ผ่านไปแล้ว… “มหาสงกรานต์ มหาสมัย ไทยเย็นฉ่ำ ณ วัดสระเกศ ราชวรมหาวิหาร ภูเขาทอง ตั้งแต่วันที่ ๑๐ – ๑๕ เมษายน พุทธศักราช ๒๕๖๙ ที่ผ่านมา

คลิกชม พิธีบังสุกุลอุทิศบุญญาติพลี เนื่องในเทศกาลสงกรานต์ ประจำปีพุทธศักราช ๒๕๖๙

กราบขอบพระคุณ YouTube ช่อง Jariyatam Channel

ในวันที่ ๑๕ เมษายน พุทธศักราช ๒๕๖๙ เวลา ๑๕.๐๐ น. ทางวัดสระเกศ ราชวรมหาวิหาร ได้จัดพิธีบังสุกุลอุทิศบุญญาติพลี เนื่องในเทศกาลสงกรานต์ ประจำปีพุทธศักราช ๒๕๖๙ ณ ศาลาบำเพ็ญกุศล ๒ วัดสระเกศ ราชวรมหาวิหาร เขตป้อมปราบศัตรูพ่าย กรุงเทพมหานคร

คณะสงฆ์วัดสระเกศ ราชวรมหาวิหาร ประกอบพิธีบังสุกุลอุทิศบุญญาติพลี หรือการอุทิศส่วนกุศลแก่บรรพชนผู้ล่วงลับ

โดยที่ผ่านมา ทางวัดสระเกศได้เปิดโอกาสให้พุทธศาสนิกชนร่วมทำบุญก่อเจดีย์ข้าวสาร เพื่อความเป็นสิริมงคล สรงน้ำพระ ขอพรเพื่อความเจริญรุ่งเรืองในเทศกาลปีใหม่ไทย และเขียนชื่อ-นามสกุลบรรพบุรุษ ทำพิธีบังสุกุลอุทิศส่วนกุศลแก่ญาติผู้ล่วงลับ

รวมถึงพุทธศาสนิกชนที่อยู่ทางไกล สามารถทำบุญออนไลน์ได้ โดยการเขียนชื่อ-นามสกุลบรรพบุรุษผู้ล่วงลับ ส่งมาทาง Google Form

ในการนี้ ได้รับเกียรติจากท่านพิศิษฐ์ ลีลาวชิโรภาส อดีตผู้ว่าการตรวจเงินแผ่นดิน เป็นประธานฝ่ายฆราวาส จุดธูปเทียนบูชาพระรัตนตรัย จากนั้นพระสงฆ์ประกอบพิธีตามลำดับ พร้อมกันนั้น ยังได้ร่วมกันประกอบพิธีเผากระดาษที่ได้เขียนชื่อ-นามสกุลบรรพบุรุษทั้งหมด

ความหมายและที่มาของพิธีบังสุกุลอุทิศบุญญาติพลี เนื่องในเทศกาลสงกรานต์ ประจำปีพุทธศักราช ๒๕๖๙ ณ วัดสระเกศฯ

ความหมายของ “บังสุกุล” ย้อนกลับไปถึงสมัยที่พระพุทธเจ้าทรงอาศัยผ้าบังสุกุลนำมาตัดเย็บเป็นจีวรนุ่งห่ม

บังสุกุล แปลว่า ฝั่งแห่งฝุ่น, กองฝุ่น, คลุกฝุ่น, เปื้อนฝุ่น เป็นคำใช้เรียกผ้าที่ภิกษุชักจากศพ หรือผ้าที่ทอดไว้หน้าศพ หรือผ้าที่ทอดไว้บนด้ายสายสิญจน์ หรือผ้าภูษาโยงที่ต่อมาจากศพด้วยการพิจารณากรรมฐานว่า ผ้าบังสุกุล โดยเรียกกริยาที่พระชักผ้าหรือพิจารณาผ้าเช่นนั้นว่า ชักผ้าบังสุกุล หรือ พิจารณาผ้าบังสุกุล

คำว่า “บังสุกุล” นั้น มาจากคำภาษาบาลีว่า ปํสุ (อ่านว่า ปัง-สุ) แปลว่า ฝุ่น และคำว่า กูล (อ่านว่า กู-ละ) แปลว่า เปื้อน, คลุก สมาสคำทั้งสองเข้าด้วยบทวิเคราะห์เป็น ปํสุกูล (อ่านว่า ปัง-สุ-กู-ละ) แปลว่า ผ้าที่เปื้อนฝุ่น เมื่อมาเป็นคำไทย เปลี่ยน “ปอ ปลา” เป็น “บอ ใบไม้” รัสสะ “สระ อู” ให้สั้นลง เป็น “อุ” และปรับเสียงเป็นรูปแบบภาษาไทยที่มีตัวสะกด เป็น บังสุกุล อ่านว่า บัง-สุ-กุน

ในสมัยพุทธกาลภิกษุต้องแสวงหาผ้าที่เขาทิ้งแล้วจากกองขยะหรือจากป่าช้ามาทำจีวรใช้ ผ้าเหล่านั้นส่วนใหญ่จะเปื้อนฝุ่นหรือสกปรก จึงเรียกว่าบังสุกุล โดยประวัติความเป็นมาตั้งแต่สมัยพุทธกาล

สมัยนั้น พระพุทธเจ้าไม่อนุญาตให้พระภิกษุรับผ้านุ่งห่มจากฆราวาส แต่ให้พระภิกษุเก็บผ้าบังสุกุลหรือผ้าที่เขาทิ้งไว้ตามร้านตลาดหรือผ้าห่อศพที่ไม่มีผู้ใดปรารถนา เพราะสกปรก มาซักล้างให้สะอาด แล้วเก็บไว้เพื่อนำมาตัดเย็บเป็นผ้าผืนใดผืนหนึ่งที่ชำรุดเช่น ผ้านุ่งหรืออันตรวาสกหรือผ้าสบง ผ้าห่มหรือผ้าจีวรหรือผ้าอุตตราสงค์ หรือผ้าห่มซ้อนหรือสังฆาฎิ ในเวลาที่เหมาะสมต่อไป

ต่อมา จึงมีพระบรมพุทธานุญาตให้รับผ้าจากฆราวาสได้ เพื่อเจริญศรัทธาของอุบาสกอุบาสิกาผู้เลื่อมใส และบรรเทาความยากลำบากของพระภิกษุสงฆ์ในการแสวงหาผ้าอีกทางหนึ่งด้วย (จากวิกิพีเดีย สารานุกรมเสรี)

สำหรับคำว่า “ญาติพลี” ใน “พจนานุกรมพุทธศาสน์ ฉบับ ประมวลศัพท์” สมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ (ป.อ. ปยุตฺโต) อธิบายว่า ญาติพลี หมายถึง สงเคราะห์ญาติ, ช่วยเหลือเกื้อกูลญาติ, การจัดสรรสละรายได้หรือทรัพย์ส่วนหนึ่งเป็นทุนสำหรับการช่วยเหลือเกื้อกูลญาติพี่น้อง, การใช้รายได้หรือทรัพย์ส่วนหนึ่งเพื่อเอื้อเฟื้อเกื้อกูลกันในด้านการสงเคราะห์ญาติ (ข้อ ๑ ในพลี ๕ อย่างแห่งโภคอาทิยะ ๕ )

สำหรับคำว่า “พลี” พจนานุกรมพุทธศาสน์ ฉบับ ประมวลศัพท์” สมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ (ป.อ. ปยุตฺโต) อธิบายว่า ทางพราหมณ์ หมายถึง บวงสรวง, ทางพุทธ คือ สละเพื่อช่วยหรือบูชา หมายถึงการจัดสรรสละรายได้หรือทรัพย์บางส่วน เป็นค่าใช้จ่ายประจำสำหรับการทำหน้าที่เกื้อกูลต่อผู้อื่นและการสงเคราะห์ช่วยเหลือกันในด้านต่างๆ, การทำหน้าที่เกื้อกูลต่อผู้อื่นและการสงเคราะห์ช่วยเหลือกัน ที่พึงปฏิบัติยามปกติเป็นประจำ โดยใช้รายได้หรือทรัพย์ที่จัดสรรสละเตรียมไว้สำหรับด้านนั้นๆ มี ๕ คือ
๑. ญาติพลี สงเคราะห์ญาติ
๒. อติถิพลี ต้อนรับแขก
๓. ปุพพเปตพลี ทำบุญอุทิศให้ผู้ตาย
๔. ราชพลี ถวายเป็นหลวง หรือบำรุงราชการ เช่น เสียภาษีอากร
๕. เทวตาพลี ทำบุญอุทิศให้เทวดา

และ สำหรับ โภคอาทิยะ ๕ ใน “พจนานุกรมพุทธศาสน์ ฉบับ ประมวลศัพท์” สมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ (ป.อ. ปยุตฺโต) อธิบายต่อมาว่า โภคอาทิยะ, โภคาทิยะ ประโยชน์ที่ควรถือเอาจากโภคทรัพย์มี ๕ คือ
๑. เลี้ยงตัว มารดา บิดา บุตร ภรรยา บ่าวไพร่ ให้เป็นสุข
๒. เลี้ยงเพื่อนฝูงผู้ร่วมงานร่วมกิจการให้เป็นสุข
๓. บำบัดป้องกันภยันตราย
๔. ทำ พลี ๕ อย่าง
๕. ทำทานในสมณพราหมณ์ผู้ประพฤติชอบ

ดังนั้น ความหมายและที่มาของพิธีบังสุกุลอุทิศบุญญาติพลีจึงลึกซึ้งยิ่ง ด้วยเป็นการกตัญญูกตเวทิตาต่อบรรพบุรุษที่ล่วงลับไปแล้วอย่างยิ่ง ด้วยการทำบุญและอุทิศกุศลทุกด้านอย่างครบถ้วน

ความหมาย และที่มาของพิธีบังสุกุลอุทิศบุญญาติพลี เนื่องในเทศกาลสงกรานต์ ประจำปีพุทธศักราช ๒๕๖๙ ณ วัดสระเกศฯ

The post ความหมาย และที่มาของพิธีบังสุกุลอุทิศบุญญาติพลี เนื่องในเทศกาลสงกรานต์ ประจำปีพุทธศักราช ๒๕๖๙ ณ วัดสระเกศฯ appeared first on Manasikul Online.

(๕) “บารมีสามสิบทัศ” รหัสธรรมสุวรรณสาม “จาก ทศชาติ ปณิธานมหาบุรุษไม่เปลี่ยนแปลง ถึง ลูกผู้ชายต้องบวช” สามเณรพุทธศากยบุตร เจริญพระพุทธมนต์ถวายเป็นพระราชกุศลแด่ สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง ณ พุทธสถานฮ่องธรรม  ฮ่องคำอีสาน จังหวัดศรีสะเกษ

พระสุวรรณสาม

ตำนานคนกตัญญู

“ความทุกข์เพราะถูกยิงด้วยธนู ไม่ทุกข์นัก

แต่ความทุกข์ที่จะไม่ได้เห็นบิดามารดาตลอดไป

เป็นทุกข์ยิ่งกว่าถูกยิงด้วยธนู” 

พระพุทธเจ้าตรัสเล่าถึงเรื่องราวในอดีตชาติของพระองค์ ขณะบำเพ็ญ “เมตตาบารมี” เมื่อครั้งเกิดเป็นสุวรรณสาม ชายหนุ่มผู้มีจิตใจอ่อนโยนเปี่ยมไปด้วยเมตตา สุวรรณสามได้ทิ้งความสุข สนุกสนานตามประสาเด็กหนุ่มทั้งหลาย เลี้ยงดูพ่อแม่ตาบอด ไม่เสียดายแม้กระทั่งชีวิต เพราะความรัก ความเมตตา ที่มีต่อพ่อแม่ผู้ตาบอด ใช้ชีวิตอยู่ท่ามกลางป่า มีสัตว์ป่าเป็นเพื่อน

สุวรรณสามชาดก ปรากฏอยู่ในพระไตรปิฎก ขุททกนิกาย ชาดก มหานิบาต และอรรถกถา  ขุททกนิกาย ชาดก มหานิบาต

         ขณะตรัสเล่าเรื่องสุวรรณสามนั้น พระพุทธองค์ประทับอยู่ที่พระเชตวันมหาวิหาร อารามที่ท่านอนาถบิณฑิกเศรษฐีซื้ออุทยานพระกุมารพระนามว่า“เชต” สร้างถวาย พระพุทธองค์ทรงสรรเสริญพระภิกษุรูปหนึ่ง ผู้บิณฑบาตเลี้ยงบิดามารดา เพื่อจะยกย่องพระภิกษุผู้เลี้ยงดูบิดามารดา ด้วยสิ่งของที่ชาวบ้านถวายว่า เป็นพระภิกษุยอดกตัญญู ให้เป็นแบบอย่างแก่พระภิกษุทั้งปวง  พระพุทธองค์จึงตรัสเรื่องราวในอดีตชาติของพระองค์ที่เคยบวชเรียนและเลี้ยงดูพ่อแม่มาก่อนที่จะเกิดเป็นสุวรรณสาม ลูกกตัญญู

คลิกอ่าน ทศชาติ ฉบับ ญาณวชิระ

คลิกฟัง ทศชาติ ฉบับ ญาณวชิระ

เรื่องย่อ พระสุวรรณสาม ตำนานคนกตัญญู …

สุวรรรณสามเป็นบุตรของดาบส และดาบสินี ที่ดำรงเพศพรหมจรรย์มาโดยตลอด แต่ด้วยความที่ท่านทั้งสองมีบุพกรรมกับงูพิษ ที่จะต้องทำให้ท่านทั้งสองตาบอดในอนาคต ท้าวสักกเทวราช จึงเป็นห่วงได้ลงมาจากเทวโลกแล้วขอให้ท่านมีบุตร เพื่อช่วยเหลือท่านยามตาบอด ดาบสทั้งสองไม่เสพโลกธรรม ท้าวสักกเทวราช จึงขอให้ท่านทุกูลบัณฑิตดาบสเอามือลูบท้องปาริกาดาบสินีเวลานางมีระดู ในกาลต่อมา พระโพธิสัตว์จุติจากเทวโลก มาถือปฏิสนธิในครรภ์นางปาริกาดาบสินี

ครั้นล่วงเลยไปสิบเดือน นางคลอดบุตรมีผิวพรรณงาม ทั้งดาบสและดาบสินีจึงตั้งชื่อว่า “สุวรรณสาม”  

สุวรรณสาม เลี้ยงดาบสทั้งสองนั้นในป่าใหญ่ วันหนึ่งดาบสทั้งสองซึ่งเป็นบิดามารดาของสุวรรณสามเข้าไปเก็บผลไม้ในป่า เจอฝนตกหนักระหว่างทางจึงพากันเข้าไปยืนหลบฝนที่โคนต้นไม้บนจอมปลวกแห่งหนึ่ง งูพิษซึ่งอาศัยอยู่ที่จอมปลวก ได้กลิ่นเหงื่อเจือน้ำฝนจากกายของ สองดาบส จึงพ่นพิษออกมา ถูกตาทั้งสองข้างของดาบสและดาบสินีนั้น บอดสนิท ไม่สามารถมองเห็น กันและกัน

บิดามารดาของสุวรรณสาม ได้ทำกรรมไว้ในอดีตชาติ แม้จะออกบวชเป็นฤาษี บำเพ็ญสมณธรรม ก็ยังประสบเคราะห์กรรม มีเหตุทำให้ต้องตาบอด

ในอดีตชาติ ทั้งสองคน เคยเกิดในตระกูลแพทย์ เป็นแพทย์ผู้เชี่ยวชาญด้านจักษุ เป็นจักษุแพทย์ ผู้มีชื่อเสียง นายแพทย์นั้น ได้ทำการรักษาโรคในจักษุของชายผู้มีทรัพย์มากคนหนึ่ง เมื่อดวงตาของชายผู้นั้น หายดีเป็นปกติแล้ว กลับไม่ยอมจ่ายค่ารักษาให้นายแพทย์คนนั้น นายแพทย์โกรธจึงกลับบ้านไปปรึกษาภรรยาว่า ควรจะทำอย่างไรกับชายผู้นั้นดี

  ฝ่ายภรรยา ได้ฟังสามีกล่าว ก็โกรธเช่นกัน จึงบอกสามีว่า “อย่าไปต้องการทรัพย์มันเลย  ประกอบยาหยอดตาขนานหนึ่งให้ ทำให้มันกลับไปตาบอดเหมือนเดิม” สามีเห็นด้วย จึงออกจากเรือน ไปหาชายผู้นั้น ได้ทำตามนั้น ไม่นานนัก ดวงตาทั้งสองข้างของชายผู้มีทรัพย์มาก ก็บอดสนิท  “บิดามารดาของสุวรรณสามตาบอด เพราะกรรมนี้”

ส่วนสุวรรณสาม นั่งคอยบิดามารดา จนอาทิตย์อ่อนแสงเย็นลงทุกขณะ เห็นผิดปกติ จึงร้อนใจ เป็นห่วงบิดามารดาว่า ในวันก่อน ๆ บิดามารดาเคยกลับมาในเวลานี้ แต่วันนี้ กลับผิดเวลา สุวรรณสาม ตัดสินใจเดินสวนทางไปตามเส้นทางที่กำหนดไว้ในเวลาที่บิดามารดาไปและกลับ เดินไปพลางตะโกนกู่ร้องเรียกหาเรื่อยไป ท่านทั้งสองนั้น จำเสียงลูกชายได้ ก็ขานรับ แต่เพราะความเป็นห่วง กลัวจะเกิดอันตราย จึงร้องห้ามไม่ให้สุวรรณสามเข้าไปที่นั้น ว่า “ลูกสาม ในที่นี้ มีอันตราย ลูกอย่าเข้ามา”  สุวรรณสามกล่าวว่า “ถ้าอย่างนั้น พ่อกับแม่ จับไม้เท้าแล้ว เดินออกมา”

สุวรรณสาม จึงยื่นไม้เท้ายาวให้จับออกมา แล้วถามถึงสาเหตุว่า ทำไมถึงตาบอด บิดามารดาทั้งสอง จึงเล่าให้ลูกชายฟังว่า ขณะเดินทางกลับมาถึงบริเวณนี้ เกิดฝนตกหนัก จึงเข้ามายืนหลบฝนอยู่บนจอมปลวก ที่โคนต้นไม้นี้ ตาทั้งสองก็บอด สุวรรณสามได้ยินเช่นนั้น ก็รู้ว่า มีงูพิษอยู่ในจอมปลวก นั้น

สุวรรณสามเห็นบิดามารดาตาบอดเช่นนี้ จึงร้องไห้ ครั้นแล้ว ก็กลับหัวเราะ บิดามารดา เกิดความสงสัยว่า ทำไมลูกร้องไห้ แล้วกลับหัวเราะ จึงถามถึงสาเหตุ สุวรรณสามตอบว่า ที่ร้องไห้ เพราะเสียใจว่า ดวงตาของบิดามารดาบอดสนิท ในเวลาที่ตนยังเด็กอยู่ จึงร้องไห้ แต่ก็ดีใจว่าจะได้ปฏิบัติบำรุงท่านทั้งสอง ตั้งแต่อายุยังน้อย จึงหัวเราะ สุวรรณสาม ปลอบโยนบิดามารดาให้เบาใจ แล้วนำกลับมาอาศรม

ตั้งแต่วันนั้นเป็นต้นมา สุวรรณสามได้ผูกเชือกเป็นราวในบริเวณอาศรม สำหรับบิดามารดาเดินไปในที่ต่าง ๆ ทั้งในที่พักกลางคืน ที่พักกลางวัน ที่จงกรม ที่บรรณศาลา และที่ถ่ายอุจจาระ ปัสสาวะ แล้วเข้าป่า เก็บผลไม้มาเตรียมไว้ในบรรณศาลา เก็บกวาดที่อยู่ของบิดามารดาแต่เช้าตรู่   ไหว้บิดามารดาก่อนแล้ว จึงถือหม้อน้ำ ไปแม่น้ำมิคสัมมตานที ตักน้ำดื่มมา จากนั้น ก็จัดเตรียมผลไม้ นานาชนิด ไม้สีฟัน และน้ำบ้วนปากไว้พร้อม ครั้นบิดามารดาฉันเสร็จ บ้วนปากแล้ว ตนเองจึงทานผลไม้ที่เหลือ เมื่อทานเสร็จแล้ว ก็กราบลาบิดามารดา มีฝูงสัตว์ป่านานาชนิดแวดล้อม เข้าป่า เพื่อหาผลไม้อีก เหล่ากินนรที่เชิงเขา ต่างแวดล้อมพระโพธิสัตว์ ช่วยเก็บผลไม้มาให้

 ตกเย็น สุวรรณสามกลับมาถึงอาศรม เอาหม้อตักน้ำมาตั้งไว้ ต้มน้ำให้ร้อน แล้วอาบ และ ล้างเท้าบิดามารดา นำกระเบื้องถ่านเพลิง มาให้บิดามารดาผิง เช็ดมือเช็ดเท้าบิดามารดา  เมื่อบิดามารดานั่งแล้ว ให้บริโภคผลไม้ ส่วนตนเอง บริโภคภายหลังจากที่บิดามารดาบริโภคเสร็จแล้ว เก็บผลไม้ที่เหลือไว้ใน อาศรมบท สุวรรณสามปฏิบัติบำรุงบิดามารดาเช่นนี้ ด้วยความสุขใจ ตลอดมา

ถูกยิงด้วยธนูอาบยาพิษ

         สมัยนั้น พระราชา พระนามว่า “พระเจ้าปิลยักษ์” ครองราชสมบัติในกรุงพาราณสี  แคว้นกาสี พระองค์ติดใจในรสเนื้อกวาง จึงมอบราชสมบัติให้พระชนนีว่าราชการแผ่นดิน จัดเตรียมอาวุธสำหรับล่าเนื้อ มุ่งหน้าสู่ป่าหิมวันต์ เพียงพระองค์เดียว ทรงฆ่ากวาง เสวยเนื้อ แล้วเสด็จไปจนถึงแม่น้ำมิคสัมมตานที เสด็จย้อนขึ้นไปตามสายน้ำที่ไหลลงมา จนถึงท่าที่สุวรรณสามลงตักน้ำ ทอดพระเนตร เห็นรอยเท้ากวางมากมาย ในบริเวณท่าน้ำนั้น จึงทำซุ้มด้วยกิ่งไม้สด ประทับนั่ง ดักยิงกวางอยู่ในซุ้มนั้น

วันนั้น สุวรรณสามเก็บผลไม้มา ในเวลาเย็น จัดเก็บไว้ในอาศรมแล้ว จึงกราบลาบิดามารดาไปตักน้ำ เดินถือหม้อน้ำ ไปตามทางที่เคยเดิน มีฝูงกวางแวดล้อมไป เป็นจำนวนมาก สุวรรณสามให้กวางสองตัวเดินเคียงคู่กัน วางหม้อน้ำดื่มบนหลังกวางทั้งสอง ใช้มือประคอง เดินไปท่าน้ำด้วยความร่าเริง สนุกสนาน เล่นหัวกับฝูงสัตว์ป่า เหมือนเพื่อนเล่น

         ฝ่ายพระราชา ประทับแอบอยู่ในซุ้ม ทอดพระเนตรเห็นสุวรรณสาม แวดล้อมด้วยฝูงกวางเดินมา ทรงคิดว่า พระองค์ท่องเที่ยวไปในป่าหิมวันต์ จนมาถึงที่นี่ ยังไม่เคยเห็นมนุษย์สักคนเดียว  ชายหนุ่มผู้นี้ จะเป็นเทวดา หรือนาค ก็ไม่อาจทราบได้ ถ้าพระองค์เข้าไปไต่ถาม หากเป็นเทวดา ก็จะเหาะหนีไปในอากาศ หากเป็นนาค ก็จะดำดินหนีไป แล้วพระองค์ ก็ไม่สามารถจับได้

พระองค์ ไม่ได้เที่ยวอยู่ในป่าตลอดไป เมื่อกลับพระนคร หากพระองค์ถูกหมู่อำมาตย์ถามว่า ขณะท่องเที่ยวอยู่ในป่าหิมวันต์ ได้เคยทอดพระเนตรเห็นอะไรแปลก ๆ บ้าง ครั้นบอกว่า เคยเห็นสัตว์ประเภทนี้ เขาก็จะย้อนถามว่า สัตว์ชนิดนั้น ชื่ออะไร เมื่อพระองค์ตอบว่า ไม่รู้จัก เขาก็จะพากันหัวเราะเยาะ  จึงตกลงใจ ที่จะยิงชายหนุ่มผู้นี้ ให้บาดเจ็บก่อน ค่อยถามเรื่องราวทีหลัง

เมื่อฝูงกวางลงดื่มน้ำแล้วขึ้นก่อน สุวรรณสามจึงค่อย ๆ ลงน้ำ กิริยาอาการท่วงที ราวกับพระเถระผู้ได้รับการฝึกหัดจริยาวัตรแล้ว สุวรรณสามอาบน้ำระงับความกระวนกระวายแล้ว  จึงขึ้นจากน้ำ นุ่งผ้าเปลือกไม้สีแดงผืนหนึ่ง ห่มผืนหนึ่ง เอาหนังเสือพาดเฉวียงบ่า ยกหม้อน้ำขึ้นวางบนบ่าซ้าย เตรียมก้าวเท้าเดินกลับ

         พระราชาทรงคิดว่า ยิงเวลานี้แหละ ดีที่สุด จึงยกธนูอาบยาพิษ ขึ้นเล็ง อย่างแผ่วเบา เมื่อได้เป้าหมายที่เหมาะ พลันลูกธนู ก็พุ่งออกจากคัน แหวกอากาศไปด้วยความแรงและเร็ว ตรงเข้าเสียบ ทะลุสีข้างสุวรรณสาม สุวรรณสามร้องเสียงดัง ด้วยความเจ็บปวด ฝูงกวางรู้ว่า สุวรรณสามถูกยิง ต่างก็ตกใจกลัว วิ่งหนีกระเจิดกระเจิงไปคนละทาง

         แม้สุวรรณสาม จะถูกยิง แต่ก็ยังมีสติ ประคองหม้อน้ำไว้ ตั้งสติมั่นแล้ว ค่อย ๆ วางหม้อน้ำลง  คุ้ยเกลี่ยทรายให้เป็นร่อง ตั้งหม้อน้ำ กำหนดทิศ แล้วนอนบนพื้นทรายเนื้อละเอียดขาวดังแผ่นเงิ  หันศีรษะไปทางด้านที่บิดามารดาอยู่ แม้จะเจ็บปวดเจียนขาดใจ แต่ก็ตั้งสติ กล่าวออกไปด้วยถ้อยคำอ่อนโยนว่า “ในป่าแห่งนี้ เราไม่เคยสร้างเวรไว้กับใคร แม้บุคคลผู้มีเวรกับบิดามารดาเรา ก็ไม่มี เช่นกัน” กล่าวได้แค่นี้ ก็ฝืนความเจ็บปวด บ้วนเลือด ถ่มออกจากปาก

แม้มองไม่เห็นพระราชา  ก็ถามออกไปว่า “ใครยิงเรา ซึ่งยังไม่ทันระวังตัว เพราะกำลังแบกหม้อน้ำ จึงไม่ทันได้แผ่เมตตาให้  ท่านเป็นกษัตริย์ พราหมณ์ หรือแพศย์ ยิงเราแล้ว แต่กลับหลบอยู่ในพุ่มไม้ เนื้อของเรา ก็กินไม่ได้   หนังก็ไร้ประโยชน์ เมื่อเป็นเช่นนี้ ทำไม ท่านจึงเข้าใจว่า ควรยิงเรา ท่านเป็นใคร เพื่อนเอ๋ย   จงบอกเราเถิด ยิงเราแล้ว ทำไมจึงซ่อนตัวเสียเล่า” พูดได้แค่นี้แล้ว ก็นิ่งกล้ำกลืนฝืนความเจ็บปวด  

แม้สุวรรณสาม กล่าวเช่นนั้น พระราชาก็ทรงดำริว่า “ไม่ว่าจะเป็นเทวดาหรือนาคก็ตาม  ก็สามารถพูดภาษามนุษย์ได้ทั้งนั้น เราไม่รู้ว่า ชายหนุ่มผู้นี้ เป็นเทวดา เป็นนาค หรือมนุษย์   ถ้าเขาโกรธ ก็อาจทำอันตรายได้ เมื่อบอกให้รู้ว่า เราเป็นพระราชา ไม่มีใคร ที่ไม่กลัว ชายผู้นี้  แม้ถูกเรายิง ล้มลง ก็ไม่ด่าทอ ไม่ตัดพ้อ กลับเรียกเราด้วยถ้อยคำที่ไพเราะจนจับจิต เราควร ไปหาเขา”

ว่าแล้ว พระเจ้าปิลยักษ์ จึงออกจากที่กำบัง เสด็จไปประทับยืนใกล้สุวรรณสาม แล้วตรัสว่า  “เราเป็นพระราชา ของชาวกาสี คนเรียกเราว่า “พระเจ้าปิลยักษ์” เราออกจากราชมณเฑียร  เที่ยวล่ากวาง เรามีความชำนาญในการยิงธนู เป็นที่เล่าลือปรากฏไปทั่วพื้นชมพูทวีปว่า มีฝีมือแม่นยำนัก แม้ช้างอยู่ในระยะลูกศร ก็ไม่สามารถวิ่งหนีไปได้ถึง ๗ ก้าว”

         ครั้นพระราชาสรรเสริญความสามารถของพระองค์ดังนี้แล้ว จึงถามสุวรรณสามว่า  “เธอเป็นใคร เป็นลูกเต้าเหล่าใคร จงบอกชื่อพ่อชื่อแม่ และโคตรของเธอ ให้เราทราบด้วย”  

สุวรรณสามคิดว่า ในป่าใหญ่ไร้มนุษย์เช่นนี้ ถ้าบอกว่า เป็นเทวดา นาค ยักษ์ กินนร หรือ  เป็นกษัตริย์ อย่างใดอย่างหนึ่ง พระราชา ก็ต้องเชื่อ แต่ควรบอกความจริงเท่านั้น จึงทูลว่า  “ขอพระองค์จงทรงพระเจริญ ข้าพระองค์เป็นบุตรฤๅษี ผู้เป็นบุตรของนายพราน ญาติทั้งหลาย เรียกข้าพระองค์ว่า “สาม” วันนี้ ข้าพระองค์ใกล้ตาย นอนอยู่อย่างนี้ เพราะถูกพระองค์ยิง  เหมือนกวางถูกศรพรานป่า ขอพระองค์ทอดพระเนตรข้าพระองค์ นอนจมกองเลือดของตนเถิด  เชิญทอดพระเนตรลูกธนู ที่เข้าข้างขวา ทะลุออกข้างซ้าย ข้าพระองค์บ้วนโลหิตอยู่ รู้สึกทุรนทุราย กระสับกระส่าย ทำไม จึงซุ่มยิงข้าพระองค์ เสือเหลืองถูกฆ่าเพราะหนัง ช้างถูกฆ่าเพราะงา  ก็แล้วพระองค์ เข้าใจว่า ข้าพระองค์ควรถูกฆ่า ด้วยเหตุอะไร”

แม้พระราชา ได้ฟังเช่นนั้น ก็ยังไม่ตรัสบอกตามจริง ตรัสเลี่ยงไปว่า “สาม กวางปรากฏตัวเดินเข้ามาในระยะลูกศร ครั้นเห็นเธอเข้า ก็ตกใจ แตกตื่น วิ่งหนีไป เราโกรธ จึงยิงเธอ”

พระโพธิสัตว์ทูลว่า “พระองค์ตรัสอะไร ในป่าอันกว้างใหญ่ไพศาลแห่งนี้ ไม่มีกวางตัวใด เห็นข้าพระองค์ แล้วหนีไป ตั้งแต่จำความได้ ข้าพระองค์ก็นุ่งผ้าเปลือกไม้มาตั้งแต่เยาว์วัย ลูกกวาง และฝูงกวางในป่า แม้ดุร้าย ก็ยังไม่กลัวข้าพระองค์ แม้ฝูงกินนร ได้ชื่อว่า มีความขลาดอย่างยิ่ง  อาศัยอยู่บนภูเขาคันธมาทน์ เห็นข้าพระองค์ ยังไม่สะดุ้งกลัว พวกเราต่างสนุกสนานชื่นชมต่อกัน ท่องเที่ยวไปตามป่าเขาลำเนาไพร เมื่อเป็นเช่นนี้ ฝูงกวางจะสะดุ้งกลัวข้าพระองค์ ด้วยเหตุอันใด”

         พระราชารู้สึกละอายใจว่า พระองค์ยิงคนผู้ไร้ความผิด แล้วยังกล่าวเท็จอีก จึงบอกความจริงว่า  “สาม กวางเห็นเธอแล้ว หาตกใจ หนีไปไม่ แต่เรา โกหกเธอ เพราะความโกรธ และความโลภ   เราจึงยิงเธอ”

         ครั้นพระราชาตรัสอย่างนี้แล้ว ก็ทรงดำริว่า ไม่น่าที่สุวรรณสามจะอาศัยอยู่ในป่าแห่งนี้เพียงลำพัง เขาจะต้องมีญาติแน่ จะต้องถามให้รู้ความ จึงตรัสถามว่า “เธอมาจากไหน ใครใช้ให้เธอ มาตักน้ำ”

         สุวรรณสามสู้อดกลั้นความเจ็บปวดทุกขเวทนาเจียนขาดใจ บ้วนเลือดแล้วกล่าวว่า “บิดามารดาของข้าพระองค์ เป็นคนตาบอด ข้าพระองค์เลี้ยงดูท่านทั้งสอง อยู่ในป่าใหญ่แห่งนี้  จึงมาตักน้ำไปให้ท่าน”

         ครั้นกล่าวถึงบิดามารดาอย่างนี้แล้ว ความทุกข์โศก ก็กลับท่วมทับหัวใจของสุวรรณสามอย่างมาก จึงบ่นรำพันว่า “อาหารของบิดามารดาที่เก็บไว้ ยังพอมีกินได้อีก ๖ วัน แต่ท่านทั้งสองตาบอด เกรงจะตายเสีย เพราะขาดน้ำ ความทุกข์เพราะถูกยิงด้วยธนู ไม่ทุกข์นัก แต่ความทุกข์ที่จะไม่ได้เห็นบิดามารดาตลอดไป เป็นทุกข์ยิ่งกว่าถูกยิงด้วยธนู เมื่อบิดามารดาไร้คนดูแล จะร้องไห้ บ่นรำพันหาข้าพระองค์ อีกนานแสนนาน ข้าพระองค์เคยนวดมือนวดเท้าของท่าน ทุกเช้า สาย  บ่าย เย็น เมื่อข้าพระองค์มาหายไปเช่นนี้ ท่านคงออกติดตามเที่ยวร้องเรียกไปในป่าใหญ่ว่า “ลูกสาม ลูกสาม” ความโศกนี้แหละ ทำให้หัวใจข้าพระองค์หวั่นไหว จากนี้ไป ข้าพระองค์ ไม่มีโอกาสได้เห็นหน้าบิดามารดา ชีวิตคงจะหาไม่แล้ว”

พระราชาทรงคิดว่า เด็กหนุ่มคนนี้ นอกจากประพฤติพรหมจรรย์ เป็นคนมีคุณธรรมแล้ว  ยังมีความกตัญญูเหลือเกิน ปฏิบัติบิดามารดาอย่างดียิ่ง แม้ประสบทุกข์ถึงเพียงนี้ ก็ยังคร่ำครวญถึงบิดามารดา เราได้ทำความผิด ต่อคนผู้มีคุณธรรมอย่างนี้แล้ว เราจะปลอบใจเด็กหนุ่มคนนี้อย่างไรดี  เมื่อเราตกนรก ราชสมบัติจะช่วยอะไรได้ เราจะเลี้ยงดูบิดามารดาของเด็กหนุ่มคนนี้ ตามที่เขาปฏิบัติมา เขาจะได้เหมือนไม่ตาย จึงตรัสว่า “เธออย่าเป็นห่วงเลย เรามีความชำนาญในการยิงธนู จนเป็นที่รู้จักไปทั่วชมพูทวีป เราจะยิงกวางและหาอาหารในป่า มาเลี้ยงบิดามารดาของเธอให้เหมือนกับที่เธอเลี้ยง บิดามารดาของเธอ อยู่ไหน”

         สุวรรณสามทูลว่า “ข้าพระองค์ขอฝากบิดามารดาด้วย ขอพระองค์โปรดเลี้ยงดูท่าน  ทางด้านหัวนอนของข้าพระองค์ มีทางที่เดินเส้นเดียว พระองค์เสด็จไปตามทางนั้น ประมาณกึ่งเสียงกู่ จะถึงที่อยู่บิดามารดาของข้าพระองค์”

         สุวรรณสามทูลบอกทางพระราชา อย่างนี้แล้ว สู้อดกลั้นความเจ็บปวดทุกขเวทนาไว้ ด้วยความรักบิดามารดา ยกมือขึ้นประคองอัญชลี ทูลวิงวอนพระราชา เพื่อขอให้เลี้ยงดูบิดามารดาว่า “พระองค์ผู้ปกครองชาวกาสีให้ร่มเย็นเป็นสุข ข้าพระองค์ขอน้อมกราบฝ่าพระบาท ขอพระองค์ทรงเลี้ยง บิดามารดาผู้ตาบอดของข้าพระองค์ในป่าใหญ่ ข้าพระองค์ขอฝากกราบเท้าท่านทั้งสองด้วย”

สุวรรณสามยกมือขึ้นไหว้บิดามารดาไปทางทิศอันเป็นที่ตั้งอาศรม ครั้นแล้วพิษลูกธนูก็กำเริบ สลบแน่นิ่งไป ลมหายใจก็หยุดนิ่ง เสียงพูดก็ขาดไป ริมฝีปากปิดสนิท นัยน์ตาหลับสนิท มือเท้า แข็งกระด้าง ร่างกายเปรอะเปื้อนไปด้วยเลือด

พระราชาทรงรำพึงว่า “สุวรรณสาม พูดกับเราอยู่เดี๋ยวนี้ เป็นอะไรหนอ จึงเงียบไปเช่นนี้”  ทรงตรวจดูลมหายใจ ก็หยุดนิ่ง ร่างกายก็แข็งทื่อ ก็ทรงเข้าใจว่า สุวรรณสามตายแล้ว ไม่อาจกลั้นความโศกไว้ได้ จึงนั่งเอามือกุมพระเศียร ร้องไห้คร่ำครวญกลางป่าใหญ่ว่า “เมื่อก่อน เราเข้าใจว่าจะไม่แก่ ไม่ตาย เรารู้วันนี้เอง เพราะเห็นสุวรรณสามตาย จึงรู้ว่า ทั้งตัวเราและเหล่าสัตว์อื่น ๆ  ต้องแก่ ต้องตาย ทั้งนั้น สามถูกยิงด้วยลูกศรอาบยาพิษ พูดอยู่กับเราหลัด ๆ กลับไม่พูดอะไรอีกเลย  เราต้องตกนรกแน่แล้ว เพราะกรรมที่เราทำ เราทำกรรมหยาบช้าในบ้านเมือง ยังมีคนติเตียนเราได้  คนทั้งหลายจักชุมนุมกันวิพากษ์วิจารณ์เรา ก็แล้วใครเล่า จะติเตียนเราให้ระลึกถึงกรรม ในราวป่า ที่ไร้มนุษย์เช่นนี้”

อานุภาพแห่งความกตัญญู

กาลนั้น เทพธิดา นามว่า “พหุสุนทรี” อยู่ภูเขาคันธมาทน์ เคยเป็นมารดาของสุวรรณสามในอดีตชาติ นับย้อนหลังกลับไปอีก ๗ ชาติ เพราะความรัก ความผูกพันบุตร ไม่ว่าบุตรจะเกิดที่ไหน จึงคอยเฝ้าดูความเป็นไปของพระโพธิสัตว์ อยู่ตลอดเวลา

 วันนั้น นางกำลังเสวยทิพยสมบัติ จึงมิได้ป้องกันสุวรรณสาม ครั้นกลับมาพิจารณาดูก็เห็นพระเจ้าปิลยักษ์ ยิงสุวรรณสาม นอนจมกองเลือด อยู่ที่หาดทรายฝั่งแม่น้ำมิคสัมมตา จึงคิดว่า  “ถ้าเราไม่ไป สุวรรณสามจะตาย แม้พระราชา ก็จะอกแตกตาย บิดามารดาของสุวรรณสาม จะอดอาหาร  เมื่อไม่ได้ดื่มน้ำ ก็จะเหือดแห้ง ตายไปเช่นกัน แต่เมื่อเราไป พระราชาจะถือหม้อน้ำดื่ม ไปหาบิดามารดาของสุวรรณสาม ครั้นเสด็จไปแล้ว จะรับสั่งให้ทราบว่า พระองค์ฆ่าสุวรรณสาม   แล้วนำท่านทั้งสอง ไปดูลูกชาย เมื่อเป็นเช่นนี้ ดาบส ดาบสินีทั้งสอง และเรา จะทำสัจกิริยา  ตั้งสัตยาธิษฐาน พิษในร่างกายสุวรรณสาม ก็จะหาย สุวรรณสาม จะฟื้นคืนชีวิต ดวงตาทั้งสองข้าง ของบิดามารดาสุวรรณสาม ก็จะมองเห็นเป็นปกติ พระราชาจะได้ฟังธรรมจากสุวรรณสาม  ภายหลังเมื่อเสด็จกลับพระนคร จะทรงบริจาคมหาทาน ปกครองบ้านเมือง ด้วยทศพิธราชธรรม  ครั้นตายไป ก็จะได้ไปเกิดในสวรรค์”

         เทพธิดาอันตรธานไปจากภูเขาคันธมาทน์ พร้อมกับความคิด ไปสถิตอยู่กลางอากาศ ที่ริมฝั่งแม่น้ำมิคสัมมตานที กล่าวกับพระเจ้าปิลยักษ์ โดยไม่ปรากฏกายว่า “พระองค์ทำผิดมหันต์ ได้ทำกรรมอันชั่วช้า คนทั้งสาม ไร้ความผิด ถูกพระองค์ฆ่า ด้วยศรเพียงลูกเดียว เชิญเสด็จมาเถิด ข้าพเจ้า           จะสั่งสอนพระองค์ ซึ่งจะทำให้พระองค์ ได้ไปเกิดบนสวรรค์ พระองค์จงเลี้ยงดูบิดามารดาทั้งสอง  ผู้ตาบอดโดยธรรมในป่า ข้าพเจ้าเข้าใจว่า ด้วยวิธีนี้ พระองค์จึงจะพ้นจากนรก ได้ไปเกิดในสวรรค์”

พระราชาสดับคำเทพธิดา ทรงเชื่อว่า หากพระองค์เลี้ยงบิดามารดาของสุวรรณสามแล้ว  จะได้ไปเกิดในสวรรค์ ทรงดำริว่า “เราจะต้องการราชสมบัติไปทำไม เราจะเลี้ยงดูท่านทั้งสองนั้น”  ทรงตั้งพระทัยมั่น ร่ำไห้รำพันคร่ำครวญอยู่กลางป่าเพียงลำพัง อย่างน่าเวทนา ครั้นระงับความโศกให้เบาบางลงได้แล้ว จึงเก็บดอกไม้ มาบูชาร่างพระโพธิสัตว์ ประพรมด้วยน้ำ ทำประทักษิณสามรอบ  แล้วทรงกราบ เพราะเข้าใจว่า สุวรรณสามตายแล้ว

จากนั้น จึงถือหม้อน้ำที่พระโพธิสัตว์ใส่น้ำไว้เต็มแล้ว มุ่งหน้าไปทิศใต้ ตามทางที่สุวรรณสาม บอกไว้

พระราชาทรงถือหม้อน้ำ ไปถึงอาศรม เดินเข้าประตูบรรณศาลาของทุกูลบัณฑิต  เพราะพระองค์เดินลงเท้าหนัก จึงทำให้อาศรมกระเทือน ทุกูลบัณฑิตนั่งอยู่ภายใน ได้ฟังเสียงฝีพระบาทพระราชา ก็ทราบว่า ไม่ใช่เสียงเท้าสุวรรณสาม จึงถามว่า “นั่น เสียงเท้าใคร ลูกสาม  เดินเบา วางเท้าเบา เสียงเท้าจึงไม่ดัง ท่านเป็นใครกัน”

พระราชาทรงดำริว่า “ถ้าเราไม่บอกก่อนว่า เราเป็นพระราชา แต่บอกว่า เราฆ่าลูกของท่าน ตายแล้ว ท่านทั้งสองจะโกรธ และด่าเรา อย่างหยาบคาย เมื่อเป็นเช่นนี้ เราก็จะโกรธ จนถึงทำร้ายท่านทั้งสอง จะเป็นอกุศลกรรมแก่เรา มากยิ่งขึ้น แต่เมื่อบอกว่า เราเป็นพระราชา ไม่มีใคร  ไม่กลัวพระราชา เราจะบอกให้รู้ก่อนว่า เราเป็นพระราชา” จึงวางหม้อน้ำไว้ ที่โรงน้ำดื่ม แล้วประทับยืนที่ประตู ตรัสว่า“เราเป็นพระราชาของชาวกาสี คนเรียกเราว่า “พระเจ้าปิลยักษ์”  เราออกจากแว่นแคว้น เที่ยวแสวงหากวาง เพราะติดใจในรสเนื้อกวาง เราเป็นผู้ชำนาญในการยิงธนู จนเป็นที่ร่ำลือของคนทั่วไปว่า ยิงธนูได้แม่นยำนัก แม้ช้างอยู่ในระยะลูกธนูก็ไม่สามารถหนีรอดไปได้”

ทุกูลบัณฑิตดาบสทราบว่า เป็นพระราชา ก็เกิดความยินดี จึงกล่าวปฏิสันถารว่า “ข้าแต่มหาบพิตร  พระองค์เสด็จมาดีแล้ว พระองค์มีเดชานุภาพมาก เสด็จมาไกล ก็เหมือนใกล้ ในอาศรม  มีผลมะพลับ ผลมะหาด ผลมะซาง และผลหมากเม่า ขอเชิญพระองค์เลือกเสวยแต่ผลที่ดี ๆ เถิด  ขอจงทรงดื่มน้ำเย็น ที่ตักมาจากแม่น้ำมิคสัมมตา ซึ่งไหลมาจากซอกเขา ตามพระประสงค์เถิด”

พระราชาทรงคิดว่า ยังไม่ควรบอกว่า พระองค์ได้ฆ่าลูกของท่านทั้งสอง ตอนนี้ ทำเป็นเหมือน ไม่รู้ ควรชวนพูดเรื่องอะไร ๆ ไปก่อน แล้วตรัสว่า “ท่านทั้งสองตาบอด มองไม่เห็นอะไร ๆ ในป่า  ใครเป็นคนเก็บผลไม้มาจัดเตรียมไว้อย่างเรียบร้อย เหมือนคนตาดี จัดแจงไว้”

  ทุกูลบัณฑิตกราบทูลว่า “ลูกสาม เด็กหนุ่มน่ารักรูปร่างงดงามสมส่วน ผมยาวดำเฟื้อย  ปลายงอนช้อนขึ้นข้างบน เก็บผลไม้มา ขณะนี้ เธอถือหม้อน้ำ ไปตักน้ำที่แม่น้ำ ประเดี๋ยว ก็คงใกล้ จะกลับมาแล้ว”

พระราชาได้สดับดังนั้นแล้ว ทรงสะเทือนใจอย่างมาก ไม่อาจปกปิดไว้ได้ จึงตรัสด้วยน้ำเสียงสั่นเครือว่า “ข้าพเจ้า ได้ฆ่าสามผู้ปฏิบัติบำรุงท่านเสียแล้ว บัดนี้ เธอนอนอยู่ที่หาดทราย ร่างกาย เปรอะเปื้อนไปด้วยเลือด”

 อาศรมของนางปาริกา อยู่ใกล้กับทุกูลบัณฑิต นางได้ยินการสนทนา ระหว่างทุกูลบัณฑิตกับพระราชา ก็รู้สึกหวาดหวั่น ต้องการจะทราบเหตุนั้น จึงออกจากอาศรมของตน เกาะเชือกสาวเดินไปหาทุกูลบัณฑิต กล่าวว่า “ท่านทุกูลบัณฑิต ท่านพูดอยู่กับใครว่า สามถูกฆ่าเสียแล้ว  แค่ได้ยินว่า สามตาย หัวใจดิฉัน ก็สั่น ไม่ต่างอะไรจากใบไม้อ่อนถูกลมพัด”

 ทุกูลบัณฑิตได้โอวาทนางปาริกาว่า “ปาริกา ท่านผู้นี้ คือ พระเจ้ากาสี พระองค์ยิงลูกสามเราตาย ที่หาดทราย ริมฝั่งแม่น้ำมิคสัมมตา เราทั้งสอง อย่าโกรธพระองค์เลย”

นางปาริกากล่าวว่า “บุตรที่รัก กว่าจะได้มา ก็แสนยาก ทั้งเป็นผู้เลี้ยงเราผู้ตาบอดในป่า จะไม่ให้โกรธคนฆ่าลูกคนเดียวของเรา ได้อย่างไร”

ทุกูลบัณฑิตกล่าวว่า “บัณฑิตทั้งหลาย สรรเสริญบุคคลผู้ไม่โกรธ บุคคลผู้ฆ่าบุตรคนเดียว”  ครั้นแล้ว ฤๅษีทั้งสองก็ใช้มือตีอกชกตัวเอง คร่ำครวญพรรณนาคุณของสุวรรณสาม เป็นอันมาก

         พระราชาปลอบใจท่านทั้งสองว่า “พระคุณเจ้าทั้งสอง อย่าเศร้าโศกเสียใจไปมากเลย  ข้าพเจ้าจะรับเลี้ยงดูพระคุณเจ้าในป่าใหญ่ แทนสุวรรณสาม ข้าพเจ้ายิงธนูแม่น จะยิงกวาง  และเก็บผลไม้ในป่า มาเลี้ยงดูท่านทั้งสอง ข้าพเจ้า ไม่ต้องการราชสมบัติ จะเลี้ยงดูท่านทั้ง ๒  ไปตลอดชีวิต”  

ฤๅษีทั้งสองทูลว่า “พระองค์ เป็นพระราชาของอาตมาทั้ง ๒ การทำเช่นนั้น ไม่สมควร”  พระราชาทรงดำริว่า น่าอัศจรรย์ แม้เพียงคำหยาบของฤๅษีทั้งสองนี้ ที่ด่าทอพระองค์ผู้ทำร้ายถึงเพียงนี้ ก็ไม่มี กลับยกย่องพระองค์เสียอีก จึงตรัสว่า “ท่านผู้เป็นเชื้อชาตินายพราน ท่านกล่าวเป็นธรรม  ท่านเต็มไปด้วยความถ่อมตน ขอท่านจงเป็นบิดาของข้าพเจ้า ข้าแต่นางปาริกา ขอท่านจงเป็น มารดาของข้าพเจ้า ข้าพเจ้าขออยู่ในฐานะสาม บุตรของท่าน จะทำกิจทุกอย่าง ตั้งแต่การล้างเท้า  เป็นต้น ขอท่านทั้งสอง อย่าถือว่า ข้าพเจ้าเป็นพระเจ้าแผ่นดิน จงถือว่า ข้าพเจ้าเป็นเหมือนสาม  ลูกของท่านเถิด”

         ฤๅษีทั้งสอง ประคองอัญชลี ทูลวิงวอนว่า “ขอถวายพระพร มหาบพิตร พระองค์ไม่มีหน้าที่ที่จะทำการงานให้อาตมา แต่ขอพระองค์จงทรงถือปลายไม้เท้า นำทางไปหาสุวรรณสามเถิด  อาตมาทั้งสอง จะสัมผัสเท้าทั้งสอง และดวงหน้าอันงดงามน่าดูของเธอ แล้วทรมานตน ให้ตาย   ตามกันไป” เมื่อท่านเหล่านั้น สนทนากันอยู่อย่างนี้ พระอาทิตย์ ได้อัสดงลง ตามลำดับ

 พระราชา ทรงดำริว่า ถ้าพระองค์นำฤๅษีทั้งสองผู้ตาบอด ไปหาสุวรรณสาม ดวงใจของท่านก็จะแตกสลาย เพราะเห็นสุวรรณสาม เมื่อท่านทั้งสองตาย พระองค์ก็เหมือนนอนอยู่ในนรก พระองค์จะไม่ยอมนำฤๅษีทั้งสองไป จึงตรัสว่า “สามตายไปแล้ว นอนอยู่ในป่า เหมือนดวงจันทร์ และ  ดวงอาทิตย์ ตกลงเหนือแผ่นดิน เปื้อนด้วยฝุ่นทราย ป่านั้นกว้างใหญ่นัก มีสัตว์ร้ายมากมาย  ทั้งศพสุวรรณสาม ก็อยู่ไกลแสนไกล ท่านทั้งสอง อย่าไปเลย จงอยู่ในอาศรมนี้เถิด”

   ฤๅษีทั้งสองกล่าวว่า “ในป่า มีสัตว์ร้ายตั้งร้อยตั้งพันและตั้งหมื่น อาตมาทั้งสอง ก็ไม่ได้กลัว”  เมื่อไม่อาจทัดทานได้ พระราชาจึงจูงฤๅษีทั้งสอง นำทางไปหาสุวรรณสาม

  ครั้นถึงแล้ว ประทับยืนใกล้สุวรรณสาม ตรัสว่า “นี้ บุตรของท่านทั้งสอง” บิดามารดา สัมผัสกายสุวรรณสาม ซึ่งนอนเกลือกฝุ่นทราย ถูกทิ้งไว้กลางป่าใหญ่ หัวใจแทบแตกสลาย  บิดาช้อนศีรษะสุวรรณสามขึ้นวางไว้บนตัก มารดายกเท้าขึ้นวางไว้บนตักของตน นั่งร้องไห้บ่นรำพัน อย่างน่าเวทนาว่า

“โลกนี้ ช่างไม่ยุติธรรม ขอให้ชาวโลก จงรู้ว่า ความไม่เป็นธรรม กำลังเป็นไป  ในโลกนี้ ลูกสามผู้งดงาม น่ารัก ลูกหลับเอาจริง ๆ ลูกเคลิบเคลิ้มเอามากมายเหลือเกิน เหมือนคนดื่มสุราเข้ม ขัดเคืองใครมากมายขนาดนั้น วันนี้ ลูกไม่พูดอะไร ๆ กับพ่อกับแม่บ้างเลย ลูกปฏิบัติบำรุงพ่อแม่ทั้งสองผู้ตาบอด ลูกมาตายเสียแล้ว ต่อไป ใครเล่า จะทำความสะอาดชฎาอันหมักหมม เปื้อนฝุ่นละออง เมื่อลูกมาตายเสียแล้ว ใครจะจับไม้กวาด กวาดอาศรมให้พ่อกับแม่ ใครจะเตรียมน้ำเย็น น้ำร้อน ให้อาบ ใครจะจัดหาผลไม้ในป่า มาให้พ่อกับแม่”

  เมื่อมารดาพระโพธิสัตว์ บ่นเพ้อมากแล้ว ก็เอามืออังที่อกพระโพธิสัตว์ รู้สึกยังอุ่นอยู่ จึงคิดว่า  “ลูกสาม ยังมีไออุ่นอยู่ ลูกเรา เห็นจะสลบไป เพราะยาพิษ เราจะกระทำสัจกิริยา เพื่อถอนพิษ”  คิดดังนี้แล้ว ได้กระทำสัจกิริยา ตั้งสัตยาธิษฐานว่า “ลูกสาม มิได้แค่ประพฤติธรรมเท่านั้น แต่ยังเป็น ผู้ประพฤติดังพรหมด้วย ได้กล่าวคำจริงมาแต่ก่อน ได้เลี้ยงบิดามารดา มีความเคารพต่อญาติผู้ใหญ่ ในตระกูล เป็นผู้เป็นที่รักยิ่งกว่าชีวิตของเรา ด้วยสัจจวาจานี้ ขอพิษของลูกสาม จงหายไป บุญกุศล อย่างใดอย่างหนึ่ง ที่ลูกสามเลี้ยงเราและบิดาของเธอ ด้วยอานุภาพกุศลบุญนั้นทั้งหมด ขอพิษในกายลูกสาม จงหายไป”

  เมื่อมารดา ทำสัจกิริยาอย่างนี้ สุวรรณสาม ก็พลิกตัวกลับ นอนต่อไป บิดาคิดว่า ลูกยังไม่ตาย  จึงทำสัจกิริยาอย่างนั้นบ้างว่า “ลูกสาม ไม่ได้แค่ประพฤติธรรมเท่านั้น แต่ยังเป็นผู้ประพฤติดังพรหม ด้วย ได้กล่าวคำจริงมาแต่ก่อน ได้เลี้ยงดูบิดามารดา มีความเคารพต่อญาติผู้ใหญ่ในตระกูล เป็นผู้เป็นที่รักยิ่งกว่าชีวิตของเรา ด้วยสัจจวาจานี้ ขอพิษในกายลูกสาม จงหายไป บุญกุศลอย่างใด อย่างหนึ่ง ที่ลูกสามเลี้ยงดูเราและมารดาของเธอ ด้วยอานุภาพกุศลบุญนั้นทั้งหมด ขอพิษในกาย ของลูกสาม จงหายไป”

เมื่อบิดาทำสัจกิริยา อยู่อย่างนี้ สุวรรณสาม ก็พลิกตัวอีกข้างหนึ่ง แล้วนอนต่อไป พหุสุนทรีเทพธิดา มองดูสุวรรณสามด้วยความเอ็นดู ก็ได้ทำสัจกิริยาเช่นกันว่า “เราอยู่ที่ภูเขาคันธมาทน์มายาวนาน คนอื่นซึ่งเป็นที่รักของเรากว่าสามไม่มี ต้นไม้ทั้งหมดมีอยู่ที่เขาคันธมาทน์ ล้วนแต่เป็นไม้หอม ด้วยสัจจวาจานี้ ขอพิษในกายของสามกุมาร จงหายไป”

 ในกาลที่เทพธิดาทำสัจกิริยาจบลง เมื่อฤๅษีทั้งสองบ่นเพ้อรำพันอยู่ สุวรรณสามได้ลุกขึ้นอย่างรวดเร็ว ความเจ็บปวดทุกข์ทรมาน ได้หายไป เหมือนน้ำกลิ้งตกจากใบบัว แม้แผลที่ถูกยิงก็ไม่ปรากฏ

         ความอัศจรรย์ที่เกิดขึ้นพร้อมกันในขณะนั้น คือ พระบรมโพธิสัตว์สุวรรณสาม หายจากโรค  ดวงตาบิดามารดา กลับเห็นเป็นปกติ แสงเงินแสงทองยามรุ่งอรุณ จับขอบฟ้า และท่านทั้งสี่                   มาปรากฏที่อาศรม สิ่งเหล่านี้ เกิดขึ้นในขณะเดียวกัน ด้วยอานุภาพของเทวดา

         บิดามารดาทั้งสอง กลับได้ดวงตาดี เป็นปกติ แล้วยินดีอย่างเหลือเกินว่า ลูกสามหายแล้ว  สุวรรณสามกล่าวกับท่านทั้งสองว่า “ลูก คือสุวรรณสาม ลูกหายเป็นปกติ ปลอดภัยดีแล้ว ขอท่าน อย่าคร่ำครวญนักเลย ยิ้มและพูดกับลูก ด้วยวาจาอันไพเราะเถิด”  

         พระโพธิสัตว์ มองเห็นพระราชา เมื่อจะทูลปฏิสันถาร จึงกล่าวว่า “ข้าแต่มหาบพิตร พระองค์ เสด็จมาดีแล้ว เพราะพระองค์ มีเดชานุภาพมาก เสด็จมาไกล ก็เหมือนใกล้ ในอาศรม มีผลมะพลับ  ผลมะหาด ผลมะซาง และผลหมากเม่า ขอเชิญพระองค์เลือกเสวยแต่ผลที่ดี ๆ เถิด ขอจงทรงดื่มน้ำเย็น ที่ตักมาจากแม่น้ำมิคสัมมตา ซึ่งไหลจากซอกเขา ตามพระประสงค์เถิด”

         พระราชาเห็นความอัศจรรย์เช่นนั้น จึงตรัสว่า “เรามึนงงไปหมด แปลกประหลาดใจมาก เหลือเกิน เราเห็นสามตายแล้ว แต่ทำไม กลับฟื้นคืนมาได้อีก”

         พระโพธิสัตว์กราบทูลว่า “ข้าแต่มหาราชเจ้า ผู้คนเข้าใจว่า คนมีชีวิตอยู่ ประสบความเจ็บปวดทุกข์ทรมานอย่างร้ายแรง นิ่งเงียบไปว่า “ตายแล้ว” เทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย  ย่อมคุ้มครองบุคคลผู้เลี้ยงดูบิดามารดาโดยธรรม แม้นักปราชญ์ทั้งหลายในโลกนี้ ย่อมสรรเสริญเขา ผู้นั้น บุคคลนั้น ตายจากโลกนี้ไปแล้ว ย่อมมีความสุข บันเทิงอยู่ในสวรรค์”

         พระราชา เกิดความอัศจรรย์ใจว่า แม้เทวดาทั้งหลาย ก็ช่วยเยียวยารักษาโรคให้บุคคลผู้เลี้ยงดูบิดามารดา จึงประคองอัญชลี ตรัสว่า “ข้าพเจ้าแปลกประหลาดใจมากจริง ๆ ท่านบัณฑิต ข้าพเจ้า ขอถึงท่าน เป็นสรณะ ขอท่าน จงเป็นที่พึ่ง ของข้าพเจ้า”

         สุวรรณสามกราบทูลพระราชาว่า ถ้าประสงค์จะไปสวรรค์ เสวยทิพยสมบัติ พระองค์จงปกครองแผ่นดิน ด้วยทศพิธราชธรรม จึงถวายโอวาทพระเจ้าปิลยักษ์ ด้วยทศพิธราชธรรมว่า

“ข้าแต่มหาราชเจ้า ขอพระองค์ทรงประพฤติธรรมในพระชนก และพระชนนนี ในพระโอรส และพระมเหสี ในมิตร และอำมาตย์ ในพาหนะ และกองทัพ ในชาวบ้าน และชาวนิคม ในชาวเมือง และชาวชนบท ในสมณะ และพราหมณ์ ในฝูงกวาง และหมู่นกทั้งหลาย

ครั้นพระองค์ประพฤติธรรมนั้น ๆ ในโลกนี้แล้ว จะได้ไปเกิดในสวรรค์ ขอพระองค์จงทรงประพฤติธรรมเถิด  ธรรมที่พระองค์ประพฤติแล้ว จะประสบแต่ความสุขความเจริญ พระองค์ประพฤติธรรมในโลกนี้แล้ว จะได้ไปเกิดในสวรรค์ พระอินทร์ เทวดา พร้อมทั้งหมู่พรหม เข้าถึงทิพยสถานได้ด้วยการประพฤติธรรม ขอพระองค์ อย่าประมาทในธรรม”

         พระโพธิสัตว์แสดงธรรมกถาถวายพระราชาอย่างนี้แล้ว เมื่อจะถวายโอวาทยิ่งขึ้น ได้ถวาย  เบญจศีล พระราชาทรงรับโอวาทพระโพธิสัตว์ ทรงไหว้ และขอขมาโทษพระโพธิสัตว์ แล้วเสด็จกลับกรุงพาราณสี ทรงบำเพ็ญกุศล มีทาน เป็นต้น ทรงรักษาศีล ๕ ครองราชสมบัติโดยธรรม  ครั้นสิ้นพระชนม์ ได้ไปเกิดในสวรรค์

         ฝ่ายพระโพธิสัตว์ ปฏิบัติบำรุงบิดามารดา ได้บรรลุอภิญญาและสมาบัติ พร้อมทั้งบิดามารดา  ไม่ได้เสื่อมจากฌาน เมื่อหมดอายุ ได้ไปเกิดในพรหมโลก พร้อมทั้งบิดามารดานั้น  

กลับชาติมาเกิดสมัยพุทธกาล

         พระบรมศาสดา ทรงเล่าเรื่องสุวรรณสามแล้ว ตรัสว่า “ภิกษุทั้งหลาย การเลี้ยงดูบิดามารดา เป็นวงศ์ของบัณฑิตทั้งหลาย” ตรัสดังนี้แล้ว ทรงประกาศอริยสัจ ๔ เพื่อประชุมชาดก เมื่อทรงแสดง อริยสัจ ๔ จบลง พระภิกษุหนุ่มผู้เลี้ยงดูบิดามารดารูปนั้น ได้บรรลุโสดาปัตติผล

         พระราชาปิลยักขราช ในกาลนั้น กลับชาติมาเกิด เป็นพระอานนท์ ในชาตินี้ พหุสุนทรี เทพธิดา เกิดเป็นภิกษุณี ชื่อว่า อุบลวรรณา ท้าวสักกเทวราช เกิดเป็นพระอนุรุทธะ ทุกูลบัณฑิต ผู้บิดา เกิดเป็นพระมหากัสสปะ นางปาริกาผู้มารดา เกิดเป็นภิกษุณี ชื่อ ภัททกาปิลานี  ส่วนสุวรรณสามบัณฑิต คือ เราผู้สัมมาสัมพุทธเจ้า

(๕) “บารมีสามสิบทัศ & กตัญญูกตเวทิตา” รหัสธรรมสุวรรณสาม “จาก ทศชาติ ปณิธานมหาบุรุษไม่เปลี่ยนแปลง ถึง ลูกผู้ชายต้องบวช” สามเณรพุทธศากยบุตร เจริญพระพุทธมนต์ถวายเป็นพระราชกุศลแด่ สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง ณ พุทธสถานฮ่องธรรม  ฮ่องคำอีสาน จังหวัดศรีสะเกษ ระหว่างวันที่ ๒๖ มีนาคม – ๒๐ เมษายน พุทธศักราช ๒๕๖๙

เป้าหมายที่จะไปให้ถึง ตามรอยมหาบุรุษทั้งแปด อริยสาวกของพระพุทธเจ้า คือ โสดาปัตติมรรค โสดาปัตติผล สกิทาคามิมรรค สกิทาคามิผล อนาคามิมรรค อนาคามิผล อรหัตตมรรค อรหัตตผล

สามเณรพุทธศากยบุตรฮ่องธรรม ฮ่องคำอีสาน สวดมนต์ทำวัตร เข้า – เย็น ตามรอย “ทศชาติ

ปณิธานมหาบุรุษไม่เปลี่ยนแปลง“ ฉบับ ญาณวชิระ ถึงลูกผู้ชายต้องบวช เพื่อการนี้ นิพพานปัจโยโหตุ

บทเจริญพระพุทธมนต์บารมี ๓๐ ทัศ

ทานะปาระมี สัมปันโน , ทานะอุปะปาระมี สัมปันโน , ทานะปะระมัตถะปาระมี สัมปันโน ,

เมตตา ไมตรี กะรุณา มุทิตา อุเปกขา ปาระมี สัมปันโน , อิติปิ โส ภะคะวา ฯ

สีละปาระมี สัมปันโน , สีละอุปะปาระมี สัมปันโน , สีละปะระมัตถะปารมี สัมปันโน ,

เมตตา ไมตรี กะรุณา มุทิตา อุเปกขา ปาระมี สัมปันโน , อิติปิ โส ภะคะวา ฯ

เนกขัมมะปาระมี สัมปันโน , เนกขัมมะอุปะปาระมี สัมปันโน , เนกขัมมะ ปะระมัตถะปารมี สัมปันโน ,

เมตตา ไมตรี กะรุณา มุทิตา อุเปกขา ปาระมี สัมปันโน , อิติปิ โส ภะคะวา ฯ

ปัญญาปาระมี สัมปันโน , ปัญญาอุปะปาระมี สัมปันโน , ปัญญา ปะระมัตถะปารมี สัมปันโน ,

เมตตา ไมตรี กะรุณา มุทิตา อุเปกขา ปาระมี สัมปันโน , อิติปิ โส ภะคะวา ฯ

วิริยะปาระมี สัมปันโน , วิริยะอุปะปาระมี สัมปันโน , วิริยะปะระมัตถะปารมี สัมปันโน ,

เมตตา ไมตรี กะรุณา มุทิตา อุเปกขา ปาระมี สัมปันโน , อิติปิ โส ภะคะวา ฯ

ขันตีปาระมี สัมปันโน , ขันตีอุปะปาระมี สัมปันโน , ขันตี ปะระมัตถะปารมี สัมปันโน ,

เมตตา ไมตรี กะรุณา มุทิตา อุเปกขา ปาระมี สัมปันโน , อิติปิ โส ภะคะวา ฯ

สัจจะปาระมี สัมปันโน , สัจจะอุปะปาระมี สัมปันโน , สัจจะปะระมัตถะปารมี สัมปันโน ,

เมตตา ไมตรี กะรุณา มุทิตา อุเปกขา ปาระมี สัมปันโน , อิติปิ โส ภะคะวา ฯ

อะธิฏฐานะปาระมี สัมปันโน , อะธิฏฐานะอุปะปาระมี สัมปันโน , อะธิฏฐานะปะระมัตถะปารมี สัมปันโน ,

เมตตา ไมตรี กะรุณา มุทิตา อุเปกขา ปาระมีสัมปันโน , อิติปิ โส ภะคะวา ฯ

เมตตา ปาระมี สัมปันโน , เมตตา อุปะปาระมี สัมปันโน , เมตตา ปะระมัตถะปารมี สัมปันโน ,

เมตตา ไมตรี กะรุณา มุทิตา อุเปกขา ปาระมี สัมปันโน , อิติปิ โส ภะคะวา ฯ

อุเปกขาปาระมี สัมปันโน , อุเปกขาอุปะปาระมี สัมปันโน , อุเปกขาปะระมัตถะปารมี สัมปันโน ,

เมตตา ไมตรี กะรุณา มุทิตา อุเปกขา ปาระมี สัมปันโน , อิติปิ โส ภะคะวา ฯ

ทะสะปาระมี สัมปันโน , ทะสะอุปะปาระมี สัมปันโน , ทะสะปะระมัตถะปารมี สัมปันโน ,

เมตตา ไมตรี กะรุณา มุทิตา อุเปกขา ปาระมี สัมปันโน , อิติปิ โส ภะคะวา   ฯ

พุทธัง สะระณัง คัจฉามิ

ธัมมัง สะระณัง คัจฉามิ

สังฆัง สะระณัง คัจฉามิ นะมามิหัง ฯ

 จากทศชาติ สู่ ทศบารมี

         พระโพธิสัตว์ ทรงบำเพ็ญพระบารมี ๑๐ ประการ เพื่อปรารถนาความเป็นพระพุทธเจ้ามาหลายภพหลายชาติ จนไม่อาจกำหนดได้ นับตั้งแต่เกิดเป็นสัตว์เดรัจฉาน เป็นมนุษย์สามัญ  เป็นมนุษย์ชั้นสูง จนถึงเป็นพระมหากษัตริย์ แต่ละพระชาติ ทรงบำเพ็ญแต่ละพระบารมี ด้วยจิตใจที่มั่นคง แน่วแน่ จนถึง ๑๐ พระชาติสุดท้าย ก่อนตรัสรู้เป็นพระพุทธเจ้า ทรงบำเพ็ญพระบารมีอย่างยิ่งยวด ดังนี้

                 ๑. พระเตมีย์ ทรงบำเพ็ญเนกขัมมบารมี หมายถึง การบำเพ็ญบารมีด้วยการออกบวช เป็นการปลีกตัวปลีกใจ ออกจากการครองเรือน      

                 ๒. พระมหาชนก ทรงบำเพ็ญวิริยบารมี หมายถึง การบำเพ็ญบารมีด้วยความเพียร  ความแกล้วกล้า ไม่เกรงกลัวอุปสรรค พยายามบากบั่น อุตสาหะ ไม่ทอดทิ้งธุระหน้าที่

                  ๓. พระสุวรรณสาม ทรงบำเพ็ญเมตตาบารมี หมายถึง การบำเพ็ญบารมีด้วยความรัก ความปรารถนาดี มีไมตรี คิดเกื้อกูลให้ผู้อื่นและเพื่อนร่วมโลกทั้งปวง มีความสุขความเจริญ

                 ๔. พระเนมิราช ทรงบำเพ็ญอธิษฐานบารมี หมายถึง การบำเพ็ญบารมีด้วยความตั้งใจมั่น การตัดสินใจเด็ดเดี่ยว วางจุดหมายแห่งการกระทำของตนไว้แน่นอน และดำเนินตามนั้นอย่างแน่วแน่

                 ๕. พระมโหสถบัณฑิต ทรงบำเพ็ญปัญญาบารมี หมายถึง การบำเพ็ญบารมีด้วยความรอบรู้ ความหยั่งรู้เหตุผล เข้าใจสภาวะของสิ่งทั้งหลาย ตามความเป็นจริง และรู้จักแก้ไข ปฏิบัติจัดการต่าง ๆ  

                 ๖. พระภูริทัต ทรงบำเพ็ญศีลบารมี หมายถึง การบำเพ็ญบารมีด้วยการรักษากาย วาจา ให้อยู่ในหลักความประพฤติที่เป็นแบบแผนแห่งภาวะของตน ความประพฤติดีงามถูกต้องตามระเบียบวินัย

                 ๗. พระจันทกุมาร ทรงบำเพ็ญขันติบารมี หมายถึง การบำเพ็ญบารมีด้วยความอดทน ความทนทานของจิตใจ สามารถใช้สติปัญญาควบคุมตน ให้อยู่ในอำนาจเหตุผล และแนวทางความประพฤติ หรือการปฏิบัติที่ตั้งไว้ เพื่อจุดหมายอันชอบ  

                 ๘. พระนารทมหาพรหม ทรงบำเพ็ญอุเบกขาบารมี หมายถึง การบำเพ็ญบารมีด้วยความวางใจเป็นกลาง ความวางใจสงบราบเรียบสม่ำเสมอ เที่ยงธรรม และดำรงอยู่ในธรรม  ไม่เอนเอียง หรือหวั่นไหวไป ด้วยความยินดียินร้ายชอบชังหรือแรงเย้ายวนยั่วยุใด ๆ

                 ๙. พระวิธูรบัณฑิต ทรงบำเพ็ญสัจจบารมี หมายถึง การบำเพ็ญบารมีด้วยความตั้งมั่น ในสัจจะความจริง

                 ๑๐. พระเวสสันดร ทรงบำเพ็ญทานบารมี หมายถึง การบำเพ็ญบารมีด้วยการทุ่มเท อุทิศตนเสียสละแม้แต่สิ่งที่สละได้ยาก

         พระโพธิสัตว์ ทรงบำเพ็ญพระบารมี ละเอียดขึ้นไปตามลำดับ ตั้งแต่ ขั้นธรรมดา เรียกว่า  “บารมี” ขั้นกลาง เรียกว่า “อุปบารมี” และขั้นสูงสุด เรียกว่า “ปรมัตถบารมี”

ขั้นธรรมดา พระโพธิสัตว์ทรงบำเพ็ญพระบารมี โดยไม่คำนึงถึงทรัพย์สมบัติ ยศถาบรรดาศักดิ์ และคนที่พระองค์รัก เพื่อบรรลุพระโพธิญาณแล้ว พระองค์ทรงสละได้ แม้กระทั่งทรัพย์สมบัติทั้งปวง ยศถาบรรดาศักดิ์ และคนที่พระองค์รัก

ขั้นกลาง พระโพธิสัตว์ทรงบำเพ็ญพระบารมี โดยไม่คำนึงถึงอวัยวะ ร่างกาย ทรงหวงแหนพระโพธิญาณ ยิ่งกว่าหวงแหนอวัยวะ ร่างกาย เพื่อบรรลุพระโพธิญาณแล้ว พระองค์ทรงสละได้ แม้กระทั่งอวัยวะ และร่างกายของตน   

ขั้นสูงสุด พระโพธิสัตว์ทรงบำเพ็ญพระบารมี โดยไม่คำนึงถึงชีวิต ทรงหวงแหนพระโพธิญาณ ยิ่งกว่าหวงแหนชีวิต เพื่อบรรลุพระโพธิญาณแล้ว พระองค์ทรงสละได้ แม้กระทั่งชีวิตของตน  

         บารมีทั้ง ๑๐ ประการ พระโพธิสัตว์ทรงบำเพ็ญละเอียดขึ้นไปตามลำดับ รวมเป็นบารมี ๓๐  ประการ

The post (๕) “บารมีสามสิบทัศ & กตัญญูกตเวทิตา” รหัสธรรมสุวรรณสาม “จาก ทศชาติ ปณิธานมหาบุรุษไม่เปลี่ยนแปลง ถึง ลูกผู้ชายต้องบวช” สามเณรพุทธศากยบุตร เจริญพระพุทธมนต์ถวายเป็นพระราชกุศลแด่ สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง ณ พุทธสถานฮ่องธรรม  ฮ่องคำอีสาน จังหวัดศรีสะเกษ appeared first on Manasikul Online.

วัดสำเร็จ เกาะสมุย จังหวัดสุราษฎร์ธานี

แรงบันดาลใจเจ้าประคุณสมเด็จพระพุฒาจารย์ (เกี่ยว อุปเสณมหาเถระ)

ในการเรียนภาษาบาลี ตั้งแต่เป็นสามเณร

เมื่อวันศุกร์ที่ ๒๗ มีนาคม พุทธศักราช ๒๕๖๙ เวลา ๑๔.๐๐ น.  คณะผู้ช่วยเจ้าอาวาสวัดสระเกศ ราชวรมหาวิหาร ประกอบด้วย พระปัญญาวชิราภรณ์ พระราชอุปเสณาภรณ์ พระราชกิจจาภรณ์ พระศรีคุณาภรณ์ และ พระครูสิริวิหารการ เดินทางไปกราบสักการะบัวบรรจุอัฐิขรัวพุดสอน ณ วัดสำเร็จ เกาะสมุย ตำบลมะเร็ต อำเภอเกาะสมุย จังหวัดสุราษฎร์ธานี  ซึ่งเป็นแหล่งโบราณสถานที่สำคัญเชิงประวัติศาสตร์ ประดิษฐานพระพุทธรูปสำคัญของเกาะสมุย ๗๔ องค์ อายุหลายร้อยปี ที่ชาวสมุยให้ความเคารพศรัทธา

เจ้าประคุณสมเด็จพระพุฒาจารย์ (เกี่ยว อุปเสณมหาเถระ) เคยเล่าว่า เมื่อยังเป็นสามเณรอยู่สมุยกับหลวงพ่อพริ้ง วัดสำเร็จ เป็นแรงบันดาลใจให้เจ้าประคุณสมเด็จฯ อยากไปเรียนภาษาบาลีที่เกาะลังกา ตามแบบอย่างบูรพาจารย์ของเกาะสมุย

เนื่องจากในอดีตมีพระเถระชาวสมุยเดินทางไปเรียนภาษาบาลีที่เกาะลังกามาโดยลำดับ  โดยเฉพาะพระเถระจากวัดสำเร็จ เมื่อกลับจากลังกาท่านได้สร้างกุฎิทรงลังกาผสมศิลปะของชาวจีนไหหลำเอาไว้ ที่วัดสำเร็จ ซึ่งกุฏิดังกล่าวยังมีอยู่สืบมาจนถึงปัจจุบันนี้

ประวัติวัดสำเร็จ โดยสังเขป

วัดสำเร็จ ตั้งอยู่ที่ตำบลมะเร็ต อำเภอเกาะสมุย จังหวัดสุราษฎร์ธานี สังกัดคณะสงฆ์มหานิกาย เป็นวัดเก่าแก่วัดหนึ่งของเกาะสมุย มีอายุมากกว่า ๒๐๐ ปี  จากลักษณะศิลปกรรมสันนิษฐานว่า วัดนี้น่าจะสร้างในสมัยปลายกรุงศรีอยุธยาถึงกรุงธนบุรีตอนต้น (ราวพุทธศักราช ๒๓๑๐ – ๒๓๑๓)

ตามประวัติระบุว่า ตั้งเมื่อ พุทธศักราช ๒๔๔๐ และได้รับพระราชทานวิสุงคามสีมาเมื่อ พุทธศักราช ๒๔๒๓ พระนิพนธ์ในสมเด็จพระราชปิตุลาบรมพงศาภิมุข เจ้าฟ้าฯ กรมพระยาภาณุพันธุวงศ์วรเดช ทรงรายงานการเสด็จตรวจราชการหัวเมืองปักษ์ใต้ ทูลเกล้าฯ ถวาย พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว เมื่อ พุทธศักราช ๒๔๒๗ ทรงกล่าวถึงวัดมะเร็ต หรือวัดสำเร็จเอาไว้ว่า

         ” …เดินข้ามท้องนาไปถึงวัดมะเรศอยู่บนโคกสูงกลางทุ่ง ข้างวัดด้านใต้มีทุ่งนาใหญ่กว้างเหลือประมาณ เรียกว่าทุ่งใหญ่ วัดมะเรศนี้ มีโบสถ์ร้างมุงหลังคาจากโบสถ์หนึ่ง มีวิหารมุงหลังคากระเบื้อง ฝาผนังก่อด้วยอิฐบุราณชำรุด มีพระประธานหน้าตักกว้าง ๗ ศอก และมีพระพุทธรูปใหญ่น้อยตั้งเต็มวิหารประมาณ ๕๐ รูป มีกุฎีมุงจากเครื่องผูกฝาขัดแตะ ๔ หลัง มีหอฉัน  ๑ หลัง มีพระเจดีย์บุราณอย่างเก่า ๑ องค์ ในวัดนั้นมีต้นไม้ใหญ่ ๆ ร่มรื่นเย็นสบาย

           … วัดมะเรศนี้ได้ความว่า ท่านขรัวพุดษรเป็นพระแต่ครั้งแผ่นดินขุนหลวงตากสร้างไว้ … “

สืบจากปากคำชาวบ้าน ได้ความว่า เมื่อครั้งขุนหลวงตากกำลังรวบรวมแผ่นดิน ได้นำเหล่าทหารกล้ามาตั้งค่ายอยู่ที่วัดแห่งนี้ โดยนิมนต์ขรัวพุทธสรมาเป็นขวัญกำลังใจให้กับเหล่าทหาร

สำหรับวัดสำเร็จ ชื่อที่คุ้นเคยในท้องถิ่นและเรียกขานกันมาแต่เดิม ว่า “วัดมะเร็ต” และมีชื่ออย่างเป็นทางการตามทำเนียบวัดในพระราชอาณาจักร ว่า ”วัดคงคาคีรี“ ซึ่งมีหลักฐานปรากฏตามบันทึกในหนังสือจดหมายเหตุพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว เสด็จประพาสแหลมมลายู คราว ร.ศ. ๑๐๗ และ ๑๐๘ ในการเสด็จพระราชดำเนินประพาสเกาะสมุย เมื่อวันเสาร์ เดือน ๙ แรม ๑“ ค่ำ ร.ศ. ๑๐๗ ซึ่งตรงกับวันเสาร์ที่ 1 กันยายน พ.ศ. ๒๔๓๑

ในปี พุทธศักราช ๒๔๕๕ สมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระยาวชิรญาณวโรรส สมเด็จพระสังฆราช สกลมหาสังฆปริณายก พระองค์ที่ ๑๐ แห่งกรุงรัตนโกสินทร์ ได้เสด็จมาเกาะสมุยและเยี่ยมชมวัดต่าง ๆ รวมทั้งวัดสำเร็จด้วย

พระองค์ได้ชื่นชมผลการทำงานของเจ้าอาวาส มี อินทสุวัณโณ เป็นอย่างมาก สมเด็จฯ จึงได้ทรงเปลี่ยนชื่อวัดจากวัดมะเร็ต เป็นวัดสัมฤทธิ์ แต่หลังจากกลับกรุงเทพไปแล้วประมาณ ๓ เดือนได้ทรงมีหนังสือแจ้งเปลี่ยนชื่อวัดสัมฤทธิ์ เป็น “วัดสำเร็จ” จนถึงปัจจุบัน

สิ่งก่อสร้างสำคัญภายในวัด มีดังนี้

วิหารพระสำคัญตั้งอยู่ทางทิศใต้ของวัดติดกับอุโบสถ แม้ว่าในปัจจุบันวิหารหลังนี้ได้รับการบูรณะซ่อมแซมเปลี่ยนแปลงจากเดิมไปมากก็ตาม แต่ก็ยังคงเป็นสถานที่ประดิษฐานพระพุทธรูปใหญ่น้อยสกุลช่างท้องถิ่น เกาะสมุย ซึ่งคาดว่า เริ่มสร้างมาตั้งแต่ครั้งกรุงธนบุรี และพบร่องรอยการสร้างใหม่เพิ่มเติมในภายหลัง รวมทั้งการซ่อมแซมองค์เก่าเรื่อยมาจนกระทั่งปี พุทธศักราช  ๒๔๗๒

ภายในวิหารสำรวจพบบัวบรรจุอัฐิ ๑ องค์ มีรูปคนปรากฏอยู่สันนิษฐานว่า เป็นของขรัวพุดสอน มีพระพุทธรูปใหญ่น้อย จำนวน ๗๔ องค์ เป็นพระพุทธรูปปางไสยาสน์ จำนวน ๑ องค์ พระพุทธรูปปางมารวิชัย จำนวน ๕๘ องค์ พระพุทธรูปปางสมาธิ จำนวน  ๑๓ องค์ พระพุทธรูปปางประทับยืน จำนวน ๒ องค์ (สร้างด้วยไม้ลงรักปิดทองล่องชาด)

นอกจากนั้น ทั้งบัวบรรจุอัฐิฐานและรูปปั้นบุคคล พระพุทธรูปใหญ่น้อยล้วนสร้างด้วยหินปะการังหรือศิลาการัง โดยนำหินปะการังมาแกะสลักเป็นองค์พระพุทธรูป ฉาบปูน ลงรักปิดทองล่องชาด เม็ดพระศกทำด้วยหอยเกลียวเล็ก ๆ ซึ่งพบได้ทั่วไปตามชายหาดนาเทียนไม่ไกลจากวัดมะเร็ต

สถูปหรือบัวบรรจุอัฐิขรัวพุดสอน

สร้างขึ้นเพื่อบรรจุโถแก้วใส่อัฐิขรัวพุดสอน ตั้งอยู่บริเวณด้านทิศใต้ของวัด ถัดออกไปจากวิหารพระ

สำหรับขรัวพุดสอนสันนิษฐานว่า เป็นพระแต่ครั้งแผ่นดินขุนหลวงตาก เมื่อขรัวพุดสอนมรณภาพแล้ว ราษฎรปลงศพเก็บอัฐิใส่โถแก้วตั้งไว้พร้อมด้วยเครื่องสักการะบูชายังมีอยู่จนบัดนี้

ในปัจจุบันสถูปบรรจุอัฐิของขรัวพุดสอนได้รับการบูรณะปฏิสังขรณ์สร้างมณฑปครอบ

เจดีย์พ่อเฒ่าขรัวพุดสอน

เจดีย์บุราณหรือเจดีย์พ่อเฒ่าขรัวพุดสอนองค์ที่ ๑ ตั้งอยู่บริเวณระหว่างอุโบสถและกุฏิสงฆ์อาคันตุกะมีลักษณะเป็นพระเจดีย์เก่า ก่ออิฐฉาบปูน ทรงปราสาทย่อมุมไม้สิบสอง ตามขนบนิยมของรูปแบบศิลปกรรมช่วงปลายกรุงศรีอยุธยา กรุงธนบุรี และต้นกรุงรัตนโกสินทร์ ส่วนฐานและบัลลังก์ตกแต่งด้วยลายปูนปั้นรูปทรงกลีบบัว เครื่องถ้วยจีน ส่วนยอดประดับสถูปจำลองทำนองเดียวกับเจดีย์พระบรมธาตุไชยา มีเจดีย์บริวารเป็นเจดีย์ประจำทิศและเจดีย์ประจำมุม เจดีย์ประจำทิศส่วนเรือนธาตุทำเป็นช่องคูหาสำหรับประดิษฐานพระพุทธรูป

เจดีย์องค์นี้ เป็นเจดีย์หนึ่งในจำนวน ๓ องค์ที่สร้างขึ้น โดยขรัวพุดสอน องค์ที่หนึ่งอยู่วัดแหลมดิน องค์ที่สองอยู่วัดหน้าพลาญ และองค์ที่อยู่สามอยู่วัดสำเร็จนี้ ดังที่สมเด็จพระราชปิตุลาบรมพงศาภิมุขเจ้าฟ้าฯ กรมพระยาภาณุพันธุวงศ์วรเดช ทรงกล่าวไว้ว่า

” … อนึ่ง ท่านขรัวพุดษรองค์นี้ ได้ทำพระเจดีย์อย่างเก่าที่ระลึกไว้ในเกาะสมุยนี้ ๓ แห่ง คือ วัดมะเรศแห่งหนึ่ง ที่หน้าพระลานด้านเหนือ แห่งหนึ่ง ที่แหลมดินเกาะสมุยด้านใต้แห่งหนึ่ง … ”

สำนักงานเลขานุการวัดสระเกศ

๐๖๒-๓๔๖๕-๖๓๒

๐๘๔-๖๓๕-๑๔๕๒

๐๘๒-๙๕๙-๙๓๕๙

วัดสำเร็จ เกาะสมุย จังหวัดสุราษฎร์ธานี แรงบันดาลใจเจ้าประคุณสมเด็จพระพุฒาจารย์ (เกี่ยว อุปเสณมหาเถระ) ในการเรียนภาษาบาลีตั้งแต่เป็นสามเณร

The post วัดสำเร็จ เกาะสมุย แรงบันดาลใจเจ้าประคุณสมเด็จพระพุฒาจารย์ (เกี่ยว อุปเสณมหาเถระ) ในการเรียนภาษาบาลี ตั้งแต่เป็นสามเณร appeared first on Manasikul Online.

“ ไม่มีความสำเร็จใด
ที่ไม่ผ่านการพิสูจน์
ไม่มีการเสียสละใด
ที่ไม่แลกมาด้วยหยาดเหงื่อและหยดน้ำตา
ไม่มีชัยชนะใด
ที่ไม่ใช้ความเพียรพยายาม ฯ ”

                                 “ญาณวชิระ”
                              พระราชกิจจาภรณ์
                            ผู้ช่วยเจ้าอาวาสวัดสระเกศ

คติธรรมจากท่านอาจารย์เจ้าคุณพระราชกิจจาภรณ์ ที่มอบให้พระมหาสิทธิชัย สิทฺธิญาโณ เจ้าหน้าที่ฝ่าย IT วัดสระเกศ ราชวรมหาวิหาร ประธานโครงการบรรพชาพุทธศากยบุตร ระหว่างวันที่ ๒๖ มีนาคม – ๒๐ เมษายน พุทธศักราช ๒๕๖๙ ณ พุทธสถานฮ่องธรรม ฮ่องคำอีสาน ในปีนี้ สำหรับเป็นกำลังใจให้กับสามเณรน้อยในโครงการ เพื่อความมุ่งมั่นพากเพียรบำเพ็ญสมณธรรม ตามรอยพระโพธิสัตว์ จากหนังสือ “ทศชาติ ปณิธานมหาบุรุษไม่เปลี่ยนแปลง” ฉบับ ญาณวชิระ ที่จัดขึ้นเป็นปีที่ ๒ ด้วยความกตัญญูกตเวทิตาต่อสามสถาบันหลักแห่งแผ่นดินไทย คือ ชาติ ศาสนา พระมหากษัตริย์ และเพื่อความร่มเย็นของจิตใจในการดำเนินชีวิตตามหลักพระธรรมวินัยขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

“กตัญญูกตเวทิตา” นาคน้อยจากจังหวัดร้อยเอ็ด เตรียมความพร้อมเดินทางไปบรรพชา สามเณรพุทธศากยบุตร ณ พุทธสถานฮ่องธรรม ฮ่องคำอีสาน จังหวัดศรีสะเกษ

เมื่อวานนี้ ๒๕ มีนาคม พุทธศักราช ๒๕๖๙ ที่วัดธาตุสุนทร บ้านยางคำ ตำบลยางคำ อำเภอโพนทราย จังหวัดร้อยเอ็ด เตรียมความพร้อมในการจัดโครงการบรรพชาสามเณร ศากยพุทธบุตร รุ่นที่ ๒ เพื่อเฉลิมพระเกียรติสมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี เนื่องในโอกาสวันคล้ายวันพระราชสมภพ ๒ เมษายน พุทธศักราช ๒๕๖๙ ตั้งแต่วันที่ ๒๖ มีนาคม – ๑๕ เมษายน พุทธศักราช ๒๕๖๙ โดยการจัดปลงผมนาค เพื่อการเดินทางไปสมทบ และบรรพชาร่วมกับ สามเณรพุทธศากยบุตร ณ พุทธสถานฮ่องธรรม ฮ่องคำอีสาน จังหวัดศรีสระเกษ ในวันที่ ๒๖ มีนาคม พุทธศักราช ๒๕๖๙

ทศชาติชาดกเป็นเรื่องราวในพระชาติหนหลังของสมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ขณะพระองค์กำลังทรงบำเพ็ญพระบารมีเพื่อบรรลุพระโพธิญาณ 

พระมหากษัตริย์ไทยนับแต่โบราณกาลมา ทรงโปรดให้นำทศชาติชาดกมาเขียนเป็นภาพจิตรกรรมฝาผนังในพระอุโบสถจารึกไว้ตามพระอารามต่าง ๆ บอกเล่าเรื่องราวเหตุการณ์สำคัญในพระชาติ ทั้ง ๑๐  พระชาติ ของสมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เพื่อให้อาณาประชาราษฎร์ ได้ศึกษาเส้นทางชีวิตของพระมหาบุรุษ ที่ต้องฟันฝ่าอุปสรรคนานาประการ  แต่ละพระชาติทรงบำเพ็ญพระบารมีด้วยจิตใจที่แน่วแน่ มีปณิธานที่มั่นคง กว่าจะอุบัติมาตรัสรู้เป็นพระพุทธเจ้าในพระชาติสุดท้าย ประกอบด้วย

 เตมีย์ชาดก (บำเพ็ญเนกขัมมบารมี) พระโพธิสัตว์ เสวยพระชาติเป็นพระเตมีย์ทรงมีความปรารถนาอย่างแรงกล้าในการเสด็จออกบรรพชา จึงทรงแกล้งทำเป็นคนใบ้ ด้วยทรงมุ่งหวังที่จะละทิ้งกามคุณทั้ง ๕ อันเป็นเหตุให้เกิดทุกข์

สำหรับโครงการบรรพชาพุทธศากยบุตร เป็นโครงการที่มุ่งให้สามเณรได้เรียนรู้เส้นทางมหาบุรุษผ่านการเดินธุดงค์รวมระยะทาง ๓๐ กิโลเมตร และเรียนรู้อุปนิสัยแห่งมหาบุรุษ ๑๐ ประการ จากหนังสือทศชาติ ปณิธานมหาบุรุษไม่เปลี่ยนแปลง ฉบับ ญาณวชิระ

เพื่อให้เหล่าสามเณรพุทธศากยบุตรได้เรียนรู้ว่า “เส้นทางชีวิตของบุคคลผู้หนึ่ง กว่าจะก้าวไปสู่ความเป็นหนึ่งในโลก ไม่ใช่เรื่องง่าย ต้องผ่านเส้นทางที่ประกอบไปด้วยความอดทนและเพียรพยายามนานาประการ”

มหาชนกชาดก (บำเพ็ญวิริยบารมี) พระโพธิสัตว์ เสวยพระชาติเป็นพระมหาชนก ขณะเสด็จลงสำเภาไปค้าขาย ได้เกิดพายุใหญ่เรือแตกจมลงในมหาสมุทร แม้จะมองไม่เห็นฝั่ง แต่พระมหาชนกก็มิได้ท้อถอย ทรงแหวกว่ายอยู่ในมหาสมุทรถึง ๗ วัน นางมณีเมขลาเทพธิดาผู้รักษามหาสมุทร ได้พูดลองใจให้พระองค์เลิกล้มความพยายาม  แต่พระมหาชนกไม่ทรงฟัง ยังเพียรพยายามแหวกว่ายด้วยความมุ่งมั่น นางมณีเมขลาเห็นเช่นนั้น จึงเกิดความเลื่อมใสในความเพียรและให้การช่วยเหลือด้วยการอุ้มพระมหาชนกไปขึ้นฝั่งที่เมืองมิถิลา จนได้ขึ้นครองราชย์เป็นพระเจ้าแผ่นดิน

สุวรรณสามชาดก (บำเพ็ญเมตตาบารมี) พระโพธิสัตว์ เสวยพระชาติเป็นพระสุวรรณสาม เลี้ยงดูบิดามารดาผู้ตาบอดอยู่ในป่า วันหนึ่งพระสุวรรณสามถูกพระเจ้าปิลยักษ์ยิงด้วยลูกศร ได้รับบาดเจ็บแสนสาหัส แต่ไม่ได้ผูกโกรธ ด้วยอำนาจแห่งเมตตาธรรม ได้ทำให้พระสุวรรณสามกลับฟื้นคืนชีวิต และบิดามารดากลับมามองเห็นได้ดังเดิม

เนมิราชชาดก (บำเพ็ญอธิษฐานบารมี) พระโพธิสัตว์ เสวยพระชาติเป็นพระเจ้าเนมิราช เป็นผู้มั่นคงในการให้ทาน ทรงเบญจศีล เป็นนิจ สมาทานอุโบสถทุกวันปักษ์ ทรงแสดงธรรมให้ทราบทางสวรรค์  สอนอาณาประชาราษฎร์ให้กลัวนรก พระอินทร์ทรงพอพระทัยถึงกับให้มาตลีเทพบุตรนำราชรถไปรับพระเจ้าเนมิราช เพื่อไปเที่ยวชมเมืองนรก และเมืองสวรรค์ ในกาลต่อมา เมื่อพระเกศาหงอกแล้ว ได้เสด็จออกบรรพชา

มโหสถชาดก (บำเพ็ญปัญญาบารมี) พระโพธิสัตว์ เสวยพระชาติเป็นพระมโหสถบัณฑิต ผู้มีปัญญาดุจแผ่นดิน รับราชการอยู่ประจำในราชสำนักของพระเจ้าวิเทหะแห่งกรุงมิถิลา ในท่ามกลางปัญหาและอุปสรรคนานัปการ พระมโหสถบัณฑิตได้ใช้ปัญญาที่อบรมมาดีแล้ว สามารถแก้ไขปัญหาให้สำเร็จลุล่วงด้วยดีมาโดยลำดับ

ภูริทัตชาดก (บำเพ็ญศีลบารมี) พระโพธิสัตว์ เสวยพระชาติเป็นพญานาค ชื่อว่า ภูริทัต รักษาอุโบสถศีลอยู่ที่จอมปลวกใกล้ฝั่งแม่น้ำยมุนา แต่ถูกพราหมณ์หมองูผู้รู้มนต์อาลัมพายน์ จับตัวไปเที่ยวแสดงละครหาเงินตามสถานที่ต่าง ๆ พระภูริทัตก็มิได้มีความแค้นเคืองคิดที่จะทำลายชีวิตพราหมณ์หมองูนั้น เพราะความที่ตนสมาทานรักษาอุโบสถศีลอย่างมั่นคง

จันทกุมารชาดก (บำเพ็ญขันติบารมี) พระโพธิสัตว์ เสวยพระชาติเป็นพระจันทกุมาร ราชโอรสของพระเจ้าเอกราชแห่งเมืองปุปผวดี พระราชบิดาทรงเชื่อคำหลอกลวงของขัณฑหาลปุโรหิต จึงทรงรับสั่งให้จับพระจันทกุมารพร้อมด้วยคนและสัตว์เป็นจำนวนมากนำไปบูชายัญ ท้าวสักกเทวราชจึงได้เสด็จลงมาช่วยชีวิตไว้ แม้จะถูกกระทำเช่นนี้ พระจันทกุมารก็มิได้ผูกอาฆาตพยาบาทแต่ประการใด

นารทชาดก (บำเพ็ญอุเบกขาบารมี) พระโพธิสัตว์ เสวยพระชาติเป็นท้าวมหาพรหม ชื่อว่า นารทะ ครั้งนั้น พระเจ้าอังคติราช  มีความเห็นผิดว่า นรกไม่มี สวรรค์ไม่มี ในเวลานั้น ท้าวมหาพรหมได้เสด็จ ลงมาแสดงโทษแห่งความเห็นผิดให้พระเจ้าอังคติราชสดับ ทำให้พระองค์ทรงคลายจากมิจฉาทิฏฐิละความเห็นผิดกลับมาปกครองบ้านเมืองให้ร่มเย็นเป็นสุขด้วยทศพิธราชธรรมดังเดิม  

วิธูรชาดก (บำเพ็ญสัจจบารมี) พระโพธิสัตว์ เสวยพระชาติเป็นอำมาตย์ ชื่อว่า วิธูระ เป็นผู้สอนอรรถและธรรมแด่พระเจ้าธนัญชัย โกรัพยะแห่งกรุงอินทปัตถ์ เมื่อปุณณกยักษ์มาท้าพนันเล่นสกากับพระเจ้าธนัญชัยโกรัพยะ โดยมีวิธูรบัณฑิตเป็นเดิมพัน เพื่อให้เป็นทาสของปุณณกยักษ์ พระเจ้าธนัญชัยโกรัพยะทรงพ่ายแพ้ แม้วิธูรบัณฑิตรู้ดี หากตอบว่าตนเองไม่ใช่ทาสของพระราชาก็จะพ้นจากความลำบาก แต่ก็ยัง ตอบไปตามความเป็นจริง เพราะความยึดมั่นในการบำเพ็ญสัจจบารมี   

เวสสันดรชาดก (บำเพ็ญทานบารมี) พระโพธิสัตว์ เสวยพระชาติเป็นพระเวสสันดร พระองค์ทรงตั้งปณิธานในการบริจาคทาน แม้จะมีใครขอสิ่งที่รักสิ่งที่หวงแหนที่สุดในชีวิตไม่ว่าจะเป็นดวงหทัย ดวงตา เนื้อ และเลือด บุตรธิดา หรือภรรยา ก็ทรงบริจาคเป็นทานได้ เพราะมุ่งมั่นในพระโพธิญาณเป็นปณิธานสูงสุด   

เมื่อวานนี้ ๒๕ มีนาคม พุทธศักราช ๒๕๖๙ ที่วัดธาตุสุนทร บ้านยางคำ ตำบลยางคำ อำเภอโพนทราย จังหวัดร้อยเอ็ด เตรียมความพร้อมในการจัดโครงการบรรพชาสามเณร ศากยพุทธบุตร รุ่นที่ ๒ เพื่อเฉลิมพระเกียรติสมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี เนื่องในโอกาสวันคล้ายวันพระราชสมภพ ๒ เมษายน พุทธศักราช ๒๕๖๙ ตั้งแต่วันที่ ๒๖ มีนาคม – ๑๕ เมษายน พุทธศักราช ๒๕๖๙ โดยการจัดปลงผมนาค เพื่อการเดินทางไปสมทบ และบรรพชาร่วมกับ สามเณรพุทธศากยบุตร ณ พุทธสถานฮ่องธรรม ฮ่องคำอีสาน จังหวัดศรีสระเกษ ในวันที่ ๒๖ มีนาคม พุทธศักราช ๒๕๖๙

พระโพธิสัตว์ทรงบำเพ็ญพระบารมีแต่ละข้อ ละเอียดขึ้นไปตามลำดับ ตั้งแต่ขั้นธรรมดา เรียกว่า “บารมี” ขั้นกลาง เรียกว่า “อุปบารมี” จนถึงขั้นสูงสุด เรียกว่า “ปรมัตถบารมี” รวมเป็นบารมี ๓๐ ประการ

โดยโครงการดังกล่าว จัดขึ้นเป็นปีที่ ๒ เพื่อน้อมถวายเป็นพระราชกุศลแด่สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง“

ระหว่างวันที่ ๒๖ มีนาคม – ๒๐ เมษายน ๒๕๖๙ ณ พุทธสถานฮ่องธรรม ฮ่องคำอิสาน ต.ทุ่งไชย อ.อุทุมพรพิสัย จ.ศรีสะเกษ

The post “กตัญญูกตเวทิตา” นาคน้อยจากวัดธาตุสุนทร จังหวัดร้อยเอ็ด เตรียมความพร้อมเดินทางไปสมทบ เพื่อร่วมบรรพชา สามเณรพุทธศากยบุตร ตามรอย ทศชาติ ปณิธานมหาบุรุษไม่เปลี่ยนแปลง ถวายเป็นพระราชกุศลแด่สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง ณ พุทธสถานฮ่องธรรม ฮ่องคำอีสาน จังหวัดศรีสะเกษ ๒๖ มีนาคม พุทธศักราช ๒๕๖๙ appeared first on Manasikul Online.

ชวนอ่าน หนังสือ “ขุนอภัยพลชาญ”

หนังสือ อนุสรณ์งานพระราชทานเพลิงศพ

พันตรี ขุนอภัยพลชาญ จ.ช., ต.ม. (พ.ศ. ๒๔๒๙- ๒๕๒๘)

ณ เมรุวัดโสมนัสวิหาร กรุงเทพมหานคร วันจันทร์ที่ ๒๐ พฤษภาคม พ.ศ. ๒๕๒๘

หนังสือ อนุสรณ์งานพระราชทานเพลิงศพ พันตรี ขุนอภัยพลชาญบ้าน เป็นหนังสือที่ให้ข้อมูลเกี่ยวกับ ”บ้านดอกไม้” ซึ่งเป็นชุมชนทำดอกไม้ไฟ  หนึ่งในชุมชนที่อยู่คู่กับภูเขาทอง วัดสระเกศ มาช้านาน  ไม่ต่างจาก “บ้านบาตร” ซึ่งเป็นชุมชนตีบาตร

วันเวลาเปลี่ยนแปลงไป บ้านเมืองเจริญขึ้น ดอกไม้ไฟพร้อมทั้งบ้านดอกไม้ก็เลือนหายไปจากชุมชน เหลือเพียงคำเล่าขานถึง

หนังสือ อนุสรณ์งานพระราชทานเพลิงศพ “ขุนอภัยพลชาญ” ได้ขับเน้นให้เห็นภาพชุมชนบ้านดอกไม้ไฟเด่นชัดขึ้นมา

“…อาชีพของคุณพ่อ นอกจากการรับราชการแล้ว คุณพ่อยังได้ประกอบอาชีพพิเศษ เป็นการหารายได้ช่วยครอบครัวอีกทางหนึ่ง ด้วยการเปิดร้านรับทำและจำหน่ายดอกไม้เพลิง ชื่อ “สมศิริ”  ที่บ้านดอกไม้ ติดกับถนนบริพัตร ตำบลบ้านบาตร

เมื่อ พ. ศ. ๒๔๗๐ ร้านจำหน่ายดอกไม้เพลิง ที่บ้านดอกไม้ ในขณะนั้น มีอยู่ ๗ ร้าน คือ ร้านของคุณพ่อ ร้านปิ่นนาคของนายผึ่ง ปิ่นนาค ร้านของนางสวง ปานจินดา ร้านของนายฮ๊อก จูไท ร้านของนายต่วน ชมสาหัส ร้านของนายโต๊ะ ปานจินดา และร้านของนายมิ่ง ฯ

แต่ละร้านมีรายได้จากการจำหน่ายดอกไม้เพลิงสูงพอสมควร

การทำดอกไม้เพลิงก็ทำด้วยมือ โดยญาติพี่น้องลูกหลานภายในครอบครัว ช่วยกันทำ จะเรียกว่า อุตสาหกรรมในครอบครัวก็ได้

ปัจจุบันนี้ เจ้าของร้านดอกไม้เพลิงดังกล่าว ได้ถึงแก่กรรมไปหมดแล้ว ส่วนมากได้เลิกกิจการไป…”

“…คุณพ่อได้เริ่มทำดอกไม้เพลิง มาตั้งแต่ พ.ศ. ๒๔๔๙ จนถึง พ.ศ. ๒๕๐๕ เป็นเวลาประมาณ๕๖ ปี ท่านจึงได้เลิกทำดอกไม้เพลิง และย้ายที่อยู่จากบ้านดอกไม้ ถนนบริพัตรมาอยู่ที่บ้านในซอยอินทามะระ ๑๘ ถนนสุทธิสารวินิจฉัย เขตห้วยขวาง จนท่านได้ถึงแก่กรรมที่บ้านนี้ เมื่อวันที่ ๑๐ กุมภาพันธ์ ๒๕๒๘…”

เจ้าประคุณสมเด็จพระพุฒาจารย์ (เกี่ยว อุปเสณมหาเถระ) อดีตประธานคณะผู้ปฏิบัติหน้าที่สมเด็จพระสังฆราช อดีตเจ้าอาวาสวัดสระเกศ ราชวรมหาวิหาร เขียนถึงขุนอภัยพลชาญ ไว้ในหนังสือ อนุสรณ์งานพระราชทานเพลิงศพ พันตรี ขุนอภัยพลชาญ ว่า

“…ข้าพเจ้าเรียกท่านขุนอภัยพลชาญว่า  “ลุงขุน”  ด้วยความรู้สึกนับถือในคุณธรรมของท่าน ลุงขุนเป็นศิษย์ในท่านเจ้าพระคุณ สมเด็จพระสังฆราช ญาโณทยมหาเถระ จึงเป็นคนเก่าแก่ของวัดสระเกศ และได้ไปมาหาสู่กับทางวัดมาโดยตลอดมิได้ขาดสาย ทั้งได้ช่วยงานวัด เช่น งานนมัสการพระบรมสารีริกธาตุ ภูเขาทอง จนกระทั่งเข้าวัยชราไม่สามารถจะมาวัดได้แล้วจึงได้หยุด แต่ก็คงติดต่อกันอยู่ตลอดเวลา เช่นคราวทำบุญวันเกิด เป็นต้น

ดังนั้น พระภิกษุสามเณรในวัดสระเกศ จึงรู้จักลุงขุนกันทั้งนั้น ไม่ว่าจะเป็นพระ, เณรเก่า หรือมาอยู่ใหม่ และรู้จักด้วยความนับถือ มิใช่รู้จักเพียงเป็นคนเก่าแก่ของวัดเท่านั้น

ลุงขุนเป็นที่น่านับถือของพระ, เณร วัดสระเกศ เพราะลุงขุนมีคุณธรรม เช่นแสดงความเคารพเอื้อเฟื้อต่อ พระ, เณร เหมือนกันหมด ไม่เคยแสดงอาการไม่เหมาะสมต่อพระ, เณร เลย ช่วยงานภูเขาทอง แม้จะเหน็ดเหนื่อย ไม่เคยบ่น มีแต่ยิ้ม พระ, เณร เห็นแล้วสบายใจ

เฉพาะข้าพเจ้ามีความรู้สึกนับถือในคุณธรรมของลุงขุนอย่างมาก เพราะข้าพเจ้าได้ประจักษ์ด้วยตนเองทั้งสิ้น ข้าพเจ้าจึงนับถือท่านด้วยความสนิทใจอย่างยิ่ง แม้ท่านจะล่วงลับไปแล้ว แต่ข้าพเจ้าก็ยังคงรู้สึกนับถือเหมือนอย่างเดิม และความรู้สึกนับถืออย่างนี้ คงจะอยู่ในจิตใจของข้าพเจ้าจนวาระสุดท้ายของชีวิต

ความดีที่เป็นคุณธรรมของลุงขุน เป็นอมตะ และเป็นมรดกที่สูงสุด”

ขอความดีของลุงขุน จงนำวิญญาณของลุงขุนไปสู่สุคติยิ่ง ๆ ขึ้นไป จนถึงพระนิพพานเป็นที่สุด…”

คุณค่าของหนังสือ อนุสรณ์งานพระราชทานเพลิงศพ พันตรี ขุนอภัยพลชาญ ไม่ได้เป็นเพียงหนังสือที่บอกเล่าถึงความเป็นไปของประวัติศาสตร์ชุมชนบริเวณบ้านดอกไม้ อันเป็นหนึ่งในชุมชนโดยรอบภูเขาทองเท่านั้น หากแต่หนังสือเล่มนี้ได้เก็บรักษาสูตรการทำดอกไม้ไฟ และองค์ความรู้ด้านการทำดอกไม้ไฟของชุมชนบ้านดอกไม้เอาไว้ ให้เป็นมรดกของชาติสืบต่อไป

ต่อไปนี้ คือ ส่วนหนึ่งของหนังสืออนุสรณ์งานพระราชทานเพลิงศพ พันตรี ขุนอภัยพลชาญ

ลุงขุน

          ข้าพเจ้าเรียกท่านขุนอภัยพลชาญว่า  “ลุงขุน”  ด้วยความรู้สึกนับถือในคุณธรรมของท่าน ลุงขุนเป็นศิษย์ในท่านเจ้าพระคุณ สมเด็จพระสังฆราช ญาโณทยมหาเถระ จึงเป็นคนเก่าแก่ของวัดสระเกศ และได้ไปมาหาสู่กับทางวัดมาโดยตลอดมิได้ขาดสาย ทั้งได้ช่วยงานวัด เช่น งานนมัสการพระบรมสารีริกธาตุ ภูเขาทอง จนกระทั่งเข้าวัยชราไม่สามารถจะมาวัดได้แล้วจึงได้หยุด แต่ก็คงติดต่อกันอยู่ตลอดเวลา เช่นคราวทำบุญวันเกิด เป็นต้น

          ดังนั้น พระภิกษุสามเณรในวัดสระเกศ จึงรู้จักลุงขุนกันทั้งนั้น ไม่ว่าจะเป็นพระ, เณรเก่า หรือมาอยู่ใหม่ และรู้จักด้วยความนับถือ มิใช่รู้จักเพียงเป็นคนเก่าแก่ของวัดเท่านั้น

          ลุงขุนเป็นที่น่านับถือของพระ, เณร วัดสระเกศ เพราะลุงขุนมีคุณธรรม เช่นแสดงความเคารพเอื้อเฟื้อต่อ พระ, เณร เหมือนกันหมด ไม่เคยแสดงอาการไม่เหมาะสมต่อพระ, เณร เลย ช่วยงานภูเขาทอง แม้จะเหน็ดเหนื่อย ไม่เคยบ่น มีแต่ยิ้ม พระ, เณร เห็นแล้วสบายใจ

          เฉพาะข้าพเจ้ามีความรู้สึกนับถือในคุณธรรมของลุงขุนอย่างมาก เพราะข้าพเจ้าได้ประจักษ์ด้วยตนเองทั้งสิ้น ข้าพเจ้าจึงนับถือท่านด้วยความสนิทใจอย่างยิ่ง แม้ท่านจะล่วงลับไปแล้ว แต่ข้าพเจ้าก็ยังคงรู้สึกนับถือเหมือนอย่างเดิม และความรู้สึกนับถืออย่างนี้ คงจะอยู่ในจิตใจของข้าพเจ้าจนวาระสุดท้ายของชีวิต

          “ความดีที่เป็นคุณธรรมของลุงขุน

เป็นอมตะ และเป็นมรดกที่สูงสุด”

          ขอความดีของลุงขุน จงนำวิญญาณของลุงขุนไปสู่สุคติยิ่งๆ ขึ้นไป จนถึงพระนิพพานเป็นที่สุด.

พระพรหมคุณาภรณ์

วัดสระเกศ

การทำดอกไม้เพลิง

          คุณพ่อ พ.ต.ขุนอภัยพลชาญ (จาบ ตมัสปาณ) เกิดที่จังหวัดพระนครศรีอยุธยา เมื่อวันที่ ๑๕ มีนาคม พ.ศ. ๒๔๒๙ บิดามารดามีอาชีพทำนา เมื่อเยาว์วัย ได้เรียนหนังสือกับพระอาจารย์หลายองค์ ที่วัดสะแก อำเภออุไทยใหญ่ จังหวัดพระนครศรีอยุธยา พ.ศ. ๒๔๔๘ คุณพ่อได้ย้ายเข้ามาอยู่ในจังหวัดพระนคร พักอาศัยอยู่กับ นายชัง ศรีสมาน ซึ่งเป็นหัวหน้าช่างทำดอกไม้เพลิงหลวง ที่หมู่บ้านดอกไม้

หมู่บ้านนี้ประกอบอาชีพในการทำดอกไม้เพลิง อยู่ใกล้เคียงกับบ้านดอกไม้ในปัจจุบัน ริมถนนบริพัตร ตำบลบ้านบาตร

คุณพ่อได้เข้ารับราชการประจำการ  เป็นพลทหารรักษาวัง กรมวังนอก กระทรวงวัง เมื่อ พ.ศ. ๒๔๔๙ ต่อมาคุณพ่อได้ทำการสมรส กับ คุณทิพย์ ศรีสมาน ธิดาของนายชัง ศรีสมาน โดยที่นายชังเป็นหัวหน้าช่างทำดอกไม้เพลิงหลวง  มีหน้าที่ทำดอกไม้เพลิงไปจุดในงานพระราชพิธีต่าง ๆ ตามที่กระทรวงวังสั่งมา ในเวลาว่างจากราชการ คุณพ่อก็ช่วยคุณตาทำดอกไม้เพลิงไปด้วย คุณพ่อสนใจในการทำดอกไม้เพลิงมาก

            ได้ฝึกหัดจดจำการทำดอกไม้เพลิงจากคุณตา จนสามารถทำดอกไม้เพลิงทุกชนิดได้เอง คุณพ่อได้เคยเล่าให้ผู้เขียนฟังว่า ในงานพระราชพิธีเปิดพระบรมราชานุสาวรีย์ พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ ๕ (พระบรมรูปทรงม้า) กระทรวงวัง ใด้มีคำสั่งให้คุณตาทำดอกไม้เพลิงไปจุดเฉลิมฉลองด้วย

งานพระราชพิธีที่กระทรวงวัง มีคำสั่งให้คุณตาทำดอกไม้เพลิงไปจุดเป็นประจำทุกปี ก็คืองานพระรารพิธีเฉลิมพระชนมพรรษาของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว สถานที่สำหรับตั้งดอกไม้เพลิงจุด ก็คือบริเวณสนามหญ้า หน้าพระที่นั่งจักรีมหาปราสาท ในพระบรมมหาราชวัง พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวจะเสด็จพระราชดำเนินมาทรงจุดดอกไม้เพลิงด้วยพระองค์เอง เวลาประมาณ ๒๐ นาฬิกา ดอกไม้เพลิงที่สั่งให้ทำไปจุดในงานพระราชพิธีเฉลิมพระชนมพรรษา ที่ผู้เขียนจำได้มี

• ดอกไม้พุ่ม
• ดอกไม้กระถาง
• ดอกไม้ระทา
• ดอกไม้ฝนแสนห่า
• ดอกไม้กังหัน
• ดอกไม้ไฟพะเนียง
• ดอกไม้รุ่ง
• ดอกไม้พ้อม

นอกจากจะทำดอกไม้เพลิงไปจุดในพระราชพิธีต่าง ๆ แล้ว ยังต้องทำชนวนฝักแค

สำหรับพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว และสมเด็จพระบรมราชินี ทรงจุดในงานเสด็จพระราชทานเพลิงศพ ตามที่กระทรวงวังสั่งมาอีกด้วย

ชนวนฝักแคที่ทรงจุดในงานเสด็จพระราชดำเนินพระราชทานเพลิงศพนี้ เป็นชนวนฝักแคที่มีความกว้างประมาณครึ่งนิ้วฟุต ความยาวเท่ากับระยะทางจากโกศศพที่ตั้งอยู่บนเมรุ ถึงหน้าพลับพลาที่ประทับ ฝักแคจะล่ามมาจากใต้โกศศพมายังตัวพญานาค ซึ่งตั้งอยู่บนหลักหน้าพลับพลาที่ประทับพญานาคนี้ทำด้วยไม้แกะสลักลวดลายเป็นตัวพญานาค ลงรัก ปิดทอง ประดับกระจกสีต่าง ๆ สวยงามมาก ตัวพญานาคยาวประมาณ ๑ เมตร

ถ้าเสด็จพระราชทานเพลิงทั้งสองพระองค์ เจ้าพนักงานก็จะจัดเตรียมตั้งพญานาคไว้ ๒ ตัว ชนวนฝักแคที่ล่ามมาจากใต้โกศศพ ก็จะสอดเข้าทางตอนหางของพญานาค ผ่านเข้าไปในลำตัวพญานาค (ซึ่งกลวง) ไปสุดสิ้นที่ปากพญานาค เวลาพระราชทานเพลิงศพ พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว และสมเด็จพระบรมราชินีจะทรงจุดฝักแคที่ปากพญานานาค ฝักแคก็จะจุดไหม้อย่างรวดเร็วตามสายที่ล่ามไว้ ไปยังใต้โกศศพ

เมื่อสิ้นรัชกาลพระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว ( รัชกาลที่ ๗ ) แล้ว การสั่งให้ทำดอกไม้เพลิงไปจุดในงานพระราชพิธีต่าง ๆ ได้ยกเลิกไป ต่อมาช่างทำดอกไม้เพลิงหลวงก็ได้ยุบเลิกไปด้วย

ในปัจจุบัน ชนวนฝักแคที่สำหรับทรงจุดในงานเสด็จพระราชทานเพลิงศพ ยังคงมีอยู่  เป็นหน้าที่ของสำนักพระราชวังเป็นผู้จัดหาชนวนฝักแค แต่ผู้เขียนไม่ทราบว่า สำนักพระราชวังได้มอบหมายให้ผู้ใดจัดทำชนวนฝักแคดังกล่าว

อาชีพของคุณพ่อ นอกจากการรับราชการแล้ว คุณพ่อยังได้ประกอบอาชีพพิเศษเป็นการหารายได้ช่วยครอบครัวอีกทางหนึ่ง ด้วยการเปิดร้านรับทำและจำหน่ายดอกไม้เพลิง ชื่อ “สมศิริ” ที่บ้านดอกไม้ ติดกับถนนบริพัตร ตำบลบ้านบาตร เมื่อ พ. ศ. ๒๔๗๐ ร้านจำหน่ายดอกไม้เพลิงที่บ้านดอกไม้ในขณะนั้นมีอยู่ ๗ ร้านคือ ร้านของคุณพ่อ  ร้านปิ่นนาคของนายผึ่ง ปิ่นนาค  ร้านของนางสวง ปานจินดา  ร้านของนายฮ๊อก จูไท  ร้านของนายต่วน ชมสาหัส  ร้านของนายโต๊ะ ปานจินดา และร้านของนายมิ่ง ฯ  แต่ละร้านมีรายได้จากการจำหน่ายดอกไม้เพลิงสูงพอสมควร  การทำดอกไม้เพลิงก็ทำด้วยมือ  โดยญาติพี่น้องลูกหลานภายในครอบครัว ช่วยกันทำ  จะเรียกว่า อุตสาหกรรมในครอบครัวก็ได้ ปัจจุบันนี้ เจ้าของร้านดอกไม้เพลิงดังกล่าว ได้ถึงแก่กรรมไปหมดแล้ว ส่วนมากได้เลิกกิจการไป ยังมีอยู่บางร้านที่ลูกหลานได้รับช่วงดำเนินการอยู่

ดอกไม้เพลิงที่รับทำและจำหน่าย  แยกเป็น  ๒  ประเภท

๑. ประเภททใช้จุดในงานประเพณีต่าง ๆ เช่น งานขึ้นปีใหม่ งานสงกรานต์ งานฉลองโบสถ์ศาลา และในงานศพ เป็นดอกไม้เพลิงขนาดใหญ่ เช่น ดอกไม้พุ่ม ดอกไม้กระถาง ไฟพะเนียง กังหัน และพลุไทย พลุฝรั่ง (ซึ่งมีทั้งชนิดจุดกลางวันและกลางคืน) เป็นต้น

๒. ประเภทที่ใช้จุดในงานเทศกาล ลอยกระทงในวันเพ็ญเดือนสิบสอง เป็นดอกไม้เพลิงขนาดเล็ก สำหรับจุดเล่นประกอบการลอยกระทง หรือจุดเล่นเพื่อความสนุกสนานตามฤดูกาล มีทั้งชนิดจุดในน้ำ และจุดบนบก

–  ชนิดจุดในน้ำ  ได้แก่ ปลาช่อน เป็ด มังกร ควาย (เป็นชื่อที่เรียกกันมาแต่โบราณ )

–  ชนิดจุดบนบก  ได้แก่ ดอกไม้เทียน ฝอยทอง จรวด ตะไล และพลุยิงขนาดเล็ก  เป็นต้น

คุณพ่อมีความชำนาญในการทำดอกไม้เพลิงมาก เมื่อสมัยที่ทางราชการได้จัดให้มีการประกวดดอกไม้เพลิงขึ้นที่สนานหลวง เนื่องในงานวันขึ้นปีใหม่ งานฉลองรัฐธรรมนูญ และงานสงกรานต์ คุณพ่อได้ทำดอกไม้เพลิงส่งเข้าประกวดด้วยทุกครั้ง ดอกไม้เพลิงที่ท่านส่งเข้าประกวดได้แก่ ประเภทดอกไม้กระถาง และพลุ (จุดกลางคืน) ท่านได้รับถ้วยรางวัลที่ ๑ สำหรับดอกไม้เพลิง ทั้ง ๒ ประเภทนี้ แทบทุกปี

การทำดอกไม้เพลิงก็มีครูบาอาจารย์ เช่นเดียวกับการช่างอื่น ๆ  คุณพ่อท่านนับถือครูดอกไม้เพลิงมาก ท่านจะต้องทำพิธีไหวัครูดอกไม้เพลิงทุกปี ท่านจะนำเอาเครื่องมือสำหรับทำดอกไม้เพลิงทุกชนิด พร้อมทั้งสมุดจดตำราทำดอกไม้เพลิง ไปตั้งไว้หน้าโต๊ะหมู่บูชาพระพุทธรูป ตำราทำดอกไม้เพลิงของท่าน เป็นสมุดปกแข็งสีดำ ขนาดใหญ่ หน้าปกเจิมด้วยแป้งหอม และปิดทองคำเปลว ของที่สำหรับใช้บูชาครูดอกไม้เพลิงมีหัวหมู บายศรี เป็ดไก่ กล้วยน้ำว้า ขนมต้มแดง ขนมต้มขาว มะพร้าวอ่อน ข้าวและน้ำเป็นหลัก ส่วนอาหารคาวหวาน อย่างอื่นๆ ก็แล้วแต่จะนำมาบูชา

ในสมุดจดตำราทำดอกไม้เพลิง ท่านจะเขียนวิธีไหว้ครูไว้ด้วย ถัดจากวิธีไหว้ครู ก็เป็นตำราผสมสารเคมีต่าง ๆ ให้เกิดเป็นดิน สำหรับทำดอกไม้เพลิงประเภทต่าง ๆ สารเคมีที่คุณพ่อเขียนไว้ในตำราทำดอกไม้เพลิง คุณพ่อได้เขียนชื่อสารเคมีเป็นภาษาไทย ทับศัพท์ภาษาษาอังกฤษ  ตัวอักษรไทยอาจจะผิดไปบ้าง  (เนื่องจากเป็นการสะกดตัวอักษรในสมัยนั้น) แต่เพื่อเป็นอนุสรณ์แก่คุณพ่อ วิธีไหว้ครูตลอดจนตำราทำดอกไม้เพลิง ที่ท่านได้เขียนไว้ด้วยมือของท่านเอง ผู้เขียนได้คัดลอกมาทุกตัวอักษร โดยมิได้แก้ไข เปลี่ยนแปลงแต่ประการใด หากมีการผิดพลาดประการใด ผู้เขียนขออภัยแทนคุณพ่อด้วย

อนึ่ง  คุณพ่อไม่เคยได้ศึกษาวิชาเคมีมาก่อน แต่การผสมสารเคมีต่างๆ ตามตำราทำดอกไม้เพลิงของท่าน  ก็ได้ผลสมประสงค์ทุกประการ ในชีวิตการทำดอกไม้เพลิงของท่าน ท่านไม่เคยประสบอุบัติเหตุจากการะเบิดหรือเกิดเพลิงไหม้  เนื่องจากการทำดอกไม้เพลิงแต่ประการใดเลย

คุณพ่อได้เริ่มทำดอกไม้เพลิง มาตั้งแต่ พ.ศ. ๒๔๔๙ จนถึง พ.ศ. ๒๕๐๕ เป็นเวลาประมาณ๕๖ ปี ท่านจึงได้เลิกทำดอกไม้เพลิง และย้ายที่อยู่จากบ้านดอกไม้ ถนนบริพัตร มาอยู่ที่บ้านในซอยอินทามะระ ๑๘ ถนนสุทธิสารวินิจฉัย เขตห้วยขวาง จนท่านได้ถึงแก่กรรมที่บ้านนี้ เมื่อวันที่ ๑๐ กุมภาพันธ์ ๒๕๒๘

วิธีไหว้ครู

          ตั้งนะโม ๓ หน  แล้วบูชาพระรัตนตรัย ด้วยดอกไม้ธูปเทียนก่อน  แล้ว

สัคเค  กาเม  จะ  รูเป  คิริสิขะระตะเฏ  จันตะลิกเข  วิมาเน,  ทีเป  รัฏเฐ  จะ  คาเม ตะรุวะนะคะหะเน  เคหะวัตถุมหิ  เขตเต,  ภุมมา  จายันตุ  เทวา  ชะละถะละวิสะเม  ยักขะคันธัพ-พะนาคา,  ติฏฐันตา  สันติเก  ยัง  มุนิวะระวะจะนัง  สาธะโว  เม  สุณันตุ.

ธัมมัสสะวะนะกาโล   อะยัมภะทันตา,

ธัมมัสสะวะนะกาโล   อะยัมภะทันตา,

ธัมมัสสะวะนะกาโล   อะยัมภะทันตา.

จึงว่าคาถาอันเชิญเทพยดา  ครูบาอาจารย์  ดังต่อไปนี้

นะโม  อันว่านมัสการ  เม  แห่งข้า ฯ  ข้า ฯ  มีความปรารถนา

จะไหว้พระสรรเพชุดาญาณ  ข้า ฯ  จะทำการสิ่งใด

จงให้ประสิทธิทุกกระบวน  ข้า ฯ  ขอไหว้พระอิศวร

ผู้ตั้งปีและเดือนวัน  อีกทั้งสรรพศาสตรา

และอาคม  ขอไหว้ทั้งพระอินทร์  และพระพรหม

พระวิศณุกรรมผู้ลือชา  อีกทวยเทพผู้อยู่รักษา  ทั้ง ๘ ทิศ

โดยอนุกรม  มือข้า ฯ  ทั้ง ๑๐ นิ้ว

จะขอพนมต่างธูปและเทียนทอง  ขอตาเรืองรอง

ประดุจดังเดือนฉาย  ข้า ฯ  ขอไหว้ครูปัตติยาย

อันอยู่ทุกสถาน  ข้า ฯ  ขอนมัสการอัญเชิญ

ท่านผู้เป็นใหญ่ในใต้หล้า  ข้า ฯ จะทำการสิ่งนานา

จงให้ประสิทธิ์ทุกประการ  (กราบลงครั้งหนึ่ง)

(แล้วเอาธูปปักลงที่ของเอาถวาย  ทั่วทุกอย่าง  แล้วจึงถวาย  ว่าดังนี้

นะโม  เม  ข้า ฯ  ขอถวาย  ธูปะทีปะปุปผัง  สักการะวันทะนัง สูปะพยัญชะนะสัมปันนัง สาลีนัง  โภชะนัง  สะปะริวารัง  อุทะกัง  วะรัง  อาคัจฉันตุ  ปะริภุญชันตุ  หิตายะ  สุขายะ

สัพเพ  เทวา  เตปิ  ตุมเห  อะนุรักขันตุ

(จบคำถวาย รอเวลาพอสมควร แล้วจึงค่อยลาของที่เราถวาย ว่าดังนี้  เสลัง  มังคะลัง ยาจามิ  จึงเอาของออกมา)

อัตราส่วนในการทำดอกไม้ไฟ

๑  ชั่ง  เท่ากับ  ๘๐  บาท

๑  ตำลึง  เท่ากับ  ๔  บาท

๑  บาท  เท่ากับ   ๔   สลึง

๑. ดินดำหรือดินปืน  สำหรับใช้ในขับพลุ

  (๑)  ดินประสิวต้มแล้ว   หนัก    ๑   ชั่ง

  (๒)  กำมะถันเหลือง  หนัก   ๑๐   บาท

(๓)  ถ่านไม้ตีนเป็ด   หนัก   ๔    ตำลึง

รวมกันตำ ร่อนให้ละเอียด แล้วพรมน้ำ ใส่ครกกระเดื่อง ตำไปจนกว่าจะใช้การได้ จะตำครั้งละกี่ชั่ง แล้วแต่ครกใหญ่เล็ก

๒. ดินดอกไม้น้ำ

(๑)  ดินประสิวต้ม  หนัก   ๑   ชั่ง

(๒)  กำมะถันเหลือง หนัก   ๓  ตำลึง

(๓)  ถ่านไม้ตีนเป็ด  หนัก   ๘   ตำลึง

          รวมกันตำ ร่อนให้ละเอียดพอควร

          ๓.  ดินดอกไม้เทียน

(๑)  ดินประสิวดิบ  หนัก  ๑   ชั่ง

(๒)  กำมะถันเหลือง  หนัก  ๘  ตำลึง

(๓)  ถ่านไม้ตีนเป็ด  หนัก  ๑๐ สลึง

          รวมกันตำ ร่อนให้ละเอียด

          ๔.  ดินสีแดง

(๑)  ปอแต๊สเซี่ยมโคลเรส  ๒๘  ส่วน

(๒)  สะตอนเที่ยมไนเตรส  ๓๐  ส่วน

(๓)  กำมะถันเหลือง  ๒๘  ส่วน

(๔)  ถ่านผง  ๓   ส่วน

(๕)  ครั่งหรือเซลแล๊ก  ๖  ส่วน

          คลุกเคล้าผสมกันให้ทั่ว

          ๕.  ดินสีชมพู

(๑)  ดินดอกไม้เทียน   ๑  ชั่ง

(๒)  ดินสีแดง  ๑   ปอนด์

          คลุกเคล้าผสมกันให้ทั่ว

          ๖.  ดินสีเขียว

(๑)  ปอแต๊สเซี่ยมโคลเรส   ๒๘  ส่วน

(๒)  บาเรี่ยมไนเตรส   ๒๔   ส่วน

(๓)  กำมะถันเหลือง   ๒๔   ส่วน

(๔)  ถ่านผง  ๒  ส่วน

          คลุกเคล้าผสมกันให้ทั่ว

          ๗.  ดินสีน้ำเงิน

   (๑)  ปอแต๊สเซี่ยมโคลเรส   ๖๐  ส่วน

(๒)  ชินสี   ๑๘     ส่วน

(๓)  กำมะถันเหลือง  ๒๘   ส่วน

(๔)  ครั่ง  ๒   ส่วน

          คลุกเคล้าผสมกันให้ทั่ว

๘. ดินสีเหลือง

(๑)  ปอแต๊สเซี่ยมโคลเรส  ๒๘  ส่วน

(๒)  ไนเตรสออฟโซดา  ๖๐  ส่วน

(๓)  อ๊อกโซเล็ตโซดา  ๑๔   ส่วน

(๔)  กำมะถันเหลือง  ๑๘   ส่วน

(๕)  ถ่านผง   ๒   ส่วน

          คลุกเคล้าผสมกันให้ทั่ว

•  ดินสีขาว  (ดินดิบ)

(๑)  ดินประสิว  หนัก  ๑๖  ตำลึง  

(๒)  อันติโมนี่  (พลวง)   หนัก   ๔   ตำลึง

(๓)  กำมะถันเหลือง  หนัก  ๔   ตำลึง

(๔)  ดินดำ  หนัก   ๒   ตำลึง

          ๑๐.  ดินฟ้าแลบ

(๑)  ปอต๊าส   หนัก   ๑  บาท

(๒)  อันติโมนี่   หนัก   ๔   หุน

(๓)  แม๊กไนเซี่ยม  หนัก  ๑  บาท

          ๑๑.  ดินควัน

(๑)  กำมะถันแดง    ๑๐๐   ส่วน

(๒)  ดินดอกเทียนหรือลูกพลุ   ๖๐   ส่วน

          ๑๒.  ดินลูกพลุ  (ดินสุกย้ำ)

(๑)  ดินประสิว  หนัก  ๑  ชั่ง

(๒)  กำมะถันเหลือง   หนัก   ๑๐  ตำลึง

(๓)  ถ่าน  หนัก   ๖  บาท

          ๑๓.  ดินช้างร้อง  (ดินสุกย้ำ)

 (๑)  ดินประสิว   หนัก    ๑   ชั่ง

(๒)  กำมะถันเหลือง   หนัก    ๕   ตำลึง

(๓)  ถ่าน  หนัก   ๗   ตำลึง

          ๑๔.  ดินลูกฝอย  (ดินสุกย้ำ)

(๑)  ดินประสิว    หนัก    ๑   ชั่ง

(๒)  กำมะถันเหลือง   หนัก  ๕  ตำลึง  

(๓)  ถ่าน  หนัก  ๑๒   บาท

          ๑๕.  ดินฝนแสนห่า  (ดินสุกย้ำ)

 (๑)  ดินประสิว  หนัก   ๑   ชั่ง

(๒)  กำมะถันเหลือง  หนัก    ๕   ตำลึง

(๓)  ถ่าน  หนัก   ๕    ตำลึง

(๔)  เหล็ก   หนัก    ๘    ตำลึง

          ๑๖.  ดินดอกไม้กระถาง  (ดินสุก)

(๑)  ดินประสิว  หนัก    ๑   ชั่ง

(๒)  กำมะถันเหลือง   หนัก    ๕    ตำลึง

(๓)  ถ่าน   หนัก   ๑๒   ตำลึง

          ๑๗.  ดินไฟพะเนียง  (ดินดิบ)

(๑)  ดินประสิว   หนัก    ๑   ชั่ง

(๒)   กำมะถันเหลือง   หนัก   ๕   ตำลึง

(๓)  ถ่าน  หนัก   ๓    บาท

(๔)  เหล็ก   หนัก   ๑๐   ตำลึง

          ๑๘.  ดินไฟพะเนียง  (อย่างดี)

(๑)  ดินประสิว   หนัก  ๑  ชั่ง

(๒)  กำมะถันเหลือง   หนัก   ๖    ตำลึง

(๓)  ถ่าน   หนัก  ๕ บาท ๒ สลึง

(๔)  เหล็ก  หนัก  ๑๒   ตำลึง

          ๑๙.  พะเนียงไถ

(๑)  ดินประสิว  หนัก  ๑  ชั่ง

(๒)   กำมะถันเหลือง  หนัก  ๕   ตำลึง

(๓)  ถ่าน  หนัก   ๕    ตำลึง

(๔)  เหล็ก  หนัก  ๘  ตำลึง

          ๒๐.  ดินลูกหนูใหญ่

(๑)  ดินประสิว หนัก   ๑   ชั่ง

(๒)   ถ่าน   หนัก  ๗   ตำลึง

          ๒๑.  ดินนกบินตะไล  (ดินสุกย้ำ)

(๑)  ดินประสิว  หนัก   ๑   ชั่ง

(๒)   กำมะถันเหลือง   หนัก    ๓  ตำลึง

(๓)  ถ่าน   หนัก   ๖   ตำลึง

          ๒๒.  ดินสีขาวบัวแก้ว

(๑)  ดินประสิว  หนัก   ๑   ชั่ง

(๒) กำมะถันเหลือง  หนัก  ๖  ตำลึง

(๓)  ปูนขาว   หนัก   ๖   บาท

(๔)  ชัน   หนัก   ๒   สลึง

(๕)  นุ่น   หนัก พอควร

          ๒๓.  ฝอยทองช่อม่วง  (ดินย้ำ)

(๑)  ดินประสิว  หนัก  ๑  ชั่ง

(๒)  กำมะถัน  หนัก  ๒  ตำลึง

(๓)  ถ่าน  หนัก  ๑๖  ตำลึง

(๔)  เหล็ก  หนัก  ๖   ตำลึง

          ๒๔.  ช่อม่วง  (ดินย้ำ)

(๑)  ดินประสิว   หนัก   ๑   ชั่ง

(๒)   กำมะถันเหลือง   หนัก    ๖  บาท  ๒  สลึง

(๓)  ถ่าน   หนัก    ๕    บาท

(๔)  เหล็ก  หนัก  ๕   ตำลึง

          ๒๕.  ชนวนคลึงทำพลุฝรั่ง

(๑)  ดินประสิว  (ต้ม)  หนัก  ๔๐   บาท

(๒)   กำมะถันแดง  หนัก    ๔๐     บาท

(๓)  ดินปอต๊าส   หนัก    ๓     บาท

                    แต่ละอย่างตำหรือบดให้ละเอียด และประสมเคล้าให้เข้ากัน แล้วใช้ตะแกรงละเอียดร่อนให้ทั่ว และลองกองจุดดูนิดหน่อยก่อน ถ้าอ่อนไปเติมปอต๊าสหน่อย ถ้าแรงจัดไป เติมดินประสิว

หมายเหตุ  :  ดินชนวนนี้ยากมาก เพราะกำมะถันแดง ร้านเครื่องยา มันบดเอาหินลงไปด้วย ต้องจุดลองดูนิดหน่อย ถ้าฟู่ใช้ได้ ถ้าฟุ่บใช้ไม่ได้แรงไป

(ถ้าไม่มีความชำนาญอาจเกิดอันตรายได้) 

เรื่องเล่าของ “ตำนานดอกไม้ไฟ ณ ชุมชนบ้านดอกไม้” จากหนังสือ “ขุนอภัยพลชาญ” หนังสือ อนุสรณ์งานพระราชทานเพลิงศพ พันตรี ขุนอภัยพลชาญ จ.ช., ต.ม. (พ.ศ. ๒๔๒๙- ๒๕๒๘)

The post เรื่องเล่าของ “ตำนานดอกไม้ไฟ ณ ชุมชนบ้านดอกไม้” จากหนังสือ “ขุนอภัยพลชาญ” หนังสือ อนุสรณ์งานพระราชทานเพลิงศพ พันตรี ขุนอภัยพลชาญ จ.ช., ต.ม. (พ.ศ. ๒๔๒๙- ๒๕๒๘) appeared first on Manasikul Online.

ชวนอ่าน หนังสือ “เมื่อใกล้จะสิ้นแสงตะวัน”

หนังสืออนุสรณ์เนื่องในงานพระราชทานเพลิงศพ

ท่านอาจารย์ธานินทร์ กรัยวิเชียร (พ.ศ. ๒๔๗๐-๒๕๖๘)

ณ เมรุหลวงหน้าพลับพลาอิศริยาภรณ์ วัดเทพศิรินทราวาส  วันเสาร์ที่ ๓๐ สิงหาคม พ.ศ. ๒๕๖๘

“เมื่อใกล้จะสิ้นแสงตะวัน”  หนังสือที่เป็นดั่งจดหมายเหตุอัตชีวประวัติของท่านอาจารย์ธานินทร์ กรัยวิเชียร ที่เขียนด้วยตัวท่านเอง  ท่วงทำนองของภาษาหนังสือ มีความงาม สะอาด สุภาพ เรื่อยรินเหมือนแม่น้ำเจ้าพระยา ราวกับฉายภาพตัวท่านเองออกมาวางไว้เป็นตัวหนังสือ

นอกจากท่านจะเล่าเกี่ยวกับการบริหารราชการแผ่นดิน และประวัติศาสตร์ของประเทศ แล้ว หนังสือ ”เมื่อใกล้จะสิ้นแสงตะวัน“ ยังได้รวบรวมเรื่องอื่น ๆ อีกมากมายเอาไว้ โดยเฉพาะเรื่อง “โหราศาสตร์”  ซึ่งบุคคลโดยทั่วไปจะไม่รู้อัจฉริยภาพด้านนี้ของท่าน แต่ผู้ที่อยู่ในแวดวงโหราศาสตร์ จะทราบดีว่า ท่านอาจารย์เป็นนักโหราศาสตร์ชั้นครู อีกทั้งยังมีอัธยาศัยเปี่ยมด้วยความกรุณาในการให้คำแนะนำเคล็ดการเรียนวิชาโหราศาสตร์แก่ผู้ที่สนใจ จนผู้อยู่ในแวดวงโหราศาสตร์ ยกให้ท่านเป็นครูโหราศาสตร์ท่านหนึ่ง ซึ่งปรากฏเกียรติคุณเป็นที่ประจักษ์อยู่จนถึงปัจจุบัน

ท่านอาจารย์ธานินทร์ กรัยวิเชียร ให้ความเคารพต่อเจ้าพระคุณสมเด็จพระสังฆราช (อยู่ ญาโณทยมหาเถระ) สมเด็จพระสังฆราช วัดสระเกศ ราชวรมหาวิหาร  ด้วยถือว่า เจ้าพระคุณสมเด็จพระสังฆราช ทรงเป็นครูผู้ชี้ทางโหราศาสตร์ ให้แก่ ท่านอาจารย์ธานินทร์ กรัยวิเชียร

กล่าวสำหรับวัดสระเกศ ราชวรมหาวิหาร ท่านอาจารย์ธานินทร์ กรัยวิเชียร เป็นบัณฑิตชนผู้มีกิริยาวาจางดงาม ปฏิบัติตนเสมอต้นเสมอปลายกับวัดสระเกศมาตั้งแต่เมื่อครั้งเจ้าพระคุณสมเด็จพระสังฆราช (อยู่ ญาโณทยมหาเถระ) จนมาถึงเจ้าประคุณสมเด็จพระพุฒาจารย์ (เกี่ยว อุปเสณมหาเถระ) ตลอดจนพระมหาเถระ พระเถระ และพระภิกษุ สามเณร ภายในพระอาราม

แม้ท่านเป็นผู้ใหญ่ เมื่อมาวัดสระเกศ ท่านก็มาอย่างลูกศิษย์วัด ไม่ให้พระภิกษุสามเณรในพระอาราม ต้องลำบากในการต้อนรับ ไม่แสดงอาการเป็นพิเศษว่า คุ้นเคยกับพระเถระผู้ใหญ่ในพระอาราม ท่านจะนั่งพับเพียบอย่างสง่างาม บนพื้นระเบียงศาลารายรอบพระอุโบสถ และอาราธนาศีลด้วยตัวท่านเอง จะถวายกระเป๋า ๑ ใบ, หนังสือกฎหมายเบื้องต้น ๑ เล่ม เพื่อให้พระภิกษุสามเณรภายในพระอารามได้ศึกษากฎหมาย, สมุดโน๊ต ๑ เล่ม และปากกาสำหรับเขียน จนเมื่อย่างเข้าสู่วัยชรา ท่านจึงยอมนั่งเก้าอี้

ซึ่งเป็นภาพที่งดงามอยู่ในความทรงจำของพระภิกษุสามเณรในพระอารามเสมอมา

”…คนในวัย ๙๐ ปีอย่างผม แม้จะรู้สึกว่าตนเองยังแข็งแรง มีกำลังวังชา และยังทำงานไหว ทั้งบ่อยครั้งก็รู้สึกสดชื่นแจ่มใส แต่ผมก็ยอมรับสัจธรรมว่า ชีวิตผมเดินทางมาไกลมากแล้ว หากเปรียบชีวิตเหมือนดวงตะวัน ชีวิตของผมก็คงเป็นดวงตะวันที่ฉายแสงมาตลอดทั้งวันจนเย็นย่ำใกล้จะลับขอบฟ้า ช่วงชีวิตที่ผ่านร้อน ผ่านหนาว ผ่านเรื่องราวหลากหลาย บางเรื่องสุขสมหวัง บางเรื่องยังคงเป็นเพียงภาพฝันที่ปรารถนาจะได้ยลยิน และมีอีกหลายเรื่องที่ยังห่วงกังวล ไม่อาจปล่อยวางได้…“

”…มาบัดนี้ หนังสือเล่มที่ผมกล่าวถึงได้อยู่ในมือของท่านแล้ว นับเป็นหนังสือเล่มที่ผมใช้เวลาเรียบเรียงนานที่สุดในชีวิต คือ ใช้เวลากว่า ๓๐ ปี กว่าจะสำเร็จเป็นหนังสือที่สมบูรณ์ได้ต้องอาศัยการสนับสนุนจากผู้ใกล้ชิดหลายฝ่ายด้วยกัน…“  

 ธานินทร์  กรัยวิเชียร ได้กล่าวคำขอบคุณเจ้าพระคุณสมเด็จพระพุฒาจารย์ (เกี่ยว อุปเสโณ) จากใจผู้เขียน ไว้ในหนังสือว่า

“…ผมใคร่ขอถือโอกาสนี้กราบขอบพระคุณท่านเจ้าพระคุณสมเด็จพระพุฒาจารย์ (เกี่ยว อุปเสโณ) เจ้าอาวาสวัดสระเกศ ราชวรมหาวิหาร (พ.ศ. ๒๕๑๔ – ๒๕๕๖) ที่ได้เมตตาตรวจต้นฉบับหนังสืออนุสรณ์เล่มนี้ในเรื่องความเข้าใจในพระพุทธศาสนาของผมว่าถูกต้องหรือไม่…”

ต่อไปนี้ คือ ส่วนหนึ่งของหนังสือที่อาจารย์ธานินทร์ กรัยวิเชียร เขียนถึงเจ้าพระคุณสมเด็จพระสังฆราช (อยู่ ญาโณทยมหาเถระ)  ไว้ในเมื่อใกล้จะสิ้นแสงตะวัน

ชีวิตกับการพยากรณ์

ก่อนที่ผมจะเรียบเรียงบทนี้ขึ้นมา ก็รู้สึกกังวลใจอยู่บ้างว่าจะเหมาะสมหรือไม่ เพราะเรื่องของการพยากรณ์ดวงชะตาหรือโหราศาสตร์นั้น เป็นเรื่องความเชื่อส่วนบุคคลโดยแท้ มีทั้งคนที่เชื่อและไม่เชื่อ บางคนก็มองว่าเรื่องเหล่านี้งมงายไร้สาระ

แต่สุดท้ายผมก็ตัดสินใจที่จะเขียนเรื่องนี้ ในแง่เป็นการเล่าสู่กันฟังถึงศาสตร์ความรู้สาขาหนึ่งที่คาเรนและผมมีความสนใจและได้ศึกษาร่วมกัน ซึ่งเรื่องราวที่ผมจะได้เล่าต่อไปนี้ เป็นเรื่องที่ผมได้รับรู้หรือได้ประสบมากับตัวเองทั้งสิ้น ส่วนท่านผู้อ่านจะเห็นประการใดคงต้องปล่อยไปเป็นเรื่องของวิจารณญาณส่วนบุคคล

จุดเริ่มต้น

คุณพ่อและคุณแม่ของผมมีความเชื่อมั่นและศรัทธาในสมเด็จพระอริยวงศาคตญาณ สมเด็จพระสังฆราช (อยู่ญาโณทโย มหาเถระ) เจ้าอาวาสวัดสระเกศ ราชวรมหาวิหาร เป็นอย่างยิ่ง

สมเด็จพระสังฆราชองค์นี้มิใช่แต่เพียงจะทรงไว้ซึ่งอัจฉริยภาพในด้านต่าง ๆ ทางพระพุทธศาสนาเท่านั้น หากแต่ยังทรงเป็นปรมาจารย์ทางโหราศาสตร์อีกด้วย คุณพ่อและคุณแม่ของผมมีศรัทธาต่อสมเด็จพระสังฆราชวัดสระเกศฯ มาตั้งแต่ผมยังไม่เกิด

และโดยส่วนตัวแล้วคุณแม่ของผมเป็นคนชอบดูหมอดู เมื่อได้ข่าวว่าที่ใดมีหมอดูแม่น ท่านจะตามไปดูเสมอ แต่คุณพ่อไม่ชอบ ท่านนับถือและศรัทธาอยู่แต่เฉพาะสมเด็จพระสังฆราชวัดสระเกศฯ รูปเดียวเท่านั้น มีเรื่องสำคัญอะไรในครอบครัวคุณพ่อก็ไปนมัสการขอประทานคำแนะนำจากท่าน หรือขอฤกษ์เพื่อประกอบกิจการต่าง ๆ ให้ได้ผลดี

เฉพาะเรื่องที่เกี่ยวกับตัวผมเองนั้น ชื่อของผม สมเด็จพระสังฆราชวัดสระเกศฯ ท่านก็ทรงตั้งให้ว่า “ธานี” และภายหลังท่านทรงเปลี่ยนให้ใหม่เองว่า “ธานินทร์” โดยที่คุณพ่อและคุณแม่ของผมไม่ได้กราบทูลขอ ผมเข้าเรียนที่โรงเรียนสวนกุหลาบวิทยาลัยก็เพราะท่านทรงเลือกให้

ผมเรียนวิชากฎหมายท่านก็ทรงเลือกให้ ครั้นศึกษาจบชั้นปริญญาตรีทางนิติศาสตร์ จากมหาวิทยาลัยวิชาธรรมศาสตร์และการเมืองแล้ว ไปศึกษาต่อ ณ ประเทศอังกฤษ รวมทั้งมหาวิทยาลัยที่ผมจะเข้าเรียนท่านก็ทรงเลือกให้

ตอนที่ผมย้ายจากบ้านที่พักอยู่เดิมไปอยู่ทางด้านตะวันตกเฉียงเหนือของกรุงลอนดอน ซึ่งเป็นที่ที่ผมพบกับคาเรน ท่านก็ทรงเลือกให้พร้อมกับวันเวลาย้ายบ้าน เมื่อสำเร็จการศึกษากลับมาเข้ารับราชการเป็นผู้พิพากษาในกระทรวงยุติธรรม ท่านก็ทรงเลือกให้ตามที่ผมกราบทูลขอ มีอยู่เรื่องเดียวที่ผมเลือกเอง คือ เลือกคาเรนเป็นคู่ชีวิตโดยไม่ได้กราบทูลไต่ถามแต่อย่างใด

อาจมีผู้สงสัยว่าเหตุไฉนผมจึงไม่คิดและตัดสินใจในเรื่องต่าง ๆ ด้วยตนเองเหมือนกับเรื่องของเนื้อคู่ หรือเรื่องต่าง ๆ อย่างที่คาเรนและผมแนะนำลูก ๆ ผมก็ตอบได้ว่า สมัยนั้นการตัดสินใจในเรื่องสำคัญ มักจะเป็นเรื่องที่ผู้ใหญ่ตัดสินใจให้ หรือฟังคำแนะนำจากครูบาอาจารย์ มิฉะนั้นก็ปรึกษาหารือกับเพื่อนฝูงว่า ควรทำอย่างไร จะตัดสินใจทางไหนสำหรับผม

เมื่อทางบ้านเชื่อและศรัทธาในสมเด็จพระสังฆราชวัดสระเกศฯ ตั้งแต่ท่านยังดำรงสมณศักด์เป็นพระราชาคณะตำแหน่งพระธรรมเจดีย์ ผมก็เชื่อ นับถือ และศรัทธาท่านด้วยใจจริง และเลือกที่จะปฏิบัติตามคำแนะนำของท่านเสมอมา

เมื่อผมย้อนกลับไปพิเคราะห์คำแนะนำที่ขอประทานจากสมเด็จพระสังฆราชวัดสระเกศฯ แต่ละขั้นแต่ละตอน ที่ท่านทรงเลือกและกำหนดให้ผมนั้น ผมก็เห็นว่าดีที่สุดแล้ว ผมพยายามมองในแง่อื่นและทางอื่นด้วยว่าจะดีหรือเหมาะสมกับผมกว่าทางที่ท่านทรงแนะไว้หรือไม่ ก็เห็นว่าไม่มี และถ้าจะเลือกตามใจผมเองในขณะนั้น หรือตามเพื่อนฝูงตามสมัยนิยม ก็คงจะมิได้มีวิถีชีวิตเช่นที่ผ่านมานี้

สนใจศึกษา

ในช่วงแรกที่ผมเริ่มศึกษาโหราศาสตร์นั้น ผมเคยขอฝากตัวเป็นศิษย์ของท่านสมเด็จพระสังฆราชวัดสระเกศฯเพื่อให้ท่านถ่ายทอดวิชาให้ แต่ท่านรับสั่งให้ผมศึกษาค้นคว้าด้วยตนเอง เมื่อมีปัญหาหรือข้อติดขัดอย่างไรก็ค่อยมาทูลถามท่านเป็นคราว ๆ ไป และท่านทรงแนะนำผมว่า ตำราโหราศาสตร์ไทยที่ควรศึกษา ได้แก่

หนังสือเรื่อง “โลกธาตุ” ซึ่ง พระสารประเสริฐ (ตรี นาคะประทีป) เป็นผู้เรียบเรียง จัดพิมพ์ครั้งแรกในงานพระราชทานเพลิงศพ พระพรหมมุนี (อุปวิกาโส แย้ม) เจ้าอาวาสวัดราชประดิษฐสถิตมหาสีมารามราชวรมหาวิหาร เมื่อ พ.ศ. ๒๔๗๕

จากนั้นมา ผมจึงเริ่มศึกษาโหราศาสตร์ด้วยตนเองจากตำราต่าง ๆ และขอประทานคำแนะนำจากสมเด็จพระสังฆราช วัดสระเกศฯ เป็นครั้งคราว

เมื่อมาศึกษาต่อที่ประเทศอังกฤษ บรรดาเพื่อนนักเรียนไทยด้วยกัน ต่างคนต่างก็มีงานอดิเรกหรือเล่นกีฬากันคนละอย่างสองอย่าง ผมเล่นเทนนิส ทำงานช่างไม้ ถ่ายภาพ และใช้เวลาว่างศึกษาโหราศาสตร์สากลพร้อมกับฝึกหัดดูลายมือด้วยตนเอง

ตำราต่าง ๆ ในเรื่องเหล่านี้ที่เป็นภาษาอังกฤษมีเหลือคณานับ คนไทยที่ศึกษาวิชาโหราศาสตร์ในอังกฤษอย่างจริงจังและศึกษาอย่างเป็นวิชาชีพขณะนั้นก็มีคุณจรัล พิกุล ซึ่งกลับมาเป็นโหรที่มีชื่อเสียงมากท่านหนึ่งของประเทศไทย

ภายหลังเมื่อสมเด็จพระสังฆราชวัดสระเกศฯ สิ้นพระชนม์แล้ว ผมก็ยังโชคดีได้รับความรู้ด้านโหราศาสตร์ พุทธศาสนา และขนบธรรมเนียมประเพณีไทยจากท่านเจ้าคุณพระปริยัติโสภณ (เอี่ยม ยูวะนิยม) ซึ่งเป็นศิษย์ก้นกุฏิของสมเด็จพระสังฆราชวัดสระเกศฯ ท่านอาจารย์เอี่ยมฯ เป็นผู้รอบรู้ในเรื่องศาสนาและขนบธรรมเนียมประเพณีไทยเป็นอย่างดี ทั้งเป็นผู้ที่ซื่อสัตย์สุจริตปฏิบัติงานแข็งขัน ภายหลังเมื่อท่านลาสิกขาแล้ว ผมจึงเชิญท่านมาร่วมงานเป็นรองเลขาธิการนายกรัฐมนตรีในสมัยที่ผมเป็นหัวหน้ารัฐบาลด้วย ท่านทำหน้าที่รับผิดชอบในด้านส่งเสริมเอกลักษณ์ของความเป็นไทย

คาเรนเห็นผมสนใจโหราศาสตร์มากก็อยากรู้และอยากเรียนบ้าง แต่ในระยะแรกไม่ได้จริงจังนัก เพิ่งมาสนใจ ศึกษาจริงจังเมื่อมาอยู่กรุงเทพฯ คาเรนเรียนรู้ไว สามารถจับหลักสำคัญและเคล็ดของโหราศาสตร์สากลและวิชาดูลายมือได้อย่างรวดเร็ว ทั้งมีแนวความคิดพลิกแพลงด้วยการทดลอง และทดสอบการทำนายด้วยตนเอง

ที่สำคัญคือ คาเรนมีพรสวรรค์ล่วงรู้อนาคตได้เป็นครั้งเป็นคราว อย่างที่เรียกกันว่ามี “The Sixth Sense” หรือเป็น “Psychic” จึงช่วยให้ทำนายได้ถูกต้องเป็นส่วนมาก บางครั้งคาเรนยังมีลางสังหรณ์ (Premonition) ที่แม่นยำ รู้ล่วงหน้าว่าจะ มีเหตุร้ายเกิดขึ้นอีกด้วย

เมื่อมีผู้ใดมาขอให้ผมดูดวงชะตาให้ คาเรนก็จะช่วยผมดูโดยคาเรนจะเป็นผู้ผูกดวงชะตา เมื่อผูกดวงชะตาแล้ว คาเรนจะทำเครื่องหมายเป็นข้อสังเกตให้ผมพิเคราะห์เรื่องนั้นเป็นพิเศษ ถ้าผมไม่ว่างหรือ มีผู้มาดูกันหลายคน คาเรนก็ช่วยดูด้วยทั้งทางโหราศาสตร์สากลและทางลายมือ ซึ่งเป็นที่สนุกสนานและพอใจของเพื่อนฝูงที่มาดูเสมอ

“การพยากรณ์ของคาเรนและของผม

เป็นไปตามหลักโหราศาสตร์สากล

ผสมผสานกับการดูลายมือ และการ นั่งสมาธิ“

ท่านอาจารย์ธานินทร์ กรัยวิเชียร

การพยากรณ์ของคาเรนและของผม เป็นไปตามหลักโหราศาสตร์สากล ผสมผสานกับการดูลายมือ และการ นั่งสมาธิ การอาศัยวิธีการทั้งสามทางประกอบกันนี้ได้ผลดีกว่าดูเพียงทางเดียว เพราะแต่ละทางนันมีทั้งจุดแข็งและ จุดอ่อนในตัวเอง คือ ในทางโหราศาสตร์นั้นเรื่องของเวลาสำคัญมาก ต้องรู้ว่าเกิดวันเวลาใด มิฉะนั้นการดูจะมีอุปสรรค เพราะไม่ทราบว่าลัคนาอุทัย (Ascendant) อยู่ราศีใด แต่ถ้ารู้เวลาเกิดแน่นอนแล้ว การดูจะค่อนข้างแม่นยำพอสมควร

และโหราศาสตร์มีข้อเด่นมากอีก ๒ เรื่อง คือ การเลือกเวลาดีเพื่อเริ่มงานสำคัญหรือที่เรียกว่า “ฤกษ์” (Electional Astrology) ทางโหราศาสตร์ช่วยได้เต็มที่ ส่วนอีกเรื่องหนึ่งคือ ถ้าไม่ทราบเวลาเกิดหรือไม่ทราบว่าจะใช้อะไรเป็นมูลฐานในการพยากรณ์ ก็อาจอาศัยเวลาที่เริ่มพยากรณ์นั้นเองเป็นหลักผูกดวงชะตาขึ้นที่เรียกว่า “การจับยาม” (Horary Astrology) ซึ่งก็เป็นเรื่องแปลกที่มีความแม่นยำอยู่มาก

อย่างไรก็ตาม สมเด็จพระสังฆราชวัดสระเกศฯ เคยรับสั่งกับผมว่า โหราศาสตร์ในปัจจุบันยังทำนายทายทักไม่ได้ทุกเรื่อง ท่านทรงเคยนำดวงชะตาของผู้ถูกสลากกินแบ่งรัฐบาลรางวัลที่ ๑ มาพิจารณา และทรงปรารถว่าไม่เห็น มีสิ่งใดในดวงชะตาบ่งระบุว่าจะถูกรางวัลที่ ๑ ท่านรับสั่งต่อไปว่า ท่านทรงศึกษาดวงชะตาที่ผู้คนทั่วไปถือกันว่าเป็นดวงพระชะตาของสมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

เมื่อศึกษาอย่างพินิจพิเคราะห์แล้วเห็นว่า ดวงพระชะตามิได้มีจุดเด่นเพียงพอที่จะเชื่อได้ว่าเป็นดวงพระชะตาที่แท้จริงของสมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าได้เลย ในทางตรงกันข้าม มีศิษย์ของท่านคนหนึ่งเกิดวันเดียวกันกับท่าน และเวลาเกิดใกล้เคียงกับของท่าน วันหนึ่งท่านทรงล้มในห้องสรงที่วัดอาพารไปหลายวัน ท่านจึงสอบถามศิษย์ของท่านผู้นี้ว่า วันนั้นเกิดอะไรหรือเปล่า ศิษย์ของท่านกราบทูลว่าตกสะพาน ต้องรักษาตัวที่โรงพยาบาลหลายวัน

ส่วนการดูลายมือ (Palmistry) นั้น เส้นลายมือก็เปรียบเสมือนแผนผังเส้นทางชีวิตของเจ้าของมือ เช่น ต้องการจะทราบว่าจะย้ายบ้านหรือจะเปลี่ยนอาชีพหรือไม่ หรือว่าเจ้าตัวยังลังเลใจหรือตัดสินใจไม่ถูก สิ่งเหล่านี้จะแสดงอยู่ชัดแจ้งในลายมือ แต่ในขณะเดียวกันก็มิใช่ว่าการดูลายมือจะพยากรณ์ได้ทุกเรื่อง

เป็นต้นว่า เมื่อใดจึงสมควรจะ ขึ้นบ้านใหม่ เมื่อไรจึงจะเป็นเวลาเหมาะสมที่จะเข้าสู่พิธีมงคลสมรส หรือชายหญิงคู่ใดจะมีอุปนิสัยต้องกัน จะอยู่กินกันฉันสามีภริยากันได้อย่างร่มเย็นเป็นสุขชั่วชีวิตหรือไม่ เรื่องอย่างนี้ต้องอาศัยทางโหราศาสตร์ แต่บางปัญหาทางโหราศาสตร์ก็ดี ทางลายมือก็ดี อาจช่วยได้ไม่มากนัก เช่น ของหายที่ไหน ควรไปหาที่ใด อย่างนี้อาจอาศัยการ “นั่งสมาธิ” หรือ “นั่งทางใน” หรือใช้ “ญาณทัสสนะ” (Clairvoyance) ได้

แต่ญาณทัสสนะที่ว่านี้ก็มีจุดอ่อนอย่างยิ่ง คือ ผู้ใช้ญาณทัสสนะแต่ทางเดียว จิตจะแกว่งไกวมากว่าเรื่องที่ตน “เห็น” หรือ “รู้สึก” นั้น เป็นเรื่องจริงหรือเป็นภาพอุปาทานไปเองกันแน่ ซึ่งบางครั้งแยกได้ยากจริง ๆ เพราะอาจเป็นเรื่องหนึ่งเรื่องใดก็ได้ หรืออาจผสมปะปน กันอยู่หลายเรื่องก็ได้ สำคัญที่จิตต้องแน่วแน่จริง ๆ

ข้อที่ยากอีกประการหนึ่งก็คือ เรื่องของเวลา ถ้าใช้ญาณทัสสนะ บางครั้งผู้นั่งอาจเห็นภาพชัดเจน แต่ก็ไม่สามารถจะบอกได้ว่าเรื่องนั้น ๆ จะเกิดเมื่อใด หรือว่าได้เกิดขึ้นแล้ว

ดังนั้นคาเรนและผมจึงเห็นว่าวิธีการพยากรณ์ทั้งสามทาง อันได้แก่ โหราศาสตร์ ลายมือ และนั่งทางใน เป็นวิธีการที่เราถนัด และน่าจะเป็นวิธีการที่เหมาะสำหรับการพยากรณ์ของเรา ซึ่งในกรณีนี้แต่ละทางจะยืนยันหรือร่วมประสานกัน ทำให้ผู้พยากรณ์มีความมั่นใจในคำพยากรณ์มากขึ้น หรืออาจจะมองเห็นช่องทางจากทางใดทางหนึ่งก่อน แล้วนำไปสู่การวินิจฉัยจากทางอื่นได้ละเอียดและแม่นยำขึ้นก็เป็นได้

เปรียบเสมือนการใช้ไฟฉาย (searchlights) ส่องหาเครื่องบินข้าศึกที่รุกล้ำน่านฟ้าของเรา ถ้ามีไฟฉายเพียงดวงเดียว พอฉายถูกเครื่องบินข้าศึก เครื่องบินก็อาจจะหลีกหลบรอดพ้นไปได้ แม้จะใช้ไฟฉาย ๒ ดวง เครื่องบินข้าศึกก็ยังอาจเล็ดลอดไปได้อีก แต่ถ้าใช้ไฟฉายพร้อมกัน ๓ ดวงและจับดูเครื่องบินนั้น ก็ยากที่เครื่องบินจะหลบหนีออกนอกวิถีของแสงไฟซึ่งฉายพร้อมกันทั้ง ๓ ทางได้ และจะถูกตรึงอยู่ตรงจุดที่แสงไฟทั้งสามสายตัดกันนั่นเอง

อนึ่ง โหราศาสตร์สากลที่คาเรนและผมศึกษานั้น มีส่วนเหมือนหรือคล้ายคลึงกันกับโหราศาสตร์ไทยประมาณร้อยละ ๗๕ โดยเฉพาะในหลักใหญ่ทั้งในแง่การผูกดวงชะตาและการทำนาย แต่ส่วนที่แตกต่างกันค่อนข้างมาก คือองศาของอาทิตย์ในแต่ละราศีมักห่างกันประมาณ ๒๐ – ๒๒ องศา เกร็ดในการทำนายทายทักก็ต่างกัน เนื่องจากประสบการณ์และการสังเกตที่ต่างกัน

ผมอยากจะมองว่า ต่างฝ่ายต่างก็มีจุดเด่นและจุดด้อยด้วยกัน และไม่ว่าจะเป็นกรณีใดก็ตาม ไม่ควรนำเอาโหราศาสตร์สองระบบดังกล่าวมาผสมกัน โดยเฉพาะในตอนเริ่มเรียน มิฉะนั้นอาจทำให้เกิดความสับสนได้ เปรียบดั่งการชกมวยไทยกับมวยสากล ถ้านักมวยผสมวิธีการของมวยไทยกับมวยสากลเข้าด้วยกันอาจจะผิดกติกาบ่อยครั้ง แต่ถ้าหากเจนจัดพอสมควรในระบบใดระบบหนึ่งแล้ว ย่อมเป็นการดีอย่างยิ่ง ที่จะศึกษาอีกระบบหนึ่งด้วยในเชิงเปรียบเทียบ และนำเอาทั้งหลักใหญ่และเกร็ดย่อยมาปรับใช้

เช่นเดียวกับการรู้ชั้นเชิงของมวยไทยและมวยสากลนั่นเอง แต่ก็มีเงื่อนไขว่า ผู้ศึกษาต้องรู้จักศัพท์ทางโหราศาสตร์ของทั้งสองระบบแล้วเป็นอย่างดี

โหราศาสตร์น่าพิศวง

เกิดวันเวลาเดียวกัน วิถีชีวิตเหมือนกันหรือไม่?

พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงเป็นปราชญ์ในหลาย ๆ ทาง โดยเฉพาะอย่างยิ่งในทางดาราศาสตร์ และทำให้พระองค์ทรงสนพระทัยในเรื่องโหราศาสตร์ด้วยเช่นกัน ครั้งหนึ่งท่านทรงรับทราบมาว่าเจ้าอาวาสที่วัดบางลำพูเกิดในวันเวลาเดียวกับที่พระองค์ทรงพระราชสมภพ คือ วันพฤหัสบดี ขึ้น ๑๔ ค่ำ เดือน ๑๑ ปีชวด ฉอศก เวลา ๓ ยามประสูติพระบาท หรือวันที่ ๑๘ ตุลาคม ๒๓๔๗ เวลา ๔.๓๐ นาฬิกา

พระองค์ได้รับสั่งถามเจ้าอาวาสวัดบางลำพูว่า ทั้งที่เกิดวันเวลาเดียวกันกับพระองค์ เหตุใดท่านจึงได้เป็นเพียงแค่เจ้าอาวาสวัดบางลำพูเท่านั้น ดังนี้ เจ้าอาวาสวัดบางลำพูจึงได้กราบบังคมทูลพระกรุณาว่า

“ทางโหราศาสตร์นั้น สำคัญที่ต้นกำเนิด สมเด็จพระบรมบพิตรพระราชสมภารเจ้าทรงพระราชสมภพภายใต้พระเศวตรฉัตรในพระบรมมหาราชวัง อันเปรียบได้เหมือนทรงพระราชสมภพบนยอดเขา แต่อาตมาเป็นเพียงลูกชาวสวนธรรมดา เกิดในสวนในชนบท แล้วก็บวชเรียนในบวรพุทธศาสนา ก้าวมาไกลขนาดนี้ก็พอสมควรแก่อัตภาพแล้ว”

พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงตรึกตรองอยู่ครู่หนึ่ง ก็รับสั่งถามต่อไปว่า

“เมื่อตอนที่ดิฉันได้ช้างเผือกมาเป็นคู่บุญบารมี เจ้าอาวาสได้อะไร?”

เจ้าอาวาสวัดบางลำพูได้กราบบังคมทูลพระกรุณาว่า “อาตมาได้แมวเผือก”

โหราศาสตร์ไทย

แม้ว่าคาเรนและผมศึกษาวิชาโหราศาสตร์สากล แต่เราทั้งสองก็รู้สึกพิศวงในความสามารถของโหรในราชสำนักไทยในสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวเป็นอันมาก เนื่องจากเรื่องนี้เกี่ยวกับเหตุการณ์อันเป็นส่วนหนึ่งของประวัติศาสตร์โลก แต่ไม่ค่อยมีใครทราบเรื่องนี้มากนัก จึงสมควรนำมาเล่าสู่กันฟัง ณ ที่นี้

เรื่องมีว่า ในครั้งนั้นราชสำนักไทยกับราชสำนักรัสเซียเป็นมิตรไมตรีอันดีต่อกันเป็นที่ยิ่ง สมเด็จพระพุทธเจ้าหลวงทรงสนิทสนมกับพระเจ้าซาร์นิโคลัสที่ ๒ ตั้งแต่ยังดำรงพระอิสริยยศเป็นมกุฎราชกุมารแห่งรัสเซีย โดยพระเจ้าซาร์นิโคลัสที่ ๒ เคยเสด็จเยือนประเทศไทยในปี ๒๔๓๔ ตามคำเชิญของสมเด็จพระพุทธเจ้าหลวง ในโอกาสที่พระเจ้าซาร์นิโคลัสที่ ๒ เสด็จผ่านประเทศแถบเอเชียทางชลมารคเพื่อไปไซบีเรีย

การรับเสด็จในครั้งนั้นถือเป็นงานยิ่งใหญ่ที่สุดงานหนึ่งของราชสำนักไทย ต่อมาในปี ๒๔๔๐ เมื่อสมเด็จพระพุทธเจ้าหลวงเสด็จประพาสยุโรปครั้งแรก ก็ทรงเลือกที่จะเสด็จเยือนประเทศรัสเซียอย่างเป็นทางการเป็นประเทศแรก ทั้งยังทรงส่งสมเด็จพระเจ้าลูกยาเธอเจ้าฟ้าจักรพงษ์ภูวนาถไปศึกษาวิชาการทหารที่รัสเซีย และทรงฝากฝังไว้กับพระเจ้าซาร์นิโคลัสที่ ๒ ซึ่งก็ทรงรับเป็นผู้อุปการะ และทรงให้ความสนิทสนมแก่เจ้าฟ้าจักรพงษ์ภูวนาถอย่างดียิ่งเสมือนเป็นบุคคลในครอบครัวของพระองค์เอง

สิ่งที่พระเจ้าซาร์นิโคลัสที่ ๒ ทรงปรารถนาสูงสุดขณะนั้น คือ พระราชโอรสที่จะสืบราชสมบัติต่อไป แต่ก็ไม่สมพระทัยสักครั้งเดียว เพราะมีแต่พระราชธิดาถึง ๔ พระองค์

อย่างไรก็ดี หลังจากที่ทรงรอมานานถึง ๑๐ ปีเศษพระเจ้าซาร์นิโคลัสที่ ๒ ก็ได้พระราชโอรสสมพระราชหฤทัย สมเด็จพระพุทธเจ้าหลวงทรงมีพระราชโทรเลขแสดงความยินดีไปยังราชสำนักรัสเซียทันที ขณะเดียวกันก็มีพระราชกระแสรับสั่งให้หลวงโลกทีป โหรหลวงผูกดวงพระชะตาของมกฎราชกุมารอเล็กซิสแห่งรัสเซีย ตามวันเวลาของไทย คือวันที่ ๑๒ สิงหาคม ร.ศ. ๑๒๓ (พ.ศ. ๒๔๔๗) เวลาบ่าย๕ โมง กับ ๕๕ นาที ๓๙ วินาที และต่อมาก็มีโหรหลวงอีกท่านหนึ่ง คือ หลวงไตรเพท ได้ผูกดวงพระชะตาของมกุฎราชกุมารรัสเซียองค์นี้ด้วย แต่อาศัยเวลาประสูติที่กรุงเซนต์ปีเตอร์สเบิร์ก นครหลวงของรัสเซียเวลานั้น อันเป็นสถานที่ประสูติของมกุฎราชกุมารอเล็กซิสเป็นเกณฑ์เวลาผูกดวงพระชะตา

คำทำนายดวงพระชะตาของมกุฎราชกุมารรัสเซีย โดยโหรหลวงทั้งสองท่านตรงกันในสาระสำคัญ สรุปจาก ถ้อยคำในคำทำนายทั้งสองฉบับได้ว่า เจ้าชะตา…”จะตกทุกข์ได้ยากถึง ๓ หน”…”ญาติสาโลหิตจะมีความรังเกียจ ติเตียนหาเหตุต่าง ๆ ให้เสื่อมเสียซึ่งวงศ์ตระกูล”…”ตั้งแต่อุบัติสู่ครรภ์มารดามากระทำให้บิดามารดาและญาติสาโลหิต ทั้งข้าทาสกรรมกรมีความวิวาทพลัดพรากจากกันและกัน”…” ถึงจะมีตระกูลอันสูงศักดิ์ฉันใดก็ดี ย่อมเสื่อมอำนาจราชศักดิ์โดยอกุศลกรรมชัดเป็นคนถ่อยต่ำกว่าตระกูล”…”จัดเป็นอวชาตบุตร”..”ทรัพย์สมบัติทั้งปวงจะ อุดมสักเท่าใดก็ไม่อาจคุ้มครองป้องกันได้”.”ประกอบกิจสิ่งใดไม่รู้จักที่ได้ที่เสีย เห็นแต่จะได้นั้นฝ่ายเดียว ไม่เป็น ที่สรรเสริญแห่งนักปราชญ์ราชบัณฑิต”…”แม้จะมีสัมพันธมิตรอันสนิทชิดเชื้อมักจะไม่ชื่อตรงต่อ ย่อมแตกร้าว ทั้งศัตรูที่จะประทุษร้ายก็มีมาก”..”คนจะย่ำยีล้างอำนาจ ถึงจะมีอายุยืนยาวต่อไปย่อมจะไร้ที่พึ่ง… ” เกรงชนมายุจะไม่วัฒนาแต่ปฐมวัยไปจนถึงชนมายุ ๒๕ ปี”

หลังจากที่สมเด็จพระพุทธเจ้าหลวงได้ทอดพระเนตรคำทำนายของโหรหลวงทั้งสองท่านที่ทูลเกล้าฯ ถวายนี้แล้ว ก็มิได้โปรดเกล้าฯ ให้ส่งคำทำนายอันไม่มีสิ่งใดที่เป็น “มงคล” เลยสักเรื่องเดียวนี้ไปถวายแด่พระเจ้าซาร์นิโคลัสที่ ๒ แต่อย่างใด เพียงแต่มีพระราชกระแสรับสั่งถึงกรมราชเลขานุการว่า “ให้หลวงประสิทธิดู แล้วหาที่เก็บไว้ให้ดี”

ตามเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นจริง อันเป็นประวัติศาสตร์โลกนั้น ปรากฏว่านับแต่ประสูติมกุฎราชกุมารอเล็กซิสประชวรด้วยโรคโลหิตไหลไม่หยุด (Haemophilia) ซึ่งไม่อาจรักษาให้หายขาดได้ การประชวรของมกุฎราชกุมารในครั้งนั้น ในท้ายที่สุดได้นำมาซึ่งกาลอวสานของราชวงศ์โรมานอฟแห่งรัสเซียด้วย

เพราะการประชวรของมกุฏราชกุมารนี้เองที่เป็นเหตุให้ “รัสปูติน” นักบวชกาลีเข้ามามีอิทธิพลมืดและมีพฤติกรรมลึกลับแอบแฝงในทางบ่อนทำลายราชบัลลังก็ในราชสำนักรัสเซีย เริ่มด้วยการเข้ามารักษาพยาบาลมกุฎราชกุมารจนกระทั่งอาการโรคที่กำเริบทุเลาจนเป็นปรกติ แต่ก็ไม่หายขาด

ซึ่งเหตุการณ์นี้ทำให้รัสปูตินกลายเป็นที่โปรดปรานของราชสำนัก และเข้ามามีบทบาททางการเมืองสร้างความวุ่นวายต่าง ๆ ตามมามากมาย แม้ท้ายที่สุดรัสปูตินจะถูกลอบสังหาร แต่ก็ไม่ทันกาลเสียแล้ว เหตุการณ์ทางการเมืองของรัสเซียเข้าขั้นวิกฤต บีบบังคับให้พระเจ้าซาร์นิโคลัสที่ ๒ ต้องทรงสละราชสมบัติ และต่อมาพระเจ้าซาร์นิโคลัสที่ ๒ พร้อมด้วยพระมเหลือเล็กซานดรา มกุฎราชกุมารอเล็กซิสซึ่งมีพระชนมายุ ๑๓ พรรษา และพระราชธิดาอีก ๔ พระองค์ ก็ถูกปลงพระชนม์ทุกพระองค์ในเดือนกรกฎาคม พ.ศ. ๒๔๖๑ เป็นอันถึงกาลอวสานของราชวงศ์โรมานอฟแห่งรัสเซีย

คำทำนายของหลวงโลกทีปและหลวงไตรเพทโหรหลวงใกล้เคียงกับความเป็นจริงที่เกิดขึ้นต่อมาอย่างน่าพิศวง ท่านที่สนใจศึกษาเหตุทางโหราศาสตร์ และอิทธิพลของดวงดาวในดวงพระชะตาของมกุฎราชกุมารรัสเชีย หาอ่านเพิ่มเติมได้จาก บทความของ ดร.ฉลอง สุนทรวาณิชย์ เรื่อง “โหรไทยกับประวัติศาสตร์ของโลก: เมื่อโหรไทยทำนายดวงพระชะตามกุฎราชกุมารรัสเซีย” ซึ่งตีพิมพ์ครั้งแรกในวารสาร “แมน” เมื่อวันที่ ๒๖ กันยายน ๒๕๑๖ และตีพิมพ์ครั้งล่าสุดใน นิตยสาร “ศิลปวัฒนธรรม” ปีที่ ๒๗ ฉบับที่๓ เดือนมกราคม ๒๕๔๙ บทความนี้ให้ข้อมูลเกี่ยวกับเรื่องนี้อย่างละเอียดและน่าอ่านอย่างยิ่ง และได้อ้างอิงถึงเอกสารต้นฉบับไว้ด้วย คือ “บัญชีเอกสาร กรมราชเลขาธิการ รัชกาลที่ ๕ การต่างประเทศ หมู่ที่ ๑๙ (ว่าด้วยรัสเซีย) เลขที่ ๒๖ เรื่อง ดวงชะตาแกรนด์ดุ๊กอาเลกซิส มกุฎราชกุมารรัสเซีย” ซึ่งเก็บรักษาไว้ที่หอจดหมายเหตุแห่งชาติ กรมศิลปากร

ในปัจจุบันวิชาการโหราศาสตร์ ไม่ว่าจะเป็นโหราศาสตร์ไทยหรือโหราศาสตร์สากลก็ยังมีการค้นคว้าเพิ่มเติม กันอยู่อย่างเป็นระบบต่อเนื่อง เพราะบุคคลที่สนใจล้วนตระหนักดีว่ายังมีอีกมากเรื่องที่โหราศาสตร์หาคำตอบ อันแม่นยำไม่ได้

ทางโหราศาสตร์สากลก็มีระบบการพยากรณ์ที่ค่อนข้างใหม่เรียกว่า “ยูเรเนียน” ที่ “มาแรง” และกำลังอยู่ในความนิยมของผู้ศึกษารุ่นปัจจุบันมากกว่าระบบโหราศาสตร์ระบบอื่น ๆ ส่วนการค้นคว้าวิจัยในทางโหราศาสตร์ของไทยก็มี “อาจารย์พลูหลวง” (ประยูร อุลุชาฏะ) ผู้หนึ่งที่มีผลงานด้านริเริ่มไว้มากมายอันมีคุณค่าสูง น่าชื่นชมอย่างยิ่ง

การพยากรณ์แขนงอื่น

นอกจากโหราศาสตร์ การดูลายมือ และญาณทัสสนะ ที่กล่าวถึงไปแล้ว ก็ยังมีการพยากรณ์อีกรูปแบบหนึ่งซึ่งเป็นที่นิยมแพร่หลายไม่แพ้โหราศาสตร์และการดูลายมือ คือ การพยากรณ์โดยอาศัยไพ่ยิปซี หรือที่เรียกว่า “แทโร” (Tarot) ซึ่งมีลักษณะคล้ายไพ่ป๊อกแต่ขนาดแคบและยาวกว่า

ไพ่ยิปซีหนึ่งสำรับมี ๗๘ ใบ ในจำนวนนี้ ๒๒ ใบเป็นไพ่ที่แสดงเรื่องสำคัญ (The Major Arcana) และอีก ๕๖ ใบ เป็นไพ่ที่แสดงเรื่องที่มีความสำคัญรองลงไป (The Minor Arcana) ผมรู้สึกว่าไพ่ยิปซีนี้มีความแม่นยำและบอกรายละเอียดได้มาก ระหว่างร่ำเรียนอยู่ในอังกฤษ ผมทดลองศึกษาดู แต่มีอะไรบางอย่างในตัวไพ่หรือเกี่ยวกับตัวไพ่ ซึ่งผมไม่อาจสัมผัสหรือบอกได้อย่างถูกต้องครบถ้วน ผมบอกได้แต่เพียงว่า รู้สึกแปลกที่ตนเองต้องตกอยู่ภายใต้อิทธิพลลึกลับอะไรบางอย่าง ซึ่งทำให้ผมไม่สบายใจ จึงเลิกศึกษา

ครั้นกลับมาประเทศไทยแล้ว ผมลองศึกษาไพ่ยิปซีดูอีกคำรบหนึ่งก็ยังเกิดความรู้สึกอย่างเดิมอีก กล่าวคือ รู้สึกเหมือนมีอำนาจอะไรมาบงการอยู่เบื้องหลังไพ่นี้ ผมไม่อยากจะลงความเห็นเสียทีเดียวว่า เป็นอิทธิพล อันเลวร้าย เพราะผมไม่ทราบว่าสิ่งที่ทำให้ผมรู้สึกแปลกนั้นเป็นอะไรแน่ กรณีจะเป็นอย่างไรก็ตาม ผมก็ไม่อยากให้สิ่งลึกลับนั้นมามีอิทธิพลอยู่เหนือ หรืออยู่ในจิตใจของผม

ผมคุยกับคาเรนในเรื่องนี้ คาเรนก็เห็นด้วยกับผม จึงต่างไม่สนใจเรื่องไพ่ยิปซี หรือ ไพ่แทโรอีกต่อไป ภายหลังผมมีโอกาสสนทนากับผู้ที่ผมเคารพนับถือท่านหนึ่งที่เคยสนใจไพ่ยิปซี เมื่อท่านได้ลองศึกษาแล้วก็รู้สึกเหมือนผมว่ามีอะไรลึกลับอยู่เบื้องหลัง จึงทำให้ท่านตัดสินใจไม่ศึกษาต่อ

วิธีการพยากรณ์ นอกจากที่กล่าวมาแล้วยังมีอีกมากมาย อาทิ ผีถ้วยแก้ว (Ouija Board), การเข้าทรง (Seance), การเพ่งลูกแก้วเจียระไน (Crystal Balls), โหงวเฮ้ง หรือนรลักษณ์ หรือการดูลักษณะคน ฯลฯ แล้วแต่ว่าใครสนใจและถนัดทางใด

ในที่นี้ขอนำการทำนายที่แปลกและน่าพิศวงมากมาเล่าสัก ๒ เรื่อง

เรื่องแรก เป็นเรื่องของผีถ้วยแก้ว ซึ่งนาวาอากาศเอก วิมล วิริยะวิทย์ อดีตรัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวง อุตสาหกรรม และอดีตปลัดกระทรวงอุตสาหกรรม เล่าไว้ในหนังสือประมวลบทสัมภาษณ์และบันทึกของอดีตนายทหารเสรีไทยสายอเมริกาว่า ขณะที่ท่านเป็นนักเรียนอยู่ในสหรัฐอเมริการะหว่างสงครามโลกครั้งที่ ๒ และกำลังรับการฝึกอบรมเป็นเสรีไทย เพื่อมาปฏิบัติการในประเทศไทย โดยพักอยู่ ณ กรุงวอชิงตัน ดี.ซี. นั้น

“วันหนึ่ง ระหว่างไปรอเวลาทานอาหารบ้านคุณอนันต์ (จินตกานนท์) เกิดมีการเล่นฝีด้วยแก้วกันขึ้น ผู้เล่นวางนิ้วบนถ้วย ๓ คน ผม (ผู้เขียน) คนหนึ่ง คนจดข้อความอีกคน วันนั้นเชิญ ร.๖ เป็นการเล่นที่มีผลแปลกที่สุดเมื่อแก้วเริ่มเดินแล้วก็ถามว่า ‘ในสงครามนี้ประเทศไทยจะแพ้หรือชนะ?’

แก้วตอบว่า ‘ไม่แพ้ ไม่ชนะ’
ถามสามครั้งก็ตอบออกมาอย่างเดียวทั้งสามครั้ง

ขณะนั้น ขุนปทุมโรคประหาร (พันโท) ขึ้นบันไดมาพอดี แกถามว่าเล่นอะไรกัน ตอบว่าเล่นผีถ้วยแก้ว แกหัวเราะ เพราะไม่เชื่อเรื่องพรรค์นี้ อ้างว่าไม่เชื่อก็ลองถามดูซิ เวลานี้กำลังเชิญ ร.๖ เข้าอยู่
ขุนปทุม
‘เด็ก ๆ ผมชื่ออะไร?’
แก้ว
‘มึงถามกูทำไม มึงชื่อปทุม’
ขุนปทุม
‘ตอนเด็ก ผมอยู่ที่ไหน?’
แก้ว
‘มึงอยู่ในวังกับกู’
ขุนปทุม
‘อยู่ในวังผมนอนที่ไหน?’
แก้ว
‘มึงนอนใต้บันได’
ขุนปทุมก้มลงกราบกับพื้นในทันที”

การนำเรื่องนี้มาเล่าได้รับอนุญาตจากนาวาอากาศเอก วิมล วิริยะวิทย์ ผู้เรียบเรียงแล้ว ผมขอขอบพระคุณในความเอื้อเฟื้อของท่านผู้เรียบเรียงไว้ ณ โอกาสนี้ด้วย

เรื่องที่สอง เป็นเรื่องของการเข้าทรงเจ้า (Seance) ซึ่งในต่างประเทศเชื่อถือและมีการท้าพิสูจน์กันทางโทรทัศน์บ่อยครั้ง โดยเฉพาะในประเทศอังกฤษ จนเกือบจะไม่มีผู้ใดสงสัยว่าเป็นเรื่องเหลวไหล ผู้ที่แสดงการเข้าทรงเจ้า และเป็นสื่อติดต่อกับวิญญาณของผู้ล่วงลับไปแล้วมีมากมาย เช่น ดอรีส สโตกส์ (Doris Stokes) และ ดอรีส คอลลินส์ (Doris Collins) เป็นต้น

วิธีการติดต่อกับวิญญาณแบบนี้ ในประเทศไทยก็มีเป็นประจำ แต่ดูจะขาดความเชื่อถือจากบุคคลทั่วไป เนื่องจากผู้ที่เข้าทรงเจ้าหรือที่เรียกว่าเป็น “ร่างทรง” อาจจะมีทั้งที่สุจริตและไม่สุจริตปะปนกันอยู่ และไม่มีการท้าพิสูจน์กันอย่างในต่างประเทศ ที่เป็นเรื่องจริงก็มี ที่ไม่จริงก็มี แยกกันยาก กับทั้งมีผู้ที่เห็นว่า สิ่งเหล่านี้เป็นเรื่องเหลวไหลหรืองมงายก็มีอีกเป็นจำนวนมาก

อย่างไรก็ดี มีอยู่บางสำนักที่ไว้วางใจได้ในความสุจริตและมีผลงานที่น่าเชื่อถือ ดังเช่น คณะของอาจารย์พร รัตนสุวรรณ แห่งสำนักค้นคว้าทางวิญญาณ ได้บันทึกการติดต่อกับสมเด็จพระนเรศวรมหาราชไว้ในเรื่องการสร้างพระเจดีย์อิสรภาพ อนุสรณ์สมเด็จพระนเรศวรมหาราช ที่อำเภอหล่มเก่า จังหวัดเพชรบูรณ์ เมื่อกลางปี ๒๕๑๙ ดังที่ปรากฏในวารสาร “วิญญาณ” ฉบับเดือนกันยายน – ตุลาคม ๒๕๑๙ มีความตอนหนึ่งในบันทึกว่า

เช้าวันอาทิตย์ที่ ๔ กรกฎาคม ๒๕๑๙ พวกเราทั้งหมดที่มาจากกรุงเทพฯ พากันตื่นแต่เช้ามาทำพิธีที่แท่นศิลาฤกษ์พระเจดีย์อิสรภาพฯ ตอน ๐๖.๐๐ น. เมื่อสวดมนต์จบและร้องเพลงต่อนั้น แสงสว่างเจิดจ้าก็ปังเกิดขึ้นเฉพาะหน้า ข้าพเจ้า (นางสาวศรีเพ็ญ จัตุทะศรี) จนมองอะไรไม่เห็นแล้ว ความรู้สึกก็เบาหวิวและค่อย ๆ เลื่อนหาย มารู้สึกตัว อีกครั้งจึงทราบว่าองค์สมเด็จพระนเรศวรมหาราชเสด็จมาประทับ รับสั่งอีกว่า

“คนในชาติของเรากำลังถูกศัตรูยัดเยียดความคิดใหม่ ๆ ให้เกิดขึ้น ความเปลี่ยนแปลงกำลังเกิดขึ้นในจิตใจของคนในชาติ ทำให้เกิดการแบ่งแยก ขอทุกคนจงรวบรวมกำลังใจทั้งหมด ทำลายสิ่งชั่วร้ายที่เกิดขึ้นในชาติ ไม่ใช่จับอาวุธขึ้นประหัตประหารกัน แต่จงคิดทำลายล้างความคิดซึ่งแปลกใหม่ที่แปลกปลอมเข้ามา รวบรวมกำลังใจทั้งหมดเพื่อทำลายล้างความคิดวิปริตอันนั้นให้หมดสิ้น

“ไม่เช่นนั้นแล้วชาติไทยเราจะต้องลุกขึ้นมาสู้กันเอง พวกเราจะต้องไม่ฆ่าคนไทยด้วยกันเอง เราจะทำลายเฉพาะความคิดที่มันแปลกใหม่ที่เข้าไปแทรกซึมอยู่ในจิตใจของคนในชาติให้หมดสิ้น เพื่อคนที่มีความคิดที่แปลกใหม่นั้น จะได้มีแต่ความคิดที่มีแต่ความบริสุทธิ์ ทำลายล้างลัทธิอุบาทว์นั้นให้สิ้นไปชาติไทยจะไม่มีวันแตกสลาย ความคิดจะต้องเป็นอันหนึ่งอันเดียวกันสืบต่อไป อิสรภาพจะมีแก่เราตลอดไป”

อีกตอนหนึ่งของบันทึกมีข้อความว่า

จากวันที่ ๔ กรกฎาคม ๒๕๑๙ วันชาติอเมริกันเรื่อยมา ยิ่งใกล้วันที่ ๒๐ กรกฎาคม ๒๕๑๙ ซึ่งเป็นวันกำหนดถอนฐานทัพอเมริกันออกไปให้หมด การชุมนุมของกลุ่มต่าง ๆ ซึ่งมีมากขึ้น คือ มีทั้งกลุ่มขับไล่และกลุ่มที่ไม่เห็นด้วยกับการขับไล่ ดูสับสนวุ่นวายไม่ว่าจะไปที่ไหน ๆ ในเย็นวันพุธที่ ๒๘ กรกฎาคม ๒๕๑๙ นั้นเอง พระองค์ (สมเด็จพระนเรศวรมหาราช) ก็เสด็จมาอีกรับสั่งว่า

“เหตุการณ์สับสนวุ่นวายเช่นนี้จะมีไม่สิ้นสุด จะมีรุนแรงบ้างราวกลางเดือนสิงหาคม และจะสับสนวุ่นวายหนักขึ้น จนถึงขั้นมีการเปลี่ยนแปลงในเดือนตุลาคม ๒๕๑๙ ฯลฯ”

ตามคำพยากรณ์ดังกล่าวก็ตรงกันกับเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นต่อมาทุกประการ ผมขอถือโอกาสนี้ขอบพระคุณ
คุณศรีเพ็ญ จัตุทะศรี ที่กรุณาเอื้อเฟื้ออนุญาตให้นำเรื่องนี้มาอ้างอิง ณ ที่นี้ด้วย

ฤกษ์งามยามดี

นอกจากเรื่องการพยากรณ์แล้ว ยังมีอีกเรื่องที่น่าสนใจมากเพราะผูกพันกับคนไทยเรามาช้านาน คือ เรื่องฤกษ์ซึ่งไม่ว่าจะเริ่มต้นประกอบกิจการงานใดคนไทยส่วนมากก็มักจะถือเรื่องฤกษ์ยามเป็นสำคัญ บุคคลทั่วไปมักจะหาฤกษ์สำหรับงานสำคัญในชีวิตและธุรกิจของตนเสมอ เช่น ฤกษ์แต่งงาน ฤกษ์เปิดอาคารที่ทำการร้านค้า เป็นต้น

แม้ภิกษุสงฆ์เองก็หาฤกษ์ลาสิกขาด้วย ซึ่งสมเด็จพระสังฆราชวัดสระเกศฯ ก็ทรงเป็นหนึ่งในโหรที่ประทานฤกษ์ให้แก่ผู้ที่มาขอเป็นจำนวนมากที่สุดองค์หนึ่งของประเทศไทย ท่านประทานฤกษ์ในการเริ่มโครงการสำคัญ ๆ ของประเทศหลายโครงการ อาทิ ฤกษ์ในพระราชพิธีวางศิลาฤกษ์เขื่อนภูมิพลเมื่อวันที่ ๒๔ มิถุนายน ๒๕๐๔ เวลา ๑๘.๒๕ น. ซึ่งท่านรับสั่งว่าเป็นฤกษ์ที่ดีมาก เขื่อนนี้จะช่วยสร้างความอุดมสมบูรณ์ให้กับประเทศอย่างใหญ่หลวงและจะอยู่ไปชั่วกาลนาน แต่ในวันนั้นเองก่อนที่จะถึงเวลาตามฤกษ์นั้นเป็นเวลาที่อาจมีอุบัติเหตุถึงขั้นมีผู้เสียชีวิตได้

ท่านเองก็จะต้องเสด็จไปร่วมงานในพระราชพิธีนี้ด้วย ท่านทรงมีลางสังหรณ์ว่ารถของทางราชการที่จะมารับท่านไป ณ บริเวณพระราชพิธีที่จังหวัดตากนั้น อาจจะมาไม่ตรงเวลาที่นัดหมาย คือ รถต้องมารับท่านก่อนสว่าง แล้วก็เป็นจริงดังที่ท่านกริ่งเกรง รถไม่มาตามนัด แต่มาเวลาเจ็ดนาฬิกาเศษ ท่านรับสั่งว่า ถ้าเสด็จตอนนั้นจะมีผู้ได้รับอุบัติเหตุอาจถึงตายได้ ซึ่งท่านทรงถือว่า เมื่อท่านทรงทราบล่วงหน้าเช่นนั้นแล้ว หากยังจะเสด็จก็เท่ากับว่าเป็นการฆ่าคนโดยเจตนา แต่ถ้าท่านไม่เสด็จตอนนั้น ก็จะไม่ทันกำหนดในพระราชพิธี ท่านทรงลำบากพระทัยมาก

ท่านทรงตัดสินพระทัยรอจนพ้นเวลาถึงฆาตไปอีกเล็กน้อยแล้วจึงเสด็จ ท่านทรงเล่าว่าตลอดทางมีแต่ความโกลาหลวุ่นวาย เพราะรถเสียหลายครั้ง และเมื่อเสร็จพระราชพิธีแล้ว ตอนเสด็จกลับกรุงเทพฯ ก็มีหญิงกลางคนผู้หนึ่งวิ่งตัดหน้ารถที่ท่านทรงนั่งมาในระยะกระชั้นชิด คนขับรถห้ามล้ออย่างกะทันหัน ข้าวของในรถกระจัดกระจาย แต่เดชะบุญหญิงผู้ตัดหน้ารถแคล้วคลาดไม่เป็นอันตราย เพราะรถหยุดชิดติดตัวผู้เสียหายพอดี มีข่าวตามมาในภายหลังว่า ในตอนเช้าของวันที่มีพระราชพิธีนั้นเองก็มีนายตำรวจชั้นผู้ใหญ่นายหนึ่งเสียชีวิต เนื่องจากรถยนต์จี๊ปที่ท่านโดยสารไปในพระราชพิธีนั้นพลิกคว่ำระหว่างทาง

มีอยู่ครั้งหนึ่งท่านทรงเล่าว่า ฐานรองรับเจดีย์ซึ่งบรรจุพระบรมสารีริกธาตุที่ยอดภูเขาทอง วัดสระเกศฯ แตกร้าวและทรุด ต้องมีการซ่อมสร้างใหม่เป็นการด่วน ท่านก็ทรงหาฤกษ์เพื่อให้ปลอดอุปสรรคในการไปขอความอนุเคราะห์จากจอมพล ป. พิบูลสงคราม นายกรัฐมนตรีในขณะนั้น ตามฤกษ์ที่ทรงวางไว้นั้น

เมื่อท่านทรงขอเข้าพบจอมพล ป.พิบูลสงคราม ก็ได้ทันที และท่านทรงของบประมาณเป็นกรณีฉุกเฉิน ๕ ล้านบาท ตามที่กรมชลประทาน ซึ่งจะเป็นผู้สร้างได้ประมาณการไว้ เพื่อซ่อมสร้างฐานทรงกรวยรองรับเจดีย์ ซึ่งท่านก็ทรงได้รับการตอบสนองในทันทีทันใดนั้นจากท่านจอมพล ป. พิบูลสงคราม ดุจกัน

ส่วนผมเคยขอประทานฤกษ์จากท่านเพื่อไปสอบแข่งขัน ชิงทุนของเอกชนไปเรียนต่อต่างประเทศ (ในเวลานั้นยังไม่มีทุนรัฐบาล) ท่านก็ประทานให้ ผมกราบทูลถามท่านด้วย ว่าจะชิงทุนได้หรือไม่ ท่านรับสั่งว่า ไม่ได้ แต่เป็นลูกผู้ชายชีวิตต้องสู้ ได้หรือไม่ได้ไม่สำคัญ ต้องไปลองสอบดู ก็จริงตามรับสั่งของท่าน บางครั้งมีผู้มาขอประทานฤกษ์จากท่านเพื่อ “กระทำกิจการบางอย่าง” แต่ท่านก็ไม่ประทานเรื่องนี้ทราบกันในภายหลังว่าผู้ที่มาขอฤกษ์นั้น มาขอเพื่อปฏิวัติการปกครองบ้านเมือง ท่านทรงทราบเพราะ “เวลา” ที่มาขอฤกษ์นั้นเองฟ้องอยู่ในตัว

ผมเคยกราบทูลถามท่านว่า ศิษย์ของผมคนหนึ่งขอประทานฤกษ์จากท่านเพื่อออกเดินทางไปศึกษาต่อในสหรัฐอเมริกา การเดินทางเป็นไปโดยสวัสดิภาพ แต่ต่อมาอีกประมาณ ๖ เดือน ศิษย์ของผมผู้นี้ประสบอุบัติเหตุรถยนต์คว่ำเสียชีวิต เหตุใดจึงเกิดอุบัติเหตุได้ในเมื่อได้ฤกษ์ดีจากสมเด็จพระสังฆราชไป ท่านรับสั่งว่า ฤกษ์นั้นเป็นการเลือกเวลาที่ดีเพื่อการเดินทางเท่านั้น หลังจากนั้นฤกษ์นั้นไม่อาจจะคุ้มครองผู้ใช้ฤกษ์สำหรับเดินทางได้อีก

นอกจากเรื่องฤกษ์ซึ่งมีผู้ไปขอประทานจากท่านมากมายแล้ว ผู้ที่เคารพนับถือท่านมักจะสอบถามท่านเสมอว่า เงินทองที่ตนหามาได้จะเพียงพอให้ลูกหลานตั้งหลักฐานอยู่เย็นเป็นสุขได้ตลอดไปหรือไม่? ท่านรับสั่งว่า อยู่ที่เงินทอง ที่หามาได้นั้นบริสุทธิ์หรือไม่ ถ้าบริสุทธิ์ก็แน่นอนว่าลูกหลานจะได้ประโยชน์เต็มที่ แต่ถ้าไม่บริสุทธิ์เงินทอง ซึ่งเป็น “ของร้อน” จะอันตรธานไป หรือไม่ลูกหลานก็อาจมีอันเป็นไป และมิได้รับประโยชน์จากเงินทองนั้นเลย ทุกสิ่งทุกอย่างในชีวิตมนุษย์เป็นไปตามกฎแห่งกรรม

จากการกราบทูลถามท่านเกี่ยวกับกฎแห่งกรรมกับโหราศาสตร์ ท่านประทานความเห็นอีกบางประการว่า โหราศาสตร์อาจช่วยให้เห็นกรรมเก่าของแต่ละคนได้บางส่วน แต่ก็ไม่อาจเปลี่ยนแปลงผลของกรรมเก่าของแต่ละคนให้เป็นอื่นไปได้ แม้กระนั้นก็ตาม อาจชี้ช่องให้เห็นทางที่ควรเลือกปฏิบัติในปัจจุบันได้ส่วนหนึ่ง

ชีวิตกับการพยากรณ์

ในการพยากรณ์นั้น คาเรนกับผมจะดูในทางสร้างสรรค์ และให้กำลังใจแก่ผู้มาดู แต่มิใช่ปลอบใจโดยปราศจากเหตุผล บางครั้งแม้จะปรากฏว่าผู้ดูกำลังเคราะห์ร้ายหรืออนาคตค่อนข้างมืดมน เราก็จะแนะนำทางแก้ไขปัญหาชีวิตหรือวิกฤตการณ์ให้หรือเตือนใจไว้ล่วงหน้า เพื่อให้ผู้มาดูระมัดระวัง ซึ่งโดยปรกติก็ได้ผลดี

มีอยู่เรื่องหนึ่งซึ่งเรา ถือเป็นเรื่องสำคัญและจะไม่ดูให้ แม้จะได้รับการวิงวอนก็ตาม คือ การทายอายุ ซึ่งเราเห็นว่าไม่ได้ประโยชน์อันใด เมื่อผมเริ่มดูใหม่ ๆ ได้ดูให้เพื่อนรักผู้หนึ่งที่เรียนอยู่ในประเทศอังกฤษด้วยกัน ผมทายว่าเพื่อนผู้นี้จะมีอายุสั้น คือจะสิ้นชีวิตเมื่ออายุ ๔๐ ปิเศษ ผมคาดไม่ถึงว่าคำทำนายของผมจะทำให้เพื่อนรักของผมนอนไม่หลับไปหลายคืน ทั้ง ๆ ที่เพื่อนผมเป็นผู้ซักถามและรบเร้าให้ผมดูเรื่องนี้เอง

เคราะห์ดีที่ต่อมา มีสุภาพสตรีไทยท่านหนึ่งเดินทางไปประเทศอังกฤษ ท่านผู้นี่มีชื่อเสียงมากในการทำนายดวงชะตา ท่านดูแม่นยำจริง ๆ เพื่อนรักของผมปรารถกับท่านว่า ผมทำนายว่าเขาจะอายุสั้น สุภาพสตรีผู้นั้นก็ดูให้ทั้งลายมือ ดวงชะตา และโหวงเฮ้ง แล้วยืนยันว่าเพื่อนผมจะอายุยืนจะอยู่ไปอีกนานปีที่เดียว ผมก็โล่งอกไปในฐานะที่เป็นผู้สร้างความกังวลใจให้เพื่อนโดยใช่เหตุ ซึ่งต่อมาเพื่อนรักของผมก็ยังแข็งแรงสดชื่นรื่นเริงอยู่ ไม่ปรากฏวี่แววว่าจะมิโรคภัยไข้เจ็บมาคุกคามเลย และมีอายุอยู่ถึง ๘๐ ปี จึงจากไปอย่างสงบ

ข้อน่าพิจารณาอีกข้อหนึ่งก็คือ การพยากรณ์เรื่องของตนเองนั้นสมควรพิจารณาเป็น ๒ ตอน กล่าวคือ ตอนแรกได้แก่ การศึกษาพื้นดวงชะตา การพิจารณาศึกษาเรื่องของตนเองย่อมมีประโยชน์อย่างมาก อีกตอน คือ ตอนที่จะพยากรณ์เรื่องอนาคตของตนเองนั้นแทบจะเรียกว่าทำไม่ได้เลย เหมือนกับการเป็นผู้พิพากษาไม่อาจตัดสินคดีของตนเองได้ ด้วยแต่ละคนต่างก็มีอคติลำเอียงเข้าข้างตนเอง หรือไม่ก็ลำเอียงไปในทางตรงกันข้าม หาความพอดีไม่ได้

ดังนั้น ถึงผู้พยากรณ์จะดูตนเองอย่างไรก็แม่นยำได้ยาก ที่เคยมีผู้พูดกันว่า ผมดูดวงตนเองว่าจะเป็นนายกรัฐมนตรีนั้นก็ไม่เป็นความจริงเลย เพราะถ้าจะว่ากันให้ถึงแก่นแล้ว แม้ปัจจุบันผมก็ยังหาเหตุผลทางโหราศาสตร์ไม่ได้ด้วยซ้ำไปว่า ด้วยอิทธิพลของดวงดาวใดที่ทำให้ผมเข้าไปมีส่วนเกี่ยวข้องกับการเมือง เป็นความจริงดังที่สมเด็จพระสังฆราช วัดสระเกศฯ ทรงกล่าวว่า โหราศาสตร์ปัจจุบันยังทำนายได้ไม่ครบถ้วนทุกเรื่อง

ในทำนองเดียวกัน หลายคนขอดูลายมือของผมว่า เส้นใดบ่งระบุว่าผมจะเป็นหัวหน้ารัฐบาล ผมก็ชี้แจ้งว่าเส้นดังกล่าวยังไม่ปรากฏชัดเจน เพิ่งจะชัดเจนเมื่อผมได้รับพระบรมราชโองการโปรดเกล้าๆ แต่งตั้งแล้ว หรือกล่าว อีกนัยหนึ่งว่ามีเส้นใหม่ขึ้นตามหลังหรือพร้อมกันกับเหตุการณ์ด้วยซ้ำไป เรื่องอย่างนี้ใครจะพยากรณ์ได้ และถึงพยากรณ์อย่างไรโอกาสถูกต้องก็มีน้อยมาก ทั้งโดยมารยาทในสังคม เรื่องทำนองนี้ก็มีใช่สิ่งที่จะนำมาพูดคุยเพ้อฝันโอ้อวดกัน

นอกจากนั้น บางท่านคิดไปเองว่าผมใช้โหราศาสตร์ตัดสินใจในการบริหารราชการแผ่นดิน ซึ่งเป็นเรื่องที่ปราศจากมูล เพราะในทางพยากรณ์นั้นไม่ว่าด้วยวิธีการใด ๆ ก็ไม่อาจรับประกันได้ว่าจะแม่นยำเสมอไป ยิ่งไปกว่านั้นการตัดสินใจเกี่ยวกับปัญหาสำคัญของบ้านเมือง ก็มีขั้นตอนทำนองเดียวกับการตัดสินคดีความ ว่าโดยสังเขปก็คือ ในเบื้องต้นต้องทราบข้อมูลเสียก่อนว่า เรื่องราวเป็นมาอย่างไร ปัญหาอยู่ตรงไหน ความเห็นของแต่ละฝ่ายเป็นอย่างไร ผู้เชี่ยวชาญเห็นอย่างไร รัฐมนตรีหรือผู้รับผิดชอบเห็นอย่างไร เพราะเหตุผลอันใด

และเมื่อผู้ร่วมรับผิดชอบ ทุกคนอภิปรายกันแล้วจะตัดสินใจอย่างไรนั้นต้องสอดคล้องกับสามัญสำนึกในทุกกรณี การตัดสินใจจะผิดพลาดไม่ได้เพราะบางเรื่องเมื่อพลาดแล้วไม่มีทางแก้ไขได้ เมื่อกรณีเป็นเช่นนี้แล้ว จะมีผู้รับผิดชอบในการบริหารราชการ

แผ่นดินคนใดกล้าเสี่ยงวินิจฉัยปัญหาสำคัญของชาติบ้านเมืองโดยอาศัยโหราศาสตร์ หรือโดยทางอื่นรวบรัดตัดตอน ตัดสินไปเองตามลำพัง โหราศาสตร์อาจมีบทบาทบ้าง คือ การหาฤกษ์ดีหรือการเลือกเวลาที่เหมาะสมสำหรับการเริ่มกิจการที่สำคัญ แต่ก็ไม่อาจทำได้เสมอไปเพราะในการบริหารราชการแผ่นดินกิจการสำคัญต่าง ๆ ต้องเริ่มตามแผนที่วางไว้แล้ว โอกาสที่จะเลือกเวลาปฏิบัติย่อมมีน้อยมาก

ในระหว่างที่ผมเป็นหัวหน้ารัฐบาล ได้มีโอกาสไปเยือนประเทศญี่ปุ่นอย่างเป็นทางการ คาเรนก็ได้รับเชิญด้วยในฐานะเป็นคู่สมรสของผู้ไปเยือนประเทศญี่ปุ่น หลังจากที่หัวหน้ารัฐบาลของทั้งสองประเทศร่วมแถลงข่าวผลการเจรจาระหว่างรัฐบาลไทยกับรัฐบาลญี่ปุ่นแล้ว นายทาเคโอะฟูกูดะ (Takeo Fukuda) นายกรัฐมนตรีญี่ปุ่นขณะนั้นไปทราบมาจากที่ใดที่หนึ่งว่าผมเป็นหมอดูสมัครเล่นด้วย

นายฟูกูดะยื่นมือมาให้ผมดู ทันใดนั้นบรรดานักข่าวทั้งไทย ญี่ปุ่น และประเทศอื่นก็พากันถ่ายภาพนายฟูกูดะกับผม จนห้องแถลงข่าวสว่างไสววูบวาบเหมือนฟ้าแลบ ผมรำพึง กับตนเองว่า “โธ่! นายฟู่กูดะจะอดใจรออีกสักอึดใจเดียวเพื่อให้พวกนักข่าวออกไปเสียก่อนก็ไม่ได้”

อย่างไรก็ตามผมตกอยู่ในฐานะต้องตกกระไดพลอยโจน จึงต้องดูลายมือให้นายฟูกูดะทั้ง ๆ ที่ยังอยู่ต่อหน้าผู้สื่อข่าว ยังดีที่อีกไม่กี่นาทีต่อมาเจ้าหน้าที่รักษาความปลอดภัยของญี่ปุ่นก็เร่งรัดให้บรรดาผู้สื่อข่าวทั้งไทยและเทศกลับออกไปจากห้องแถลงข่าวได้หมด

เมื่ออยู่กันตามลำพังระหว่างเรา ๔ คน นางฟูกูดะ ภริยาของนายฟูกดะก็ขอให้คาเรนดูอนาคตให้ด้วย เราทั้งสองดูอนาคตของผู้นำทางการเมืองของญี่ปุ่นและคู่ชีวิตของเขาอยู่ประมาณครึ่งชั่วโมง จากนั้นผมถูกผู้สื่อข่าว ทั้งญี่ปุ่นไทย และชาติอื่น ๆ ซักถามว่าดูอะไรให้ท่านนายกรัฐมนตรีญี่ปุ่นและภริยาบ้าง อนาคตของท่านเป็นอย่างไรผมก็ตอบไปว่าเป็นเรื่องส่วนตัวของท่านผู้ดู ผมไม่อาจเปิดเผยอะไรได้

หลังจากที่ผมพ้นจากตำแหน่งหน้าที่ทางการเมืองมาได้ไม่นาน คาเรนกับผมก็พยากรณ์ให้เพื่อนฝูงและผู้รู้จักมักคุ้น ต่อมาอีกสัก ๒ – ๓ ปี จากนั้นคาเรนหันมาสนใจในทางศาสนามากขึ้น และตัดสินใจเลิกพยากรณ์ไปโดยให้เหตุผลว่า เรื่องโหราศาสตร์หรือการพยากรณ์นั้นไม่จริงแท้แน่นอน

การเชื่อมั่นในการกระทำของตนเองและยึดถือตามแนวทางศาสนาน่าจะเป็นวิถีทางที่ดีที่สุด ดีกว่าจะอยู่กับความไม่แน่นอน พร้อมกับชักชวนให้ผมเลิกเชื่อถือทางโหราศาสตร์ด้วย ผมไตร่ตรองดูเห็นว่าที่คาเรนพูดก็มีเหตุผลอยู่ แต่ผมมองอีกแง่หนึ่งว่า โหราศาสตร์แม้จะไม่แน่นอนแต่ก็มีความเป็นไปได้อยู่ ซึ่งปรากฏด้วยตัวผมเองหลายต่อหลายครั้งว่า ในที่สุดเรื่องก็เป็นจริงดังคำทำนาย

ดังนั้นหากเราจะใช้โหราศาสตร์มาพิจารณาประกอบด้วยอีกทางหนึ่งก็ไม่น่าจะเสียหายแต่อย่างใด และผมมองว่าโหราศาสตร์เป็นศาสตร์แขนงหนึ่งที่น่าสนใจและเป็นไปตามหลักวิทยาศาสตร์ในแง่ของวิชาสถิติ ตัวผมเองศึกษาเรื่องนี้มาตั้งแต่อายุยังน้อยก็ยังไม่อาจเรียนรู้ได้หมด ยังมีเรื่องที่ผมปรารถนาจะค้นคว้าและเรียนรู้อีกมาก นอกจากนี้ในบางครั้งหราศาสตร์ก็ให้ประโยชน์แก่ผมเหมือนกัน อย่างน้อยก็เคยช่วยให้ผมเอาตัวรอดไปได้ในสถานการณ์ที่ไม่คาดคิด

สถานการณ์ที่ไม่คาดคิดดังว่านั้น เกิดขึ้นในโอกาสหนึ่งที่ผมได้กราบทูลเชิญสมเด็จพระเจ้าลูกเธอ เจ้าฟ้า จุฬาภรณวลัยลักษณ์ อัครราชกุมารี เป็นประธานในการหาทุนเพื่อการกุศลงานหนึ่ง เมื่อพระองค์เสด็จมาถึงที่ประชุมทรงมีพระดำรัสต่อที่ประชุมว่า

“ความจริงการหารายได้ไม่เห็นต้องลำบากจัดงานเลย อาจารย์ธานินทร์เป็นเศรษฐีอยู่แล้ว ขอเงินบริจาคจากอาจารย์ธานินทร์คนเดียวก็พอ”

ตอนนั้นผมไม่รู้จะทำอย่างไรเหมือนกัน เพราะหากปฏิเสธออกไปว่าผมมิใช่เศรษฐี ก็คงไม่มีผู้ใดเชื่อ บังเอิญขณะนั้นผมนึกถึงเรื่องโหราศาสตร์ขึ้นมาได้จึงกราบทูลว่า

“ขอพระราชทาน กราบทูลทราบฝ่าพระบาท

มีหลายท่านเห็นว่าข้าพระพุทธเจ้าร่ำรวย ซึ่งดูโดยผิวเผินแล้วก็น่าเชื่ออยู่ เพราะตามตำราโหราศาสตร์บอกว่าดวงของข้าพระพุทธเจ้ามีดาวศุกร์สัญลักษณ์แห่งความสมบูรณ์มั่งคั่งเป็นดาวเด่น แต่เมื่อพิจารณาโดยละเอียดแล้วจะพบว่าดาวศุกร์ในดวงของข้าพระพุทธเจ้า แม้จะเด่น แต่ก็มิได้จรัสแสงตลอดเวลา หากแต่มีช่วงเวลาที่อับแสงเหมือนกัน และพิจารณาให้ลึกลงไปอีกจะพบว่ามีดาวมฤตยูทับอาทิตย์ กุมลัคน์ และเล็งจันทร์อยู่ หมายความว่าอาจเกิดเหตุการณ์ไม่คาดฝันในทางอับโชคเมื่อใดก็ได้

“หากดวงข้าพระพุทธเจ้าเป็นดวงเศรษฐี ก็คงต้องเรียกว่าเป็นดวงเศรษฐีตกยาก จะออกปากขอยืมเงินใครก็ไม่มีใครเขาให้ เขาคิดว่าล้อเขาเล่นมากกว่าขัดสนจริง ๆ แต่ยังโชคดีที่ในดวงนั้นมีดาวอังคารเล็งดาวเสาร์ แสดงว่าเป็นคนหาเงินเก่งพอตัวอยู่ จะรีดจะไถใคร ก็ดูเขาจะเกรงใจ มักอนุเคราะห์ให้เสมอ ดังนั้น การที่ข้าพระพุทธเจ้าตกที่นั่งเป็นแม่งาน จัดงานหาทุนเพื่อการกุศลเช่นครั้งนี้จึงน่าจะทำได้ดี

ควรมิควรแล้วแต่จะโปรดเกล้าโปรดกระหม่อม”

เมื่อผมกราบทูลจบ พระองค์ทรงพระสรวล เช่นเดียวกับที่ประชุมที่หัวเราะชอบใจ ช่วยให้บรรยากาศในที่ประชุมครื้นเครงขึ้นทันตา และทรงพิจารณาเรื่องตามระเบียบวาระประชุมต่อไป งานนี้ผมรอดพ้นจากการเสียหน้าเข้าตาจนไปได้ด้วยเหตุผลทางโหราศาสตร์โดยแท้

ด้วยเหตุผลนานาประการดังกล่าวข้างต้น ผมจึงยังคงพยากรณ์เรื่องต่าง ๆ ให้เพื่อนฝูงต่อไปตามลำพังดังเช่นที่เคยปฏิบัติ ต่อมาท่านผู้ใหญ่ผู้มีอาวุโสที่ผมเคารพนับถืออย่างสูงท่านหนึ่ง เห็นว่าผมควรจะช่วยงานการกุศล และ ช่วยให้กำลังใจแก่ผู้ที่มีปัญหาชีวิตหรือผู้ที่ต้องการคำปรึกษาในเรื่องการงานอาชีพและเรื่องอื่น ๆ โดยเปิดการพยากรณ์อย่างกว้างขวางสำหรับบุคคลทั่วไป แทนที่จะพยากรณ์อยู่แต่เฉพาะในหมู่เพื่อนฝูงเท่านั้น ซึ่งผมใคร่ครวญ ดูด้วยตนเองแล้ว เห็นว่าเป็นโอกาสอันดีที่ผมจะมีช่องทางช่วยงานสาธารณกุศลอีกทางหนึ่ง ทั้งยังอาจช่วยคลายทุกข์คลายกังวล และชี้ทางสว่างให้แก่ผู้กำลังตกอยู่ในภาวะมืดแปดด้านด้วย

ผมจึงอาสาสมัครไปร่วมพยากรณ์เพื่อการกุศลในงานกาชาดที่สวนอัมพร และในงานประจำปีของศูนย์ศิลปาชีพ บางไทรฯ อย่างต่อเนื่องหลายปีด้วยกัน ซึ่งผมดีใจที่มีโอกาสช่วยทั้งส่วนรวม และส่วนตัวของผู้มีปัญหา โดยทุกครั้งที่ผมจะไปพยากรณ์ ผมจะอธิษฐานต่อ สิ่งศักดิ์สิทธิ์ทั้งมวล ขอประทานพรจากท่านเพื่อดลบันดาลให้ผมได้ประจักษ์ว่า ปัญหาที่แท้จริงของผู้มาดูกับผมนั้น คืออะไร และสามารถแนะทางให้เขาพันทุกข์ได้อย่างไร

นอกจากนี้ ผมจะใช้สามัญสำนึกและจิตวิทยาประกอบการทำนายด้วย อะไรที่แก้ไขไม่ได้ก็ไม่กล่าวให้ผู้ดูท้อหรือหมดกำลังใจ แต่ถ้าอะไรที่มีทางออกอย่างสร้างสรรค์ก็จะชี้ทางสว่างให้อย่างไม่ลังเลใจ ซึ่งก็ได้ผลดีเป็นอันมาก แต่ภายหลังภารกิจและราชการประจำของผมมีอยู่ค่อนข้างรัดตัว ไม่อาจปลีกตัวมาช่วยงานการกุศลด้านนี้ได้อย่างที่ทำติดต่อกันมาช่วงเวลาหนึ่ง

ผมใคร่ขอกล่าวว่า การพยากรณ์ทำไม่ได้แม่นยำทุกเรื่อง ดูคล้ายกับว่าสิ่งศักดิ์สิทธิ์ไม่พึงประสงค์จะให้ใครรู้ล่วงหน้าไปเสียทุกอย่าง หรือจะมองอีกแง่หนึ่งก็ได้ว่า ยังมีอีกหลายเรื่องที่อยู่นอกเหนือระบบการพยากรณ์ในปัจจุบันไม่ว่าจะด้วยวิธีการใด ๆ

บางครั้งผมเคยนำเอาเรื่องที่ผลคำทำนายผิดพลาดมาพิเคราะห์ใหม่ ผลการทำนายก็ยังคงออกมาเหมือนเดิม แต่ก็มีบางเรื่องเหมือนกันที่ผลคำทำนายคลาดเคลื่อนเพราะคำนวณผิดพลาด ในขณะที่อีกหลายเรื่องหาสาเหตุที่เกิดเหตุการณ์เช่นนั้นไม่ได้ ไม่ว่าในทางโหราศาสตร์ ทางลายมือ หรือนั่งทางใน กล่าวโดยสรุป คือการจะทำนายถูกทั้งหมดเป็นไปไม่ได้ เฉพาะตัวของผมเองนั้นว่าโดยถัวเฉลี่ย ทำนายถูกต้องได้อย่างมากก็แค่เพียงร้อยละ ๖o เท่านั้น

อนึ่ง แม้ในระยะเวลาสิบปีเศษก่อนที่คาเรนจะจากไป คาเรนเลิกพยากรณ์แล้ว แต่ลางสังหรณ์ (Premonition)ของคาเรนก็ยังคงน่าทึ่งอยู่ตามเติม บ่อยครั้งที่คาเรนมักเตือนล่วงหน้าถึงเหตุเภทภัยอันจะเกิดแก่ครอบครัวของเราได้อย่างแม่นยำ แม้ไม่ใช่ทุกครั้ง แต่เมื่อลูก ๆ หรือผมถามคาเรนว่ารู้ได้อย่างไร คาเรนตอบเหมือนกันทุกครั้งว่า “สามัญสำนึก” (I’s common sense) แต่เราพ่อลูกเห็นพ้องกันว่า เป็นสามัญสำนึกที่ไม่สามัญเลย

The post ชวนอ่าน หนังสือ “เมื่อใกล้จะสิ้นแสงตะวัน” หนังสืออนุสรณ์เนื่องในงานพระราชทานเพลิงศพท่านอาจารย์ธานินทร์ กรัยวิเชียร (พ.ศ. ๒๔๗๐-๒๕๖๘) appeared first on Manasikul Online.

“แก่นพุทธศาสตร์”

ศาสตร์แห่งความว่างจากความทุกข์

พุทธทาสภิกขุ

รำลึก  ๖๐ ปี ยูเนสโก แห่งสหประชาชาติ ประกาศ

“แก่นพุทธศาสตร์” ปาฐกถาธรรมของพุทธทาสภิกขุ

หนังสือดีเด่นประจำปีพุทธศักราช ๒๕๐๘

จัดพิมพ์โดย สำนักพิมพ์สุขภาพใจ

หนังสือที่ทำให้ชาวโลกทึ่งกับการค้นพบตัวเองของพระพุทธเจ้า

เมื่อสองพันหกร้อยกว่าปีก่อน

นำมาสู่ศาสตร์แห่งชีวิตในการดับทุกข์สำหรับมนุษย์ทุกคน

ที่ท่านพุทธทาสภิกขุนำมาอธิบาย แจกแจงอย่างละเอียด

เพื่อช่วยเหลือเพื่อนมนุษย์ให้ออกจากกรงขังในสังสารวัฏ…

พลิกของคว่ำให้หงาย พบใบไม้ในกำมือ ของขวัญจากพระพุทธเจ้า ที่พระองค์ทรงค้นพบ “ความว่าง” จากความทุกข์ในใจ ด้วยหลักการปฏิบัติอันง่ายที่ได้ปักหมุดอยู่ใน “แก่นพุทธศาสตร์” ซึ่งท่านพุทธทาสภิกขุนำมาอธิบายไว้อย่างลัดสั้น เพื่อนำไปใช้ดับทุกข์เล็ก ทุกข์น้อย ไปจนถึงทุกข์ใหญ่ ๆ คือ ความเกิด ความแก่ ความเจ็บป่วย และ ความตายในขณะจิตหนึ่ง

ดังที่ท่านกล่าวไว้ตอนหนึ่งว่า ถ้าเอาตามหลักที่พระพุทธเจ้าตรัส ก็มีหลักง่ายๆ คือ หลักที่พระพุทธเจ้าท่านตรัสแก่สาวก ชื่อ พาหิยะ ว่า

“ดูกรพาหิยะ, เมื่อใดเธอได้เห็นรูป สักว่าตาเห็น , ได้ฟังเสียง สักว่าหูได้ยิน, ได้ดมกลิ่น ก็สักแต่ว่าได้กลิ่น, ได้ลิ้มรส ก็สักแต่ว่าได้ชิม, ได้สัมผัสผิวหนังก็สักแต่ว่าเป็นการกระทบทางผิวหนัง, จะนึกคิดขึ้นมาในใจก็สักแต่ว่า รู้สึกตามธรรมชาติขึ้นมาในใจ, เมื่อเป็นดังนี้แล้ว เมื่อนั้นตัวเธอจักไม่มี (คือตัวกูไม่มี), เมื่อตัวเธอไม่มี การวิ่งไปทางโน้นหรือวิ่งมาทางนี้ หรือหยุดอยู่ที่ไหนก็ตาม มันก็ไม่มี, นั่นแหละ คือที่สุดของความทุกข์, นั่นแหละ คือนิพพาน”,

เมื่อใดเป็นอยู่อย่างนั้น เมื่อนั้นเป็นนิพพาน ถ้าเป็นถาวรก็เป็นนิพพานถาวร, ถ้าเป็นชั่วคราว ก็เป็นนิพพานชั่วคราว นี่แปลว่า เป็นหลักเพียงอย่างเดียวไม่มีอย่างอื่น

การกลับมาของ “แก่นพุทธศาสตร์” อมตธรรม เหนือกาลเวลา อกาลิโก รำลึก ๖๐ ปี หนังสือชนะเลิศรางวัลจากยูเนสโก แห่งสหประชาชาติ ประจำปีพุทธศักราช ๒๕๐๘ เล่มนี้ รวบรวมปาฐกถาธรรมของพุทธทาสภิกขุ ๓ ครั้ง ที่แสดงแก่แพทย์ พยาบาล และนักศึกษา ณ โรงพยาบาลศิริราช ระหว่างปีพุทธศักราช ๒๕๐๔ – ๒๕๐๕  จัดพิมพ์อยู่ในเล่มนี้ทั้งหมดแล้ว โดย สำนักพิมพ์สุขภาพใจ  

รวบรวมไว้ในสามหัวข้อที่เป็น “คู่มือชีวิต” นำจิต-วิญญาณให้เป็นอิสระจากโรคทางใจทั้งปวง  เสมือนมีแพทย์ประจำตัวที่ช่วยให้ท่านผู้อ่านแก้ปัญหาทุกข์ทางความคิดปรุงแต่งสารพัดที่ยังแก้ไม่ได้

ด้วยการทำความเข้าใจแก่นพุทธศาสตร์สามหัวข้อใหญ่ คือ ๑. “ใจความทั้งหมดของพระพุทธศาสนา”  ซึ่งท่านพุทธทาสภิกขุได้สรุปใบไม้ในกำมือที่พระพุทธเจ้าทรงค้นพบนั้น คือ อะไร และจะนำหลักธรรมทั้งหมด ๘๔,๐๐๐ พระธรรมขันธ์มานำมาแก้ไขความทุกข์ได้อย่างไรในชั่วขณะหนึ่งลมหายใจเข้า-ออก   

แล้วพลิกไปศึกษาหัวข้อที่ ๒ คือ “ ความว่าง” ที่ช่วยให้มีหนทางในออกจากความทุกข์ทั้งปวงได้ แม้แต่ในขณะอ่าน “แก่นพุทธศาสตร์” ก็สามารถพบความว่างจากความคิดในใจในขณะนั้น ซึ่งช่วยให้หยุดความทุกข์จากความคิดปรุงแต่งได้โดยฉับพลันในชั่วขณะหนึ่ง  

ซึ่งท่านพุทธทาสภิกขุกล่าวว่า  “ ความว่าง”  มีหลายความหมายมาก และความหมายหนึ่งก็คือ  “ปัญญา” แล้ว “ปัญญา” นี่แหละที่เกิดขึ้นในขณะจิตว่างจากความคิด หรือว่างจากตัวกูของกู ก็สามารถแก้ปัญหาได้ทุกอย่าง แม้แต่ความตายที่จ่อลมหายใจเข้า-ออกในขณะนี้ ด้วยการกลับมาอยู่กับความว่างจากตัวตน อิสรภาพจากความตาย – ความเกิด ก็ปรากฏในขณะนั้น การจากโลกนี้ไปในขณะที่จิตว่างจากความยึดมั่นถือมั่นในตัวตน ย่อมทำให้อยู่เหนือการเกิดและการตาย

คราวนี้ คงสงสัยว่า “ปัญญา” ที่เกิดจาก “ความว่าง” จากความคิดปรุงแต่งจะปรากฏได้อย่างไร

ท่านพุทธทาสภิกขุ อธิบายไว้ในหัวข้อที่ ๓ เรื่องวิธีปฏิบัติเพื่อเป็นอยู่ด้วยความว่าง โดยสรุปว่า การปฏิบัติเพื่อเป็นอยู่ด้วยความว่างนั้น ก็มาจากการสังเกตในชีวิตประจำวันนี่เอง ด้วยการกลับมามีสติกับลมหายใจเข้า – หายใจออก แล้วสังเกตบ่อยๆ ไม่ว่าเราจะทำอะไร ให้สังเกตทั้งความคิด และการกระทำ จะช่วยให้เรามีสติอยู่ในขณะนั้น หรือเรียกว่ามีสติอยู่ในปัจจุบัน  ไม่ว่าจะเป็นการเดิน ยืน นั่ง นอน รับประทานอาหาร แปรงฟัน ฯลฯ ทำอะไรก็ตามอยู่ให้สังเกต เมื่อสังเกตบ่อยๆ ก็จะเกิดสติต่อเนื่องรวมตัวกันเป็นสมาธิ  ซึ่งเป็นบาทฐานของการเกิดปัญญาอย่างทันท่วงทีในการระงับกิเลสไม่ให้เกิด หรือระงับความทุกข์จากความคิดได้ก่อน  

ดังนั้น เมื่อจะทำอะไรก็ตาม เมื่อสังเกตบ่อย ๆ สติจะมาเร็วขึ้นๆ ทำให้ไม่ประมาท  อาจกล่าวได้ว่า นี่คือการเจริญสติ สมาธิ และฝึกวิปัสสนาในชีวิตประจำวันก็ได้

ในหัวข้อที่สาม  “วิธีปฏิบัติเพื่อเป็นอยู่ด้วยความว่าง” คือความต่อเนื่องจากหัวข้อที่สอง เป็นการอธิบายหลักการปฏิบัติลัดสั้นเพื่อให้เกิดความว่างอย่างรวดเร็วในการเตรียมตัวดับไม่เหลือในปัจจุบันขณะ และดับไม่เหลือในช่วงการป่วยไข้ระยะสุดท้ายของชีวิต หรือแม้แต่ความตายจากทุกรูปแบบที่อาจเกิดขึ้นได้ในเสี้ยววินาที  

การฝึกเพื่อเป็นอยู่ด้วยจิตว่าง คือหัวใจของการปฏิบัติทางพระพุทธศาสนาที่มุ่งนำจิตเราไปสู่พระนิพพาน หรือความว่างจากความทุกข์ในสังสารวัฏ ตามรอยองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าทุกลมหายใจเข้า-ออก ที่พระองค์ทรงค้นพบความลับในธรรมชาติแล้วนำมาบอก มาสอน มาเผยแผ่แก่มนุษยชาติเพื่อความปลอดภัยในวัฏสงสารมากว่า ๒๖๐๐ ปีแล้ว

 ซึ่งท่านพุทธทาสได้ขุดเพชรจากพระไตรปิฎกออกมาแล้วอธิบายสภาวะนิพพานด้วยภาษาที่เข้าใจง่าย โดยหยิบยก “สุญญตา” อันหมายถึง “ความว่าง” จากตัวกูของกู หรือว่างจากอัตตาตัวตน มาช่วยให้เราไปให้พ้นจากความยึดมั่นถือมั่นในทุกสิ่งทุกอย่าง

ดังที่พระพุทธเจ้าตรัสว่า สพฺเพ ธมฺมา นาลํ อภินิเวสาย  อันมีความหมายว่า ธรรมะทั้งปวง ไม่ควรยึดมั่นถือมั่น  หรือ สรรพสิ่งไม่ควรยึดมั่นถือมั่น  ซึ่งถือเป็น “แก่นพุทธศาสตร์” ที่ทำให้เราเข้าถึงความจริงในระดับโลกุตระได้ในสภาพที่เราเป็นฆราวาส โดยนำ “แก่นพุทธศาสตร์” หรือ “ความว่างจากตัวกูของกู” ที่เป็นยาระงับสรรพโรค มาแก้ทุกข์ทางใจ อันจะทำให้เกิดปัญญาในการใช้ชีวิตอย่างรู้เท่าทันความทุกข์ได้ทุกเรื่องทุกคราวไปจนลมหายใจสุดท้ายก็แยกธาตุ แยกขันธ์ และจากโลกนี้ไปด้วยความว่างจากความทุกข์  ก็คือ ว่างจากความยึดมั่นถือมั่นในทุกสิ่งทุกอย่างที่จะหน่วงเหนี่ยวจิตเราผูกไว้ในสังสารวัฏ 

ท่านพุทธทาสภิกขุจึงให้กำลังใจฆราวาสที่ไม่ได้บวชเรียน และไม่มีเวลาไปปฏิบัติธรรมที่วัดหรือไปภาวนาในคอร์สต่างๆ ว่า

“สุญญตา” = “ความว่าง” คือ ของขวัญสำหรับฆราวาส         

คำถามก็มีต่อมาอีกว่า แล้วเมื่อมีความทุกข์มาก ๆ ในใจ จะพบกับความว่างจากความทุกข์ได้อย่างไร

เพราะ “ความทุกข์”  เป็นสิ่งที่มนุษย์ทุกคนล้วนต้องเผชิญ แต่บ่อยครั้งเรามักแก้ปัญหาทุกข์ด้วยการสร้างทุกข์เพิ่มโดยไม่รู้ตัว จนบางครั้งถึงแก่ชีวิตก็มี จากความโกรธ ความโลภ ความหลง ความไม่ได้ดั่งใจ สารพัดเรื่อง ที่เราต้องเอาคืน เมื่อมีความแค้น และความแค้นนั้นคือ ไฟที่เราสุมไว้ในใจมากขึ้นโดยไม่รู้ว่าจะดับมันอย่างไร

 ในหนังสือ “แก่นพุทธศาสตร์” ท่านพุทธทาสภิกขุได้อธิบายความทุกข์จากความแค้น ว่าเป็นโรคชนิดหนึ่ง คือเป็นโรคทางวิญญาณ  และในปัจจุบัน ท่านบอกว่า คนเราเป็นโรคทางวิญญาณกันหนักขึ้นทั้งส่วนตัวและส่วนรวม

“เพราะเมื่อทุกคนเป็นโรคทางวิญญาณแล้ว  โลกนี้ทั้งโลกก็เป็นโรคทางวิญญาณไปหมด  เพราะฉะนั้นสิ่งที่เรียกว่าวิกฤตกาลถาวรก็เข้ามาแทนที่ของสันติภาพถาวร…อย่าพูดถึงสันติภาพถาวรให้ป่วยการเลย เพราะว่าสองฝ่ายเป็นโรคทางวิญญาณ

  คือทั้งฝ่ายที่เรียกตัวเองว่าเป็นฝ่ายถูก  และฝ่ายอื่นว่าเป็นฝ่ายผิดนั้น  ทั้งสองฝ่ายเป็นโรคทางวิญญาณ ซึ่งถ้าอธิบายเป็นภาษาคนก็คือ โรค “ตัวกู-ของกู” นั่นเอง จึงมีแต่เรื่องที่จะสร้างความทุกข์ขึ้นทั้งแก่ตนเองและผู้อื่น  เป็นเหมือนเครื่องจักรผลิตความทุกข์ขึ้นมาในโลก  แล้วโรคทางวิญญาณนี้จะสงบได้อย่างไร”

ท่านพุทธทาสภิกขุเสนอการแก้ไขไว้ว่า ต้องทำให้ทุกคนในโลกนี้หยุดเป็นโรคทางวิญญาณ  หรือ โรคตัวกู-ของกู ให้ได้

แล้วจะมีอะไรมาแก้ ?

การแก้มันต้องมีหยูกยาที่มีไว้เฉพาะโรคนี้ คือ ธรรมะกำมือเดียวในพระพุทธศาสนา  ที่จะต้องเข้าถึงให้ได้ นั้นก็คือ “สพฺเพ ธมฺมา นาลํ อภินิเวสาย” อันมีความหมายว่า สิ่งทั้งหลายทั้งปวงอันใครๆ ไม่ควรเข้าไปยึดมั่นถือมั่น ว่าเป็นตัวเรา หรือของเรา

เพราะการยึดมั่นถือมั่นนี้ เป็นตัวเหตุให้เกิดทุกข์ ในขณะยึดมั่นถือมั่นอยู่นั่นแหละเป็นความทุกข์ แล้วในขณะที่ไม่ยึดมั่นถือมั่น คือ ว่างจากความยึดมั่นถือมั่นอยู่นั้น ในขณะนั้นไม่มีทุกข์

การปฏิบัติก็ปฏิบัติเพื่อไม่ให้เกิดความยึดมั่นถือมั่นให้เด็ดขาดลงไป

ท่านพุทธทาสภิกขุกล่าวไว้เช่นนั้น

การกลับมาของ “แก่นพุทธศาสตร์”

อมตธรรม เหนือกาลเวลา อกาลิโก

รำลึก ๖๐ ปี หนังสือชนะเลิศรางวัลจากยูเนสโก แห่งสหประชาชาติ

 ประจำปีพุทธศักราช ๒๕๐๘

“แก่นพุทธศาสตร์” ปาฐกถาธรรมของพุทธทาสภิกขุ ๓ ครั้ง ที่แสดงแก่แพทย์ พยาบาล และนักศึกษา ณ โรงพยาบาลศิริราช ระหว่างปีพุทธศักราช ๒๕๐๔ – ๒๕๐๕ 

จัดพิมพ์อยู่ในเล่มนี้ทั้งหมดแล้ว โดย สำนักพิมพ์สุขภาพใจ 

“ใจความทั้งหมดของพระพุทธศาสนานั้นหมายความว่า เป็นหลักที่มีความมุ่งเฉพาะไปยังความดับทุกข์…ถ้าเป็นสิ่งที่ไม่เป็นไปเพื่อดับทุกข์ พระพุทธเจ้าท่านทรงปฏิเสธไม่ยอมเกี่ยวข้องด้วย…” พุทธทาสภิกขุ

The post “แก่นพุทธศาสตร์ : พุทธทาสภิกขุ” ศาสตร์แห่งการดำเนินชีวิตเพื่อการพ้นทุกข์ ศิลปะแห่งการดับไฟในใจตน appeared first on Manasikul Online.

“ออกจาริกธุดงค์ ๓๐ กิโลเมตร
๑๐ วัน ๑๐ บารมีแห่งเส้นทางการสร้าง ๑๐ อุปนิสัยมหาบุรุษ”

วันพฤหัสบดีที่ ๓ เมษายน พ.ศ. ๒๕๖๘
วันที่ ๓ แห่งการสร้างบารมีที่ ๓ เมตตาบารมี

พระสุวรรณสาม

ชาติที่ ๓ ทรงบำเพ็ญเมตตาบารมี

เพื่อบำเพ็ญเมตตาบารมี – สุวรรณสามชาดก (สุ) เป็นชาติที่ ๓ ของทศชาติชาดก พระโพธิสัตว์เสวยพระชาติเป็นพรหมฤๅษี ต้องรับภาระเลี้ยงดูบิดามารดาผู้ตาบอด วันหนึ่งกบิลยักษ์แผลงศรมาถูกได้รับบาดเจ็บแสนสาหัส แต่ก็ไม่ได้โกรธ กลับแสดงเมตตาจิตต่อ และเทศนาทศพิธราชธรรมให้กบิลยักษ์ฟัง ด้วยอำนาจแห่งเมตตาธรรมทำให้พระสุวรรณสามหายเจ็บปวดรอดชีวิตมาได้ และบิดามารดาก็กลับมีจักษุดี พระชาตินี้พระโพธิสัตว์ทรงบำเพ็ญ เมตตาบารมี

: ชาติที่ ๓ พระสุวรรณสาม ตำนานคนกตัญญู

“ความทุกข์เพราะถูกยิงด้วยธนู ไม่ทุกข์นัก

แต่ความทุกข์ที่จะไม่ได้เห็นบิดามารดาตลอดไป

เป็นทุกข์ยิ่งกว่าถูกยิงด้วยธนู” 

พระพุทธเจ้าตรัสเล่าถึงเรื่องราวในอดีตชาติของพระองค์ ขณะบำเพ็ญ “เมตตาบารมี” เมื่อครั้งเกิดเป็นสุวรรณสาม ชายหนุ่มผู้มีจิตใจอ่อนโยนเปี่ยมไปด้วยเมตตา สุวรรณสามได้ทิ้งความสุข สนุกสนานตามประสาเด็กหนุ่มทั้งหลาย เลี้ยงดูพ่อแม่ตาบอด ไม่เสียดายแม้กระทั่งชีวิต เพราะความรัก ความเมตตา ที่มีต่อพ่อแม่ผู้ตาบอด ใช้ชีวิตอยู่ท่ามกลางป่า มีสัตว์ป่าเป็นเพื่อน

สุวรรณสามชาดก ปรากฏอยู่ในพระไตรปิฎก ขุททกนิกาย ชาดก มหานิบาต และอรรถกถา  ขุททกนิกาย ชาดก มหานิบาต

          ขณะตรัสเล่าเรื่องสุวรรณสามนั้น พระพุทธองค์ประทับอยู่ที่พระเชตวันมหาวิหาร อารามที่ท่านอนาถบิณฑิกเศรษฐีซื้ออุทยานพระกุมารพระนามว่า“เชต” สร้างถวาย ระพุทธองค์ทรงสรรเสริญพระภิกษุรูปหนึ่ง ผู้บิณฑบาตเลี้ยงบิดามารดา เพื่อจะยกย่องพระภิกษุผู้เลี้ยงดูบิดามารดา ด้วยสิ่งของที่ชาวบ้านถวายว่า เป็นพระภิกษุยอดกตัญญู ให้เป็นแบบอย่างแก่พระภิกษุทั้งปวง  พระพุทธองค์จึงตรัสเรื่องราวในอดีตชาติของพระองค์

พระภิกษุผู้เลี้ยงบิดามารดา   

ในกรุงสาวัตถี มีตระกูลเศรษฐีตระกูลหนึ่ง มีทรัพย์สมบัติ ๑๘ โกฏิ มีลูกชายสืบสกุลเพียงคนเดียว บิดามารดาจึงรักและทะนุถนอมมาก  

วันหนึ่ง ลูกชายเศรษฐีเปิดหน้าต่างบนปราสาทออก มองเห็นผู้คนจำนวนมากที่ถนนใหญ่   ทุกคนต่างถือดอกไม้ธูปเทียน เดินตามกันไปฟังพระธรรมเทศนา ที่พระเชตวันมหาวิหาร ก็นึกอยากไปกับเขาบ้าง จึงให้คนใช้ถือดอกไม้ธูปเทียนตามผู้คนไปพระวิหาร ครั้นจัดแจงถวายผ้า เภสัช และ น้ำปานะแด่พระสงฆ์แล้ว จึงนำดอกไม้ธูปเทียนไปบูชาพระพุทธเจ้า แล้วนั่งฟังพระธรรมเทศนา อยู่ในที่ที่สมควร ขณะที่ฟังเทศน์อยู่นั้น บุตรเศรษฐีเห็นโทษในการใช้ชีวิตแบบฆราวาส จึงเกิดศรัทธาในการบวช เมื่อผู้คนลุกออกไปแล้ว จึงตรงเข้าไปถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้า ทูลขอบวช  

พระพุทธองค์ตรัสว่า พระองค์ไม่บวชให้กุลบุตรที่ยังไม่ได้รับอนุญาตจากบิดามารดา ชายหนุ่มจึงถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้ากลับบ้าน กราบบิดามารดา ขอบวชกับพระพุทธเจ้า  

บิดามารดาได้ยินเช่นนั้น ราวกับหัวใจจะแตกสลาย เพราะมีลูกชายคนเดียว เกิดหวั่นไหว  เพราะความรักลูก จึงพูดกับลูกชายว่า “ลูกเป็นที่รัก เป็นผู้สืบสกุล เป็นดวงตา เป็นชีวิต ของพ่อกับแม่ ทั้งสอง พ่อกับแม่ ขาดลูก จะมีชีวิตอยู่ได้อย่างไร พ่อกับแม่ อยู่ได้เพราะลูก เราทั้งสองก็แก่แล้ว จะตายวันตายพรุ่งก็ยังไม่รู้ ลูกยังจะทิ้งพ่อกับแม่ไปเสียอีก การบวชไม่ใช่เรื่องง่าย ทั้งทำได้ยากยิ่ง อยากกินของเย็น ก็ได้ของร้อน อยากกินของร้อน ก็ได้ของเย็น ลูกอย่าบวชเลย”

เมื่อชายหนุ่มไม่ได้รับอนุญาตให้บวช จึงเกิดความทุกข์ใจ นั่งก้มหน้า ซึมเศร้า ครุ่นคิดถึงชีวิต ภายใต้ร่มผ้ากาสาวพัสตร์ ไม่ยอมกินอาหาร ถึง ๗ วัน  

บิดามารดาปรึกษากันว่า “ถ้าไม่อนุญาตให้ลูกบวช ก็คงจะตาย เราจะไม่ได้เห็นเขาอีกเลย   ถึงลูกบวชเป็นพระภิกษุ ก็ยังได้เห็นหน้าต่อไป ยังดีกว่าตาย” ครั้นเห็นตรงกันอย่างนี้ จึงอนุญาตให้ลูกบวช ชายหนุ่มดีใจมาก จึงน้อมลงกราบแทบเท้าบิดามารดา ออกจากกรุงสาวัตถี มุ่งตรงไปยังพระเชตวันมหาวิหาร ถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้า ทูลขอบรรพชา

พระศาสดารับสั่งพระภิกษุรูปหนึ่งเป็นพระอุปัชฌาย์ บวชให้กุลบุตรนั้นเป็นสามเณร ตั้งแต่สามเณรบวชแล้ว ลาภสักการะเกิดขึ้นมากมาย เพราะพ่อแม่ข้าทาสบริวารจัดข้าวของมาถวายเป็นประจำ

ครั้นอยู่ต่อมา สามเณรก็ได้รับการอุปสมบทเป็นพระภิกษุ เล่าเรียนธรรมะอยู่กับพระอุปัชฌาย์  และอาจารย์ ๕ พรรษา จึงคิดว่า อยู่ที่นี้ ก็เกลื่อนกล่นไปด้วยหมู่ญาติ ไม่สมควร ต้องการบำเพ็ญ วิปัสสนาธุระ จึงเรียนพระกรรมฐานจากพระอุปัชฌาย์ แล้วจาริกออกจากวิหารเชตวัน ไปอาศัยอยู่ในป่าใกล้หมู่บ้านชายแดนแห่งหนึ่ง

พระภิกษุรูปนั้น เจริญวิปัสสนาในป่าแห่งนั้น ด้วยความเพียรพยายามอย่างแรงกล้า แม้เพียร พยายามอยู่ ถึง ๑๒ ปี ก็ไม่สามารถบรรลุธรรมขั้นใดขั้นหนึ่งได้

ชีวิตที่เปลี่ยนไป

ฝ่ายโยมบิดามารดาของพระภิกษุรูปนั้น อายุมากแล้ว เมื่อวันเวลาล่วงเลยไป สังขารร่างกายก็แก่ชรา ร่วงโรยลง เพราะขาดลูกชาย จิตใจก็ห่อเหี่ยว ไม่มีจิตใจจะบริหารกิจการงาน เหล่าชนที่ประกอบการพาณิชย์ ก็คดโกง เพราะคิดว่า สกุลนี้ไม่มีบุตรหรือพี่น้องคอยควบคุม ดูแล ฟ้องร้องเอาโทษ เมื่อมีโอกาสคดโกง พวกเขาก็ใส่หนี้สินยักยอกทรัพย์ตามชอบใจ แม้กระทั่งทาสและกรรมกร ในเรือน ก็แอบยักยอกเงินทองทรัพย์สมบัติหลบหนีไป จึงกลายเป็นคนขัดสนลงทุกขณะ

ครั้นอยู่ต่อมา คนชราทั้งสอง จึงกลายเป็นคนตกทุกข์ได้ยาก สิ้นเนื้อประดาตัว ไม่มีแม้กระทั่ง น้ำที่จะล้างมือ จำต้องขายเรือน แม้เช่นนั้น ก็ยังถูกคดโกง จึงไม่มีเรือนอยู่อาศัย กลายเป็นผู้ที่น่าสงสาร อย่างยิ่ง นุ่งห่มผ้าเก่าคร่ำคร่า ถือกระเบื้องเที่ยวขอทานไปในที่ต่าง ๆ

ในกาลนั้น ได้มีพระเถระรูปหนึ่ง จาริกออกจากพระเชตวันมหาวิหาร ไปถึงที่อยู่ของพระภิกษุผู้เป็นบุตรเศรษฐีอนาถานั้น พระภิกษุผู้เป็นบุตรเศรษฐีนั้น ทำอาคันตุกวัตร ปฏิสันถารต้อนรับ ให้พักครู่หนึ่งแล้ว จึงถามถึงที่มาของพระเถระ ครั้นทราบว่า มาจากพระเชตวัน จึงถามถึงความผาสุก แห่งพระศาสดาและพระมหาสาวกทั้งหลาย แล้วเลียบเคียงถามถึงข่าวคราวความเป็นอยู่ของสกุลเศรษฐีผู้เป็นบิดามารดาในกรุงสาวัตถี

พระภิกษุอาคันตุกะตอบว่า “ท่านอย่าถามถึงข่าวคราวสกุลนั้นเลย ทราบมาว่า สกุลนั้นมีลูกชายคนเดียว บวชเป็นพระภิกษุ ตั้งแต่เขาบวชสกุลนั้น ก็เริ่มเสื่อมไป บัดนี้ เศรษฐีผู้เฒ่าทั้งสองน่าสงสารยิ่ง เป็นคนอนาถา ไร้เรือนนอน ต้องระเหเร่ร่อน ถือกระเบื้องเที่ยวขอทาน   นอนตามชายคาบ้านคนอื่น”

พระภิกษุผู้เป็นบุตรเศรษฐี ได้ยินเช่นนั้น ไม่อาจทรงตัวอยู่ได้ พลันน้ำตาก็เอ่อท้นออกมาร้องไห้ น้ำตานองหน้า ด้วยความรู้สึกผิด และเสียใจ กับสิ่งที่เกิดขึ้น

พระเถระจึงถามว่า “เธอร้องไห้ทำไม” พระภิกษุผู้เป็นบุตรเศรษฐีตอบว่า “ท่านทั้งสองคนนั้นเป็นบิดามารดาของกระผมเอง กระผมเป็นบุตรชายของท่าน” พระเถระตำหนิพระภิกษุหนุ่มรูปนั้นอย่างรุนแรงว่า “บิดามารดาถึงความพินาศล่มจมเพราะท่านคนเดียว กลับไปปรนนิบัติท่าน  อย่าให้ได้รับความลำบากอีกต่อไป”

พระภิกษุหนุ่มผู้เป็นบุตรเศรษฐีคิดว่า แม้ตัวท่านเอง จะเพียรพยายามปฏิบัติธรรมอยู่ถึง ๑๒ ปี ก็ไม่สามารถบรรลุมรรคผลอย่างไรเลย เห็นจะเป็นคนอาภัพในพระศาสนา แล้วจะมีประโยชน์อะไร ที่จะบวชอยู่อีกต่อไป แม้สึกไปเป็นคฤหัสถ์ เลี้ยงดูบิดามารดา ทำบุญให้ทาน ตายไปก็ได้ไปเกิดในสวรรค์เช่นกัน จึงตัดสินใจที่จะลาสิกขา ได้มอบสถานที่อยู่ในป่าให้พระเถระนั้น   ช่วยดูแลต่อไป กราบลาพระเถระ ครั้นรุ่งขึ้นจึงออกจากป่า เดินทางไปโดยลำดับ จนลุถึงวิหารหลังพระเชตวัน ซึ่งอยู่ไม่ไกลจากกรุงสาวัตถีมากนัก ณ ที่ตรงนั้น มีทางสองแพร่ง ทางหนึ่ง  ไปพระเชตวัน อีกทางหนึ่ง ไปกรุงสาวัตถี

พระภิกษุหนุ่มหยุดยืนครุ่นคิดอยู่บนทาง ๒ แพร่งว่า จะไปหาบิดามารดาก่อน หรือจะไป เฝ้าพระบรมศาสดาก่อน แล้วคิดต่อไปว่า เราไม่ได้เห็นหน้าบิดามารดานานมากแล้วก็จริง แต่ ต่อจากนี้ไป เราจะได้เฝ้าพระพุทธเจ้ายากมาก เอาเถอะ ถึงอย่างไร เราก็จะได้พบบิดามารดาอยู่แล้ว วันนี้ เราจะไปเฝ้าพระสัมมาสัมพุทธเจ้าก่อน รุ่งขึ้น ค่อยไปหาบิดามารดาแต่เช้า จึงเปลี่ยนเส้นทางที่จะไปกรุงสาวัตถี มุ่งหน้าไปพระเชตวันมหาวิหาร ถึงพระเชตวันเมื่อเวลาเย็นแล้ว ซึ่งเป็นเวลาที่พระพุทธเจ้าแสดงธรรม

ใกล้รุ่งวันที่พระภิกษุหนุ่มรูปนั้นเดินทางถึงกรุงสาวัตถีนั่นเอง พระบรมศาสดาทรงตรวจดูสัตว์โลก ทรงเห็นอุปนิสัยพระภิกษุหนุ่มรูปนี้ว่า มีบุญเคยทำไว้ในชาติก่อน พอที่พระองค์จะอนุเคราะห์ให้บรรลุธรรมได้ เย็นวันนั้น พระองค์จึงแสดงพระธรรมเทศนา พรรณนาคุณของบิดามารดา เรื่อง  “มาตุโปสกสูตร” เป็นเรื่องเกี่ยวกับมาตุโปสกพราหมณ์ ผู้เลี้ยงดูบิดามารดา ได้แสวงหาภิกษาโดยชอบ นำมาเลี้ยงบิดามารดา เกิดความสงสัยว่า การที่ตนทำเช่นนี้ ชื่อว่า ได้ทำกิจที่ควรทำหรือไม่  จึงได้ทูลถามพระพุทธองค์

พระบรมศาสดาได้ตรัสว่า พราหมณ์ทำสิ่งที่ชอบยิ่ง การทำเช่นนี้ ชื่อว่า ได้ทำกิจที่ควรทำแล้ว  ด้วยว่า ผู้ใดแสวงหาภิกษาโดยชอบ แล้วนำมาเลี้ยงบิดามารดา ผู้นั้น ย่อมได้บุญเป็นอันมาก  พระพุทธองค์ได้ตรัสคาถาประพันธ์ เพิ่มเติมว่า   

“บุคคลใด เลี้ยงดูบิดามารดาโดยชอบ เพราะการบำรุงบิดามารดานั่นเอง บัณฑิต จึงสรรเสริญเขาผู้นั้น เขาละจากโลกนี้ไปแล้ว ย่อมบันเทิงอยู่ในสวรรค์”

ในเวลาที่พระภิกษุหนุ่มเดินทางมาถึง ท่านได้ยืนอยู่ท้ายบริษัท สดับธรรมกถาอันไพเราะ  จึงรำพึงในใจว่า “เราคิดไว้ว่า จะสึกไปเป็นคฤหัสถ์ เพื่อเลี้ยงดูบิดามารดา แต่พระบรมศาสดาตรัสว่า  แม้บวชเป็นพระภิกษุ ก็สามารถเลี้ยงดูบิดามารดาได้ ถ้าเราไม่ตัดสินใจมาเฝ้าพระศาสดาก่อน  ก็จะเสื่อมจากการบวชที่มีคุณมากมายเช่นนี้ เราไม่จำเป็นต้องสึกออกไปเป็นคฤหัสถ์   บวชเป็นพระภิกษุอยู่นี่แหละ จะเลี้ยงดูบิดามารดา”

พระภิกษุรูปนั้น ถวายบังคมพระบรมศาสดาแล้ว ออกจากพระเชตวัน ไปสู่โรงสลาก รับอาหารและข้าวต้มตามสลาก บวชเป็นภิกษุอยู่ป่ามา ๑๒ ปี  ไม่เคยรับอาหารจากโรงสลาก นอกจากเดินบิณฑบาตด้วยลำแข้งเลี้ยงชีพมา ตั้งแต่วันที่ออกบวช วันนี้ ต้องมาเดินเข้าโรงสลากรับอาหาร จึงรู้สึกเก้อเขิน ทำตัวไม่ถูก เหมือนคนที่พ่ายแพ้ ^๑  

พระภิกษุรูปนั้น เข้าไปยังกรุงสาวัตถีแต่เช้าตรู่ กลับคิดว่า เราจะรับข้าวต้มก่อน หรือจะไปหาบิดามารดาก่อน แล้วคิดว่า การมีมือเปล่าไปหาคนอนาถา ไม่สมควร จึงรับข้าวต้มในโรงทาน  แล้วไปสถานที่ ซึ่งเคยเป็นเรือนของบิดามารดา ได้เห็นบิดามารดาเที่ยวขออาหารจากชาวบ้าน  เมื่อได้อาหารแล้ว ก็เข้าไปแอบอาศัยริมชายคาเรือนคนอื่นนั่งอยู่ กลายเป็นคนกำพร้าเข็ญใจถึงขนาดนี้  ท่านจึงเกิดความเศร้าโศกอย่างมาก ไม่อาจจะอดกลั้นน้ำตาไว้ได้ จึงเข้าไปยืนอยู่ใกล้ ๆ บิดามารดา

บิดามารดาเห็นท่านแล้ว แต่ก็จำไม่ได้ คิดว่า เป็นพระภิกษุมายืนรอรับบิณฑบาต จึงกล่าวว่า  “ของเคี้ยวของฉันที่ควรถวายพระคุณเจ้าไม่มี นิมนต์ไปโปรดสัตว์ข้างหน้าเถิด”

พระภิกษุหนุ่มได้ยินบิดามารดาพูดเช่นนั้น พลันก้อนสะอื้นก็วิ่งขึ้นมาจุกอยู่คอหอย  เกิดความเศร้าโศกเกินที่จะอดกลั้นไว้ได้ โลกทั้งโลกหมุนขว้าง ทำอะไรไม่ถูก จึงยืนร้องไห้  น้ำตานองหน้า อยู่ตรงนั้น เพราะได้รับความสะเทือนใจ จากภาพที่เห็น แม้มารดาจะกล่าวซ้ำอีกสองครั้งสามครั้ง ก็ยังยืนนิ่งอยู่นั่นเอง

               ๑. ปฏิปทาของพระภิกษุในพระพุทธศาสนา คือ การบิณฑบาตเลี้ยงชีพ หากร่างกายยังแข็งแรง ไม่อาพาธ จะไม่รับภัตตาหารจากโรงทาน การที่พระภิกษุหนุ่มรูปนี้ รับภัตตาหารจากโรงทาน ท่านจึงเกิดความรู้สึกเหมือนพ่ายแพ้ต่ออุดมการณ์ของตน  

บิดาของพระภิกษุรูปนั้น รู้สึกคล้ายลูกชายตน จึงบอกให้มารดาเดินไปดูใกล้ๆ นางจึงลุกขึ้น เดินเข้าไปหา มองดูถนัด ก็จำได้ จึงหมอบลง ร้องไห้สะอึกสะอื้น แทบเท้าพระภิกษุผู้เป็นลูกชาย

ฝ่ายบิดาเดินไปบ้าง ก็ร้องไห้อยู่ตรงนั้นเหมือนกัน พระภิกษุหนุ่มเห็นบิดามารดา ก็ไม่อาจจะทรงกายอยู่ได้ จึงร้องไห้ด้วยความรู้สึกผิด กล่าวว่า “โยมทั้งสอง อย่าคิดอะไรเลย อาตมา จะเลี้ยงดู โยมทั้งสองไม่ให้ลำบากอีกต่อไป” ปลอบโยนบิดามารดาให้อุ่นใจแล้ว ให้กินข้าวต้ม ให้นั่งพักในที่อันควรแห่งหนึ่ง แล้วไปบิณฑบาตมาให้บิดามารดาบริโภคก่อน แล้วจึงไปบิณฑบาตสำหรับตนอีกรอบหนึ่ง

จากนั้นมา พระภิกษุหนุ่มจึงได้ปฏิบัติบิดามารดาทั้งสอง โดยทำนองนี้ ได้อาหารสิ่งใดมาก็นำมาให้บิดามารดา ส่วนตน ออกบิณฑบาตฉันเองทีหลัง เมื่อบิณฑบาตไม่ได้ ก็อด เมื่อมีผู้ถวายผ้าจำนำพรรษา หรือผ้าอย่างใดอย่างหนึ่ง ก็นำมาให้บิดามารดา ส่วนตนซักย้อมผ้าเก่า ๆ ที่บิดามารดา นุ่งห่ม นำมาเย็บ ย้อม ทำเป็นจีวร นุ่งห่มเอง

วันที่ออกบิณฑบาตได้อาหาร มีน้อย แต่วันที่บิณฑบาตไม่ได้ มีมาก ผ้านุ่งผ้าห่มของพระภิกษุนั้น  ก็เศร้าหมองเต็มที เมื่อท่านปฏิบัติเลี้ยงดูบิดามารดาอยู่อย่างนั้น ร่างกายก็ผ่ายผอม ผิวพรรณก็เศร้าหมอง ไม่ผ่องใส ทั้งร่างกาย ก็ปูดโปนไปด้วยเส้นเอ็น

หมู่พระภิกษุที่เป็นเพื่อนผู้คุ้นเคยกับภิกษุนั้น รู้สึกแปลกตา ที่เห็นท่านผิวพรรณเศร้าหมอง ผิดปกติ จึงถามว่า “เมื่อก่อน ร่างกายผิววรรณะของเธอ งามสดใส แต่ทำไมเดี๋ยวนี้ จึงผ่ายผอม เศร้าหมอง ไม่ผ่องใส ร่างกายก็ปูดโปนไปด้วยเส้นเอ็น เธอมีโรคอะไรบ้างหรือเปล่า” พระภิกษุนั้น  ตอบว่า “ผมไม่มีโรคอะไร แต่มีความกังวลบางอย่าง” จึงบอกข้อที่ตนบิณฑบาตเลี้ยงดูบิดามารดา ให้เพื่อนภิกษุทราบ

พระภิกษุเหล่านั้นจึงกล่าวว่า “พระศาสดาไม่อนุญาตให้ภิกษุทำชาวบ้านให้เสื่อมศรัทธา  การที่เธอนำของที่เขาให้ด้วยศรัทธา ไปให้คฤหัสถ์เช่นนี้ เป็นเหตุให้ชาวบ้านเสื่อมศรัทธา   เป็นสิ่งที่ไม่สมควร”

พระภิกษุหนุ่มรูปนั้น รู้สึกละอายใจ ที่ถูกเพื่อนพระด้วยกันตำหนิ จึงละทิ้งการเลี้ยงดูบิดามารดาผู้แก่ชรา แม้เช่นนั้น พวกภิกษุก็ยังไม่พอใจ จึงพากันไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้า กราบทูลว่า  “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ภิกษุรูปโน้น นำของที่เขาถวายด้วยศรัทธา ไปเลี้ยงดูคฤหัสถ์”

พระศาสดาตรัสเรียกพระภิกษุหนุ่มมาตรัสถาม ท่านกราบทูลรับตามความเป็นจริง เมื่อจะทรง สรรเสริญการกระทำของเธอ และต้องการจะประกาศข้อปฏิบัติในอดีตชาติของพระองค์ จึงตรัสถามว่า  “คฤหัสถ์ที่เธอเลี้ยงดูนั้น เป็นใคร” พระภิกษุหนุ่มกราบทูลว่า “ท่านทั้งสอง เป็นบิดามารดาของข้าพระองค์” เพื่อจะให้กำลังใจพระภิกษุหนุ่มรูปนั้น พระบรมศาสดาจึงทรงประทานสาธุการ แล้วตรัสว่า “เธอปฏิบัติตามปฏิปทา ที่ตถาคตปฏิบัติมาแล้ว แม้เมื่อครั้งที่ตถาคต ยังประพฤติบุรพจริยา ก็ได้บำรุงเลี้ยงบิดามารดา มาก่อนเช่นกัน” พระภิกษุหนุ่ม กลับได้ความชุ่มชื่น  เบิกบานใจ

หมู่ภิกษุกราบทูลวิงวอนให้ทรงตรัสเล่าเรื่องข้อประพฤติในกาลก่อน พระบรมศาสดา จึงทรงนำอดีตชาติมาแสดง เพื่อจะทำให้การเลี้ยงดูบิดามารดาที่เป็นบุรพจริยาของพระองค์ แจ่มชัดยิ่งขึ้น

คำมั่นสัญญา

ในอดีตชาติ มีหมู่บ้านนายพราน ๒ หมู่บ้าน อยู่ไม่ไกลจากกรุงพาราณสี หมู่บ้านหนึ่ง ๆ  มีนายพรานอยู่รวมกัน ๕๐๐ ครอบครัว อยู่คนละริมฝั่งแม่น้ำ น ายพรานผู้เป็นหัวหน้าหมู่บ้าน ทั้ง ๒ คน เป็นเพื่อนรักกัน ตอนที่ยังหนุ่ม เคยให้สัญญากันไว้ว่า ถ้าฝ่ายหนึ่งได้ลูกสาว อีกฝ่ายหนึ่งได้ลูกชาย จะให้ทั้งสองคน แต่งงานกัน

อยู่ต่อมาไม่นาน หัวหน้านายพรานทั้งสองหมู่บ้าน แต่งงาน มีครอบครัว นายพรานในบ้านริมฝั่งนี้ ได้ลูกชาย ญาติทั้งหลายเอาผ้าทุกูลพัสตร์รองรับกุมารนั้นในขณะเกิด บิดามารดา จึงตั้งชื่อลูกชายว่า “ทุกูล” แปลว่า “เด็กชายผู้นอนบนผ้าทุกูล” ส่วนหัวหน้านายพรานอีกคนหนึ่ง ได้ลูกสาว  เพราะเกิดที่หมู่บ้านริมฝั่งแม่น้ำ บิดามารดาจึงตั้งชื่อลูกสาวว่า “ปาริกา” แปลว่า “เด็กหญิงผู้เกิด ที่ริมฝั่งแม่น้ำ”

เด็กทั้งสองคน มีรูปร่างหน้าตาน่ารักน่าเอ็นดู ผิวพรรณสะอาดหมดจดเกลี้ยงเกลา แม้เกิดในสกุลนายพราน ก็มีจิตใจงดงาม ไม่ฆ่าสัตว์ตัดชีวิต ต่างจากเด็กในหมู่บ้านนายพรานทั่วไป

เมื่อทุกูลกุมาร อายุได้ ๑๖ ปี บิดามารดาต้องการให้แต่งงาน แต่ทุกูลกุมาร จุติมาจากพรหมโลก  เป็นผู้บริสุทธิ์ เพราะความที่พรหมโลก ไม่เกี่ยวข้องด้วยกาม จึงเอามือปิดหูทั้งสองข้าง บอกว่า  “ผมไม่ต้องการมีครอบครัว โปรดอย่าพูดอย่างนี้” แม้บิดามารดารบเร้าถึงสองครั้งสามครั้ง ทุกูลกุมาร ก็ไม่ต้องการที่จะมีครอบครัว

          ฝ่ายปาริกากุมารี แม้บิดามารดา พูดว่า เพื่อนพ่อกับแม่ มีลูกชายหน้าตาดี จะให้แต่งงานกับลูก  เธอก็เอามือปิดหูทั้งสองข้าง กล่าวห้าม เพราะความที่เธอ จุติมาจากพรหมโลกเช่นเดียวกัน

          ในคราวนั้น ทุกูลกุมารส่งข่าวลับไปบอกนางปาริกาว่า “ถ้าเธอต้องการมีครอบครัว ก็แต่งงานกับคนอื่นเถิด ฉันไม่ต้องการมีครอบครัว” ส่วนนางปาริกาก็ส่งข่าวลับไปถึงทุกูลกุมารเหมือนกัน

          แต่บิดามารดา ก็ได้ให้ทั้งสองแต่งงานกัน ทั้ง ๆ ที่ชายหนุ่มและหญิงสาว ไม่ปรารถนา แม้เช่นนั้น เธอทั้งสอง ก็มิได้ร่วมประเวณี อยู่ด้วยกันเหมือนมหาพรหม ๒ องค์ ทุกูลนั้น ไม่ฆ่าปลาหรือเนื้อ แม้เนื้อ ที่คนนำมาให้ขาย ก็ไม่ยอมขาย

          บิดามารดา พูดกับลูกชายว่า “ลูกเกิดในสกุลนายพราน ไม่อยากมีครอบครัว ไม่ฆ่าสัตว์ แล้วลูกจะประกอบอาชีพอะไร” ทุกูลกล่าวว่า “ถ้าท่านอนุญาต เราทั้งสองจะบวช”

บิดามารดาเห็นว่า ไม่มีประโยชน์ที่จะเหนี่ยวรั้งไว้ จึงอนุญาตให้บวช ชายหนุ่มและหญิงสาวทั้งสอง ยินดีเป็นอย่างมาก กราบเท้าบิดามารดาแล้ว เดินทางออกจากหมู่บ้าน มุ่งหน้าสู่หิมวันตประเทศ ลัดเลาะไปตามฝั่งแม่น้ำคงคา พ้นแม่น้ำคงคา จึงเข้าเขตแม่น้ำมิคสัมมตา ที่ชาวบ้านสมมติเรียกกันว่า “ปากโค” ซึ่งไหลลงมาจากภูเขาหิมวันต์ แล้วมาบรรจบกับแม่น้ำคงคา

          ขณะนั้น ภพท้าวสักกเทวราช เกิดรุ่มร้อน พระองค์พิจารณา ก็ทราบว่า มหาบุรุษทั้งสองจะบวชเป็นฤๅษี จึงมีบัญชาให้วิสสุกรรมเทพบุตร ไปเนรมิตอาศรม และบริขารนักบวช ให้ท่านทั้งสอง บรรณศาลานั้น ห่างจากแม่น้ำมิคสัมมตา ประมาณกึ่งเสียงคนกู่ถึงกัน วิสสุกรรมเทพบุตร  ไปจัดการตามพระอินทร์บัญชา ไล่เนื้อและนกที่มีสำเนียงน่ากลัว ให้หนีไป แล้วเนรมิตทางเส้นเดียวไปยังอาศรมนั้น

          ชายหนุ่มและหญิงสาวทั้งสอง เห็นทางที่คนเดินทอดอยู่เบื้องหน้า จึงเดินไปตามทางนั้น               จนถึงอาศรม ทุกูลบัณฑิตเข้าสู่บรรณศาลา เห็นบริขารนักบวช ก็ทราบว่า พระอินทร์ประทานให้จึงเปลื้องเครื่องนุ่งห่มคฤหัสถ์ออก นุ่งผ้าเปลือกไม้สีแดงผืนหนึ่ง ห่มผืนหนึ่ง พาดหนังเสือบนบ่า ผูกมณฑลชฎา ครองเพศฤๅษี แล้วให้นางปาริกา บวชเป็นฤๅษิณี

กำเนิดพระสุวรรณสาม

เมื่อดาบสและดาบสินีทั้งสอง (๒) บวชแล้ว ได้เจริญเมตตา อาศัยอยู่ในป่าแห่งนั้น แม้ฝูงเนื้อ และนกทั้งปวง ก็กลับได้เมตตาจิตต่อกันและกัน ด้วยอานุภาพเมตตาแห่งนักบวชทั้งสองท่าน   สัตว์ป่าเหล่านั้น จึงไม่เบียดเบียนทำอันตรายกันและกัน

          ปาริกาดาบสินี ลุกขึ้นแต่เช้าตรู่ จัดเตรียมน้ำดื่มและของฉันแล้ว กวาดอาศรม ทำหน้าที่ทุกอย่าง  จากนั้น ดาบสและดาบสินีทั้งสอง ก็ออกหาผลไม้นานาชนิดมาฉัน แล้วเข้าสู่บรรณศาลาของตน  เจริญสมณธรรม พักอิริยาบถสำราญอยู่ในป่าแห่งนั้น แม้ท้าวสักกเทวราชได้เสด็จมาดูแลพระมุนีทั้งสอง เช่นกัน

          วันหนึ่ง พระองค์เห็นว่า จะเกิดอันตรายแก่นักบวชทั้งสองถึงตาบอด เพราะความเป็นห่วงจึงลงมาจากเทวโลก เข้าไปหาทุกูลบัณฑิต นมัสการ แล้วนั่ง ณ ที่อันสมควร ตรัสว่า “จะเกิดอันตราย แก่ท่านทั้งสอง ควรที่ท่านทั้งสอง จะต้องมีบุตรไว้สำหรับคอยปฏิบัติบำรุง ขอท่านทั้งสอง จงเสพโลกธรรม”  ทุกูลบัณฑิตได้สดับคำของท้าวสักกะจึงกล่าวว่า “พระองค์ตรัสอะไร แม้เราทั้งสองอยู่เรือน ก็ยังไม่เสพโลกธรรม เกลียดดุจกองคูถซึ่งเต็มไปด้วยหมู่หนอน บัดนี้ เราเข้าป่า ออกบวช    เป็นฤาษี จะทำเช่นนี้ ได้อย่างไร” ท้าวสักกะตรัสว่า “พระคุณเจ้า ไม่ต้องทำอย่างนั้น แต่ขอให้เอามือลูบท้องปาริกาดาบสินี เวลานางมีระดู” ทุกูลบัณฑิตรับว่า “อย่างนี้ทำได้” ท้าวสักกะนมัสการทุกูลดาบสแล้ว กลับไปที่อยู่ของตน

          ฝ่ายทุกูลบัณฑิต บอกนางปาริกาให้ทราบ แล้วเอามือลูบท้องนาง ในเวลาที่นางมีระดู

             (๒) ฤๅษี เป็นนักบวช ที่ไม่ได้จัดเข้าในลัทธิใด เป็นแต่ออกบวช เพื่อมุ่งการปฏิบัติธรรมเท่านั้น นักบวชชาย เรียกว่า “ฤๅษี”  นักบวชหญิง เรียกว่า “ฤๅษิณี” บางครั้ง นักบวชชาย เรียกว่า “ดาบส” นักบวชหญิง เรียกว่า “ดาบสินี” ในทางพุทธศาสนา   นิยมเรียกพระปัจเจกพุทธเจ้าว่า “ฤๅษี” เพราะความที่ท่านบวช และบรรลุธรรมเฉพาะตน ไม่ได้สอนคนอื่นให้รู้ตาม ( ดาบสินี อ่านว่า ดา-บด-สิ-นี )

ในกาลนั้น พระโพธิสัตว์ จุติจากเทวโลก มาถือปฏิสนธิในครรภ์นางปาริกา ครั้นล่วงไปได้สิบเดือน นางคลอดบุตร มีผิวพรรณสะอาด งดงาม ผุดผ่อง ดั่งทองคำ บิดามารดา จึงตั้งชื่อบุตรว่า  “สุวรรณสาม” เวลาที่นางปาริกาไปป่า เก็บผลไม้ นางกินรีทั้งหลาย ที่อยู่บนขุนเขา ได้ทำหน้าที่นางนมแทน เมื่อดาบสและดาบสินีทั้งสองอาบน้ำให้พระโพธิสัตว์แล้ว ให้บรรทมในบรรณศาลา พากันไปหาผลไม้  นางกินรีทั้งหลาย ก็อุ้มสุวรรณสามไปอาบน้ำที่แอ่งน้ำในซอกเขา แล้วพาขึ้นสู่ยอดบรรพต ประดับด้วยดอกไม้หลากสี ฝนหรดาล และมโนศิลา แต้มที่หน้าผาก แล้วนำกลับมาให้นอนในบรรณศาลาตามเดิม ครั้นนางปาริกาดาบสินีกลับมา ก็ให้บุตรดื่มนม

          เมื่อบิดามารดา เลี้ยงดูบุตรมาเช่นนี้ จนมีอายุได้ ๑๖ ปี ให้บุตรนั่งคอยอยู่ในบรรณศาลา ตนเองพากันออกป่าหาผลไม้ ส่วนสุวรรณสาม ได้เฝ้าสังเกตทางที่บิดามารดาไปและกลับ เพราะเกรงว่าอาจจะเกิดอันตรายแก่บิดามารดาได้

เผชิญกรรมกลางป่าใหญ่

          อยู่มาวันหนึ่ง เมื่อบิดามารดาของสุวรรณสาม ไปเก็บผลไม้ในป่า เดินทางกลับในเวลาตะวัน บ่ายคล้อยเย็นลงแล้ว ครั้นใกล้ถึงอาศรม เกิดฝนตกหนักในระหว่างทาง จึงพากันเข้าไปยืนหลบฝน  ที่โคนต้นไม้บนจอมปลวกแห่งหนึ่ง งูพิษซึ่งอาศัยอยู่ที่จอมปลวก ได้กลิ่นเหงื่อเจือน้ำฝนจากกายของสองดาบส จึงพ่นพิษออกมา ถูกตาทั้งสองข้างของดาบสและดาบสินีนั้นบอดสนิท ไม่สามารถมองเห็นกันและกัน

          ทุกูลบัณฑิตเรียกนางปาริกาว่า “ปาริกา ตาฉันมองไม่เห็น เธออยู่ไหน ฉันมองไม่เห็นเธอ”  แม้นางปาริกา ก็กล่าวอย่างนั้นเหมือนกัน ทั้งสองมองไม่เห็นทาง ก็ยืนคร่ำครวญว่า “ชีวิตของเราทั้งสอง คงจะหาไม่แล้ว”

          บิดามารดาของสุวรรณสาม ได้ทำกรรมไว้ในอดีตชาติ แม้จะออกบวชเป็นฤาษี บำเพ็ญสมณธรรม ก็ยังประสบเคราะห์กรรม มีเหตุทำให้ต้องตาบอด

          ในอดีตชาติ ทั้งสองคน เคยเกิดในตระกูลแพทย์ เป็นแพทย์ผู้เชี่ยวชาญด้านจักษุ เป็นจักษุแพทย์ ผู้มีชื่อเสียง นายแพทย์นั้น ได้ทำการรักษาโรคในจักษุของชายผู้มีทรัพย์มากคนหนึ่ง เมื่อดวงตาของชายผู้นั้น หายดีเป็นปกติแล้ว กลับไม่ยอมจ่ายค่ารักษาให้นายแพทย์คนนั้น นายแพทย์โกรธจึงกลับบ้านไปปรึกษาภรรยาว่า ควรจะทำอย่างไรกับชายผู้นั้นดี

          ฝ่ายภรรยา ได้ฟังสามีกล่าว ก็โกรธเช่นกัน จึงบอกสามีว่า “อย่าไปต้องการทรัพย์มันเลย ประกอบยาหยอดตาขนานหนึ่งให้ ทำให้มันกลับไปตาบอดเหมือนเดิม” สามีเห็นด้วย จึงออกจากเรือนไปหาชายผู้นั้น ได้ทำตามนั้น ไม่นานนัก ดวงตาทั้งสองข้างของชายผู้มีทรัพย์มาก ก็บอดสนิท  “บิดามารดาของสุวรรณสามตาบอด เพราะกรรมนี้”

          ส่วนสุวรรณสาม นั่งคอยบิดามารดา จนอาทิตย์อ่อนแสงเย็นลงทุกขณะ เห็นผิดปกติ จึงร้อนใจ เป็นห่วงบิดามารดาว่า ในวันก่อน ๆ บิดามารดาเคยกลับมาในเวลานี้ แต่วันนี้ กลับผิดเวลา สุวรรณสาม ตัดสินใจเดินสวนทางไปตามเส้นทางที่กำหนดไว้ในเวลาที่บิดามารดาไปและกลับ เดินไปพลางตะโกน กู่ร้องเรียกหาเรื่อยไป ท่านทั้งสองนั้น จำเสียงลูกชายได้ ก็ขานรับ แต่เพราะความเป็นห่วง กลัวจะเกิดอันตราย จึงร้องห้ามไม่ให้สุวรรณสามเข้าไปที่นั้น ว่า “ลูกสาม ในที่นี้ มีอันตราย ลูกอย่าเข้ามา”  สุวรรณสามกล่าวว่า “ถ้าอย่างนั้น พ่อกับแม่จับไม้เท้าแล้วเดินออกมา”

          สุวรรณสาม จึงยื่นไม้เท้ายาวให้จับออกมา แล้วถามถึงสาเหตุว่า ทำไมถึงตาบอด บิดามารดาทั้งสอง จึงเล่าให้ลูกชายฟังว่า ขณะเดินทางกลับมาถึงบริเวณนี้ เกิดฝนตกหนัก จึงเข้ามายืนหลบฝนอยู่บนจอมปลวกที่โคนต้นไม้นี้ ตาทั้งสองก็บอด สุวรรณสามได้ยินเช่นนั้น ก็รู้ว่ามีงูพิษอยู่ในจอมปลวกนั้น

          สุวรรณสามเห็นบิดามารดาตาบอดเช่นนี้จึงร้องไห้ ครั้นแล้ว ก็กลับหัวเราะ บิดามารดา  เกิดความสงสัยว่า ทำไมลูกร้องไห้ แล้วกลับหัวเราะ จึงถามถึงสาเหตุ สุวรรณสามตอบว่า ที่ร้องไห้ เพราะเสียใจว่า ดวงตาของบิดามารดาบอดสนิท ในเวลาที่ตนยังเด็กอยู่ จึงร้องไห้ แต่ก็ดีใจว่า  จะได้ปฏิบัติบำรุงท่านทั้งสอง ตั้งแต่อายุยังน้อย จึงหัวเราะ สุวรรณสาม ปลอบโยนบิดามารดาให้เบาใจ  แล้วนำกลับมาอาศรม

ตั้งแต่วันนั้นเป็นต้นมา สุวรรณสามได้ผูกเชือกเป็นราวในบริเวณอาศรม สำหรับบิดามารดา  เดินไปในที่ต่าง ๆ ทั้งในที่พักกลางคืน ที่พักกลางวัน ที่จงกรม ที่บรรณศาลา และที่ถ่ายอุจจาระ ปัสสาวะ แล้วเข้าป่า เก็บผลไม้มาเตรียมไว้ในบรรณศาลา เก็บกวาดที่อยู่ของบิดามารดาแต่เช้าตรู่ ไหว้บิดามารดาก่อนแล้ว จึงถือหม้อน้ำ ไปแม่น้ำมิคสัมมตานที ตักน้ำดื่มมา จากนั้น ก็จัดเตรียมผลไม้ นานาชนิด ไม้สีฟัน และน้ำบ้วนปากไว้พร้อม ครั้นบิดามารดาฉันเสร็จ บ้วนปากแล้ว ตนเองจึงรับประทานผลไม้ที่เหลือ เมื่อรับประทานเสร็จแล้ว ก็กราบลาบิดามารดา มีฝูงสัตว์ป่านานาชนิดแวดล้อม เข้าป่าเพื่อหาผลไม้อีก เหล่ากินนรที่เชิงเขา ต่างแวดล้อมพระโพธิสัตว์ ช่วยเก็บผลไม้มาให้

          ตกเย็น สุวรรณสามกลับมาถึงอาศรม เอาหม้อตักน้ำมาตั้งไว้ ต้มน้ำให้ร้อน แล้วอาบ และ ล้างเท้าบิดามารดา นำกระเบื้องถ่านเพลิง มาให้บิดามารดาผิง เช็ดมือเช็ดเท้าบิดามารดา  เมื่อบิดามารดานั่งแล้ว ให้บริโภคผลไม้ ส่วนตนเอง บริโภคภายหลังจากที่บิดามารดาบริโภคเสร็จแล้ว  เก็บผลไม้ที่เหลือไว้ในอาศรมบท สุวรรณสามปฏิบัติบำรุงบิดามารดาเช่นนี้ ด้วยความสุขใจ ตลอดมา

ถูกยิงด้วยธนูอาบยาพิษ

          สมัยนั้น พระราชาพระนามว่า “พระเจ้าปิลยักษ์” ครองราชสมบัติในกรุงพาราณสี  แคว้นกาสี พระองค์ติดใจในรสเนื้อกวาง จึงมอบราชสมบัติให้พระชนนีว่าราชการแผ่นดิน จัดเตรียมอาวุธสำหรับล่าเนื้อ มุ่งหน้าสู่ป่าหิมวันต์เพียงพระองค์เดียว ทรงฆ่ากวาง เสวยเนื้อ แล้วเสด็จไปจนถึงแม่น้ำมิคสัมมตานที เสด็จย้อนขึ้นไปตามสายน้ำที่ไหลลงมา จนถึงท่าที่สุวรรณสามลงตักน้ำ ทอดพระเนตรเห็นรอยเท้ากวางมากมายในบริเวณท่าน้ำนั้น จึงทำซุ้มด้วยกิ่งไม้สด ประทับนั่งดักยิงกวางอยู่ในซุ้มนั้น

          วันนั้น สุวรรณสามเก็บผลไม้มา ในเวลาเย็น จัดเก็บไว้ในอาศรมแล้ว จึงกราบลาบิดามารดา  ไปตักน้ำ เดินถือหม้อน้ำ ไปตามทางที่เคยเดิน มีฝูงกวางแวดล้อมไปเป็นจำนวนมาก สุวรรณสามให้กวางสองตัวเดินเคียงคู่กัน วางหม้อน้ำดื่มบนหลังกวางทั้งสอง ใช้มือประคอง เดินไปท่าน้ำ  ด้วยความร่าเริง สนุกสนาน เล่นหัวกับฝูงสัตว์ป่า เหมือนเพื่อนเล่น

          ฝ่ายพระราชา ประทับแอบอยู่ในซุ้ม ทอดพระเนตรเห็นสุวรรณสาม แวดล้อมด้วยฝูงกวางเดินมา ทรงคิดว่า พระองค์ท่องเที่ยวไปในป่าหิมวันต์ จนมาถึงที่นี่ ยังไม่เคยเห็นมนุษย์สักคนเดียว  ชายหนุ่มผู้นี้ จะเป็นเทวดาหรือนาคก็ไม่อาจทราบได้ ถ้าพระองค์เข้าไปไต่ถาม หากเป็นเทวดาก็จะเหาะหนีไปในอากาศ หากเป็นนาคก็จะดำดินหนีไป แล้วพระองค์ก็ไม่สามารถจับได้ พระองค์ไม่ได้เที่ยวอยู่ในป่าตลอดไป เมื่อกลับพระนคร หากพระองค์ถูกหมู่อำมาตย์ถามว่า ขณะท่องเที่ยวอยู่ในป่าหิมวันต์ ได้เคยทอดพระเนตรเห็นอะไรแปลก ๆ บ้าง ครั้นบอกว่า เคยเห็นสัตว์ประเภทนี้  เขาก็จะย้อนถามว่า สัตว์ชนิดนั้นชื่ออะไร เมื่อพระองค์ตอบว่า ไม่รู้จัก เขาก็จะพากันหัวเราะเยาะ  จึงตกลงใจที่จะยิงชายหนุ่มผู้นี้ให้บาดเจ็บก่อน ค่อยถามเรื่องราวทีหลัง

          เมื่อฝูงกวางลงดื่มน้ำแล้วขึ้นก่อน สุวรรณสามจึงค่อย ๆ ลงน้ำ กิริยาอาการท่วงที ราวกับพระเถระผู้ได้รับการฝึกหัดจริยาวัตรแล้ว สุวรรณสามอาบน้ำระงับความกระวนกระวายแล้ว  จึงขึ้นจากน้ำ นุ่งผ้าเปลือกไม้สีแดงผืนหนึ่ง ห่มผืนหนึ่ง เอาหนังเสือพาดเฉวียงบ่า ยกหม้อน้ำขึ้นวางบนบ่าซ้าย เตรียมก้าวเท้าเดินกลับ

          พระราชาทรงคิดว่า ยิงเวลานี้แหละ ดีที่สุด จึงยกธนูอาบยาพิษ ขึ้นเล็ง อย่างแผ่วเบา เมื่อได้เป้าหมายที่เหมาะ พลันลูกธนูก็พุ่งออกจากคัน แหวกอากาศไปด้วยความแรงและเร็ว ตรงเข้าเสียบทะลุสีข้างสุวรรณสาม สุวรรณสามร้องเสียงดังด้วยความเจ็บปวด ฝูงกวางรู้ว่า สุวรรณสามถูกยิง  ต่างก็ตกใจกลัว วิ่งหนีกระเจิดกระเจิงไปคนละทาง

          แม้สุวรรณสามถูกยิง แต่ก็ยังมีสติประคองหม้อน้ำไว้ ตั้งสติมั่นแล้ว ค่อย ๆ วางหม้อน้ำลง  คุ้ยเกลี่ยทรายให้เป็นร่อง ตั้งหม้อน้ำ กำหนดทิศ แล้วนอนบนพื้นทรายเนื้อละเอียดขาวดังแผ่นเงิน  หันศีรษะไปทางด้านที่บิดามารดาอยู่ แม้จะเจ็บปวดเจียนขาดใจ แต่ก็ตั้งสติ กล่าวออกไปด้วยถ้อยคำอ่อนโยนว่า

“ในป่าแห่งนี้

เราไม่เคยสร้างเวรไว้กับใคร

แม้บุคคลผู้มีเวรกับบิดามารดาเรา

ก็ไม่มี เช่นกัน”

กล่าวได้แค่นี้ ก็ฝืนความเจ็บปวด บ้วนเลือด ถ่มออกจากปาก แม้มองไม่เห็นพระราชาก็ถามออกไปว่า “ใครยิงเรา ซึ่งยังไม่ทันระวังตัว เพราะกำลังแบกหม้อน้ำ จึงไม่ทันได้แผ่เมตตาให้  ท่านเป็นกษัตริย์ พราหมณ์ หรือแพศย์ ยิงเราแล้ว แต่กลับหลบอยู่ในพุ่มไม้ เนื้อของเรา ก็กินไม่ได้  หนังก็ไร้ประโยชน์ เมื่อเป็นเช่นนี้ ทำไม ท่านจึงเข้าใจว่าควรยิงเรา ท่านเป็นใคร เพื่อนเอ๋ย  จงบอกเราเถิด ยิงเราแล้ว ทำไมจึงซ่อนตัวเสียเล่า” พูดได้แค่นี้แล้ว ก็นิ่งกล้ำกลืนฝืนความเจ็บปวด  

แม้สุวรรณสาม กล่าวเช่นนั้น พระราชาก็ทรงดำริว่า “ไม่ว่าจะเป็นเทวดาหรือนาคก็ตาม  ก็สามารถพูดภาษามนุษย์ได้ทั้งนั้น เราไม่รู้ว่า ชายหนุ่มผู้นี้ เป็นเทวดา เป็นนาค หรือมนุษย์   ถ้าเขาโกรธ ก็อาจทำอันตรายได้ เมื่อบอกให้รู้ว่า เราเป็นพระราชา ไม่มีใคร ที่ไม่กลัว ชายผู้นี้  แม้ถูกเรายิง ล้มลง ก็ไม่ด่าทอ ไม่ตัดพ้อ กลับเรียกเราด้วยถ้อยคำที่ไพเราะจนจับจิต เราควรไปหาเขา”

ว่าแล้ว พระเจ้าปิลยักษ์ จึงออกจากที่กำบัง เสด็จไปประทับยืนใกล้สุวรรณสาม แล้วตรัสว่า  “เราเป็นพระราชาของชาวกาสี คนเรียกเราว่า “พระเจ้าปิลยักษ์” เราออกจากราชมณเฑียร  เที่ยวล่ากวาง เรามีความชำนาญในการยิงธนู เป็นที่เล่าลือปรากฏไปทั่วพื้นชมพูทวีปว่า มีฝีมือแม่นยำนัก แม้ช้างอยู่ในระยะลูกศร ก็ไม่สามารถวิ่งหนีไปได้ถึง ๗ ก้าว”

          ครั้นพระราชาสรรเสริญความสามารถของพระองค์ดังนี้แล้ว จึงถามสุวรรณสามว่า   “เธอเป็นใคร เป็นลูกเต้าเหล่าใคร จงบอกชื่อพ่อชื่อแม่ และโคตรของเธอ ให้เราทราบด้วย”  

สุวรรณสามคิดว่า ในป่าใหญ่ไร้มนุษย์เช่นนี้ ถ้าบอกว่า เป็นเทวดา นาค ยักษ์ กินนร หรือ เป็นกษัตริย์ อย่างใดอย่างหนึ่ง พระราชา ก็ต้องเชื่อ แต่ควรบอกความจริงเท่านั้น จึงทูลว่า “ขอพระองค์จงทรงพระเจริญ ข้าพระองค์เป็นบุตรฤๅษี ผู้เป็นบุตรของนายพราน ญาติทั้งหลาย เรียกข้าพระองค์ว่า “สาม” วันนี้ ข้าพระองค์ใกล้ตาย นอนอยู่อย่างนี้ เพราะถูกพระองค์ยิง  เหมือนกวางถูกศรพรานป่า ขอพระองค์ทอดพระเนตรข้าพระองค์ นอนจมกองเลือดของตนเถิด  เชิญทอดพระเนตรลูกธนูที่เข้าข้างขวา ทะลุออกข้างซ้าย ข้าพระองค์บ้วนโลหิตอยู่ รู้สึกทุรนทุราย กระสับกระส่าย ทำไม จึงซุ่มยิงข้าพระองค์ เสือเหลืองถูกฆ่าเพราะหนัง ช้างถูกฆ่าเพราะงา  ก็แล้วพระองค์ เข้าใจว่า ข้าพระองค์ควรถูกฆ่า ด้วยเหตุอะไร”

          แม้พระราชา ได้ฟังเช่นนั้น ก็ยังไม่ตรัสบอกตามจริง ตรัสเลี่ยงไปว่า “สาม กวางปรากฏตัว  เดินเข้ามาในระยะลูกศร ครั้นเห็นเธอเข้า ก็ตกใจ แตกตื่น วิ่งหนีไป เราโกรธ จึงยิงเธอ”

พระโพธิสัตว์ทูลว่า “พระองค์ตรัสอะไร ในป่าอันกว้างใหญ่ไพศาลแห่งนี้ ไม่มีกวางตัวใด  เห็นข้าพระองค์แล้วหนีไป ตั้งแต่จำความได้ ข้าพระองค์ก็นุ่งผ้าเปลือกไม้มาตั้งแต่เยาว์วัย ลูกกวาง และฝูงกวางในป่า แม้ดุร้าย ก็ยังไม่กลัวข้าพระองค์ แม้ฝูงกินนร ได้ชื่อว่า มีความขลาดอย่างยิ่ง  อาศัยอยู่บนภูเขาคันธมาทน์ เห็นข้าพระองค์ ยังไม่สะดุ้งกลัว พวกเราต่างสนุกสนานชื่นชมต่อกัน ท่องเที่ยวไปตามป่าเขาลำเนาไพร เมื่อเป็นเช่นนี้ ฝูงกวางจะสะดุ้งกลัวข้าพระองค์ ด้วยเหตุอันใด”

          พระราชารู้สึกละอายใจว่า พระองค์ยิงคนผู้ไร้ความผิด แล้วยังกล่าวเท็จอีก จึงบอกความจริงว่า “สาม กวางเห็นเธอแล้ว หาตกใจ หนีไปไม่ แต่เรา โกหกเธอ เพราะความโกรธ และความโลภ เราจึงยิงเธอ”

          ครั้นพระราชาตรัสอย่างนี้แล้ว ก็ทรงดำริว่า ไม่น่าที่สุวรรณสามจะอาศัยอยู่ในป่าแห่งนี้เพียงลำพัง เขาจะต้องมีญาติแน่ จะต้องถามให้รู้ความ จึงตรัสถามว่า “เธอมาจากไหน ใครใช้ให้เธอ มาตักน้ำ”

          สุวรรณสามสู้อดกลั้นความเจ็บปวดทุกขเวทนาเจียนขาดใจ บ้วนเลือดแล้ว กล่าวว่า “บิดามารดาของข้าพระองค์ เป็นคนตาบอด ข้าพระองค์เลี้ยงดูท่านทั้งสอง อยู่ในป่าใหญ่แห่งนี้  จึงมาตักน้ำไปให้ท่าน”

          ครั้นกล่าวถึงบิดามารดาอย่างนี้แล้ว ความทุกข์โศก ก็กลับท่วมทับหัวใจของสุวรรณสามอย่างมาก จึงบ่นรำพันว่า “อาหารของบิดามารดาที่เก็บไว้ ยังพอมีกินได้อีก ๖ วัน แต่ท่านทั้งสองตาบอด เกรงจะตายเสียเพราะขาดน้ำ ความทุกข์เพราะถูกยิงด้วยธนู ไม่ทุกข์นัก แต่ความทุกข์ที่จะไม่ได้เห็นบิดามารดาตลอดไป เป็นทุกข์ยิ่งกว่าถูกยิงด้วยธนู เมื่อบิดามารดาไร้คนดูแล จะร้องไห้ บ่นรำพันหาข้าพระองค์ อีกนานแสนนาน ข้าพระองค์เคยนวดมือนวดเท้าของท่าน ทุกเช้า สาย บ่าย เย็น เมื่อข้าพระองค์มาหายไปเช่นนี้ ท่านคงออกติดตามเที่ยวร้องเรียกไปในป่าใหญ่ว่า  “ลูกสาม ลูกสาม” ความโศกนี้แหละ ทำให้หัวใจข้าพระองค์หวั่นไหว จากนี้ไป ข้าพระองค์  ไม่มีโอกาสได้เห็นหน้าบิดามารดา ชีวิตคงจะหาไม่แล้ว”

พระราชาทรงคิดว่า เด็กหนุ่มคนนี้ นอกจากประพฤติพรหมจรรย์ เป็นคนมีคุณธรรมแล้ว ยังมีความกตัญญูเหลือเกิน ปฏิบัติบิดามารดาอย่างดียิ่ง แม้ประสบทุกข์ถึงเพียงนี้ ก็ยังคร่ำครวญถึงบิดามารดา เราได้ทำความผิด ต่อคนผู้มีคุณธรรมอย่างนี้แล้ว เราจะปลอบใจเด็กหนุ่มคนนี้อย่างไรดี  เมื่อเราตกนรก ราชสมบัติจะช่วยอะไรได้ เราจะเลี้ยงดูบิดามารดาของเด็กหนุ่มคนนี้ ตามที่เขาปฏิบัติมา เขาจะได้เหมือนไม่ตาย จึงตรัสว่า “เธออย่าเป็นห่วงเลย เรามีความชำนาญในการยิงธนู จนเป็นที่รู้จักไปทั่วชมพูทวีป เราจะยิงกวางและหาอาหารในป่า มาเลี้ยงบิดามารดาของเธอ   ให้เหมือนกับที่เธอเลี้ยง บิดามารดาของเธอ อยู่ไหน”

          สุวรรณสามทูลว่า “ข้าพระองค์ขอฝากบิดามารดาด้วย ขอพระองค์โปรดเลี้ยงดูท่าน  ทางด้านหัวนอนของข้าพระองค์ มีทางที่เดินเส้นเดียว พระองค์เสด็จไปตามทางนั้น ประมาณกึ่งเสียงกู่ จะถึงที่อยู่บิดามารดาของข้าพระองค์”

          สุวรรณสามทูลบอกทางพระราชาอย่างนี้แล้ว สู้อดกลั้นความเจ็บปวดทุกขเวทนาไว้ ด้วยความรักบิดามารดา ยกมือขึ้นประคองอัญชลี ทูลวิงวอนพระราชา เพื่อขอให้เลี้ยงดูบิดามารดาว่า “พระองค์ผู้ปกครองชาวกาสีให้ร่มเย็นเป็นสุข ข้าพระองค์ขอน้อมกราบฝ่าพระบาท ขอพระองค์ทรงเลี้ยง บิดามารดาผู้ตาบอดของข้าพระองค์ในป่าใหญ่ ข้าพระองค์ขอฝากกราบเท้าท่านทั้งสองด้วย”

          สุวรรณสามยกมือขึ้นไหว้บิดามารดาไปทางทิศอันเป็นที่ตั้งอาศรม ครั้นแล้วพิษลูกธนูก็กำเริบ สลบแน่นิ่งไป ลมหายใจก็หยุดนิ่ง เสียงพูดก็ขาดไป ริมฝีปากปิดสนิท นัยน์ตาหลับสนิท มือเท้าแข็งกระด้าง ร่างกายเปรอะเปื้อนไปด้วยเลือด

          พระราชาทรงรำพึงว่า “สุวรรณสาม พูดกับเราอยู่เดี๋ยวนี้ เป็นอะไรหนอ จึงเงียบไปเช่นนี้”  ทรงตรวจดูลมหายใจ ก็หยุดนิ่ง ร่างกายก็แข็งทื่อ ก็ทรงเข้าใจว่า สุวรรณสามตายแล้ว ไม่อาจกลั้นความโศกไว้ได้ จึงนั่งเอามือกุมพระเศียร ร้องไห้คร่ำครวญกลางป่าใหญ่ว่า “เมื่อก่อน เราเข้าใจว่า  จะไม่แก่ ไม่ตาย เรารู้วันนี้เอง เพราะเห็นสุวรรณสามตาย จึงรู้ว่า ทั้งตัวเราและเหล่าสัตว์อื่น ๆ  ต้องแก่ ต้องตาย ทั้งนั้น สามถูกยิงด้วยลูกศรอาบยาพิษ พูดอยู่กับเราหลัด ๆ กลับไม่พูดอะไรอีกเลย  เราต้องตกนรกแน่แล้ว เพราะกรรมที่เราทำ เราทำกรรมหยาบช้าในบ้านเมือง ยังมีคนติเตียนเราได้  คนทั้งหลายจักชุมนุมกันวิพากษ์วิจารณ์เรา ก็แล้วใครเล่า จะติเตียนเราให้ระลึกถึงกรรม ในราวป่า ที่ไร้มนุษย์เช่นนี้”

อานุภาพแห่งความกตัญญู

กาลนั้น เทพธิดา นามว่า “พหุสุนทรี” อยู่ภูเขาคันธมาทน์ เคยเป็นมารดาของสุวรรณสามในอดีตชาติ นับย้อนหลังกลับไปอีก ๗ ชาติ เพราะความรัก ความผูกพันบุตร ไม่ว่าบุตรจะเกิดที่ไหน จึงคอยเฝ้าดูความเป็นไปของพระโพธิสัตว์อยู่ตลอดเวลา

          วันนั้น นางกำลังเสวยทิพยสมบัติ จึงมิได้ป้องกันสุวรรณสาม ครั้นกลับมาพิจารณาดูก็เห็นพระเจ้าปิลยักษ์ ยิงสุวรรณสาม นอนจมกองเลือด อยู่ที่หาดทรายฝั่งแม่น้ำมิคสัมมตา จึงคิดว่า  “ถ้าเราไม่ไป สุวรรณสามจะตาย แม้พระราชา ก็จะอกแตกตาย บิดามารดาของสุวรรณสาม จะอดอาหาร  เมื่อไม่ได้ดื่มน้ำ ก็จะเหือดแห้งตายไปเช่นกัน แต่เมื่อเราไป พระราชาจะถือหม้อน้ำดื่มไปหาบิดามารดาของสุวรรณสาม ครั้นเสด็จไปแล้ว จะรับสั่งให้ทราบว่า พระองค์ฆ่าสุวรรณสาม  แล้วนำท่านทั้งสองไปดูลูกชาย เมื่อเป็นเช่นนี้ ดาบส ดาบสินีทั้งสอง และเรา จะทำสัจกิริยา   ตั้งสัตยาธิษฐาน พิษในร่างกายสุวรรณสามก็จะหาย สุวรรณสามจะฟื้นคืนชีวิต ดวงตาทั้งสองข้างของบิดามารดาสุวรรณสาม ก็จะมองเห็นเป็นปกติ พระราชาจะได้ฟังธรรมจากสุวรรณสาม  ภายหลังเมื่อเสด็จกลับพระนคร จะทรงบริจาคมหาทาน ปกครองบ้านเมือง ด้วยทศพิธราชธรรม  ครั้นตายไป ก็จะได้ไปเกิดในสวรรค์”

          เทพธิดาอันตรธานไปจากภูเขาคันธมาทน์ พร้อมกับความคิด ไปสถิตอยู่กลางอากาศ ที่ริมฝั่งแม่น้ำมิคสัมมตานที กล่าวกับพระเจ้าปิลยักษ์ โดยไม่ปรากฏกายว่า “พระองค์ทำผิดมหันต์ ได้ทำกรรมอันชั่วช้า คนทั้งสาม ไร้ความผิด ถูกพระองค์ฆ่า ด้วยศรเพียงลูกเดียว เชิญเสด็จมาเถิด ข้าพเจ้าจะสั่งสอนพระองค์ ซึ่งจะทำให้พระองค์ ได้ไปเกิดบนสวรรค์ พระองค์จงเลี้ยงดูบิดามารดาทั้งสอง  ผู้ตาบอดโดยธรรมในป่า ข้าพเจ้าเข้าใจว่า ด้วยวิธีนี้ พระองค์จึงจะพ้นจากนรก ได้ไปเกิดในสวรรค์”

พระราชาสดับคำเทพธิดา ทรงเชื่อว่า หากพระองค์เลี้ยงบิดามารดาของสุวรรณสามแล้วจะได้ไปเกิดในสวรรค์ ทรงดำริว่า “เราจะต้องการราชสมบัติไปทำไม เราจะเลี้ยงดูท่านทั้งสองนั้น”  ทรงตั้งพระทัยมั่น ร่ำไห้รำพันคร่ำครวญอยู่กลางป่าเพียงลำพังอย่างน่าเวทนา ครั้นระงับความโศกให้เบาบางลงได้แล้ว จึงเก็บดอกไม้มาบูชาร่างพระโพธิสัตว์ ประพรมด้วยน้ำ ทำประทักษิณสามรอบ  แล้วทรงกราบ เพราะเข้าใจว่า สุวรรณสามตายแล้ว

          จากนั้น จึงถือหม้อน้ำที่พระโพธิสัตว์ใส่น้ำไว้เต็มแล้ว มุ่งหน้าไปทิศใต้ ตามทางที่สุวรรณสาม บอกไว้

          พระราชาทรงถือหม้อน้ำ ไปถึงอาศรม เดินเข้าประตูบรรณศาลาของทุกูลบัณฑิต  เพราะพระองค์เดินลงเท้าหนัก จึงทำให้อาศรมกระเทือน ทุกูลบัณฑิตนั่งอยู่ภายใน ได้ฟังเสียงฝีพระบาทพระราชา ก็ทราบว่า ไม่ใช่เสียงเท้าสุวรรณสาม จึงถามว่า “นั่น เสียงเท้าใคร ลูกสาม  เดินเบา วางเท้าเบา เสียงเท้าจึงไม่ดัง ท่านเป็นใครกัน”

พระราชาทรงดำริว่า “ถ้าเราไม่บอกก่อนว่า เราเป็นพระราชา แต่บอกว่า เราฆ่าลูกของท่านตายแล้ว ท่านทั้งสองจะโกรธ และด่าเรา อย่างหยาบคาย เมื่อเป็นเช่นนี้ เราก็จะโกรธ จนถึงทำร้ายท่านทั้งสอง จะเป็นอกุศลกรรมแก่เรามากยิ่งขึ้น แต่เมื่อบอกว่า เราเป็นพระราชา ไม่มีใคร  ไม่กลัวพระราชา เราจะบอกให้รู้ก่อนว่า เราเป็นพระราชา” จึงวางหม้อน้ำไว้ ที่โรงน้ำดื่ม แล้วประทับยืนที่ประตู ตรัสว่า “เราเป็นพระราชาของชาวกาสี คนเรียกเราว่า “พระเจ้าปิลยักษ์”  เราออกจากแว่นแคว้น เที่ยวแสวงหากวาง เพราะติดใจในรสเนื้อกวาง เราเป็นผู้ชำนาญในการยิงธนู จนเป็นที่ร่ำลือของคนทั่วไปว่า ยิงธนูได้แม่นยำนัก แม้ช้างอยู่ในระยะลูกธนูก็ไม่สามารถหนีรอดไปได้”

          ทุกูลบัณฑิตทราบว่า เป็นพระราชา ก็เกิดความยินดี จึงกล่าวปฏิสันถารว่า “ข้าแต่มหาบพิตร  พระองค์เสด็จมาดีแล้ว พระองค์มีเดชานุภาพมาก เสด็จมาไกล ก็เหมือนใกล้ ในอาศรม   มีผลมะพลับ ผลมะหาด ผลมะซาง และผลหมากเม่า ขอเชิญพระองค์เลือกเสวยแต่ผลที่ดี ๆ เถิด  ขอจงทรงดื่มน้ำเย็น ที่ตักมาจากแม่น้ำมิคสัมมตา ซึ่งไหลมาจากซอกเขา ตามพระประสงค์เถิด”

          พระราชาทรงคิดว่า ยังไม่ควรบอกว่า พระองค์ได้ฆ่าลูกของท่านทั้งสอง ตอนนี้ ทำเป็นเหมือน ไม่รู้ ควรชวนพูดเรื่องอะไร ๆ ไปก่อน แล้วตรัสว่า “ท่านทั้งสองตาบอด มองไม่เห็นอะไร ๆ ในป่า ใครเป็นคนเก็บผลไม้มาจัดเตรียมไว้อย่างเรียบร้อย เหมือนคนตาดี จัดแจงไว้”

          ทุกูลบัณฑิตกราบทูลว่า “ลูกสาม เด็กหนุ่มน่ารักรูปร่างงดงามสมส่วน ผมยาวดำเฟื้อย  ปลายงอนช้อนขึ้นข้างบน เก็บผลไม้มา ขณะนี้ เธอถือหม้อน้ำ ไปตักน้ำที่แม่น้ำ ประเดี๋ยว ก็คงใกล้ จะกลับมาแล้ว”

พระราชาได้สดับดังนั้นแล้ว ทรงสะเทือนใจอย่างมาก ไม่อาจปกปิดไว้ได้ จึงตรัสด้วยน้ำเสียงสั่นเครือว่า “ข้าพเจ้า ได้ฆ่าสามผู้ปฏิบัติบำรุงท่านเสียแล้ว บัดนี้ เธอนอนอยู่ที่หาดทราย ร่างกาย เปรอะเปื้อนไปด้วยเลือด”

          อาศรมของนางปาริกา อยู่ใกล้กับทุกูลบัณฑิต นางได้ยินการสนทนาระหว่างทุกูลบัณฑิตกับพระราชา ก็รู้สึกหวาดหวั่น ต้องการจะทราบเหตุนั้น จึงออกจากอาศรมของตน เกาะเชือกสาวเดินไปหาทุกูลบัณฑิต กล่าวว่า “ท่านทุกูลบัณฑิต ท่านพูดอยู่กับใครว่า สามถูกฆ่าเสียแล้ว  แค่ได้ยินว่า สามตาย หัวใจดิฉัน ก็สั่น ไม่ต่างอะไรจากใบไม้อ่อนถูกลมพัด”

          ทุกูลบัณฑิตได้โอวาทนางปาริกาว่า “ปาริกา ท่านผู้นี้ คือ พระเจ้ากาสี พระองค์ยิงลูกสามเราตาย ที่หาดทราย ริมฝั่งแม่น้ำมิคสัมมตา เราทั้งสอง อย่าโกรธพระองค์เลย”

          นางปาริกากล่าวว่า “บุตรที่รัก กว่าจะได้มา ก็แสนยาก ทั้งเป็นผู้เลี้ยงเราผู้ตาบอดในป่า  จะไม่ให้โกรธคนฆ่าลูกคนเดียวของเรา ได้อย่างไร”

          ทุกูลบัณฑิตกล่าวว่า “บัณฑิตทั้งหลาย สรรเสริญบุคคลผู้ไม่โกรธ บุคคลผู้ฆ่าบุตรคนเดียว”  ครั้นแล้ว ฤๅษีทั้งสองก็ใช้มือตีอกชกตัวเอง คร่ำครวญพรรณนาคุณของสุวรรณสาม เป็นอันมาก

          พระราชาปลอบใจท่านทั้งสองว่า “พระคุณเจ้าทั้งสอง อย่าเศร้าโศกเสียใจไปมากเลย  ข้าพเจ้าจะรับเลี้ยงดูพระคุณเจ้าในป่าใหญ่ แทนสุวรรณสาม ข้าพเจ้ายิงธนูแม่น จะยิงกวาง  และเก็บผลไม้ในป่า มาเลี้ยงดูท่านทั้งสอง ข้าพเจ้า ไม่ต้องการราชสมบัติ จะเลี้ยงดูท่านทั้ง ๒ ไปตลอดชีวิต”  

          ฤๅษีทั้งสองทูลว่า “พระองค์ เป็นพระราชาของอาตมาทั้ง ๒ การทำเช่นนั้น ไม่สมควร”  พระราชาทรงดำริว่า น่าอัศจรรย์ แม้เพียงคำหยาบของฤๅษีทั้งสองนี้ ที่ด่าทอพระองค์ผู้ทำร้ายถึงเพียงนี้ ก็ไม่มี กลับยกย่องพระองค์เสียอีก จึงตรัสว่า “ท่านผู้เป็นเชื้อชาตินายพราน ท่านกล่าวเป็นธรรม  ท่านเต็มไปด้วยความถ่อมตน ขอท่านจงเป็นบิดาของข้าพเจ้า ข้าแต่นางปาริกา ขอท่านจงเป็น มารดาของข้าพเจ้า ข้าพเจ้าขออยู่ในฐานะสาม บุตรของท่าน จะทำกิจทุกอย่าง ตั้งแต่การล้างเท้า  เป็นต้น ขอท่านทั้งสอง อย่าถือว่า ข้าพเจ้าเป็นพระเจ้าแผ่นดิน จงถือว่า ข้าพเจ้าเป็นเหมือนสาม  ลูกของท่านเถิด”

          ฤๅษีทั้งสอง ประคองอัญชลี ทูลวิงวอนว่า “ขอถวายพระพร มหาบพิตร พระองค์ไม่มีหน้าที่ที่จะทำการงานให้อาตมา แต่ขอพระองค์จงทรงถือปลายไม้เท้า นำทางไปหาสุวรรณสามเถิด  อาตมาทั้งสอง จะสัมผัสเท้าทั้งสอง และดวงหน้าอันงดงามน่าดูของเธอ แล้วทรมานตน ให้ตาย   ตามกันไป” เมื่อท่านเหล่านั้น สนทนากันอยู่อย่างนี้ พระอาทิตย์ ได้อัสดงลง ตามลำดับ

          พระราชา ทรงดำริว่า ถ้าพระองค์นำฤๅษีทั้งสองผู้ตาบอด ไปหาสุวรรณสาม ดวงใจของท่านก็จะแตกสลาย เพราะเห็นสุวรรณสาม เมื่อท่านทั้งสองตาย พระองค์ก็เหมือนนอนอยู่ในนรก พระองค์จะไม่ยอมนำฤๅษีทั้งสองไป จึงตรัสว่า “สามตายไปแล้ว นอนอยู่ในป่า เหมือนดวงจันทร์ และ ดวงอาทิตย์ ตกลงเหนือแผ่นดิน เปื้อนด้วยฝุ่นทราย ป่านั้นกว้างใหญ่นัก มีสัตว์ร้ายมากมาย  ทั้งศพสุวรรณสาม ก็อยู่ไกลแสนไกล ท่านทั้งสอง อย่าไปเลย จงอยู่ในอาศรมนี้เถิด”

          ฤๅษีทั้งสองกล่าวว่า “ในป่า มีสัตว์ร้ายตั้งร้อยตั้งพันและตั้งหมื่น อาตมาทั้งสอง ก็ไม่ได้กลัว”  เมื่อไม่อาจทัดทานได้ พระราชาจึงจูงฤๅษีทั้งสอง นำทางไปหาสุวรรณสาม

          ครั้นถึงแล้ว ประทับยืนใกล้สุวรรณสาม ตรัสว่า “นี้ บุตรของท่านทั้งสอง” บิดามารดาสัมผัสกายสุวรรณสาม ซึ่งนอนเกลือกฝุ่นทราย ถูกทิ้งไว้กลางป่าใหญ่ หัวใจแทบแตกสลาย   บิดาช้อนศีรษะสุวรรณสามขึ้นวางไว้บนตัก มารดายกเท้าขึ้นวางไว้บนตักของตน นั่งร้องไห้บ่นรำพัน อย่างน่าเวทนาว่า “โลกนี้ ช่างไม่ยุติธรรม ขอให้ชาวโลก จงรู้ว่า ความไม่เป็นธรรม กำลังเป็นไป    ในโลกนี้ ลูกสามผู้งดงาม น่ารัก ลูกหลับเอาจริง ๆ ลูกเคลิบเคลิ้มเอามากมายเหลือเกิน เหมือนคนดื่มสุราเข้ม ขัดเคืองใครมากมายขนาดนั้น วันนี้ ลูกไม่พูดอะไร ๆ กับพ่อกับแม่บ้างเลย ลูกปฏิบัติบำรุงพ่อแม่ทั้งสองผู้ตาบอด ลูกมาตายเสียแล้ว ต่อไป ใครเล่า จะทำความสะอาดชฎาอันหมักหมม เปื้อนฝุ่นละออง เมื่อลูกมาตายเสียแล้ว ใครจะจับไม้กวาด กวาดอาศรมให้พ่อกับแม่ ใครจะเตรียมน้ำเย็น น้ำร้อน ให้อาบ ใครจะจัดหาผลไม้ในป่า มาให้พ่อกับแม่”

          เมื่อมารดาพระโพธิสัตว์ บ่นเพ้อมากแล้ว ก็เอามืออังที่อกพระโพธิสัตว์ รู้สึกยังอุ่นอยู่ จึงคิดว่า  “ลูกสาม ยังมีไออุ่นอยู่ ลูกเรา เห็นจะสลบไป เพราะยาพิษ เราจะกระทำสัจกิริยา เพื่อถอนพิษ”  คิดดังนี้แล้ว ได้กระทำสัจกิริยา ตั้งสัตยาธิษฐานว่า “ลูกสาม มิได้แค่ประพฤติธรรมเท่านั้น แต่ยังเป็น ผู้ประพฤติดังพรหมด้วย ได้กล่าวคำจริงมาแต่ก่อน ได้เลี้ยงบิดามารดา มีความเคารพต่อญาติผู้ใหญ่ ในตระกูล เป็นผู้เป็นที่รักยิ่งกว่าชีวิตของเรา ด้วยสัจจวาจานี้ ขอพิษของลูกสาม จงหายไป บุญกุศล อย่างใดอย่างหนึ่ง ที่ลูกสามเลี้ยงเราและบิดาของเธอ ด้วยอานุภาพกุศลบุญนั้นทั้งหมด ขอพิษในกายลูกสาม จงหายไป”

          เมื่อมารดา ทำสัจกิริยาอย่างนี้ สุวรรณสาม ก็พลิกตัวกลับ นอนต่อไป บิดาคิดว่า ลูกยังไม่ตาย  จึงทำสัจกิริยาอย่างนั้นบ้างว่า “ลูกสาม ไม่ได้แค่ประพฤติธรรมเท่านั้น แต่ยังเป็นผู้ประพฤติดังพรหม ด้วย ได้กล่าวคำจริงมาแต่ก่อน ได้เลี้ยงดูบิดามารดา มีความเคารพต่อญาติผู้ใหญ่ในตระกูล เป็นผู้เป็นที่รักยิ่งกว่าชีวิตของเรา ด้วยสัจจวาจานี้ ขอพิษในกายลูกสาม จงหายไป บุญกุศลอย่างใด อย่างหนึ่ง ที่ลูกสามเลี้ยงดูเราและมารดาของเธอ ด้วยอานุภาพกุศลบุญนั้นทั้งหมด ขอพิษในกาย ของลูกสาม จงหายไป”

เมื่อบิดาทำสัจกิริยา อยู่อย่างนี้ สุวรรณสาม ก็พลิกตัวอีกข้างหนึ่ง แล้วนอนต่อไป พหุสุนทรีเทพธิดา มองดูสุวรรณสามด้วยความเอ็นดู ก็ได้ทำสัจกิริยาเช่นกันว่า “เราอยู่ที่ภูเขาคันธมาทน์มายาวนาน คนอื่นซึ่งเป็นที่รักของเรากว่าสามไม่มี ต้นไม้ทั้งหมดมีอยู่ที่เขาคันธมาทน์ ล้วนแต่เป็นไม้หอม ด้วยสัจจวาจานี้ ขอพิษในกายของสามกุมาร จงหายไป”

          ในกาลที่เทพธิดาทำสัจกิริยาจบลง เมื่อฤๅษีทั้งสองบ่นเพ้อรำพันอยู่ สุวรรณสามได้ลุกขึ้นอย่างรวดเร็ว ความเจ็บปวดทุกข์ทรมาน ได้หายไป เหมือนน้ำกลิ้งตกจากใบบัว แม้แผลที่ถูกยิงก็ไม่ปรากฏ

          ความอัศจรรย์ที่เกิดขึ้นพร้อมกันในขณะนั้น คือ พระบรมโพธิสัตว์สุวรรณสาม หายจากโรค  ดวงตาบิดามารดา กลับเห็นเป็นปกติ แสงเงินแสงทองยามรุ่งอรุณ จับขอบฟ้า และท่านทั้งสี่มาปรากฏที่อาศรม สิ่งเหล่านี้ เกิดขึ้นในขณะเดียวกัน ด้วยอานุภาพของเทวดา

          บิดามารดาทั้งสอง กลับได้ดวงตาดี เป็นปกติ แล้วยินดีอย่างเหลือเกินว่า ลูกสามหายแล้ว  สุวรรณสามกล่าวกับท่านทั้งสองว่า “ลูก คือสุวรรณสาม ลูกหายเป็นปกติ ปลอดภัยดีแล้ว ขอท่าน อย่าคร่ำครวญนักเลย ยิ้มและพูดกับลูก ด้วยวาจาอันไพเราะเถิด”  

          พระโพธิสัตว์ มองเห็นพระราชา เมื่อจะทูลปฏิสันถาร จึงกล่าวว่า “ข้าแต่มหาบพิตร พระองค์ เสด็จมาดีแล้ว เพราะพระองค์ มีเดชานุภาพมาก เสด็จมาไกล ก็เหมือนใกล้ ในอาศรม มีผลมะพลับ  ผลมะหาด ผลมะซาง และผลหมากเม่า ขอเชิญพระองค์เลือกเสวยแต่ผลที่ดี ๆ เถิด ขอจงทรงดื่มน้ำเย็น ที่ตักมาจากแม่น้ำมิคสัมมตา ซึ่งไหลจากซอกเขา ตามพระประสงค์เถิด”

          พระราชาเห็นความอัศจรรย์เช่นนั้น จึงตรัสว่า “เรามึนงงไปหมด แปลกประหลาดใจมาก เหลือเกิน เราเห็นสามตายแล้ว แต่ทำไม กลับฟื้นคืนมาได้อีก”

          พระโพธิสัตว์กราบทูลว่า “ข้าแต่มหาราชเจ้า ผู้คนเข้าใจว่า คนมีชีวิตอยู่ ประสบความเจ็บปวดทุกข์ทรมานอย่างร้ายแรง นิ่งเงียบไปว่า “ตายแล้ว” เทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย  ย่อมคุ้มครองบุคคลผู้เลี้ยงดูบิดามารดาโดยธรรม แม้นักปราชญ์ทั้งหลายในโลกนี้ ย่อมสรรเสริญเขา ผู้นั้น บุคคลนั้น ตายจากโลกนี้ไปแล้ว ย่อมมีความสุข บันเทิงอยู่ในสวรรค์”

          พระราชา เกิดความอัศจรรย์ใจว่า แม้เทวดาทั้งหลาย ก็ช่วยเยียวยารักษาโรคให้บุคคลผู้เลี้ยงดูบิดามารดา จึงประคองอัญชลี ตรัสว่า “ข้าพเจ้าแปลกประหลาดใจมากจริง ๆ ท่านบัณฑิต ข้าพเจ้า ขอถึงท่าน เป็นสรณะ ขอท่าน จงเป็นที่พึ่ง ของข้าพเจ้า”

          สุวรรณสามกราบทูลพระราชาว่า ถ้าประสงค์จะไปสวรรค์ เสวยทิพยสมบัติ พระองค์จงปกครองแผ่นดิน ด้วยทศพิธราชธรรม จึงถวายโอวาทพระเจ้าปิลยักษ์ ด้วยทศพิธราชธรรมว่า

“ข้าแต่มหาราชเจ้า ขอพระองค์ทรงประพฤติธรรมในพระชนก และพระชนนนี ในพระโอรส และพระมเหสี ในมิตร และอำมาตย์ ในพาหนะ และกองทัพ ในชาวบ้าน และชาวนิคม ในชาวเมือง และชาวชนบท ในสมณะ และพราหมณ์ ในฝูงกวาง และหมู่นกทั้งหลาย ครั้นพระองค์ประพฤติธรรมนั้น ๆ ในโลกนี้แล้ว จะได้ไปเกิดในสวรรค์ ขอพระองค์จงทรงประพฤติธรรมเถิด  ธรรมที่พระองค์ประพฤติแล้ว จะประสบแต่ความสุขความเจริญ พระองค์ประพฤติธรรมในโลกนี้แล้ว จะได้ไปเกิดในสวรรค์ พระอินทร์ เทวดา พร้อมทั้งหมู่พรหม เข้าถึงทิพยสถานได้ด้วยการประพฤติธรรม ขอพระองค์ อย่าประมาทในธรรม”

          พระโพธิสัตว์แสดงธรรมกถาถวายพระราชาอย่างนี้แล้ว เมื่อจะถวายโอวาทยิ่งขึ้น ได้ถวาย  เบญจศีล พระราชาทรงรับโอวาทพระโพธิสัตว์ ทรงไหว้ และขอขมาโทษพระโพธิสัตว์ แล้วเสด็จกลับกรุงพาราณสี ทรงบำเพ็ญกุศล มีทาน เป็นต้น ทรงรักษาศีล ๕ ครองราชสมบัติโดยธรรม  ครั้นสิ้นพระชนม์ ได้ไปเกิดในสวรรค์

          ฝ่ายพระโพธิสัตว์ ปฏิบัติบำรุงบิดามารดา ได้บรรลุอภิญญาและสมาบัติ พร้อมทั้งบิดามารดา  ไม่ได้เสื่อมจากฌาน เมื่อหมดอายุ ได้ไปเกิดในพรหมโลก พร้อมทั้งบิดามารดานั้น  

กลับชาติมาเกิดสมัยพุทธกาล

          พระบรมศาสดา ทรงเล่าเรื่องสุวรรณสามแล้ว ตรัสว่า “ภิกษุทั้งหลาย การเลี้ยงดูบิดามารดา เป็นวงศ์ของบัณฑิตทั้งหลาย” ตรัสดังนี้แล้ว ทรงประกาศอริยสัจ ๔ เพื่อประชุมชาดก เมื่อทรงแสดง อริยสัจ ๔ จบลง พระภิกษุหนุ่มผู้เลี้ยงดูบิดามารดารูปนั้น ได้บรรลุโสดาปัตติผล

          พระราชาปิลยักขราช ในกาลนั้น กลับชาติมาเกิด เป็นพระอานนท์ ในชาตินี้ พหุสุนทรี เทพธิดา เกิดเป็นภิกษุณี ชื่อว่า อุบลวรรณา ท้าวสักกเทวราช เกิดเป็นพระอนุรุทธะ ทุกูลบัณฑิต  ผู้บิดา เกิดเป็นพระมหากัสสปะ นางปาริกาผู้มารดา เกิดเป็นภิกษุณี ชื่อ ภัททกาปิลานี  ส่วนสุวรรณสามบัณฑิต คือ เราผู้สัมมาสัมพุทธเจ้า

“โครงการบรรพชาพุทธศากยบุตร เฉลิมพระเกียรติ พระบาทสมเด็จพระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัวฯ รัชกาลที่ ๑๐ สร้างมหาบารมีทศชาติ ปณิธานมหาบุรุษ ไม่เปลี่ยนแปลง”

ระหว่างวันที่ ๒๙ มีนาคม – ๑๙ เมษายน ๒๕๖๘
ณ พุทธสถานฮ่องธรรม ฮ่องคำอิสาน ต.ทุ่งไชย อ.อุทุมพรพิสัย จ.ศรีสะเกษ

ติดต่อสอบถาม:
พระมหาสิทธิชัย สิทฺธิญาโณ ประธานโครงการฯ
โทร. 062-346-5632
พระมหาติ่ง มหิสสโร, ดร. ประธานดำเนินงานฯ

หลวงพ่อกตัญญู กตธมฺโม พระพ่อของพระมหาสิทธิชัย สิทฺธิญาโณ ประธานโครงการบรรพชาพุทธศากยบุตร เฉลิมพระเกียรติ พระบาทสมเด็จพระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัวฯ รัชกาลที่ ๑๐ สร้างมหาบารมีทศชาติ ปณิธานมหาบุรุษ ไม่เปลี่ยนแปลง”
“Ordination Project for Novice monks in Honor of His Majesty: Building the Great Perfections of the Ten Virtues of a Bodhisattva, with the Unwavering Determination of a Great Man.”
ระหว่างวันที่ ๒๙ มีนาคม – ๑๙ เมษายน ๒๕๖๘
ณ พุทธสถานฮ่องธรรม ฮ่องคำอิสาน ต.ทุ่งไชย อ.อุทุมพรพิสัย จ.ศรีสะเกษ

จาก “ทศชาติ ปณิธานมหาบุรุษไม่เปลี่ยนแปลง” ถึง “ลูกผู้ชายต้องบวช” ณ พุทธสถานฮ่องธรรม ฮ่องคำอิสาน จังหวัด ศรีสะเกษ ๒. ปาฎิหาริย์แห่งความกตัญญู ฝึกฝนอุปนิสัยแห่งพระมหาบุรุษ ตามรอยพระสุรรณสาม

วันเสาร์ที่ ๒๙ มีนาคม พุทธศักราช ๒๕๖๘

พิธีเปิดโครงการบรรพชาสามเณรศากยบุตร
โดยได้รับความเมตตาจาก
พระครูจารุวรรณโสภณ
เจ้าคณะอำเภออุทุมพรพิสัย
เจ้าอาวาสวัดเกษมสุข
เป็นประธานฝ่ายสงฆ์

พลตำรวจเอกเสรีพิศุทธ์ เตมียเวส
ประธานฝ่ายฆราวาส

“โครงการบรรพชาพุทธศากยบุตร เฉลิมพระเกียรติ พระบาทสมเด็จพระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัวฯ รัชกาลที่ ๑๐ สร้างมหาบารมีทศชาติ ปณิธานมหาบุรุษ ไม่เปลี่ยนแปลง”
“Ordination Project for Novice monks in Honor of His Majesty: Building the Great Perfections of the Ten Virtues of a Bodhisattva, with the Unwavering Determination of a Great Man.”
ระหว่างวันที่ ๒๙ มีนาคม – ๑๙ เมษายน ๒๕๖๘
ณ พุทธสถานฮ่องธรรม ฮ่องคำอิสาน ต.ทุ่งไชย อ.อุทุมพรพิสัย จ.ศรีสะเกษ

ติดต่อสอบถาม:
พระมหาสิทธิชัย สิทฺธิญาโณ ประธานโครงการฯ
โทร. ๐๖๒-๓๔๖-๕๖๓๒
พระมหาติ่ง มหิสสโร, ดร. ประธานดำเนินงานฯ

ติดตามข่าวสารและกิจกรรมได้ทางเพจ:
พุทธสถานฮ่องธรรม hongkham esaan
https://www.facebook.com/PhramahaTing

The post จาก “ทศชาติ ปณิธานมหาบุรุษไม่เปลี่ยนแปลง” ถึง “ลูกผู้ชายต้องบวช” ณ พุทธสถานฮ่องธรรม ฮ่องคำอิสาน จังหวัด ศรีสะเกษ ๒. ปาฎิหาริย์แห่งความกตัญญู ฝึกฝนอุปนิสัยแห่งพระมหาบุรุษ ตามรอยพระสุรรณสาม appeared first on Manasikul Online.

วันอาทิตย์ที่ ๓๐ มีนาคม พุทธศักราช ๒๕๖๘ คณะพระวิทยากรผู้เข้าอบรมในโครงการ “พระวิทยากรวิถีใหม่” นำโดยพระมหาเขมานันท์ ปิยสีโล ป.ธ.๙, ดร. เจ้าอาวาส วัดลาดปลาเค้า เจ้าคณะเขตลาดพร้าว กรุงเทพฯ ประธานโครงการ ได้เดินทางไปมอบเครื่องอุปโภคบริโภคให้เจ้าหน้าที่ผู้ปฏิบัติหน้าที่ช่วยเหลือตึกถล่ม และอธิษฐานจิตแผ่เมตตาให้ผู้ประสบเหตุแผ่นดินไหว ให้มีความปลอดภัยประสบความสุขสวัสดีโดยทั่วกัน

          หลังจากนั้น คณะพระวิทยากรได้เดินทางกลับวัดลาดปลาเค้า เพื่อเข้ารับการฝึกอบรมตามโครงการต่อไป

          ทั้งนี้ โครงการสร้างพระวิทยากรวิถีใหม่จัดขึ้นระหว่างวันที่ ๒๙ – ๓๑ มีนาคม พุทธศักราช ๒๕๖๘ (๓ วัน ๒ คืน) ณ วัดลาดปลาเค้า แขวงจรเข้บัว เขตลาดพร้าว กรุงเทพมหานคร

โดยมีพระมหาเขมานันท์ ปิยสีโล ป.ธ.๙, ดร. เจ้าอาวาสวัดลาดปลาเค้า เจ้าคณะเขตลาดพร้าว เป็นประธานโครงการ

         จากนั้น พระวิทยากรจะเดินทางไปประกอบพิธีปิดโครงการ ณ ศาลาการเปรียญวัดสระเกศ ราชวรมหาวิหาร เขตป้อมปราบศัตรูพ่าย กรุงเทพมหานคร ในวันจันทร์ที่ ๓๑ มีนาคม พุทธศักราช ๒๕๖๘ เวลา ๑๓.๓๐ น.

           ปัจจุบัน เทคโนโลยีและสื่อโซเชียลมีเดีย ได้เข้ามามีบทบาทสำคัญในชีวิตประจำวันของผู้คนทุกวงการ ไม่เว้นแม้กระทั่งวงการคณะสงฆ์ การเผยแผ่พระพุทธศาสนาจึงจำเป็นต้องปรับตัวให้ทันสมัยและสามารถเข้าถึงประชาชนได้ในทุกกลุ่มวัย

           สถาบันพัฒนาพระวิทยากร สำนักงานส่งเสริมคุณธรรมจริยธรรม และความมั่นคงแห่งสถาบันชาติ พระศาสนา พระมหากษัตริย์ ซึ่งตั้งขึ้นตามบัญชาของประธานคณะผู้ปฏิบัติหน้าที่สมเด็จพระสังฆราช (สมเด็จพระพุฒาจารย์ เกี่ยวอุปเสณมหาเถระ วัดสระเกศ ราชวรมหาวิหาร) จึงได้จัดโครงการ “สร้างพระวิทยากรวิถีใหม่” ขึ้น เพื่อพัฒนาศักยภาพของพระสงฆ์ในการเผยแผ่ธรรมะผ่านเทคโนโลยีดิจิทัล ให้สามารถเป็นพระวิทยากรที่มีความรู้คู่คุณธรรมจริยธรรมที่ทันกับยุคสมัย

           สำหรับเนื้อหาของการสร้างพระวิทยากรวิถีใหม่ เป็นการพัฒนาทักษะการใช้เทคโนโลยีและปัญญาประดิษฐ์ (AI) เพื่อการเผยแผ่พระพุทธศาสนา ส่งเสริมความเข้าใจเกี่ยวกับพฤติกรรมของคนในยุคดิจิทัลและแนวโน้มของสื่อออนไลน์

ฝึกอบรมให้พระวิทยากรวิถีใหม่สามารถใช้เครื่องมือสื่อสารที่ทันสมัย เพื่อสร้างเนื้อหาธรรมะที่เข้าถึงประชาชนได้ง่าย เสริมสร้างบทบาทของพระวิทยากรในฐานะนักเผยแผ่ที่สามารถปรับตัวให้เข้ากับบริบทปัจจุบัน และพัฒนาแนวทางการเผยแผ่ธรรมะที่เชื่อมโยงกับแนวคิดธรรมะยุค ๔.๐

คำว่า ๔.๐ อาจมีความหมายว่า การนำ อริยสัจ ๔ ประการมาเป็นแนวทางในการดับทุกข์ให้กับใจตนเองในทุกช่องทาง คือ ทุกข์ เป็นสิ่งที่ต้องกำหนดรู้ สมุทัย เหตุแห่งทุกข์ เป็นสิ่งที่ต้องละ นิโรธ ความดับแห่งทุกข์คือ ความสงบเย็นเป็นนิพพาน และมรรค คือ อริยมรรคมีองค์ ๘ ประการในการดับทุกข์ทางใจได้อย่างสิ้นเชิง ตามรอยธรรมที่พระพุทธเจ้าทรงค้นพบและนำมาเผยแผ่ ผ่านพระธรรม และพระสงฆ์ผู้เสียสละชีวิตเพื่อศึกษาธรรมและเผยแผ่ธรรมมากว่า ๒๕๖๘ ปี

The post เมตตาธรรม จากโครงการ “พระวิทยากรวิถีใหม่” มอบเครื่องอุปโภคบริโภค ให้ผู้ปฏิบัติหน้าที่ช่วยเหลือตึกถล่ม เมื่อวันที่ ๓๐ มีนาคม พุทธศักราช ๒๕๖๘ appeared first on Manasikul Online.

ขุนเขาย่อมมีวันทลาย

สายน้ำย่อมมีวันเปลี่ยนทาง

แต่ปณิธานมหาบุรุษไม่เปลี่ยนแปลง

“ญาณวชิระ” พระราชกิจจาภรณ์

จาก “ทศชาติ ปณิธานมหาบุรุษไม่เปลี่ยนแปลง” ถึง “ลูกผู้ชายต้องบวช” ณ พุทธสถานฮ่องธรรม ฮ่องคำอิสาน จังหวัด ศรีสะเกษ ๑. เตรียมบรรพชาสามเณรน้อย ฝึกฝนอุปนิสัยแห่งพระมหาบุรุษ เพื่อค้นหาตนเอง ตามรอยพระเนมิราช

“ เนมิราชชาดก (บำเพ็ญอธิษฐานบารมี) พระโพธิสัตว์เสวยพระชาติเป็นพระเจ้าเนมิราช เป็นผู้มั่นคงในการให้ทาน ทรงเบญจศีลเป็นนิจ สมาทานอุโบสถทุกวันปักษ์ ทรงแสดงธรรมให้ทราบทางสวรรค์ สอนอาณาประชาราษฎร์ให้กลัวนรก พระอินทร์ทรงพอพระทัยถึงกับให้มาตลีเทพบุตรนำราชรถไปรับ พระเจ้าเนมิราช เพื่อไปเที่ยวชมเมืองนรกและเมืองสวรรค์ ในกาลต่อมา เมื่อพระเกศาหงอกแล้วได้เสด็จออกบรรพชา ”

จาก หนังสือ “ทศชาติ ปณิธานมหาบุรุษไม่เปลี่ยนแปลง” ฉบับญาณวชิระ

เนมิราช เป็นชาดกที่พระพุทธเจ้าตรัสเล่าถึงเรื่องราวในอดีตชาติของพระองค์ เมื่อครั้งพระองค์เกิดเป็นพระเจ้าเนมิราช ครองราชสมบัติในกรุงมิถิลานคร ทรงมีปณิธานที่จะบําเพ็ญ “อธิษฐานบารมี”  ได้อธิษฐานใจ ที่จะปกครองแผ่นดินโดยธรรม สั่งสอนอาณาประชาราษฎร์ ให้ตั้งอยู่ในธรรม  ให้บ้านเมืองร่มเย็นเป็นสุข แม้เหล่าเทพทั้งหลาย จะเชื้อเชิญพระองค์ในทิพยสมบัติ ก็ไม่ปรารถนา  อธิษฐานใจ ที่จะทําบุญกุศลด้วยพระองค์เอง

เนมิราชชาดก ปรากฏอยู่ในพระไตรปิฎก ขุททกนิกาย ชาดก มหานิบาต และอรรถกถา   ขุททกนิกาย ชาดก มหานิบาต

ขณะตรัสเล่าเรื่องเนมิราชนั้น พระพุทธองค์ ประทับอยู่ที่พระราชอุทยานอัมพวัน  ของพระเจ้ามฆเทวราช ทรงอาศัยกรุงมิถิลานคร แคว้นวิเทหะ นั้นเอง สําหรับบิณฑบาต

ในเวลาเย็นวันหนึ่ง พระพุทธองค์พร้อมด้วยหมู่พระภิกษุสงฆ์เป็นจํานวนมาก เสด็จจาริกผ่านไปในพระราชอุทยานอัมพวันนั้น พระพุทธองค์ทอดพระเนตรภูมิประเทศแห่งหนึ่ง เป็นสถานที่ร่มรื่นเย็นสบาย ทรงประสงค์จะตรัสเล่าเรื่องในอดีตชาติของพระองค์ ให้หมู่พระภิกษุสงฆ์ฟัง จึงทรงแย้ม พระโอษฐ์ พระอานนท์เถระ ทูลถามถึงเหตุที่ทรงแย้มพระโอษฐ์ จึงตรัสว่า “อานนท์ ภูมิประเทศนี้  เราเคยอาศัยเจริญฌาน เมื่อครั้งเกิดเป็นพระเจ้ามฆเทวราช” แล้วทรงทอดพระสุรเสียงนิ่งโดยดุษฎีอยู่ครู่หนึ่ง หมู่พระภิกษุสงฆ์ กราบทูลวิงวอนให้พระองค์ตรัสเล่าเรื่องพระเจ้ามฆเทวราชให้ฟัง  จึงประทับนั่งบนอาสนะสําหรับพระพุทธเจ้า ที่พระภิกษุสงฆ์ปูเตรียมไว้ เริ่มตรัสเล่าเรื่องราวอดีตชาติ ของพระองค์ เมื่อครั้งเกิดเป็นพระเจ้ามฆเทวราช

ปฐมบรมราชวงศ์นักบวช

ในอดีตชาติ มีพระมหากษัตริย์พระนามว่า “มฆเทวราช” ครองราชสมบัติในกรุงมิถิลานคร  แคว้นวิเทหรัฐ พระองค์ทรงอยู่ในวัยเยาว์ เล่นสนุกสนานเพลิดเพลินอย่างพระราชกุมาร อยู่ประมาณ ๘๔,๐๐๐ ปี หลังจากนั้น จึงได้รับการอภิเษกเป็นสมเด็จพระมหาอุปราช อีกราว ๘๔,๐๐๐ ปี เมื่อพระบิดาสิ้นพระชนม์ จึงได้ขึ้นครองราชย์ เสวยราชสมบัติเป็นเวลา ๘๔,๐๐๐ ปี ครั้นขึ้นครองราชสมบัติ  ทรงรับสั่งพนักงานภูษามาลาไว้ว่า เมื่อใดก็ตามที่เห็นผมบนศีรษะของพระองค์หงอก ให้บอกพระเจ้ามฆเทวราชทรงปกครองแผ่นดินด้วยทศพิธราชธรรมเสมอมา  

ครั้นกาลต่อมา เจ้าพนักงานภูษามาลาเห็นผมหงอกบนพระเศียรของพระองค์แล้ว จึงกราบทูล ให้ทรงทราบ พระองค์รับสั่งให้ถอนด้วยแหนบทองคํา วางไว้ในพระหัตถ์ ทรงทอดพระเนตรเห็นผมหงอกแล้ว เหมือนเห็นความตายปรากฏอยู่ที่พระนลาฏ ทรงดําริว่า ถึงเวลาที่จะต้องบวชแล้ว จึงพระราชทานบ้านส่วย ให้เจ้าพนักงานภูษามาลา แล้วตรัสเรียกพระโอรสองค์โตมา ตรัสมอบราชสมบัติว่า “ลูก จงรับราชสมบัติ ปกครองบ้านเมือง พ่อจะบวช” พระโอรสทูลถามถึงเหตุที่ทรงผนวช  พระองค์จึงตรัสว่า “ผมหงอกบนศีรษะของพ่อ เป็นเทวทูตมาปรากฏ บ่งบอกให้รู้ว่าพ่อแก่แล้ว จึงเป็นเวลาที่พ่อ จะต้องบวช”

พระองค์ทรงอภิเษกพระโอรสไว้ในราชสมบัติ ตรัสสอนว่า “แม้ตัวลูกเอง เมื่อเห็นผมหงอกอย่างนี้แล้ว ก็จงบวช” แล้วเสด็จออกจากพระนคร ทรงผนวชเป็นฤๅษี ในพระราชอุทยานอัมพวันนั่นเอง เจริญพรหมวิหาร ๔ ตลอด ๘๔,๐๐๐ ปี ก็สิ้นพระชนม์ ไปเกิดในพรหมโลก

แม้พระมหากษัตริย์ ผู้เป็นพระราชโอรสของพระเจ้ามฆเทวราชพระองค์ต่อ ๆ มา ก็ปฏิบัติตามวงศ์ของปฐมบรมมหากษัตริยาธิราช สืบต่อมายาวนานเกือบ ๘๔,๐๐๐ พระองค์ พระมหากษัตริย์ทุกพระองค์ ทอดพระเนตรเห็นเส้นผมบนพระเศียรหงอกแล้ว ก็ทรงผนวช ในพระราชอุทยานอัมพวัน แห่งนี้ เจริญพรหมวิหาร ๔ ครั้นสิ้นพระชนม์ ก็ไปเกิดในพรหมโลก

กำเนิดพระเนมิราช

บรรดาพระมหากษัตริย์ ที่สืบต่อกันมา เกือบ ๘๔,๐๐๐ พระองค์นั้น พระเจ้ามฆเทวราชที่ทรงเป็นต้นราชวงศ์กษัตริย์นักบวช ซึ่งได้ไปเกิดในพรหมโลก ก่อนกษัตริย์ทุกพระองค์ ทรงตรวจดูวงศ์ของพระองค์ ทราบว่า ราชวงศ์ของพระองค์ สืบทอดการออกบวชมายาวนานถึง ๘๓,๙๙๘ พระองค์  ก็ทรงยินดี ทรงพิจารณาต่อไปว่า จากนี้ไป ราชวงศ์กษัตริย์นักบวช จะยังมีผู้สืบทอดอยู่อีกหรือไม่  หรือว่า จะขาดสูญราชวงศ์แล้ว ก็ทรงทราบว่า กษัตริย์พระองค์นี้ เป็นองค์สุดท้าย จะสิ้นสุดราชวงศ์นักบวช ลงแต่เพียงเท่านี้ ทรงคิดว่า ตัวพระองค์เองควรจะสืบต่อราชวงศ์ของพระองค์  จึงจุติจากพรหมโลก ลงมาถือปฏิสนธิในครรภ์แห่งพระอัครมเหสีของพระราชาในกรุงมิถิลานคร  เป็นพระมหากษัตริย์ลำดับที่ ๘๓,๙๙๙ แห่งราชวงศ์นักบวช

เมื่อพระกุมารประสูติ พระราชาตรัสเรียกพราหมณ์มาทํานายลักษณะ พวกพราหมณ์ตรวจดูลักษณะแล้ว กราบทูลให้ทรงทราบว่า พระราชกุมารผู้สืบราชวงศ์นักบวชมาประสูติแล้ว หลังจากพระกุมารพระองค์นี้ จะไม่มีพระมหากษัตริย์พระองค์ใดจากราชวงศ์นี้ ออกบวชอีกต่อไป

พระราชาสดับดังนั้น ทรงดําริว่า พระโอรสพระองค์นี้ เกิดมาเพื่อสืบราชวงศ์ ดุจล้อรถนํารถให้เคลื่อนไป จึงขนานนามว่า “เนมิกุมาร” แปลว่า “พระกุมารผู้เกิดมาเพื่อสืบต่อราชวงศ์”

พระเนมิกุมาร มีอุปนิสัยน้อมไปในการบริจาคทาน รักษาศีล และถืออุโบสถกรรม ตั้งแต่ยังทรงพระเยาว์ ครั้นอยู่ต่อมา พระชนกทอดพระเนตรเห็นเส้นผมบนพระเศียรหงอก ก็พระราชทานบ้านส่วย แก่เจ้าพนักงานภูษามาลา มอบราชสมบัติแก่พระราชโอรส แล้วทรงผนวช ในพระราชอุทยานอัมพวัน  ตามโบราณราชประเพณีนั่นเอง ครั้นสิ้นพระชนม์แล้ว ได้ไปเกิดในพรหมโลก

เมื่อพระเจ้าเนมิราช ครองราชสมบัติในกรุงมิถิลานคร พระองค์อธิษฐานใจที่จะปกครองแผ่นดิน โดยธรรม สั่งสอนอาณาประชาราษฎร์ของพระองค์ ให้ตั้งอยู่ในธรรม พระองค์โปรดให้สร้างโรงทาน  ๕ แห่ง คือ ที่ประตูพระนคร ๔ แห่ง ส่วนโรงทานอีก ๑ แห่ง ให้ตั้งตรงกลางพระนคร ทรงมี  พระราชอัธยาศัยน้อมไปในการให้ทาน พระราชทานทรัพย์ที่โรงทาน แห่งละ ๑๐๐,๐๐๐ กหาปณะ  รวมเป็นทรัพย์ที่บริจาคในแต่ละวัน ถึง ๕๐๐,๐๐๐ กหาปณะ ทรงรักษาศีล ๕ เป็นประจํา สมาทานรักษาอุโบสถศีล ทุกวันพระอุโบสถ ทรงนําอาณาประชาราษฎร์ ให้ทาน แสดงธรรมสั่งสอน ให้ประชาชน ทราบทางที่จะไปเกิดในสวรรค์ กระตุ้นเตือนให้กลัวนรก ประชาชนฟังพระบรมราโชวาท ของพระองค์แล้ว ประพฤติธรรม ให้ทาน เป็นต้น ตั้งแต่นั้นมา บ้านเมืองก็ร่มเย็น เป็นสุข ประชาชน ที่ทําตามพระบรมราโชวาทของพระเจ้าเนมิราช ครั้นสิ้นชีวิต ก็ไปบังเกิดในสวรรค์ ขณะนั้นสวรรค์เต็มไปด้วยเหล่าเทวดา ส่วนนรก เงียบเหงา เหมือนว่างเปล่า

กาลนั้น หมู่เทวดาในสวรรค์ชั้นดาวดึงส์ ประชุมกันที่เทวสภา ชื่อ “สุธรรมา” ต่างสรรเสริญพระโพธิสัตว์ว่า “พระเจ้าเนมิราช เป็นพระอาจารย์ของพวกเรา เพราะอาศัยพระองค์แนะนําสั่งสอน พวกเรา จึงได้เสวยทิพยสมบัติในสวรรค์”

แม้ในโลกมนุษย์ มหาชนก็สรรเสริญคุณของพระโพธิสัตว์เช่นกัน เสียงเล่าขานสรรเสริญพระเนมิราชแผ่ไพศาลไป เหมือนน้ำมันที่เทราดลงกลางมหาสมุทรลอยฟ่องกระจายแผ่ไพศาลไปทั่วท้องน้ำ

เมื่อพระเจ้าเนมิราช ทรงบริจาคทานอยู่ พระองค์ก็เกิดความสงสัยในทานว่า ระหว่างการให้ทาน กับการประพฤติพรหมจรรย์ อย่างไหน มีอานิสงส์มากกว่ากัน

พระเจ้าเนมิราช ทรงสมาทานอุโบสถศีล ในวันอุโบสถขึ้น ๑๕ ค่ำ ทรงเปลื้องเครื่องทรงของพระราชาออกหมด บรรทมบนที่นอน ปูลาดที่พื้น หลับไปตลอดสองยาม ตื่นบรรทมในเวลาใกล้รุ่งสาง ทรงคู้บัลลังก์นั่งขัดสมาธิ ดำริว่า พระองค์ให้ทานเป็นจํานวนมากแก่มหาชน ทั้งศีล ก็รักษา  ระหว่างการให้ทาน กับการประพฤติพรหมจรรย์ อะไร มีอานิสงส์มากกว่ากัน ทรงพิจารณาอยู่ ก็ไม่สามารถตัดความสงสัยได้

ขณะนั้น พิภพแห่งท้าวสักกเทวราชเกิดรุ่มร้อน บัณฑุกัมพลศิลาอาสน์ก็แข็งกระด้าง ท้าวสักกะทรงพิจารณาถึงสาเหตุ ก็ทราบว่า พระเจ้าเนมิราชกําลังเกิดความสงสัยในอานิสงส์ของการให้ทาน และการประพฤติพรหมจรรย์ว่า อย่างไหน มีอานิสงส์มากกว่ากัน ทรงประสงค์จะทําให้พระเจ้าเนมิราชคลายความสงสัย จึงเสด็จมาตามลําพังเพียงพระองค์เดียว ทําให้พระราชนิเวศน์ส่องสว่างไปทั่ว แล้วเสด็จเข้าสู่ห้องบรรทมของพระเจ้าเนมิราช แผ่รัศมีสว่างรุ่งเรืองสถิตอยู่ในอากาศ พระเจ้าเนมิราช เห็นเช่นนั้น เกิดพระโลมชาติชูชัน ขนพองสยองเกล้า เพราะไม่เคยเห็นแสงสว่างเจิดจรัสเช่นนี้มาก่อน ตรัสถามว่า “ท่านเป็นใคร เป็นเทวดา เป็นคนธรรพ์ หรือเป็นท้าวสักกะจอมเทพ เราไม่เคยเห็นรัศมีสุกสว่างเช่นนี้มาก่อนเลย”

ท้าวสักกะทราบว่า พระเจ้าเนมิราชขนลุกชูชัน จึงปลอบให้เบาพระทัย บอกให้ทราบว่า  พระองค์ คือ ท้าวสักกเทวราช แล้วเชิญให้ถามปัญหาที่สงสัย พระเจ้าเนมิราช ได้โอกาสจึงตรัสถามอานิสงส์ของการให้ทาน และการประพฤติพรหมจรรย์ อย่างไหน มีผลานิสงส์มากกว่ากัน

ท้าวสักกะ ตรัสว่า“คนจะเกิดในขัตติยราชสกุลได้ ต้องเคยประพฤติพรหมจรรย์ ขั้นต่ำจะเกิดเป็นเทวดาได้ ต้องประพฤติพรหมจรรย์ ขั้นกลาง และจะบริสุทธิ์ได้ ต้องประพฤติพรหมจรรย์  ขั้นสูงสุด พรหมจรรย์ ไม่ใช่ว่าใคร ๆ จะได้มาด้วยการประกอบพิธีสวดอ้อนวอน

ผู้สละเหย้าเรือนออกบวชบําเพ็ญตบะธรรม จึงจะได้ไปบังเกิดในพรหมโลก การประพฤติพรหมจรรย์มีผลมากกว่าการให้ทาน ดังนี้”

ฝีกฝน อุปนิสัยแห่งมหาบุรุษ

“โครงการบรรพชาพุทธศากยบุตร เฉลิมพระเกียรติ

“โครงการบรรพชาพุทธศากยบุตร เฉลิมพระเกียรติ พระบาทสมเด็จพระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัวฯ รัชกาลที่ ๑๐ สร้างมหาบารมีทศชาติ ปณิธานมหาบุรุษ ไม่เปลี่ยนแปลง”
“Ordination Project for Novice monks in Honor of His Majesty: Building the Great Perfections of the Ten Virtues of a Bodhisattva, with the Unwavering Determination of a Great Man.”
ระหว่างวันที่ ๒๙ มีนาคม – ๑๙ เมษายน ๒๕๖๘
ณ พุทธสถานฮ่องธรรม ฮ่องคำอิสาน ต.ทุ่งไชย อ.อุทุมพรพิสัย จ.ศรีสะเกษ

ติดต่อสอบถาม:
พระมหาสิทธิชัย สิทฺธิญาโณ ประธานโครงการฯ
โทร. ๐๖๒-๓๔๖-๕๖๓๒
พระมหาติ่ง มหิสสโร, ดร. ประธานดำเนินงานฯ

ติดตามข่าวสารและกิจกรรมได้ทางเพจ:
พุทธสถานฮ่องธรรม hongkham esaan
https://www.facebook.com/PhramahaTing

ขุนเขาย่อมมีวันทลาย

สายน้ำย่อมมีวันเปลี่ยนทาง

แต่ปณิธานมหาบุรุษไม่เปลี่ยนแปลง

“ญาณวชิระ” พระราชกิจจาภรณ์

ท่านสามารถดาวน์โหลด หนังสือ “ทศชาติ : ปณิธานมหาบุรุษไม่เปลี่ยนแปลง” ฉบับ ญาณวชิระ ได้ที่

https://www.opm.go.th/opmportal/multimedia/2022/project/index.html

The post จาก “ทศชาติ ปณิธานมหาบุรุษไม่เปลี่ยนแปลง” ถึง “ลูกผู้ชายต้องบวช” ณ พุทธสถานฮ่องธรรม ฮ่องคำอิสาน จังหวัด ศรีสะเกษ ๑. เตรียมบรรพชาสามเณรน้อย ฝึกฝนอุปนิสัยแห่งพระมหาบุรุษ ตามรอยพระเนมิราช พระมหากษัตริย์ผู้ทรงธรรม appeared first on Manasikul Online.