหลวงพ่อวัดปากน้ำ พระมงคลธรรมวัฒน์(บุญจันทร์ จตฺตสลฺโล) บุ่งสระพัง จ.อุบลราชธานี    ใช้เป็นสถานที่ปลีกตัวออกมานั่งสมาธิบำเพ็ญภาวนาอยู่เป็นประจำ  

อยู่มาวันหนึ่ง หลวงพ่อท่านเกิดนิมิตว่ามีพระพุทธรูปฝั่งอยู่ใต้ดินในป่าแห่งนี้  จะเกิดพายุพัดต้นตาลหัก ให้ขุดตรงจุดที่ปลายต้นตาลหักลง พอให้ชาวบ้านขุดตามนั้น ก็พบพระพุทธรูปเนื้อเงิน ศิลปะแบบเชียงแสนล้านช้าง ขนาดหน้าตัก ๑๑ นิ้ว หรือ ๑๒ นิ้วเศษ มีพระพุทธรูปทองคำ พระพุทธรูปสำริด พระผง และข้าวของเครื่องใช้อื่นๆ อีกจำนวนหนึ่ง  แล้วท่านก็นำมาประดิษฐานไว้เป็นพระพุทธรูปสำคัญประจำวัดปากน้ำ  ของบางส่วนนอกเหนือจากนี้ ได้สร้างพระพุทธรูปครอบไว้ในป่าแห่งนี้

“ เหตุการณ์นี้เกิดขึ้นใน ปี ๒๕๑๕  หลังอาตมาเกิดเพียงหนึ่งปี ยิ่งเพิ่มความเชื่อความศรัทธาให้กับชาวบ้านในทางศักดิ์สิทธิ์สำคัญมากขึ้น  ที่สุดนอกจากหลวงพ่อแล้ว ป่าแห่งนี้ก็ไม่มีใครกล้ารุกล้ำกล้ำกลายเข้ามา  จึงกลายเป็นสถานที่ปลีกวิเวกบำเพ็ญจิตตภาวนาของท่านพระอาจารย์มหามังกร  ปญฺญาวโร ต่อมา โดยมีอาตมาเป็นเณรอุปัฏฐาก

          “ที่จริง สถานที่ตรงนี้ชาวบ้านเรียกวัดป่าก็ไม่ใช่วัดมีอาคารสถานที่อะไร  แต่เป็นป่าใหญ่นอกหมู่บ้าน  ตั้งอยู่ริมแม่น้ำมูล มีเพียงศาลาโล่งๆ หลังเดียว และกุฏิไม้แบบกรรมฐานอีกหนึ่งหรือสองหลัง ที่เรียกวัดป่าก็เป็นแต่เพียงเรียกตามคำบอกเล่าต่อๆ กันมาว่า สถานที่แห่งนี้เคยเป็นวัดร้างมาตั้งแต่แรกตั้งเมืองอุบลราชธานีศรีวนาลัย  มีเหตุถูกปล่อยให้ทิ้งร้างจนกลายเป็นป่าใหญ่ดงทึบ บ้างก็ว่าเกิดโรคระบาดชาวบ้านจึงย้ายบ้านหนี บ้างก็ว่าถูกทิ้งร้างมาตั้งแต่คราวพระวอพระตาถูกข้าศึกฆ่า ชาวบ้านก็เลยเรียกวัดป่า”

          และก่อนหน้าที่จะขุดพบพระพุทธรูปราวปี ๒๔๙๓ ก็มีการขุดพบพระพิฆเณศวร์หินทราย และโคอุสุภราช หลวงพ่อวัดปากน้ำ เล่าว่าทางการนำไปเก็บรักษาไว้ ชาวบ้านจึงเรียกป่าแห่งนี้ว่า “ดงพระคเณศวร์” แล้วก็เรียกติดปากจนถึงปัจจุบันว่า “วัดป่าพระพิฆเณศวร์”

          ท่านอาจารย์เจ้าคุณเทอดเชื่อมโยงให้เห็นความสัมพันธ์ของวัด บ้าน และชุมชนที่ผูกพันประหนึ่งญาติพี่น้องนี่เองที่ทำให้ท่านสามารถอยู่ในเพศของบรรพชิตต่อมาได้จนถึงทุกวันนี้ และที่สำคัญก็คือ เมื่อความศรัทธาในบวรพระพุทธศาสนาอย่างแน่นแฟ้น ทำให้เกิดความเมตตากรุณาต่อกัน รวมไปถึงต้นไม้และสัตว์ป่านานาชนิดก็ได้รับการปกป้องคุ้มครองไปด้วย การมีเสนาสนะเล็กๆ ในป่า หรือ วัดเล็กๆ ในป่าก็เพื่อการรักษาป่าไม้และสัตว์ป่าให้ได้ดำรงอยู่เพื่อเป็นลมหายใจให้กับผู้คนชนรุ่นต่อๆ ไปได้อาศัยต้นน้ำไว้ยังชีพและมีต้นธรรมไว้เรียนรู้จิตใจตัวเราเอง เพราะ การรักษาป่า ก็คือ การรักษาธรรม

(จากคอลัมน์ มโนปณิธาน โดย มนสิกุล โอวาทเภสัชช์ หน้าธรรมวิจัย นสพ.คมชัดลึก วันอังคารที่ ๑๘  กรกฎาคม พ.ศ.๒๕๖๐ )

The post รำลึกวันวาน…มโนปณิธาน พระราชกิจจาภรณ์ (ตอนที่ ๕) วิถีแห่งศรัทธารักษาป่า appeared first on Manasikul Online.